EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

CZWARTA SEKCJA

SPRAWA LEWAK przeciwko POLSCE

(SKARGA nr 21890/03)

WYROK – 6 września 2007 r.

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Izba), zasiadając jako Izba

składajacy się z następujących sędziów:

Pan N. B^RATZA, Przewodniczący,

Pan J. CASADEVALL,

Pan G. BONELLO,

Pan K. TRAJA,

Pan S. P^AVLOVSCHI,

Pan J. GARLICKI,

Pani L. MIJOVIĆ, sędziowie

oraz Pan T.L. EARLY, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu zamkniętym 10 lipca 2007 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 21890/03) wniesionej w dniu

23 maja 2003 r. przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej do Europejskiego Try-

bunału Praw Człowieka na podstawie art. 34 Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) przez polskiego oby-

watela, Pana Jerzego Lewaka („skarżący”).

2. Rząd Polski („Rząd”) reprezentowany był przez swojego pełnomocni-

ka, pana J. Wołąsiewicza z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

3. W dniu 14 września 2006 r. Przewodniczący Czwartej Sekcji zadecy-

dował o zakomunikowaniu skargi Rządowi. Na mocy art. 29 § 3 Konwencji

postanowiono, że meritum skargi zostanie rozpatrzone w tym samym czasie

co jej dopuszczalność.

107

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

4. Skarżący urodził się w 1965 r. i mieszka w Rejowcu Fabrycznym.

A. Domniemane złe traktowanie skarżącego

5. Faktem jest, że w listopadzie 2002 r. prokurator rejonowy w Chełmie

postawiła skarżącemu zarzut rozboju z bronią w ręku. Bliżej nieokreślone-

go dnia w listopadzie 2002 r. sąd postanowił o zastosowaniu tymczasowe-

go aresztowania wobec skarżącego. Skarżący przebywał jako tymczasowo

aresztowany w Zakładzie Karnym w Chełmie. W związku z toczącym się

przeciwko skarżącemu śledztwem prokurator rejonowy nakazała skarżącemu

dostarczenie próbek osmologicznych.

6. Według skarżącego w dniu 13 marca 2003 r. został on wezwany do sali

przesłuchań w Zakładzie Karnym w Chełmie, gdzie poinformowano go,

że ma dostarczyć wymagane próbki. Skarżący stwierdził jednakże, iż dostar-

czy ich jedynie w obecności swojego adwokata. Według skarżącego, został on

następnie przewrócony na ziemię oraz był kopany przez dwóch funkcjonariu-

szy policji i strażnika więziennego. Podczas tego zdarzenia zgubił on ponadto

swój złoty naszyjnik. Skarżący zgodził się następnie dostarczyć wspomniane

próbki.

7. Skarżący twierdził, że w wyniku pobicia miał siniaki na brzuchu, ple-

cach i w okolicach pasa. Narzekał również na ból kręgosłupa.

8. W dniu 24 marca 2003 r. skarżący wniósł skargę do Prokuratury Rejo-

nowej w Chełmie, zarzucając, iż w dniu 13 marca 2003 r. został pobity przez

dwóch funkcjonariuszy policji oraz strażnika więziennego. Twierdził ponad-

to, że podczas owego zdarzenia skradziono mu złoty naszyjnik.

9. W dniu 24 kwietnia 2003 r. prokurator rejonowy wszczęła śledztwo.

Przesłuchano skarżącego, a także dwóch funkcjonariuszy policji i strażnika

więziennego, których postępowanie w trakcie wspomnianego zdarzenia stano-

wiło przedmiot skargi. Przesłuchano również dwóch innych funkcjonariuszy

policji, którzy pracowali w sąsiednim pomieszczeniu w czasie, gdy rzekomo

miało miejsce owo zdarzenie.

10. Prokurator rejonowy ustaliła, że skarżący został poinformowany, iż ma

dostarczyć próbki, a w przypadku, gdyby się temu sprzeciwił, miały one zostać

pobrane wbrew jego woli. Za namową funkcjonariuszy skarżący ostatecznie

wyraził zgodę na pobranie próbek. Wszyscy funkcjonariusze policji potwierdzi-

li tę wersję wydarzeń oraz zeznali, że nie użyto siły wobec skarżącego.

11. Prokurator rejonowy zebrała również inne istotne dowody w sprawie,

które nie potwierdziły zarzutów skarżącego w sprawie złego traktowania.

W okresie między 13 marca a 1 kwietnia 2003 r. skarżący był pięciokrot-

108

nie badany przez lekarza więziennego. Nie zgłosił żadnych obrażeń powsta-

łych w związku z rzekomym złym traktowaniem oraz nie zostało stwierdzone

ich istnienie przez lekarza. W dniu 27 marca 2003 r. do skarżącego wezwano

ambulans gdyż skarżył się on na bóle brzucha. Skarżący nie wspomniał przy

tej okazji o jakichkolwiek obrażeniach związanych z rzekomym złym trakto-

waniem oraz otrzymał środki przeciwbólowe.

12. W kwestii zaginięcia naszyjnika prokurator rejonowy ustaliła,

że w chwili, gdy skarżący został przyjęty do zakładu karnego, nie zgłosił po-

siadania jakichkolwiek cennych przedmiotów. Nie zgłosił również utraty na-

szyjnika administracji więziennej.

13. Mając na uwadze powyższe ustalenia, w dniu 30 czerwca 2003 r.

prokurator rejonowy wydała postanowienie o umorzeniu śledztwa. Uznała,

że brak jest dowodów na potwierdzenie zarzutów, jakoby zostały popełnione

przestępstwa napaści i kradzieży, jak twierdził skarżący.

14. Skarżący wniósł zażalenie na wspomniane postanowienie do Prokura-

tury Okręgowej w Lublinie. Bliżej nieokreślonego dnia prokurator okręgowy

utrzymał w mocy postanowienie z dnia 30 czerwca 2003 r. oraz przekazał

zażalenie skarżącego do Sądu Rejonowego w Chełmie.

15. W dniu 20 października 2003 r. Sąd Rejonowy w Chełmie utrzymał

w mocy postanowienie 30 czerwca 2003 r.

16. W międzyczasie, w dniu 12 września 2003 r., prokurator rejonowy

w Chełmie umorzyła śledztwo prowadzone przeciwko skarżącemu w sprawie

zarzutu rozboju z bronią w ręku. Uznała, że materiały dowodowe zebrane

w toku śledztwa, w tym próbki osmologiczne, nie potwierdziły, jakoby skar-

żący brał sprawcą owego czynu.

B. Domniemana cenzura korespondencji z Trybunałem

17. Na kopercie, w której skarżący przysłał do Trybunału swój pierwszy

list z Zakładu Karnego w Chełmie, z datą 21 maja 2003 r., znajdują się stem-

ple z napisami „ocenzurowano” i „Sąd Rejonowy w Chełmie”. Na kopercie

znajduje się również stempel, który potwierdza, że administracja zakładu kar-

nego otrzymała list skarżącego do wysyłki w dniu 23 maja 2003 r. Jednak-

że ze znaczka pocztowego wynika, że list został wysłany dopiero 3 czerwca

2003 r. Wydaje się również, że koperta została rozcięta, a następnie ponownie

zaklejona za pomocą taśmy samoprzylepnej.

18. Na kopercie, w której skarżący przesłał do Trybunału swoją skargę

z Zakładu Karnego w Chełmie, z datą 27 października 2003 r., znajdują się

stemple z napisami „ocenzurowano” i „Sąd Rejonowy w Chełmie”. Na koper-

cie znajduje się również stempel, który potwierdza, że administracja zakładu

karnego otrzymała list skarżącego do wysyłki w dniu 3 listopada 2003 r. Jed-

nakże ze znaczka pocztowego wynika, że list został wysłany dopiero 13 li-

109

stopada 2003 r. Wydaje się również, że koperta została rozcięta, a następnie

ponownie zaklejona za pomocą taśmy samoprzylepnej.

II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE

19. Właściwe prawo krajowe dotyczące cenzury korespondencji osób

osadzonych zostało przedstawione w wyroku Trybunału w sprawie Michta

p. Polsce (skarga nr 13425/02, §§ 33-39, 4 maja 2006 r.).

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 8 KONWENCJI

20. Trybunał zbadał ex officio zarzut naruszenia artykułu 8 Konwencji.

Artykuł ten, we właściwym fragmencie, przewiduje:

„1. Każdy ma prawo do poszanowania... swojej korespondencji.

2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego

prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych

w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe,

bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku

i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw

i wolności osób”.

A. Dopuszczalność (wyczerpanie środków krajowych)

21. Rząd twierdził, że skarżący nie wykorzystał dostępnych krajowych

środków odwoławczych. Nie wniósł pozwu na podstawie artykułu 23 w związ-

ku z art. 448 kodeksu cywilnego. Na mocy tych postanowień skarżący mógłby

podnieść, że poprzez cenzurę jego korespondencji z Trybunałem władze na-

ruszyły jego dobra osobiste, pozostające pod ochroną prawa cywilnego, oraz

domagać się zasądzenia zadośćuczynienia.

22. W związku z powyższym Rząd powołał się na wyrok Sądu Okrę-

gowego w Warszawie z dnia 27 listopada 2006 r., w którym osadzonemu

przyznano od Skarbu państwa kwotę 5000 złotych tytułem zadośćuczynie-

nia za naruszenie tajemnicy jego korespondencji z Centralnym Zarządem

Służby Więziennej i Krajowym Biurem Wyborczym. Sąd okręgowy uznał,

że tajemnica korespondencji stanowi jedno z dóbr osobistych chronionych art.

23 kodeksu cywilnego, oraz że w przypadku jego naruszenia powód ma prawo

do zadośćuczynienia.

23. Skarżący nie odniósł się do argumentów Rządu.

24. Trybunał zauważa, że kwestia naruszenia art. 8 Konwencji w związku

z domniemaną cenzurą korespondencji skarżącego została zbadana ex officio.

Dwa odnośne pisma zostały wysłane przez skarżącego do Trybunału i nie mógł

110

on być świadom faktu, że zostały one ocenzurowane przez władze. W tych

okolicznościach nie można wymagać od skarżącego, aby wszczął postępowa-

nie na poziomie krajowym w celu uzyskania zadośćuczynienia za domniema-

ne naruszenie prawa do poszanowania jego korespondencji.

25. Nawet zakładając, że skarżący poskarżyłby się na cenzurę swojej ko-

respondencji z Trybunałem, należy zauważyć, że domniemane naruszenie taj-

ności korespondencji miało miejsce w 2003 roku, podczas gdy Rząd powołał

się na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 27 listopada 2006 r.

Jakiekolwiek znaczenie, jakie wspomniany wyrok mógłby mieć dla niniej-

szej sprawy, jest zatem pomniejszone przez fakt, że wyrok został wydany

w okresie późniejszym, niż miały miejsce okoliczności sprawy (zob. np. wy-

rok w sprawie V. p. Wielkiej Brytanii [WI], skarga nr 24888/94, § 57, ETPC

1999-IX). Ponadto Trybunał zauważa, że wyrok, na który powołuje się Rząd,

został wydany przez sąd pierwszej instancji. Brak jest oznak, iż owa sprawa

była rozpoznana ponownie przez sądy wyższych instancji, oraz iż jest on pra-

womocny.

26. Z powyższych względów wniosek Rządu o uznanie skargi za niedo-

puszczalną, w związku z niewyczerpaniem środków krajowych, musi zostać

oddalony.

27. Trybunał zauważa, że niniejsza skarga nie jest oczywiście bezzasadna

w rozumieniu art. 35 § 2 Konwencji. Zauważa ponadto, że skarga nie jest nie-

dopuszczalna z innych powodów. Skarga musi zostać zatem uznana za do-

puszczalną.

B. Meritum

1. Istnienie naruszenia

28. Trybunał zauważa, że na kopercie, w której został przesłany do Try-

bunału z Zakładu Karnego w Chełmie pierwszy list skarżacego, sporządzony

w dniu 21 maja 2003 r., znajdują się dwa stemple z napisami „ocenzurowano”

oraz „Sąd Rejonowy w Chełmie”. Podobne stemple zawiera koperta, w któ-

rej przesłano do Trybunału z Zakładu Karnego w Chełmie skargę skarżącego

z dnia 27 października 2003 r. Wydaje się, że obie koperty zostały otwarte,

a następnie zaklejone taśmą samoprzylepną.

29. Trybunał uznaje, że nawet jeśli na samych listach brak jest oddzielnych

stempli, to istnieje znaczne prawdopodobieństwo, iż koperty zostały otwarte

przez krajowe władze. Trybunał wielokrotnie uznawał, iż tak długo, jak pol-

skie władze będą kontynuować praktykę oznaczania listów osób osadzonych

stemplem z napisem „ocenzurowano”, Trybunał będzie zmuszony zakładać,

że owe listy zostały otwarte, a ich treść przeczytana (zob. wyroki w spra-

wach Matwiejczuk p. Polsce, skarga nr 37641/97, § 99, 2 grudnia 2003 r. oraz

Pisk-Piskowski p. Polsce, skarga nr 92/03, § 26, 14 czerwca 2005 r., Michta

111

p. Polsce, skarga nr 13425/02, § 58, 4 maja 2006 r.). Z powyższego wyni-

ka, iż w przypadku obu listów skarżącego miało miejsce „naruszenie” prawa

do poszanowania korespondencji gwarantowanego w art. 8 Konwencji.

2. Kwestia, czy naruszenie było „przewidziane przez ustawę”

30. Rząd nie przedstawił konkretnej podstawy prawnej w ustawodawstwie

krajowym dla wspomnianego naruszenia. Trybunał zauważa, że naruszenie

miało miejsce dwukrotnie w czasie, gdy skarżący był tymczasowo aresztowa-

ny lub odbywał karę pozbawienia wolności.

31. Trybunał zauważa, że zgodnie z art. 214 kodeksu postępowania kar-

nego, osoby tymczasowo aresztowane powinny korzystać z tych samych

praw, co osoby skazane prawomocnym wyrokiem. W rezultacie zakaz cen-

zury korespondencji z Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, zawarty

w art. 103 kodeksu postępowania karnego, który wyraźnie odnosi się do osób

skazanych, miał również zastosowanie do osób tymczasowo aresztowanych

(zob. wyroki w sprawach Michta p. Polsce, skarga nr 13425/02, § 61, 4 maja

2006 r., Kwiek p. Polsce, skarga nr 51895/99, § 44, 30 maja 2006 r.). Cenzura

ostatnich dwóch listów skarżącego do Trybunału była niezgodna z prawem

krajowym. W efekcie naruszenie w niniejszej sprawie nie było „przewidziane

przez ustawę”.

32. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie, Trybunał uznaje,

że nie jest konieczne zbadanie, czy pozostałe wymogi ustępu 2 art. 8 Kon-

wencji zostały spełnione. W rezultacie Trybunał stwierdza, że miało miejsce

naruszenie art. 8 Konwencji.

II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 3 KONWENCJI

33. Skarżący zarzucał złe traktowanie przez funkcjonariuszy policji

i strażnika więziennego podczas pobierania próbek osmologicznych. Twier-

dził również, że podczas tego zdarzenia utracił złoty naszyjnik. Skarżący

nie powołał się na żadne postanowienie Konwencji. Trybunał uznaje, że jego

skarga powinna zostać rozpatrzona w odniesieniu do art. 3 Konwencji.

34. Trybunał zauważa, że w dniu 24 marca 2003 r. skarżący wniósł skargę

przeciwko domniemanym sprawcom, a prokurator rejonowy wszczęła śledz-

two. Prokurator przesłuchała skarżącego oraz funkcjonariuszy policji, którzy

zaprzeczyli, jakoby skarżący był bity. Prokurator ustaliła, że między 13 marca

a 1 kwietnia 2003 r. skarżący był pięciokrotnie badany przez lekarza wię-

ziennego i nie zgłosił żadnych obrażeń. Brak jest dokumentów medycznych

potwierdzających istnienie obrażeń rzekomo poniesionych przez skarżącego.

Następnie, postanowieniem z dnia 30 czerwca 2003 r., prokurator rejonowa

umorzyła śledztwo przeciwko funkcjonariuszom policji oraz strażnikowi wię-

ziennemu z powodu braku dowodów. W dniu 20 października 2003 r. sąd

rejonowy utrzymał w mocy owo postanowienie.

112

35. Mając na względzie ustalenia władz krajowych, Trybunał uznaje,

że skarżący nie udowodnił swojej skargi z art. 3 Konwencji. Co do material-

noprawnego aspektu art. 3 Konwencji, nie jest możliwe ustalenie, czy skar-

żący został poddany traktowaniu zakazanemu przez owo postanowienie. Od-

nośnie do aspektów proceduralnych Trybunał zauważa, że władze krajowe

przeprowadziły szybkie, niezależne i skuteczne śledztwo. Wzięto pod uwagę

wszystkie dostępne dowody. W efekcie uznano, iż brak jest dowodów, jako-

by skarżący został poddany złemu traktowaniu. Biorąc pod uwagę wymogi

proceduralne art. 3 (zob. wyroki w sprawach Labita p. Włochom [WI], skar-

ga nr 26772/95, § 131, ETPC 2000-IV oraz Dzwonkowski p. Polsce, skarga

nr 46702/99, §§ 61-62, 12 kwietnia 2007 r.), Trybunał uznaje, że w śledztwie

nie wystąpiły zauważalne uchybienia.

36. W rezultacie, należy uznać, że ta część skargi jest oczywiście bezza-

sadna i powinna ona zostać odrzucona zgodnie z art. 35 §§ 3 i 4 Konwencji.

III. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI

37. Art. 41 Konwencji stwierdza:

„Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Proto-

kołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się

Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Try-

bunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej

stronie”.

A. Szkoda

38. Skarżący domagał się 33000 złotych z tytułu szkody niematerialnej.

39. Rząd twierdził, że roszczenia skarżącego były wygórowane. Domagał

się od Trybunału uznania, że samo stwierdzenie naruszenia art. 8 Konwencji

stanowi wystarczające zadośćuczynienie, lub przyznania zadośćuczynienia

w wysokości podobnej do tej, która zasądzana jest w podobnych sprawach

oraz biorąc pod uwagę krajowe warunki ekonomiczne.

40. Trybunał uznaje, że skarżący poniósł szkodę niematerialną, która

nie byłaby wystarczająco zrekompensowana poprzez stwierdzenie naruszenia

art. 8 Konwencji. Mając na względzie okoliczności sprawy, Trybunał zasądza

na rzecz skarżącego 500 euro.

B. Koszty i wydatki

41. Skarżący nie przedstawił żadnych żądań w kwestii zwrotu kosztów

i wydatków.

113

C. Odsetki

42. Trybunał uznaje za właściwe, aby odsetki w razie zwłoki zostały usta-

lone w oparciu o marginalne stopy kredytowe Europejskiego Banku Central-

nego plus trzy punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje skargę w sprawie cenzury korespondencji skarżącego za dopusz-

czalną oraz pozostałą część skargi za niedopuszczalną;

2. Uznaje, że miało miejsce naruszenie art. 8 Konwencji;

3. Uznaje, że

(a) pozwane państwo ma wypłacić skarżącemu, z tytułu szkód niemająt-

kowych, w ciągu trzech miesięcy od dnia, w którym wyrok stanie się

prawomocny, zgodnie z art. 44 § 2 Konwencji, 500 (pięćset) euro, któ-

re będą przeliczone na polskie złote według kursu z dnia uregulowania

należności, plus jakikolwiek podatek, jaki może być pobrany;

(b) od upływu wyżej wymienionych trzech miesięcy do dnia uregulowania

należności zwykłe odsetki będą płatne od powyższej kwoty po kursie

równym marginalnej stawce kredytowej Europejskiego Banku Cen-

tralnego z okresu zwłoki plus trzy punkty procentowe;

4. Oddala pozostałe roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 6 września

2007 r., zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

T.L. EARLY

NICOLAS BRATZA

Kanclerz

Przewodniczący

114