EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

CZWARTA SEKCJA

SPRAWA RAŹNIAK przeciwko POLSCE

(Skarga nr 6767/03)

WYROK – 7 października 2008

W sprawie Raźniak przeciwko Polsce,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako

Izba składająca się z następujących sędziów:

Pan N. B^RATZA, Przewodniczący,

Pan L. GARLICKI,

Pan G. B^ONELLO,

Pani L. MIJOVIĆ,

Pan P H^IRVELÄ,

Pan LEDI BIANKU,

Pan N. VUČINIĆ, sędziowie,

oraz Pan L^WRENCEEARLY, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu zamkniętym w dniu 16 września 2008 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 6767/03) wniesionej dnia 30 czerwca

2001 r. przeciwko Polsce do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na

podstawie art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności („Konwencja”), przez obywatela polskiego, pana Zygmunta Raź-

niaka („skarżący”).

2. Rząd polski („Rząd”) był reprezentowany przez swojego pełnomocni-

ka, pana Jakuba Wołąsiewicza z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

3. W dniu 13 września 2007 Przewodniczący Sekcji Czwartej Trybunału

zdecydował o zakomunikowaniu skargi Rządowi. Zgodnie z postanowienia-

169

mi art. 29 § 3 Konwencji, zdecydowano o jednoczesnym zbadaniu zasadności

oraz dopuszczalności skargi.

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

4. Skarżący urodził się w 1952 r. i mieszka w Warszawie. Obecnie prze-

bywa w Areszcie Śledczym w Warszawie.

5. Skarżący został aresztowany w dniu 25 sierpnia 2000 r. i następnie pod-

legał zatrzymaniu w areszcie na mocy decyzji Sądu Rejonowego dla miasta

stołecznego Warszawy pod zarzutem założenia oraz kierowania związkiem

przestępczym o charakterze zbrojnym, działając w którym zlecał wykonanie

różnorodnych przestępstw, m.in. zabójstw, napadów rabunkowych oraz han-

dlu narkotykami. Został również oskarżony o nielegalne posiadanie broni pal-

nej oraz jej użycie w trakcie napadu i pobicia. W związku z faktem, że skar-

żący został poważnie ranny w eksplozji, do której doszło w jego samochodzie

w dniu 30 maja 2000 r., sąd odwołał się do opinii lekarskiej, sporządzonej

przez biegłych lekarzy z Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Akademii

Medycznej w Warszawie. Biegli stwierdzili, że brak jest dostatecznych pod-

staw do przyjęcia, że przebywanie skarżącego w areszcie może zagrażać jego

zdrowiu lub życiu. Biegli podsumowali, iż skarżący powinien przyjmować

właściwe leki oraz mieć nieograniczony dostęp do porad lekarskich albo wi-

nien być umieszczony w oddziale szpitalnym aresztu. Stosownie do opinii,

sąd podkreślał w swojej decyzji, że skarżący powinien otrzymywać odpo-

wiednią opiekę medyczną podczas swojego pobytu w areszcie.

6. Skarżący odwołał się od decyzji sądu, lecz bezskutecznie. W dniu

13 listopada 2000 r. wniósł o uchylenie aresztu, podnosząc, po pierwsze, że

nie występuje realne podejrzenie jakoby popełnił zarzucane mu przestęp-

stwa oraz, po drugie, że został zatrzymany podczas pobytu w szpitalu, gdzie

przebywał na leczeniu w związku z ranami odniesionymi w wyniku wybu-

chu ładunku wybuchowego w jego samochodzie. W związku z powyższym,

zatrzymanie stworzyło poważne zagrożenie dla jego zdrowia i życia. Przed-

stawił opinie lekarskie dotyczące jego stanu zdrowia, które potwierdzały, iż

wymagał leczenia operacyjnego. Zgodnie z obiema opiniami, przebywanie

skarżącego w areszcie tymczasowym miało stanowić poważne zagrożenie dla

jego zdrowia i życia. Natomiast trzecia z przedstawionych opinii stwierdzała,

iż nie było wystarczających oraz obiektywnych podstaw ku temu, aby uznać,

że przebywanie w areszcie może stanowić poważne niebezpieczeństwo dla

zdrowia i życia skarżącego.

7. W dniu 20 listopada 2000 r. Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego War-

szawy, w czasie trwania śledztwa, przedłużył skarżącemu areszt tymczasowy.

170

Sąd uznał, iż podejrzenia skierowane wobec skarżącego są uzasadnione oraz

potwierdzone przez zeznania świadków, jak również przez dowody uzyska-

ne podczas przeszukań. Jak zostało ustalone w trakcie śledztwa, członkowie

grupy przestępczej byli ze sobą blisko powiązani, a w związku z tym, że więk-

szość z nich była poszukiwana przez policję listami gończymi, zatrzymanie

skarżącego było jedynym skutecznym środkiem zapewnienia prawidłowego

przebiegu śledztwa oraz uniemożliwiało zmowę skarżącego z innymi współ-

oskarżonymi. Sąd wziął pod uwagę powagę stawianych skarżącemu zarzutów

oraz surowość grożącej mu kary. Sąd powołał się również na opinię lekarską

z dnia 25 sierpnia 2000 r., zgodnie z którą nie było podstaw do stwierdzenia,

że stosowanie aresztu wobec skarżącego narażałoby go na poważne ryzyko

utraty zdrowia lub życia. Postanowienie sądu zostało podtrzymane w dniu

28 grudnia 2000 r. przez Sąd Okręgowy w Warszawie.

8. Następnie tymczasowe aresztowanie skarżącego było systematycznie

przedłużane postanowieniami tego samego sądu z 27 kwietnia, 31 grudnia

2001 r., 27 marca oraz 9 sierpnia 2002 r. Były one uzasadniane w szczegól-

ności, potrzebami przeprowadzenia dalszego skomplikowanego śledztwa, ko-

niecznością uzyskania obszernego materiału dowodowego, a także obawą ma-

tactwa skarżącego w porozumieniu z innymi członkami grupy przestępczej,

jak również obawą ukrywania się. Opisywane ryzyko było bardzo poważne

w kontekście pozycji, jaką zajmował skarżący w środowisku przestępczym

oraz faktem, że pozostali członkowie grupy byli wciąż poszukiwani przez or-

gany ścigania.

9. Akt oskarżenia przeciwko skarżącemu oraz trzynastu innym współ-

oskarżonym został przesłany do Sądu Okręgowego w Warszawie w dniu

20 marca 2002 r. Prokurator zawnioskował przesłuchanie 113 świadków oraz

przedstawił dowody, w tym liczne dowody z dokumentów.

10. Pomiędzy 19 września 2002 a 29 maja 2003 r. sąd prowadzący postę-

powanie przeprowadził 57 rozpraw. Rozprawy odbywały się ze średnią czę-

stotliwością od 6 do 7 razy na miesiąc, a czasami nawet 13 razy w miesiącu.

Przed pierwszym posiedzeniem sąd odbył trzy spotkania przygotowawcze,

które miały na celu zbadanie kwestii przedłużania skarżącemu tymczasowego

aresztu oraz ustalenie stanu jego zdrowia. W dniu 7 maja 2002 dyrektor aresztu

śledczego przedstawił opinię lekarską, przygotowaną przez lekarza z tamtejsze-

go ambulatorium, oraz kolejną, sporządzoną przez lekarza ortopedę. Specjaliści

zarekomendowali kontynuację leczenia i potwierdzili, że skarżący otrzymuje

odpowiednią opiekę lekarską. Sąd nakazał przeprowadzenie badania lekarskie-

go przez chirurga, w tym chirurga naczyniowego oraz specjalisty z zakresu

pulmonologii, co miało na celu zweryfikowanie możliwości przeprowadzenia

leczenia w warunkach oddziału lekarskiego w areszcie śledczym.

11. W dniu 29 maja 2003 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uznał skarżące-

go winnym założenia oraz kierowania przez dziesięć lat związkiem przestęp-

171

czym o charakterze zbrojnym i skazał go na siedem lat pozbawienia wolności.

Apelację od wyroku złożył zarówno skarżący, jak i prokurator.

12. W dniu 27 sierpnia 2003 r. adwokat skarżącego złożył wniosek o zwol-

nienie jego klienta z aresztu w celu umożliwienia mu poddania się specjali-

stycznemu leczeniu.

13. Dnia 1 września 2003 Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do

Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc o opinię. Przesłana w dniu 10 października

2003 r. opinia stwierdzała, że:

„ (…) pacjent należy do grupy wysokiego ryzyka nawrotu zatorowości, co

oznacza konieczność leczenia profilaktycznego w określonych sytuacjach (…).

Obecny stan jego zdrowia nie wskazuje na konieczność poddawania go specjali-

stycznej diagnostyce ani stosowania leczenia pulmonologicznego”.

14. W dniu 31 marca 2004 Sąd Apelacyjny w Warszawie utrzymał w mocy

orzeczenie wydane w pierwszej instancji.

15. Orzeczeniem z dnia 10 maja 2005 r. Sąd Najwyższy oddalił kasację

skarżącego.

II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA

A. Prawo krajowe

16. Właściwe prawo krajowe i praktyka dotycząca stosowania tymczaso-

wego aresztowania w postępowaniu sądowym, przesłanek jego przedłużenia,

zwolnienia z aresztu oraz zasad rządzących innymi tzw. środkami zapobie-

gawczymi, zostały scharakteryzowane w orzeczeniach Trybunału w sprawach

Gołek p. Polsce, nr 31330/02, §§ 27-33, wyrok z dnia 25 kwietnia 2006 i Ce-

lejewski p. Polsce, nr 17584/04, §§ 22-23, wyrok z dnia 4 sierpnia 2006.

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 5 § 3 KONWENCJI

17. Skarżący podnosił, iż czas zatrzymania go w areszcie tymczasowym

był zbyt długi. Powołał się na art. 5 § 3 Konwencji, który w przedmiotowym

zakresie brzmi następująco:

„Każdy aresztowany lub zatrzymany zgodnie z postanowieniami ustępu

1 lit c) niniejszego Artykułu ma prawo … być sądzony w rozsądnym terminie

albo zwolniony na czas postępowania. Zwolnienie może zostać uzależnione od

udzielenia gwarancji zapewniających stawienie się na rozprawę”.

18. Rząd nie zgodził się z tym zarzutem.

172

A. Dopuszczalność skargi

19. Trybunał stwierdza, że niniejsza skarga nie jest oczywiście bezzasad-

na w znaczeniu art. 35 § 3 Konwencji. W dalszej kolejności zauważa jeszcze,

że nie może być uznana za niedopuszczalną na jakichkolwiek innych podsta-

wach. W związku z tym musi być uznana za dopuszczalną.

B. Meritum sprawy

1. Okres brany pod uwagę w sprawie

20. Areszt tymczasowy skarżącego rozpoczął się jego zatrzymaniem

w dniu 25 sierpnia 2000 r. Dnia 29 maja 2003 Sąd Okręgowy w Warszawie

wydał wyrok skazujący.

Od tego czasu należy uznać, że skarżący przebywał w areszcie w ramach

„okresu po skazaniu przez właściwy sąd” w znaczeniu postanowień art. 5

§ 1 lit. a), w następstwie czego wskazany okres aresztowania nie mieści się

w zakresie postanowień art. 5 § 3 (zobacz wyrok Kudła p. Polsce [WI], nr

30210/95, § 104).W związku z tym okres, jaki powinien być wzięty pod uwa-

gę, wyniósł 2 lata i dziewięć miesięcy.

2. Twierdzenia stron

(a) Stanowisko skarżącego

21. Skarżący podnosił, iż długość zastosowanego wobec niego tymcza-

sowego aresztu nie mieściła się w rozsądnych granicach. Jego zdaniem sądy

nie przedstawiły wystarczających i odpowiednich powodów dla trzymania go

w areszcie przez tak długi okres i zaniechały rozważenia możliwości zastoso-

wania wobec niego mniej dolegliwego środka zapobiegawczego.

(b) Stanowisko Rządu

22. Rząd utrzymywał, że zastosowanie tymczasowego aresztowania wo-

bec skarżącego było uzasadnione istnieniem konkretnych dowodów jego

winy, naturą przestępstw, o jakie został oskarżony, oraz wysokością grożą-

cej mu kary. Podkreślał, iż długość zatrzymania skarżącego w areszcie musi

być oceniana w świetle okoliczności, że działał on w ramach zorganizowanej

grupy przestępczej. Ryzyko, że oskarżeni mogą utrudniać postępowanie lub

fałszować dowody, miało realny charakter w obliczu faktu, że jako członko-

wie grupy przestępczej byli oni ze sobą blisko powiązani, a ich przywódcą

był właśnie skarżący. Tylko izolacja członków grupy mogła uniemożliwić im

uzgadnianie zeznań, czy wywieranie wpływu na świadków. Dlatego też sądy

krajowe uznawały za konieczne przetrzymywanie skarżącego w areszcie tym-

czasowym do czasu uzyskania zeznań wszystkich istotnych świadków oraz

pozostawania innych członków grupy w areszcie śledczym.

173

23. Rząd zapewniał, iż konieczność kontynuowania tymczasowego aresz-

towania wobec skarżącego była dokładnie badana przez sądy, które przy

każdej sposobności podawały, w uzasadnieniu swoich decyzji, wystarczają-

ce powody takiego stanu rzeczy. Co więcej, sprawa skarżącego należała do

wyjątkowo złożonych. Ostatecznie Rząd podniósł, iż władze wykazały się

szczególną starannością w czasie prowadzenia postępowania.

3. Ocena Trybunału

(a) Zasady ogólne

24. Trybunał zauważa, iż zasady ogólne dotyczące prawa do rozpoznania

sprawy w rozsądnym terminie lub zwolnienia z aresztu na czas postępowa-

nia sądowego, zagwarantowane w art. 5 § 3 Konwencji, były opisane w jego

wcześniejszych orzeczeniach (zobacz między innymi Kudła p. Polsce [WI],

nr 30210/96, § 110 i nast. ETPCz 2000-XI; Mc Kay p. Zjednoczonemu Króle-

stwu [WI], nr 543/03, §§ 41-44, ETPCz 2006-….; Bąk p. Polsce, nr 7870/04,

§§ 51-53, ETPCz 2007-…(fragmenty), z kolejnymi odniesieniami).

(b) Zastosowanie powyższych reguł w przedmiotowej sprawie

25. Trybunał zauważa, iż niniejsza sprawa dotyczy poważnych prze-

stępstw, a konkretnie członkowstwa oraz przywództwa w organizacji prze-

stępczej, napadów i kradzieży popełnianych z użyciem przemocy. Dlatego

też uważa, że był to klasyczny przykład przestępczości zorganizowanej, który

z definicji generuje więcej trudności dla organów ścigania oraz, na później-

szym etapie, dla sądów mających za zadanie ustalenie okoliczności faktycz-

nych oraz stopnia odpowiedzialności każdego z członków grupy. Oczywistym

jest, iż w sprawach tego typu stała kontrola oraz ograniczenie możliwości

wzajemnego kontaktowania się, zarówno między oskarżonymi, jak i innymi

osobami, może być kluczowa w celu przeciwdziałania utrudnieniom w po-

stępowaniu, manipulacji zebranych dowodów czy, co najistotniejsze w tego

typu sprawach, zastraszaniem świadków. Z uwagi na powyższe, dłuższe niż

w przypadku innych spraw okresy zatrzymania w areszcie tymczasowym

mogą być uzasadnione.

26. Zdaniem Trybunału fakt, iż sprawa dotyczy członka takiej grupy

przestępczej, jak zostało wyżej scharakteryzowane, powinien być wzięty pod

uwagę w momencie rozpatrywania zgodności z postanowieniami art. 5 § 3

(zobacz Bąk, cytowany wyżej, § 57).

27. Trybunał zauważa, że w swoich decyzjach dotyczących zatrzymania

skarżącego w areszcie, władze sądowe opierały się na następujących zasadach:

istnieniu uzasadnionych podejrzeń wobec skarżącego, powagi zarzucanych

mu czynów, wysokości grożącej mu kary, występowania ryzyka wpływania

przez niego na zeznania świadków oraz współoskarżonych lub utrudniania

przebiegu postępowania innymi sposobami, jak również potrzeba uzyskania

174

obszernego materiału dowodowego (zobacz punkty 7 i 8 powyżej). Co wię-

cej, Rząd był zdania, że szczególna złożoność sprawy, wynikająca z tego, że

dotyczył ona przestępczości zorganizowanej, dodatkowo uzasadniała areszto-

wanie skarżącego.

28. Trybunał odnotowuje, iż podejrzenie popełnienia przez skarżącego po-

ważnych przestępstw znalazło potwierdzenie w szczególności w zeznaniach

świadków oraz współoskarżonych i na początku uzasadniało stosowanie tym-

czasowego aresztu. Z tego względu jedynym zagadnieniem, które pozostaje do

wyjaśnienia, jest sprawa, czy i kiedy przedłużanie wobec skarżącego aresztu

przestało być uzasadnione „odpowiednimi” i „wystarczającymi” powodami.

Mając to na względzie, Trybunał pragnie podkreślić, iż zgodnie z generalną za-

sadą sądy krajowe, a w szczególności sąd prowadzący postępowanie, są lepiej

umiejscowione ku temu, aby zbadać wszelkie okoliczności sprawy oraz podjąć

wszystkie niezbędne decyzje, z uwzględnieniem tych, które dotyczą stosowania

aresztu tymczasowego w trakcie postępowania przygotowawczego.

29. Trybunał uważa, że władze krajowe musiały zmierzyć się z trudnym

zadaniem określenia okoliczności faktycznych oraz stopnia winy każdego

z oskarżonych, któremu postawiono zarzut działania w grupie przestępczej.

W tych okolicznościach Trybunał zgadza się również przyjąć, że potrzeba

uzyskania obszernego materiału dowodowego z różnorodnych źródeł, wią-

żąca się z istnieniem generalnego ryzyka, jakie wynika z natury przestępczej

działalności zarzucanej skarżącemu, stanowiły odpowiednią i wystarczająca

podstawę do przedłużania jego zatrzymania w areszcie tymczasowym w cza-

sie niezbędnym do zakończenia śledztwa, przygotowania aktu oskarżenia oraz

wysłuchania zeznań od oskarżonego.

30. Trybunał przypomina, iż surowość grożącej skarżącemu kary jest od-

powiednim elementem, jaki należy uwzględnić w ocenie ryzyka wystąpie-

nia utrudniania postępowania oraz powrotu na drogę przestępstwa. Przyznaje

również, iż w obliczu powagi stawianych skarżącemu zarzutów, władze kra-

jowe mogły w sposób uzasadniony uznać, że takie ryzyko występowało. Jed-

nakże Trybunał wielokrotnie stwierdzał, iż powaga ciążących zarzutów nie

może służyć sama w sobie jako uzasadnienie długich okresów tymczasowego

aresztowania (zobacz Ilijkov p. Bułgarii, nr 33977/96, §§ 80-81, z dnia 26 lip-

ca 2001). W okolicznościach niniejszej sprawy Trybunał uznaje, że surowość

przewidywanej kary jako samodzielna przesłanka lub w połączeniu z innymi

przesłankami, na których oparły się władze, nie może stanowić „odpowied-

niej i wystarczającej podstawy” dla przetrzymywania skarżącego w areszcie

tymczasowym przez znaczny okres.

31. Trybunał w dalszej kolejności zauważa, iż skarżący był przywódcą

zorganizowanej grupy przestępczej i miał bliskie powiązania z jej członka-

mi, z których wielu ukrywało się lub było poszukiwanych listami gończymi,

jak również zasiadało razem z nim na ławie oskarżonych w tym samym po-

stępowaniu karnym. W związku z tym Trybunał uznaje, że w szczególnych

175

okolicznościach niniejszej sprawy, ryzyko płynące z charakteru przestępczej

działalności skarżącego rzeczywiście występowało i uzasadniało fakt prze-

trzymywania go w areszcie przez przedmiotowy okres.

32. Powyższe stwierdzenia są zdaniem Trybunału wystarczające dla pod-

sumowania, iż podstawy zastosowania tymczasowego aresztu wobec skarżą-

cego były „odpowiednie” i „wystarczające” do uzasadnienia faktu przetrzy-

mywania go w areszcie przez cały przedmiotowy okres.

33. Wreszcie Trybunał zauważa, iż postępowanie miało złożony charak-

ter, zważywszy na liczbę oskarżonych, obszerność materiału dowodowego,

i konieczność wprowadzenia specjalnych środków [bezpieczeństwa] niezbęd-

nych w sprawach dotyczących przestępczości zorganizowanej. Abstrahując

od tego, rozprawy były przeprowadzane regularnie i w bardzo krótkich odstę-

pach czasu (zobacz paragraf 10 powyżej). Trybunał w związku z tym uznaje,

że władze krajowe wykazały należytą staranność w prowadzeniu postępowa-

nia. Długość śledztwa oraz przewodu sądowego były uzasadnione wyjątkową

złożonością sprawy.

34. Mając powyższe na względzie, Trybunał uznaje, iż nie było narusze-

nia art. 5 § 3 Konwencji.

II. INNE ZARZUCANE NARUSZENIA KONWENCJI

1. Skarga na podstawie art. 3 Konwencji

35. Skarżący zarzucał, powołując się na art. 3 Konwencji, że zważywszy

na jego stan zdrowia, stosowanie wobec niego tymczasowego aresztu miało

charakter niehumanitarnego traktowania i wystawiło go na znaczne ryzyko

trwałego i poważnego pogorszenia stanu zdrowia. Jednocześnie skarżył się na

fakt, że został sklasyfikowany jako „osadzony niebezpieczny”.

36. Przepis art. 3 Konwencji brzmi:

„Nikt nie może być poddany torturom ani niehumanitarnemu lub poniżające-

mu traktowaniu lub karze”.

37. Trybunał przypomina, zgodnie z orzecznictwem organów Konwencji,

że złe traktowanie musi osiągnąć w sobie minimalny poziom uciążliwości,

jeżeli ma mieścić się w zakresie postanowień art. 3 Konwencji (zobacz Ir-

landia p. Wielkiej Brytanii, wyrok z dnia 18 stycznia 1978, Seria A nr 25,

str. 65, § 162). Zauważa również, że brak opieki medycznej może stanowić

zagadnienie do rozstrzygnięcia na podstawie art. 3 Konwencji. W takich spra-

wach czynnikami, jakie należy rozważyć są: stan zdrowia skarżącego, jakość

otrzymywanej przez niego opieki medycznej i kwestia, czy stan zdrowia skar-

żącego pozwala na zatrzymanie go w areszcie. Dodatkowo państwa pozostają

zobowiązane do prowadzenia ciągłych kontroli warunków pobytu w aresz-

tach wraz z zapewnieniem odpowiednich warunków dla zachowania zdrowia

i dobra wszystkich więźniów, z uwzględnieniem zwyczajnych i rozsądnych

176

wymagań osadzenia (zobacz Bonnechaux p. Szwajcarii, Raport Komisarza

z dnia 5 grudnia 1979 r., DR 18, §§ 100 i 148, Lukanov p. Bułgarii, Raport

Komisarza z dnia 12 stycznia 1995 rr. DR 80-A, §§ 128-130; Sadowski p.

Polsce (dec.), nr 32726/96 z dnia 12 października 2000 r.; Kawka p. Polsce

(dec.), nr 28997/95 z dnia 13 lipca 1999 r.).

38. Odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy, Trybunał zauważa, iż

Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy, zanim podjął decyzję co do

stosowania wobec skarżącego aresztu, skierował skarżącego na badania spe-

cjalistyczne przeprowadzane przez ekspertów z Zakładu Medycyny Sądowej

Akademii Medycznej w Warszawie. Przedmiotowa decyzja była oparta na

konkluzjach specjalistów, którzy stwierdzili, iż stan zdrowia skarżącego po-

zwala na jego zatrzymanie w areszcie. Co więcej, jedna z opinii przedstawio-

nych przez samego skarżącego również wskazywała na brak przeciwwskazań

do zatrzymania w areszcie.

39. Trybunał w dalszej kolejności pragnie zauważyć, iż nic nie świadczy

o tym, aby w wyniku osadzenia w areszcie zdrowie skarżącego pogorszyło

się. Stan jego zdrowia był badany przez niezależnych ekspertów kilkakrotnie

podczas pobytu w areszcie (zobacz paragrafy 5, 10 i 13 ).

40. Podsumowując, Trybunał jest usatysfakcjonowany faktem, iż warunki

osadzenia skarżącego były przez czas jego pobytu w zakładzie monitorowane

przez pracowników więziennego ambulatorium oraz że otrzymywał on od-

powiednie leczenie. Nie ma żadnych okoliczności, które wskazywałyby na

zaniedbanie ze strony służb medycznych zakładu, skarżący nie zdołał również

przedstawić żadnego dowodu na okoliczność, jakoby władze zakładu dopusz-

czały się wobec niego zaniedbań w procesie leczenia.

41. Trybunał podsumowuje, iż nie ma przesłanek do tego, aby uznać, iż

stan zdrowia skarżącego nie pozwalał na zatrzymanie go w areszcie. Poza tym

Trybunał jest zdania, iż traktowanie, jakie kwestionuje skarżący, nie spełnia

znamion naruszenia określonych w postanowieniach art. 3 Konwencji.

42. Skarżący, powołując się na ten sam artykuł, kwestionował fakt nada-

nia mu statusu „osadzonego specjalnie niebezpiecznego”.

43. Trybunał zauważa, iż skarżący ani nie sformułował swoich zarzutów

w wyraźny sposób, ani nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność ja-

koby zakwalifikowanie go do grupy więźniów niebezpiecznych wystawiłoby

go na jakiekolwiek działanie, które mieściłoby się w granicach określonych

postanowieniami art. 3 Konwencji.

44. W związku z tym skarga zostaje uznana za niedopuszczalną jako oczy-

wiście bezzasadna w znaczeniu art. 35 § 3 Konwencji i musi zostać odrzucona

zgodnie z postanowieniami paragrafu 4 tego artykułu.

2. Skarga na naruszenie art. 5 § 1 Konwencji

45. Skarżący zarzucił, iż został zatrzymany i tymczasowo aresztowany po-

mimo swej niewinności oraz niezgodnie z zasadą domniemania niewinności.

177

46. Niniejsza skarga będzie rozpatrywana na postawie postanowień art. 5

§ 1 Konwencji, który brzmi następująco:

„Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Nikt może być

pozbawiony wolności, z wyjątkiem następujących przypadków i w trybie ustalo-

nym przez prawo:

(c) zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania w celu postawienia

przed właściwym organem, jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia

czynu zagrożonego karą lub jeśli to konieczne w celu zapobieżenia popełnienia

takiego czynu lub uniemożliwienia ucieczki po jego dokonaniu”.

47. Trybunał przypomina, iż uzasadnione podejrzenie [popełnienia czynu

przestępnego], na którym decyzja o aresztowaniu musi być oparta, stanowi

niezbędną część gwarancji przeciwko arbitralności zatrzymania i stosowania

tymczasowego aresztu, która została zawarta w postanowieniach art. 5 § 1

(c). Wystąpienie „uzasadnionego podejrzenia” zakłada istnienie okoliczności

faktycznych lub informacji, które zadowoliłyby obiektywnego obserwatora,

że osoba, której dotyczą, mogła popełnić przestępstwo (zobacz Fox, Campbell

i Hartley p. Zjednoczonemu Królestwu, wyrok z dnia 30 sierpnia 1990 r., Seria

A, nr 182, str. 16, § 32). Jednakże okoliczności faktyczne, które wywołują to

podejrzenie, nie muszą być na tym samym poziomie [prawdopodobieństwa],

który jest niezbędny do uzasadnienia skazania czy nawet postawienia w stan

oskarżenia, które następuje na późniejszym etapie postępowania przygoto-

wawczego (zobacz Murray p. Zjednoczonemu Królestwu, wyrok z dnia 28

października 1994 r., Seria A nr 300-A, str. 27 § 55).

48. W świetle dokumentów zebranych w sprawie, nie istnieją wskazania

jakoby brak było uzasadnionego podejrzenia wobec skarżącego, które stałoby

się podstawą do jego zatrzymania; brak jest również podstaw do twierdzenia,

że władze nie dysponowały dowodami dla uzasadnienia stosowania tymcza-

sowego aresztu.

49. W związku z tym ta część skargi jest oczywiście bezzasadna i musi pod-

legać odrzuceniu, zgodnie z postanowieniami art. 35 § 3 i 4 Konwencji.

3. Skarga na naruszenie postanowień art. 5 § 4 Konwencji

50. Skarżący również zarzucił naruszenie art. 5 § 4 w niniejszej sprawie

poprzez pozbawienie go możliwości uczestniczenia w posiedzeniach sądu,

na których orzekano o przedłużaniu stosowania wobec niego tymczasowego

aresztu.

51. Artykuł 5 § 4 brzmi:

„Każdy kto został pozbawiony wolności poprzez zatrzymanie lub areszto-

wanie, ma prawo odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd

legalności pozbawienia wolności i zarządzenia zwolnienia, jeżeli pozbawienie

wolności jest niezgodne z prawem”.

178

52. W świetle ugruntowanego orzecznictwa nie zawsze obligatoryjnym

jest, aby postępowanie określone w art. 5 § 4 charakteryzowało się tymi sa-

mymi gwarancjami, które są zapewnione na mocy art. 6 Konwencji dla po-

stępowań karnych i cywilnych. Jednakże musi być ono orzeczone przez sąd

i zawierać gwarancje odpowiednie do rodzaju zastosowanego pozbawienia

wolności (zobacz na przykład Reipecht p. Austrii, nr 67175/01, z dnia 15 listo-

pada 2005 r., § 31-42; Trzaska p. Polsce, nr 25792/94, z dnia 11 lipca 2000 r.;

i Assenov i inni p. Bułgarii, wyrok z dnia 28 października 1998 r., Rejestry

wyroków i decyzji 1998-VIII, str. 3302, § 162 i Włoch p. Polsce, nr 27785/95,

§ 125, ETPCz 2000-XI, i jednocześnie odniesienie do Megyeri p. Niemcom,

wyrok z dnia 12 maja 1992 r., Seria A, nr 237-A, str. 11, § 22).

53. Zgodnie z art. 249 § 3 i 5 polskiego kodeksu postępowania karnego,

pełnomocnik będący prawnikiem jest upoważniony do uczestniczenia w po-

siedzeniach sądu, na których sąd rozpatruje kwestię przedłużenia stosowania

tymczasowego aresztu podczas postępowania jurysdykcyjnego.

54. W przedmiotowej sprawie skarżący twierdził, iż jego pełnomocnik

nie uczestniczył w niektórych posiedzeniach. Jednakże Trybunał zauważa, iż

z akt sprawy nie wynika, aby zarówno skarżący czy jego zawodowy pełno-

mocnik, żądali wystawienia im wezwania do uczestniczenia w przedmioto-

wych posiedzeniach sądu, co jest postrzegane jako zrzeczenie się tego prawa

(zobacz Kawka p. Polsce, nr 25874.94, § 60 i 61, z dnia 9 stycznia 2001

i, w ramach przeciwieństwa, Nešták p. Słowacji, nr 65559/01, § 82, z dnia

27 lutego 2007).

55. Mając powyższe okoliczności na uwadze, nie ma przesłanek do tego

aby uznać, że przedmiotowe postępowanie w sprawie skarżącego było nie-

zgodne z postanowieniami art. 5 § 4.

56. W związku z tym ta część skargi jest oczywiście bezzasadna i musi pod-

legać odrzuceniu zgodnie z postanowieniami art. 35 § 3 i 4 Konwencji.

4. Skarga na naruszenie art. 6 § 1 Konwencji

57. Skarżący zarzucił również, iż długość postępowania w jego sprawie

była nieuzasadniona. Oparł się na postanowieniach art. 6 § 1 Konwencji, który

w odpowiednim zakresie stanowi, że:

„Każdy ma prawo do …rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie

przez ..sąd”.

58. W dniu 1 marca 2005 Trybunał wydał decyzje w dwóch wiodących

sprawach: Charzyński p. Polsce, nr. 15212/03 (postępowanie karne) i Micha-

lak p. Polsce, nr 24549/03 (postępowanie cywilne), stwierdzając, iż osoby

skarżące się na przewlekłość postępowania przed polskimi sądami, były zo-

bowiązane, zgodnie z postanowieniami art. 35§ 1 Konwencji, skorzystać ze

skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

bez nieuzasadnionej zwłoki na podstawie ustawy z 2004 r. Zgodnie z Art. 2

179

tej ustawy, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu na-

stąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez uzasadnionej zwłoki.

Według postanowień art. 5 ustawy z 2004 r., taka skarga musi być złożona

w toku postępowania sądowego w sprawie na poziomie krajowym. Strona

może dochodzić, zgodnie z art. 12, stwierdzenia, iż nastąpiło naruszenie pra-

wa do rozpoznania sprawy w rozsądnym czasie oraz odszkodowania oraz

przyspieszenia przedmiotowego postępowania.

59. Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 35 § 1 Konwencji, Trybunał

zajmuje się sprawą po tym, jak zostały wyczerpane wszystkie środki krajowe.

60. W świetle powyższego Trybunał uważa, iż skarżący powinien był,

zgodnie z art. 35 § 1 Konwencji, złożyć w swoim kraju skargę na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuza-

sadnionej zwłoki zgodnie z ustawą z 2004 r. Jednakże nie skorzystał z tego

środka.

61. W następstwie, niniejsza skarga podlega odrzuceniu na mocy art. 35

§ 1 i 4 Konwencji, z uwagi na niewyczerpanie środków krajowych.

5. Skarga na naruszenie art. 13 Konwencji

62. Ostatecznie, powołując się na postanowienia art. 13 Konwencji, skar-

żący zarzucił, iż nie miał prawa do skutecznego środka odwoławczego, gdyż

oddalano jego wnioski o uchylenie aresztu tymczasowego.

63. Artykuł 13 brzmi:

„Każdy kogo prawa i wolności zawarte w niniejszej Konwencji zostały na-

ruszone ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu

państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje

funkcje urzędowe”.

64. Pozostawiając z boku kwestię czy odnośne postanowienia polskiego

kodeksu postępowania karnego regulujące uchylenie stosowania aresztu tym-

czasowego mogą stanowić kwestię do rozstrzygnięcia w ramach postanowień

tego artykułu, Trybunał zauważa, iż wszelkie dostępne w Polsce środki od-

woławcze dotyczące tego środka zapobiegawczego: tj. zażalenie na decyzję

w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania, wniosek o uchy-

lenie aresztu, niezależnie od tego, czy złożone do prokuratora, czy do sądu,

w zależności od etapu postępowania, jak również zażalenia na postanowienie

o przedłużeniu aresztu tymczasowego, służą temu samemu. Ich celem jest

zapewnienie kontroli zgodności z prawem zatrzymania w każdej chwili po-

stępowania, zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i podczas prze-

wodu sądowego, oraz umożliwienie zwolnienia, jeśli okoliczności sprawy już

dłużej nie uzasadniają kontynuacji aresztowania (zobacz Iwańczuk p. Polsce,

nr 25196/94) (dec)). Wniosek o zwolnienie może zostać przedłożony w każ-

dym czasie postępowania przygotowawczego lub sądowego. Przepisy prawa

nie ograniczają w żaden sposób ani częstotliwości, ani liczby takich wnio-

sków składanych przez przebywającego w areszcie. Takie żądania powinny

180

być rozpatrzone przez upoważniony organ w ciągu 3 dni. Opisany środek jest

tak skonstruowany, że zapewnia zatrzymanemu adekwatną i szybką reakcję

władz na wystąpienie takich podstaw do zakończenia stosowania aresztu, jak

na przykład zły stan zdrowia lub trudna sytuacja osobista.

65. W konsekwencji, mając na uwadze szeroką gamę środków możli-

wych do wykorzystania w przypadku nałożenia oraz utrzymywania aresztu

tymczasowego oraz, w szczególności cechy wniosku o zwolnienie z aresztu,

Trybunał uważa, iż brak środka odwoławczego od [decyzji w przedmiocie]

takiego wniosku, widziany w kontekście przepisów polskiego prawa dotyczą-

cego tych zagadnień, nie stanowi żadnej kwestii wymagającej rozstrzygnięcia

zgodnie z art. 13 Konwencji.

66. Dlatego też brak procedury odwoławczej od decyzji odmawiającej

uchylenia tymczasowego aresztu nie może być postrzegany jako czynienie

tego środka nieskutecznym lub niewystarczającym. W związku z tym przed-

miotowa skarga jest oczywiście bezzasadna i podlega odrzuceniu na mocy

postanowień art. 35 § 3 i 4 Konwencji.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje, że skarga w zakresie postanowień art. 5 § 3 oraz w pozostałym

zakresie jest niedopuszczalna;

2. Stwierdza, że nie doszło do naruszenia art. 5 § 3 Konwencji.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie dnia 7 paź-

dziernika 2008 r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

Lawrence E^ARLY

Nicolas BRATZA

Kanclerz

Przewodniczący

181