EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

CZWARTA SEKCJA

SPRAWA GŁADCZAK przeciwko POLSCE

(SKARGA nr 14255/02)

WYROK – 31 maja 2007 r.

W sprawie Gładczak przeciwko Polsce,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako

Izba składająca się z następujących sędziów:

Pan N. B^RATZA, Przewodniczący,

Pan J. CASADEVALL,

Pan S. PAVLOVSCHI,

Pan L. GARLICKI

Pani L. MIJOVIĆ

Pan J. ŠIKUTA

Pan G. BONELLO,

Pani P. HIRVELÄ, sędziowie

oraz Pan T. L. EARLY, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu zamkniętym 10 maja 2007 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 14255/02) wniesionej przeciwko

Rzeczypospolitej Polskiej do Trybunału na podstawie art. 34 Konwencji

o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) przez

obywatela Rzeczypospolitej Polskiej pana Romana Gładczaka („skarżący”)

dnia 14 sierpnia 2001 r.

2. Polski Rząd („Rząd”) reprezentowany był przez pełnomocnika, pana Ja-

kuba Wołąsiewicza z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

3. Dnia 20 października 2005 r. Trybunał uznał, iż skarga jest częściowo

niedopuszczalna i postanowił zakomunikować Rządowi skargę dotyczącą prze-

wlekłości okresu tymczasowego aresztowania skarżącego. Zdecydowano, iż

21

na podstawie art. 29 § 3 Konwencji Trybunał w tym samym czasie będzie badał

skargę co do meritum, jak również oceniał kwestię jej dopuszczalności.

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

4. Skarżący urodził się w 1961 r. i mieszka w Gdyni.

5. 28 października 1996 r. skarżący został aresztowany przez policję pod

zarzutem popełnienia napadu z bronią w ręku, działanie w zorganizowanej

grupie przestępczej.

6. 30 października 1996 r. skarżący został doprowadzony do Prokuratu-

ry Okręgowej w Gdańsku, gdzie został oskarżony o napad z bronią w ręku,

porwanie oraz wymuszenie. Tego samego dnia Sąd Rejonowy w Gdańsku

postanowił o umieszczeniu skarżącego w areszcie pod uzasadnionym zarzu-

tem popełnienia wyżej wymienionych przestępstw, działanie w ramach zorga-

nizowanej grupy przestępczej. Sąd stwierdził, iż istniało ryzyko, że skarżący

może utrudniać postępowanie lub próbować uciekać. Ponadto sąd odniósł się

do surowości grożącej skarżącemu kary.

7. W późniejszym czasie kilka innych osób zostało zatrzymanych i oskar-

żonych w związku z tym samym śledztwem prowadzonym przez Wydział

Przestępczości Zorganizowanej Prokuratury Okręgowej w Gdańsku.

8. 16 stycznia 1997 r. sąd okręgowy przedłużył wobec skarżącego tym-

czasowy areszt do dnia 28 kwietnia 1997 r.

9. 16 kwietnia 1997 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku zarządził przedłużenie

aresztu skarżącego do dnia 29 lipca 1997 r. Sąd oparł swe postanowienie na uza-

sadnionym podejrzeniu popełnienia przez skarżącego zarzucanych mu czynów

oraz na powadze zarzutów przedsawionych skarżącemu. Odniósł się też do liczby

podejrzanych w sprawie i konieczności zabezpieczenia dalszych dowodów.

10. 16 lipca 1997 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku przedłużył tymczasowy

areszt skarżącemu do dnia 27 października 1997 r. Sąd uznał, iż istnieje uza-

sadnione ryzyko, iż skarżący mógłby się ukrywać lub utrudniać postępowa-

nie. Sąd odniósł się również do surowej kary grożącej skarżącemu. Konklu-

dując, zauważył, iż przedłużanie śledztwa nie następuje z przyczyn leżących

po stronie prokuratury, lecz spowodowane jest wykryciem i aresztowaniem

kolejnych podejrzanych. Ponadto przedłużanie się śledztwa spowodowane

było zwłoką w przygotowaniu kilku opinii biegłych oraz koniecznością zwró-

cenia się do władz niemieckich z prośbą o udzielenie pomocy prawnej.

11. 17 września 1997 r. Sąd Najwyższy przedłużył tymczasowy areszt

wobec skarżącego do dnia 31 grudnia 1997 r. Zdaniem sądu zachodziło uza-

sadnione ryzyko zastraszania świadków przez podejrzanych, biorąc pod uwa-

gę charakter zarzucanych im czynów. Nastepnie sąd zauważył, iż śledztwo

22

nie może zostać zakończone z uwagi na przedłużające się przygotowywanie

opinii przez biegłego oraz konieczność przesłuchania świadka W.B., który

odbywał karę pozbawienia wolności w Niemczech.

12. 28 listopada 1997 r. prokuratura wniosła akt oskarżenia do Sądu Okrę-

gowego w Gdańsku. Skarżącemu postawiono m.in. zarzuty: napadu z bronią

w ręku, porwania oraz wymuszenia wraz z uszkodzeniem ciała, popełnio-

nych w ramach zorganizowanej grupy przestępczej. W akcie oskarżenia za-

znaczone było, iż skarżący działał w warunkach recydywy. Sprawa dotyczy-

ła 16 oskarżonych, wszyscy oskarżeni byli o popełnienie licznych napadów

z bronią w ręku i wymuszeń.

13. 7 stycznia 1998 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku zarządził stosowanie

tymczasowego aresztu wobec skarżącego do dnia 21 września 1998 r. Dodat-

kowo do sformuowanych wcześniej podstaw swojej decyzji sąd dodał złożo-

ność sprawy oraz dużą liczbę oskarżonych.

14. 24 lutego 1998 r. odbyła się pierwsza rozprawa. Następnie sąd odbył

56 rozpraw w sprawie.

15. 17 września 1998 r. sąd okręgowy przedłużył tymczasowe aresztowa-

nie wobec skarżącego do dnia 21 października 1998 r.

16. 6 października 1998 r. Sąd Najwyższy przedłużył skarżącemu tym-

czasowe aresztowanie do 30 stycznia 1999 r. Sąd zauważył, iż niezakoń-

czenie procesu nie nastąpiło z winy wyłącznie organów sądowych, należy

w tym względzie mieć również na uwadze obszerność materiału dowodowego

oraz fakt, iż kilka rozpraw trzeba było odroczyć z uwagi na niestawinnictwo

obrońców oskarżonych oraz świadków. Sąd ponadto stwierdził, iż skarżący

został oskarżony o popełnienie zbrodni, za które grozi kara pozbawienia

wolności przekraczająca 8 lat oraz iż okoliczności sprawy wskazują, iż ist-

nieje uzasadniona obawa, że skarżący może utrudniać postępowanie.

17. 19 stycznia 1999 r. Sąd Najwyższy postanowił o stosowaniu tymczaso-

wego aresztowania w stosunku do skarżącego i dziewięciu współoskarżonych

do dnia 30 czerwca 1999 r. W uzasadnieniu sąd przytoczył fakt, że świadko-

wie zeznali w sądzie, iż oskarżeni im grozili. Sąd odniósł się też do surowości

grożącej im kary oraz do przesłanek wynikających z art. 258 § 2 kodeksu

postępowania karnego. Ponadto Sąd Najwyższy uznał, iż przedłużanie tym-

czasowego aresztownia ponad ustawowo określony limit dwóch lat było uza-

sadnione skomplikowanym charakterem sprawy oraz obszernością materiału

dowodowego do przeanalizowania. W tym kontekście Sąd zauważył również,

że w grudniu 1998 r. sąd prowadzący rozprawę nie mógł przeprowadzić do-

wodów ze względu na nieobecność dwóch obrońców.

18. 2 czerwca 1999 r. Sąd Najwyższy przedłużył tymczasowe aresztowanie

skarżącego do dnia 31 grudnia 1999 r. Sąd stwierdził, iż proces był skutecznie

prowadzony oraz że nie został zakończony z powodów leżących po stronie

oskarżonych i ich obrońców. W szczególności sąd zauważył, iż oskarżeni pró-

bowali zastraszyć świadków i przedłużyć postępowanie. Ponadto Sąd odniósł

23

się do charakteru czynów zarzucanych oskarżonym oraz surowości przewid-

zianej kary.

19. 14 grudnia 1999 r. sąd okręgowy skazał skarżącego za napad z bronią

w ręku, porwanie, wymuszenie wraz z uszkodzeniem ciała na 9 lat więzienia

i karę grzywny.

20. Kolejne postanowienia dotyczące przedłużenia tymczasowego areszto-

wania skarżącego zostały wydane przez sąd okręgowy dnia 21 grudnia 1999 r.

(sąd nakazał przedłużenie tymczasowego aresztowania do dnia 30 czerwca

2000 r.) oraz dnia 21 czerwca 2000 r. (przedłużenie aresztownia do dnia 30 li-

sopada 2000 r.).

21. 11 sierpnia 2000 r. dostarczono skarżącemu wyrok sądu okręgowego,

od którego skarżący odwołał się.

22. 22 listopada 2000 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku przedłużył tymcza-

sowe aresztowanie skarżącego do dnia 31 stycznia 2001 r. 17 stycznia 2001 r.

przedłużono aresztowanie skarżącego do dnia 31 marca 2001 r.

23. 6 marca 2001 r. Sąd Apelacyjny odbył rozprawę.

24. 7 marca 2001 r. Sąd Apelacyjny uchylił wyrok sądu pierwszej instancji

w stosunku do skarżącego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

25. 14 marca 2001 r. Sąd Apelacyjny postanowił o tymczasowym areszto-

waniu skarżącego i 11 innych współoskarżonych do dnia 30 czerwca 2001 r.

Mając na względzie art. 258 § 2 kodeksu postępowania karnego sąd stwier-

dził, iż skarżący może utrudniać postępowanie, biorąc pod uwagę surowość

kary, która może być na niego nałożona. Sąd również podkreślił charakter

czynów zarzucanych skarżącemu.

26. 19 czerwca 2001 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku przeprowadził pierwszą

rozprawę po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Następnie sąd

przeprowadził 20 kolejnych rozpraw.

27. 19 czerwca 2001 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku przedłużył tymczasowe

aresztowanie skarżącego do dnia 30 września 2001 r. Sąd podkreślił, iż kon-

tynuacja stosowania tego środka zapobiegawczego była konieczna w celu za-

bezpieczenia prawidłowego toku postępowania, biorąc pod uwagę surowość

przewidzianej kary.

28. 28 grudnia 2001 r. Sąd Okręgowy Gdańsku postanowił o zatrzymaniu

skarżącego i 11 innych współoskarżonych w tymczasowym areszcie do dnia

30 grudnia 2001 r. Sąd stwierdził, iż ciągłe przebywanie skarżącego w areszcie

jest niezbędne w celu niedopuszczenia, aby skarżący wpływał na świadków.

Dnia 11 października 2001 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie skarżącego

na postanowienie o przedłużeniu aresztu. Sąd odnosząc się do art. 5 § 3 Kon-

wencji stwierdził, iż tymczasowe aresztowanie skarżącego, aczkolwiek nieza-

przeczalnie długie, było uzasadnione szczególnymi okolicznościami sprawy.

W tym względzie sąd podkreślił, iż skarżący był oskarżony o szczególnie po-

ważne zbrodnie i w związku z tym jego dalsze przebywanie w areszcie podyk-

towane jest względami interesu publicznego.

24

29. 28 grudnia 2001 r. sąd okręgowy przedłużył tymczasowe aresztowanie

skarżącego do dnia 30 marca 2002 r. Sąd stwierdził, iż zgodnie ze wskazówkami

otrzymanymi z sądu apelacyjnego większość świadków przesłuchanych przez sąd

pierwszej instancji powinna zeznawać powtórnie. W takiej sytuacji istniało uza-

sadnione ryzyko, iż oskarżeni mogą wpływać na zeznania świadków. Ponadto sąd

stwierdził, iż biorąc pod uwagę poważny charakter zarzutów skierowanych prze-

ciwko oskarżonym oraz duże prawdopodobieństwo, iż zostanie na nich nałożona

surowa kara, oskarżeni mogli utrudniać przebieg postępowania lub ukrywać się.

Dnia 23 stycznia 2002 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku utrzymał w mocy tę decyzję.

Sąd uznał m.in., że sąd okręgowy próbował rozstrzygnąć sprawę w rozsądnym ter-

minie, jednakże poważne opóźnienia w postępowaniu nastąpiły z winy oskarżonych

lub ich obrońców. W tym względzie sąd przypomniał, iż dnia 18 grudnia 2001 r.

celowe postępowanie wszystkich oskarżonych uniemożliwiło sądowi okręgowe-

mu przeprowadzenie rozprawy. Z drugiej strony sąd apelacyjny poinstruował sąd

okręgowy, aby dokonywał oceny długości tymczasowego aresztowania każdego

ze współoskarżonych oddzielnie. Sąd zwrócił uwagę, iż dalsze przedłużanie tym-

czasowego aresztowania tych oskarżonych, którzy równolegle nie odbywają kary

pozbawienia wolności nie może być akceptowane w dłuższej perspektywie.

30. Następnie dnia 15 marca 2002 r. sąd okręgowy przedłużył tymcza-

sowe aresztowanie skarżącego do 30 czerwca 2002 r. oraz dnia 21 czerwca

2002 r. do 30 września 2002 r. Sąd powołał się na te same podstawy, które

były podawane w poprzednich decyzjach. Skarżący zaskarżył tę decyzję.

31. 31 lipca 2002 sąd apelacyjny zmienił decyzję sądu okręgowego i po-

stanowił zwolnić skarżącego z aresztu. Podkreślił, iż okres tymczasowego

aresztowania skarżącego był wyjątkowo długi i w związku z tym utracił

swój tymczasowy charakter. Biorąc pod uwagę aktualny postęp w przebie-

gu procesu, sąd stwierdził, iż było możliwe do przewidzenia, kiedy postępo-

wanie zostanie zakończone. Ponadto sąd zauważył, iż siedmiu z dziesięciu

współoskarżonych odbywa długoletnie kary pozbawienia wolności.

32. Przed swoim zwolnieniem skarżący bezskutecznie składał liczne

wnioski o zwolnienie oraz zażalenia na postanowienia przedłużające jego

tymczasowe aresztowanie. Skarżący cały czas utrzymywał, że długość jego

tymczasowego aresztu była nadmierna.

33. Okazuje się, że postępowanie karne przeciwko skarżącemu jest nadal

w toku.

34. Od dnia 27 marca 2000 r. do 15 listopada 2002 r. skarżący odbywał

karę więzienia nałożoną na niego w wyniku innego postępowania.

II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE

35. Właściwe prawo krajowe i praktyka dotycząca stosowania tymczaso-

wego aresztowania, podstawy dotyczące jego przedłużania, zwolnienia z aresz-

tu oraz zasady regulujące nakładanie tak zwanych środków zapobiegawczych

25

w czasie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy są określone w wyrokach Trybunału

w sprawach Kudła p. Polsce [GC], nr 30210/96, §§ 75-79, ETPCz 2000-XI; Ba-

giński p. Polsce, nr 37444/97, §§ 42-45, 11 października 2005 r.; oraz Celejewski

p. Polsce, nr 17584/04, §§ 2-23, 4 sierpnia 2006 r.

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 5 § 3 KONWENCJI

36. Skarżący skarżył się na nieuzasadnioną długość tymczasowego aresz-

towania i wskazywał na art. 5 § 3 Konwencji, który brzmi następująco:

„Każdy zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ustępu

1 litera c) niniejszego artykułu (...) ma prawo być sądzony w rozsądnym ter-

minie albo zwolniony na czas postępowania. Zwolnienie może być uzależnione

od udzielenia gwarancji zapewniających stawienie się na rozprawę”.

37. Rząd zakwestionował ten argument.

A. Dopuszczalność

38. Trybunał zauważa, że skarga nie jest rażąco bezzasadna w rozumieniu

art. 35 § 3 Konwencji. W dalszej części zauważa, iż nie jest w oparciu o jaką-

kolwiek podstawę niedopuszczalna. Wobec powyższego musi zostać uznana

za dopuszczalną.

B. Meritum

1. Okres brany pod uwagę

39. Trybunał pragnie zauważyć, iż skarżący został aresztowany 28 paździer-

nika 1996 r. i pozostawał w areszcie do dnia 30 października 1996 r. 14 grudnia

1999 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku skazał go za napad z bronią w ręku, porwania

oraz wymuszenia wraz z uszkodzeniem ciała. W związku z faktem, iż od tego

dnia skarżący był pozbawiony wolności w wyniku „skazania przez właściwy

sąd” zgodnie z art. 5 § 1 (a), dlatego też okres jego tymczasowego aresztowania

nie podlega zakresowi działania art. 5 § 3 (cf. Kudła, cytowane powyżej, § 104).

Dnia 7 marca 2001 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku uchylił wyrok skazujący

skarżącego. Od tej daty okres jego tymczasowego aresztowania podlega po-

nownie art. 5 § 3 Konwencji. Okres ten trwał do dnia 31 lipca 2002 r., kiedy

to skarżący został zwolniony.

40. Jednakże w okresie między dniem 27 marca 2000 r. a dniem 15 listo-

pada 2002 r. skarżący odbywał karę pozbawienia wolności nałożoną na niego

w wyniku innego postępownania. Trybunał pragnie przypomnieć, że ze wzglę-

du na istotny związek między art. 5 § 3 Konwencji oraz ustępem 1 litera (c)

26

tego artykułu osoba skazana wyrokiem sądu pierwszej instancji nie może być

uznawana za „zatrzymaną w celu doprowadzenia przed właściwy organ sądowy

pod zarzutem popełnienia przestępstwa”, tak jak jest to sprecyzowane w tym

przepisie, lecz znajduje się w sytuacji określonej przez artykuł 5 § 1 Konwencji,

który zezwala na pozbawienie wolności „w wyniku skazania przez właściwy

sąd” (zob. np. B. p. Austrii, wyrok z dnia 28 marca 1990 r., seria A nr 175,

str. 14-16, §§ 36-39). Tak więc okres zatrzymania skarżącego w czasie od dnia

27 marca 2000 r. do dnia 15 listopada 2002 r. musi zostać wyłączony z cało-

ściowego okresu tymczasowego aresztowania skarżącego, gdyż wtedy skarżący

odbywał karę pozbawienia wolności na podstawie innego wyroku skazującego.

W związku z powyższym okres brany pod uwagę na podstawie art. 5 § 3 Kon-

wencji wynosi 3 lata, 1 miesiąc i 16 dni.

2. Uzasadniona długość tymczasowego aresztowania

(a) Argumenty stron

41. Rząd dowodził, iż tymczasowe aresztowanie skarżącego było uza-

sadnione poprzez istnienie istotnych dowodów jego winy, charakteru prze-

stępstw, których popełnienie było mu zarzucane oraz surowości przewidzia-

nej dla niego kary. Rząd podkreślał, iż długość tymczasowego aresztowania

skarżącego powinna być oceniana z uwzględnieniem faktu, iż on sam oraz

inni współoskarżeni działali w zorganizowanej grupie przestępczej. Ryzyko,

iż oskarżeni mogą utrudniać postępowanie bądź dokonywać manipulacji do-

wodami było tym większe, że wszyscy oni byli ściśle ze sobą związani jako

członkowie zorganizowanej grupy przestępczej. Tak więc krajowe organy są-

dowe uznawały za konieczne pozostawanie skarżącego w areszcie do chwili

przesłuchania wszystkich istotnych dla sprawy świadków.

42. Rząd szczególnie podkreślił poważny charakter zarzutów przedsta-

wionych skarżącemu, jak również fakt, iż udział w sprawie 16 współoskarżo-

nych pod zarzutem popełnienia licznych przestępstw wymagało przeprowa-

dzenia postępowania ze szczególną starannością. Konieczność przedłużania

tymczasowego aresztowania względem skarżącego była zawsze gruntownie

badana przez organy sądowe, które za każdym razem przedstawiały wyczer-

pujące uzasadnienia do swoich postanowień. Na zakończenie należy stwier-

dzić, iż Rząd utrzymywał, iż organy sądowe wykazały szczególną staranność

rozpatrując sprawę skarżącego.

43. Sprawa skarżącego była szczególnie skomplikowana z powodu dużej

liczby oskarżonych oraz zarzutów przeciwko nim, jak również obszerności

materiału dowodowego. Ponadto prowadzenie postępowanie było z znaczny

sposób utrudniane poprzez nieuzasadnione wykorzystywanie praw proceso-

wych przez oskarżonych oraz ich obrońców. Oskarżeni składali setki wnio-

sków i odwoływali się od każdego postanowienia, nawet wtedy, gdy byli po-

27

informowani, iż odwołanie jest niedopuszczalne. W ten sposób, skarżący oraz

inni współoskarżeni przyczynili się do przewlekłości postępowania.

44. Skarżący argumentował, iż długość tymczasowego aresztowania była

nieuzasadniona.

1. Ocena sądu

(a) zasady ustalone na podstawie orzecznictwa Trybunału

45. Domniemanie przemawia na korzyść zwolnienia. Tak jak ustalono

w wyroku Neumeister p. Austrii (wyrok z dnia 27 czerwca 1968 r., seria

A nr 8, str. 37, § 4), drugi człon art. 5 § 3 Konwencji nie przyznaje orga-

nom sądowym prawa wyboru między doprowadzeniem skarżącego przed

sąd w rozsądnym czasie lub tymczasowym zwolnieniem go w oczekiwaniu

na proces. Do momentu skazania skarżący musi być uznawany za niewinne-

go, natomiast celem omawianego zapisu jest wymóg tymczasowego zwolnie-

nia skarżącego w chwili, gdy jego dalsze pozostawanie w areszcie przestaje

być uzasadnione (zob. McKay p. Zjednoczonemu Królestwu [GC], nr 543/03,

§ 41, ETPCz 2006-...).

46. Przedłużające się tymczasowe aresztowanie może być uzasadnione

w konkretnej sprawie, jeżeli występują szczególne przesłanki podyktowane

interesem publicznym, które pomimo istnienia zasady domniemania niewin-

ności, przeważą nad zasadą poszanowania wolności jednostki, określonej

w art. 5 Konwencji (zob. m.in. Kudła, cytowany powyżej, §§ 110-111).

47. W pierwszej kolejności to krajowe organy sądowe są odpowiedzialne

za zagwarantowanie, iż w konkretnej sprawie okres tymczasowego areszto-

wania osoby oskarżonej nie przekracza uzasadnionego czasu. W tym celu po-

winny, zwracając odpowiednią uwagę na zasadę domniemania niewinności,

dokonać analizy wszelkich faktów przemawiających za lub przeciw istnie-

niu wyżej wymienionego interesu publicznego, uzasadniającego odstąpienie

od zasady z art. 5 oraz powinny sformułować swoje ustalenia w postanowie-

niach w sprawie wniosków o zwolnienie z aresztu. W głównej mierze na pod-

stawie uzasadnień do tych postanowień oraz faktów przedstawianych przez

skarżącego w jego zażaleniach na postanowienia Trybunał jest zobowiązany

do rozstrzygnięcia, czy nastąpiło lub nie naruszenie art. 5 § 3 Konwencji (zob.

Labita p. Włochom [GC], nr 26772/95, § 152, ETPCz 2000-IV, oraz Kudła,

cytowane powyżej, § 110).

48. Ciągłe istnienie uzasadnionego podejrzenia, iż osoba aresztowana po-

pełniła przestępstwo jest warunkiem sine qua non zgodności z prawem zatrzy-

mania i pozostawania w areszcie skarżącego, jednakże po upływie pewnego

czasu nie jest już wystarczające. Trybunał musi ustalić wówczas, czy inne

podstawy przedstawiane przez organy sądowe uzasadniają dalsze pozbawie-

nie wolności. W przypadku, gdy podstawy te są „istotne” lub „wystarczające”

Trybunał również musi być przekonany, iż organy sądowe wykazały „należy-

28

tą staranność” w prowadzeniu postępowania. Skomplikowany charakter spra-

wy oraz szczególne cechy śledztwa są czynnikami branymi pod uwagę w ta-

kim przypadku (zob. np. Scott p. Hiszpanii, wyrok z dnia 18 grudnia 1996 r.,

Raporty, wyroki i decyzje 1996-VI, str. 2399-2400, § 74, oraz I.A. p. Francji,

wyrok z dnia 23 września 1998 r., Raporty 1998-VII, str. 2978, § 102).

49. Konkludując, krajowe organy sądowe są zobowiązane do dokonania

analizy okresu zatrzymania osób tymczasowo aresztowanych w celu zagwa-

rantowania im zwolnienia z aresztu, gdy okoliczności sprawy nie uzasad-

niają dłużej dalszego pozostawania tych osób w areszcie. W początkowym

okresie istnienie uzasadnionego podejrzenia może uzasadniać pozbawienie

wolności, lecz nadchodzi moment, gdy nie jest to już dłużej wystarczająca

podstawa. Pytanie, czy okres tymczasowego aresztowania był uzasadniony

czy nie, nie może być oceniane w oderwaniu od sprawy, lecz musi być oce-

niane w każdej konkretnej sprawie przy uwzględnieniu jej specyficznych oko-

liczności, dlatego też nie istnieją żadne ogólne ramy czasowe, które mogłyby

być zastosowane w każdej sprawie (zob. McKay, cytowane powyżej, § 45).

(b) Zastosowanie zasad do okoliczności omawianej sprawy

50. Trybunał zauważa, że organy sądowe oprócz uzasadnionego podej-

rzenia skierowanego przeciwko skarżącemu, oparły swoje postanowienia

na trzech podstawach, a mianowicie (1) poważny charakter zarzutów prze-

ciwko skarżącemu, (2) surowość kary, której skarżący mógłby zostać pod-

dany, (3) obawa przed utrudnianiem postępowania. Jeżeli chodzi o ostatnią

podstawę, to organy sądowe odniosły się do prób zastraszania świadków

przez oskarżonych. Organy sądowe odniosły się również do niechętnego

czy wręcz utrudniającego stosunku oskarżonych oraz ich obrońców skierowa-

nego do sądu i mającego na celu wydłużenie postępowania. Wreszcie organy

sądowe odniosły się do złożoności sprawy związanej z charakterem zarzutów,

dużą liczbą oskarżonych oraz obszernością materiału dowodowego do prze-

analizowania.

51. Trybunał odnotowuje, iż skarżący był oskarżony o porwanie, napad

z bronią w ręku oraz wymuszenia wraz z uszkodzeniem ciała. Przestępstwa te

zostały popełnione w ramach zorganizowanej grupy przestępczej. W przypad-

ku oceny przestrzegania art. 5 § 3 Konwencji Trybunał będzie brał pod uwagę

fakt, iż sprawa dotyczy członka zorganizowanej grupy przestępczej (zob. Bąk

p. Polsce nr 7870/04, § 57, z dnia 16 stycznia 2007 r.).

52. Trybunał przyznaje, iż uzasadnione podejrzenie, iż skarżący popeł-

nił poważne przestępstwa mogło początkowo uzasadniać jego aresztowanie.

Ponadto Trybunał zgadza się, iż organy sądowe stanęły przed trudnym za-

daniem ustalenia wszystkich faktów oraz stopnia odpowiedzialności każde-

go ze współoskarżonych, którym zarzucano udział w zorganizowanej grupie

przestępczej. Trybunał przyznaje również, iż w takich okolicznościach ko-

nieczność uzyskania z licznych źródeł obszernego materiału dowodowego,

29

powiązana z faktem, iż w trakcie śledztwa wykrywano nowych oskarżonych,

stanowiła w początkowym etapie procesu istotną i wystarczającą podstawę

do pozbawienia wolności skarżącego.

53. Jednakże wraz z upływem czasu te przesłanki w nieunikniony sposób

stawały się coraz mniej istotne. Trybunał musi więc ustalić, czy inne przesłan-

ki przedstawione przez organy sądowe były „istotne” i „wystarczające”, aby

uzasadniać dalsze pozbawienie wolności skarżącego.

54. Trybunał zauważa, że organy sądowe w dużym stopniu opierały

swoje decyzje na prawdopodobieństwie nałożenia wysokiej kary na skarżą-

cego, mając na uwadze poważny charakter popełnionych przez niego prze-

stępstw. Zdaniem organów sądowych, prawdopodobieństwo to wiązało się

z domniemaniem, że skarżący utrudniałby postępowanie. W tym względzie

Trybunał pragnie przypomnieć, iż surowość grożącej kary jest istotnym ele-

mentem przy dokonaniu oceny ryzyka ucieczki lub ponownego popełnienia

tego samego przestępstwa. Trybunał przyznaje, iż wobec poważnego charak-

teru oskarżeń skierowanych przeciwko skarżącemu organy sądowe w uza-

sadniony sposób mogły uznać, iż takie początkowe ryzyko istnieje. Jednakże

Trybunał wielokrotnie stwierdzał, iż poważny charakter zarzutów nie może

sam w sobie uzasadniać długich okresów tymczasowego aresztowania (zob.

Ilijkov p. Bułgarii, nr 33977/96, §§ 80-81, 26 lipca 2001 r.).

55. Ponadto organy sądowe w swoich postanowieniach powoływały się

na fakt, iż skarżącemu zarzucano udział w zorganizowanej grupie przestęp-

czej. W tym względzie Trybunał potwierdza, iż istnienie ogólnego ryzyka

wynikającego z zorganizowanego charakteru zarzucanej działalności prze-

stępczej skarżącego może być dopuszczalne jako podstawa jego zatrzymania

w początkowej fazie postępowania (zob. Górski p. Polsce, nr 28904/02, § 58,

4 października 2005 r.) i przy niektórych okolicznościach sprawy również jako

podstawa kolejnych przedłużeń tymczasowego aresztowania (zob. Celejews-

ki, cytowane powyżej, § 37). Trybunał przyznaje, iż w sprawach dotyczących

wielu oskarżonych proces gromadzenia i analizy materiału dowodowego

jest bardzo skomplikowanym zadaniem. W takich okolicznościach Trybunał

przyznajerównież,iżpotrzebazgromadzenia iuzyskaniaobszernegomateriału

dowodowego, pochodzącego z różnych źródeł, jak również ustalenia faktów

oraz stopnia odpowiedzialności każdego ze współoskarżonych stanowi istotną

i wystarczającą podstawę do przedłużania tymczasowego aresztownia po-

dczas całego okresu niezbędnego do zakończenia śledztwa, sporządzenia

aktu oskarżenia oraz przesłuchania oskarżonych. Ponadto Trybunał uznaje,

iż w sprawach dotyczących zorganizowanych grup przestępczych, ryzyko,

że tymczasowo aresztowany w przypadku zwolnienia może wywierać na-

cisk na świadków lub innych współoskarżonych lub w inny sposób utrudniać

postępowanie, jest z uwagi na charakter sprawy często bardzo wysokie.

56. Odnośnie ryzyka wywierania nacisku na świadków Trybunał przyz-

naje, iż na wstępnym etapie postępowania organy sądowe wydawały się

30

zakładać, iż takie ryzyko istnieje na tej podstawie, iż skarżący był członkiem

zorganizowanej grupy przestępczej. Jednakże kolejne decyzje przedłużające

okres tymczasowego aresztowania skarżącego dowiodły, iż ryzyko to nie było

bezpodstawne, gdyż świadkowie składając zeznania potwierdzili, iż oskarżeni

grozili im (zob. punkt 17 i 18 powyżej). Tak więc Trybunał przyznaje, iż ryzyko

zastraszania świadków faktycznie istniało i uzasadniało przedłużanie tymcza-

sowego aresztowania skarżącego w początkowym etapie postępowania.

57. Powyższe rozważania wystarczają Trybunałowi, aby stwierdzić, iż

przedstawiane przez sądy podstawy tymczasowego aresztowania skarżącego

były „istotne” i „wystarczające” do uzasadnienia całego okresu przebywania

skarżącego w areszcie.

58. Pozostaje jednakże do ustalenia, czy organy krajowe wykazały „szcze-

gólną staranność” w prowadzeniu postępowania. W tym względzie Trybunał

pragnie zauważyć, iż postępowanie było w znacznym stopniu skomplikowa-

ne z uwagi na dużą liczbę współoskarżonych, obszerny materiał dowodowy

oraz konieczność zastosowania szczególnych środków wymaganych w spra-

wach dotyczących przestępczości zorganizowanej. Tym niemniej rozprawy

w sprawie skarżącego odbywały się regularnie i w krótkich odstępach czasu.

Ponadto Trybunał nie może nie uwzględnić faktu, iż współoskarżeni, włą-

czając w to skarżącego (zob. punkt 18 i 19 powyżej) oraz niektórzy obrońcy

utrudniali postępowanie i mieli negatywny wpływ na tok procesu. Z tych po-

wodów Trybunał uznaje, że organy krajowe rozpatrywały sprawę skarżącego

względnie szybko i sprawnie.

59. Mając na uwadze powyższe, Trybunał stwierdza, iż w sprawie nie na-

stąpiło naruszenie art. 5 § 3 Konwencji.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje pozostałą część skargi za dopuszczalną;

2. Stwierdza, że nie nastąpiło naruszenie art. 5 § 3 Konwencji.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 31 maja

2007 r. zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

T.L. EARLY

NICHOLAS BRATZA

Kanclerz

Przewodniczący

31