RADA EUROPY  
EUROPEJSKI TRYBUNA£ PRAW CZ£OWIEKA  
SEKCJA TRZECIA  
1
SPRAWA GORAL przeciwko POLSCE  
(SKARGA nr 38654/97)  
WYROK – 30 paŸdziernika 2003 r.  
W sprawie Goral przeciwko Polsce,  
Europejski Trybuna³ Praw Cz³owieka (Trzecia Sekcja), zasiadaj¹c jako Izba  
z³o¿ona z sêdziów:  
Pan G. RESS, przewodnicz¹cy,  
Pan L. CAFLISCH,  
Pan R. TÛRMEN,  
Pan B. ZUPANIÈIÈ,  
Pani H. S. GRAVE,  
Pan K. TRAJA,  
Pan L. GARLICKI, sêdziowie  
oraz Pan M. VILLIGER, zastêpca Kanclerza Sekcji,  
obraduj¹c na posiedzeniu niejawnym 9 paŸdziernika 2003 r.,  
wydaje nastêpuj¹cy wyrok, który zosta³ przyjêty w tym dniu:  
POSTÊPOWANIE  
1. Sprawa wywodzi siê ze skargi (nr 38654/97) wniesionej przeciwko Rze-  
czypospolitej Polskiej do Europejskiej Komisji Praw Cz³owieka („Komisja”) na  
podstawie dawnego art. 25 Konwencji o Ochronie Praw Cz³owieka i Podsta-  
wowych Wolnoœci („Konwencja”) przez obywatela polskiego, pana Jerzego  
Gorala („skar¿¹cy”) 22 lipca 1997 r.  
2. Skar¿¹cy by³ reprezentowany przez pana W. Myœliborskiego, prawnika  
praktykuj¹cego w Warszawie. Rz¹d polski („Rz¹d”) by³ reprezentowany przez  
pe³nomocnika, pana Krzysztofa Drzewickiego.  
1
Wyrok ten stanie siê prawomocny w okolicznoœciach okreœlonych w art. 44 § 2 Konwencji.  
Wyrok mo¿e podlegaæ poprawkom edytorskim.  
133  
3. Skar¿¹cy zarzuci³, w szczególnoœci, ¿e okolicznoœci jego sprawy ujawni-  
³y naruszenia art. 5 §§ 1 i 3, art. 6 § 1 i art. 8.  
4. Skarga zosta³a przekazana do Trybuna³u 1 listopada 1998 r. wraz z wej-  
œciem w ¿ycie Protoko³u nr 11 do Konwencji (art. 5 § 2 Protoko³u nr 11).  
5. Skarga zosta³a przydzielona Czwartej Sekcji Trybuna³u (art. 52 § 1 Regu-  
laminu Trybuna³u). W ramach tej Sekcji utworzona zosta³a Izba, która rozpo-  
znawa³a sprawê (art. 27 § 1 Konwencji) zgodnie z art. 26 § 1 Regulaminu  
Trybuna³u.  
6. Skar¿¹cy i Rz¹d przed³o¿yli swoje uwagi w odniesieniu do meritum spra-  
wy (art. 59 § 1).  
7. 1 listopada 2001 r. Trybuna³ zmieni³ sk³ad swoich Sekcji (art. 25 § 1 Re-  
gulaminu). Sprawa ta zosta³a przydzielona nowej Trzeciej Sekcji.  
8. Na mocy decyzji z 7 listopada 2002 r. Trybuna³ uzna³ skargê za czêœcio-  
wo dopuszczaln¹.  
FAKTY  
I. OKOLICZNOŒCI SPRAWY  
9. Skar¿¹cy urodzi³ siê w 1944 r. i mieszka w Lublinie, w Polsce.  
A. Tymczasowe aresztowanie skar¿¹cego i postêpowanie karne przeciw-  
ko niemu  
1. Aresztowanie  
10. 23 maja 1996 r. skar¿¹cy zosta³ aresztowany przez policjê. 24 maja  
1996 r. Prokurator Rejonowy w Lublinie przedstawi³ skar¿¹cemu zarzut ukry-  
wania skradzionego samochodu oraz posiadania fa³szywych banknotów i aresz-  
towa³ go tymczasowo. Prokurator uzna³, ¿e istnia³o niebezpieczeñstwo wywie-  
rania presji na œwiadków. Ponadto prokurator powo³a³ siê na znaczny stopieñ  
spo³ecznego niebezpieczeñstwa czynów karalnych rzekomo pope³nionych  
przez skar¿¹cego.  
11. Skar¿¹cy zaskar¿y³ postanowienie prokuratora rejonowego, lecz 18  
czerwca 1996 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie oddali³ jego za¿alenie. S¹d uzna³, ¿e  
przyczyny uzasadniaj¹ce tymczasowe aresztowanie skar¿¹cego nie przesta³y  
istnieæ.  
12. 12 sierpnia 1996 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie przed³u¿y³ tymczasowe  
aresztowanie skar¿¹cego do 23 listopada 1996 r. S¹d zwróci³ uwagê, ¿e œledz-  
two nie zosta³o zakoñczone oraz ¿e istnia³o ryzyko utrudnienia przez skar¿¹ce-  
go postêpowania karnego, je¿eli zostanie zwolniony. Skar¿¹cy odwo³a³ siê od  
134  
tego postanowienia, jednak 12 wrzeœnia 1996 r. S¹d Apelacyjny w Lublinie  
oddali³ jego za¿alenie.  
13. 14 paŸdziernika 1996 r. Prokuratur Okrêgowy w Lublinie postanowi³  
przeprowadziæ dowód ze œwiadka incognito. Skar¿¹cy nie zaskar¿y³ tego posta-  
nowienia.  
14. W listopadzie 1996 r. prokurator wycofa³ zarzut posiadania sfa³szowa-  
nych banknotów przez skar¿¹cego.  
2. Akt oskar¿enia  
15. 22 listopada 1996 r. Prokurator Okrêgowy w Lublinie wniós³ do S¹du  
Okrêgowego w Lublinie akt oskar¿enia przeciwko skar¿¹cemu.  
16. 16 grudnia 1996 r. skar¿¹cy wyst¹pi³ o zwolnienie za kaucj¹, jednak  
17 grudnia 1996 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie oddali³ jego wniosek. S¹d uzna³,  
¿e dwoje doros³ych dzieci skar¿¹cego mog³o pomóc jego chorej ¿onie. Ponad-  
to zgromadzone dowody dawa³y podstawy do uzasadnionego przypuszczenia,  
¿e skar¿¹cy pope³ni³ przestêpstwo, o które zosta³ oskar¿ony. S¹d powo³a³ siê na  
art. 208 i 218 (2) kodeksu postêpowania karnego.  
17. Skar¿¹cy zaskar¿y³ to postanowienie, lecz 15 stycznia 1997 r. S¹d  
Apelacyjny w Lublinie oddali³ jego za¿alenie. S¹d apelacyjny odwo³a³ siê do  
art. 209 i 217 kodeksu postêpowania karnego. S¹d uzna³, ¿e wymiar kary wiê-  
zienia, na któr¹ skar¿¹cy móg³ zostaæ skazany uzasadnia³ jego dalsze areszto-  
wanie. S¹d wskaza³ tak¿e, ¿e ostatnie badania lekarskie ¿ony skar¿¹cego wyka-  
za³y, ¿e nie wymaga³a ona pomocy osób trzecich.  
18. 24 marca 1997 r. skar¿¹cy wyst¹pi³ do S¹du Okrêgowego w Lublinie  
o uchylenie tymczasowego aresztowania. Argumentowa³, ¿e jego ¿ona by³a  
chora i potrzebowa³a pomocy.  
19. 25 marca 1997 r. S¹d Okrêgowy oddali³ wniosek skar¿¹cego. S¹d uzna³,  
¿e zgromadzone dowody dawa³y podstawy do uzasadnionego przypuszczenia,  
¿e skar¿¹cy pope³ni³ przestêpstwo, o które zosta³ oskar¿ony. W dodatku ¿ona  
skar¿¹cego nie wymaga³a hospitalizacji i mog³a uzyskaæ pomoc od innych  
cz³onków jej rodziny.  
3. Pierwsza rozprawa przed s¹dem  
20. 28 sierpnia 1997 r. odby³a siê pierwsza rozprawa przed S¹dem Okrêgo-  
wym w Lublinie.  
21. 26 wrzeœnia 1997 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie przes³ucha³ œwiadka  
incognito.  
22. Nastêpnie rozprawy odby³y siê 1 paŸdziernika i 5 listopada 1997 r.  
135  
4. Koniec tymczasowego aresztowania  
23. Na rozprawie przeprowadzonej 20 listopada 1997 r. S¹d Okrêgowy  
postanowi³ zwolniæ skar¿¹cego z aresztu.  
24. 18 grudnia 1997 r. i 7 stycznia 1998 r. przeprowadzono rozprawy.  
25. 9 stycznia 1998 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie uzna³ skar¿¹cego winnym  
i skaza³ go na rok i piêæ miesiêcy wiêzienia i grzywnê. Skar¿¹cy zaskar¿y³  
wyrok skazuj¹cy.  
26. 26 maja 1998 r. odby³a siê pierwsza rozprawa przed S¹dem Apelacyj-  
nym w Lublinie.  
27. Na rozprawie 20 sierpnia 1998 r. s¹d ten postanowi³ zwróciæ siê z pyta-  
niem prawnym do S¹du Najwy¿szego. Pytanie dotyczy³o kwalifikacji prawnej  
przestêpstwa, o które oskar¿ono skar¿¹cego.  
28. 18 listopada 1998 r. S¹d Najwy¿szy przyj¹³ uchwa³ê w sprawie pytania  
przedstawionego przez S¹d Apelacyjny w Lublinie.  
29. Nastêpna rozprawa przed S¹dem Apelacyjnym w Lublinie mia³a miej-  
sce 10 grudnia 1998 r. S¹d uchyli³ wyrok skazuj¹cy skar¿¹cego i zwróci³ spra-  
wê do s¹du pierwszej instancji.  
30. W roku 1999 S¹d Okrêgowy w Lublinie przeprowadzi³ rozprawy  
26 marca, 29 kwietnia, 2 czerwca, 6 i 9 wrzeœnia oraz 8 paŸdziernika.  
31. 24 i 29 wrzeœnia, 5 i 26 paŸdziernika, a tak¿e 5 kwietnia i 10 maja  
2000 r. œwiadek incognito nie stawil siê w s¹dzie.  
32. Pierwsza rozprawa w 2000 roku odby³a siê 8 sierpnia. 18 wrzeœnia  
2000 r. skar¿¹cy powiadomi³ s¹d o swojej chorobie.  
33. Nastêpna rozprawa odby³a siê 4 paŸdziernika 2000 r. S¹d Okrêgowy  
postanowi³ wy³¹czyæ sprawê skar¿¹cego do odrêbnego rozpoznania.  
34. 17 paŸdziernika 2000 r. S¹d Okrêgowy zawiesi³ postêpowanie karne  
przeciwko skar¿¹cemu, poniewa¿ by³ w szpitalu i nie móg³ uczestniczyæ w roz-  
prawach.  
35. 19 grudnia 2000 r. s¹d przes³ucha³ œwiadka incognito.  
36. 4 stycznia 2001 r. s¹d zosta³ powiadomiony, ¿e skar¿¹cy opuœci³ szpital.  
13 marca 2001 r. s¹d wznowi³ postêpowanie.  
37. Nastêpnie rozprawy odby³y siê 7 maja, 6 czerwca, 5 lipca i 20 wrzeœnia  
2001 r.  
38. 20 wrzeœnia 2001 r. s¹d ukara³ grzywn¹ kilku œwiadków, którzy nie sta-  
wiali siê na rozprawach.  
39. Na rozprawie przeprowadzonej 5 grudnia 2001 r. przed S¹dem Okrêgo-  
wym w Lublinie, skar¿¹cy wyst¹pi³ o przekazanie sprawy do innego s¹du, ponie-  
wa¿ uwa¿a³, ¿e S¹d Okrêgowy w Lublinie by³ stron¹ postêpowania przed Euro-  
pejskim Trybuna³em Praw Cz³owieka, w którym rozpatrywano jego skargê.  
40. 23 kwietnia, 15 maja, 20 czerwca i 19 lipca 2002 r. S¹d Okrêgowy  
przeprowadzi³ rozprawy.  
136  
5. Skazanie  
41. 23 lipca 2002 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie uzna³ skar¿¹cego winnym  
przechowywania skradzionych samochodów i skaza³ go na dwa lata wiêzienia  
i grzywnê.  
42. 19 sierpnia 2002 r. skar¿¹cy odwo³a³ siê od wyroku.  
B. Monitorowanie korespondencji skar¿¹cego  
43. Skar¿¹cy 13 paŸdziernika 1997 r. wys³a³ list do Europejskiej Komisji  
Praw Cz³owieka. Dostarczy³ w³adzom wiêziennym zaklejon¹ kopertê zawie-  
raj¹c¹ list. W³adze dostarczy³y j¹ S¹dowi Okrêgowemu w Lublinie, gdzie list  
zosta³ otwarty i przeczytany.  
44. 20 paŸdziernika 1997 r. s¹d zwróci³ list skar¿¹cemu.  
45. PóŸniej skar¿¹cy nie wys³a³ listu za poœrednictwem s³u¿by wiêziennej,  
lecz wys³a³ go przez osoby trzecie. List zosta³ odebrany przez Europejsk¹  
Komisjê Praw Cz³owieka 4 listopada 1997 r.  
II. W£AŒCIWE PRAWO KRAJOWE  
A. Tymczasowe aresztowanie  
1. Kodeks postêpowania karnego z 1969 r.  
46. W tym czasie kodeks postêpowania karnego z 1969 r. wymienia³ wœród  
œrodków zapobiegawczych inter alia tymczasowe aresztowanie, porêczenie  
maj¹tkowe oraz nadzór policji. Art. 209 kodeksu, który wymienia³ podstawy,  
uzasadniaj¹ce zastosowanie œrodków zapobiegawczych stanowi³, co nastêpuje:  
„Œrodki zapobiegawcze mo¿na stosowaæ w celu zabezpieczenia prawid³owego toku  
postêpowania, je¿eli dowody zebrane przeciwko oskar¿onemu dostatecznie uzasadnia-  
j¹, ¿e pope³ni³ on przestêpstwo.”  
47. Ponadto kodeks postêpowania karnego pozwala³ w³adzom na margines  
uznania, co do tego, czy kontynuowaæ stosowanie œrodków zapobiegawczych.  
Tymczasowe aresztowanie by³o uwa¿ane za najbardziej dolegliwy œrodek zapo-  
biegawczy. Art. 213 § 1 kodeksu stanowi³, co nastêpuje:  
„Œrodek zapobiegawczy nale¿y niezw³ocznie uchyliæ lub zamieniæ, je¿eli ustan¹  
przyczyny, na skutek których zosta³ on zastosowany lub powstan¹ przyczyny uzasad-  
niaj¹ce jego uchylenie, zmianê na ³agodniejszy albo zaostrzenie.”  
137  
Art. 225 Kodeksu stanowi³:  
„Poza wypadkiem, gdy tymczasowe aresztowanie jest obowi¹zkowe, œrodka tego  
nie stosuje siê, je¿eli wystarczaj¹ce jest porêczenie lub dozór albo oba te œrodki zapo-  
biegawcze ³¹cznie.”  
Art. 217 §§ 1 i 2 kodeksu stanowi³:  
„§ 1. Tymczasowe aresztowanie mo¿e nast¹piæ, je¿eli:  
1. zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania siê oskar¿onego, zw³aszcza  
wtedy, gdy nie mo¿na ustaliæ jego to¿samoœci albo nie ma on w kraju sta³ego miejsca  
pobytu;  
2. zachodzi uzasadniona obawa, ¿e oskar¿ony bêdzie nak³ania³ do fa³szywych  
zeznañ lub wyjaœnieñ albo w inny bezprawny sposób stara³ siê utrudniaæ postêpowanie  
karne.  
§ 2. Je¿eli oskar¿onemu zarzuca siê pope³nienie zbrodni lub umyœlnego wystêpku  
zagro¿onego kar¹ pozbawienia wolnoœci, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat,  
albo gdy s¹d pierwszej instancji skaza³ go na karê pozbawienia wolnoœci nie ni¿sz¹ ni¿  
trzy lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia  
prawid³owego toku postêpowania mo¿e byæ uzasadniona gro¿¹c¹ oskar¿onemu su-  
row¹ kar¹.”  
Art. 218 stanowi³:  
„Je¿eli szczególne wzglêdy nie stoj¹ temu na przeszkodzie, nale¿y odst¹piæ od tym-  
czasowego aresztowania, zw³aszcza, gdy pozbawienie oskar¿onego wolnoœci:  
1. spowodowa³oby dla jego ¿ycia lub zdrowia powa¿ne niebezpieczeñstwo;  
2. poci¹ga³oby wyj¹tkowo ciê¿kie skutki dla oskar¿onego lub jego najbli¿szej  
rodziny.”  
48. Do 4 sierpnia 1996 r., kiedy kodeks zosta³ znowelizowany, prawo pol-  
skie nie przewidywa³o ¿adnych ustawowych terminów odnosz¹cych siê do tym-  
czasowego aresztowania w postêpowaniu s¹dowym, a jedynie w odniesieniu do  
stadium œledztwa.  
Art. 222 § 3 kodeksu postêpowania karnego w wersji obowi¹zuj¹cej po  
4 sierpnia 1996 r. stanowi³:  
„£¹czny czas stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwsze-  
go wyroku przez s¹d pierwszej instancji nie mo¿e przekroczyæ roku i 6 miesiêcy,  
a w sprawach o zbrodnie – 2 lat.”  
2. Uchwa³y S¹du Najwy¿szego  
49. 6 listopada 1997 r. S¹d Najwy¿szy przyj¹³ uchwa³ê (nr I KZP 35/96)  
w której dokona³ interpretacji zmian do kodeksu postêpowania karnego z 1969 r.,  
138  
które wesz³y w ¿ycie 4 sierpnia 1996 r. S¹d Najwy¿szy odpowiedzia³ twierdz¹-  
co na pytanie, czy po wniesieniu aktu oskar¿enia s¹d rozpoznaj¹cy sprawê mia³  
obowi¹zek wydaæ postanowienie o przed³u¿eniu tymczasowego aresztowania,  
które w tym czasie przekroczy³o ju¿ termin oznaczony (lub dalej przed³u¿any)  
w fazie œledztwa. Odpowiednia czêœæ uchwa³y brzmi nastêpuj¹co:  
„W œwietle przepisów kodeksu postêpowania karnego obowi¹zuj¹cych przed  
uchwaleniem noweli z 29 czerwca 1995 r. [4 sierpnia 1996 r.] obowi¹zek okreœlenia  
terminu, do którego tymczasowe aresztowanie zastosowane przez prokuratora w postê-  
powaniu przygotowawczym mia³o trwaæ, wynika³ z art. 211 § 2 k.p.k., natomiast  
z art. 222 § 1 i 2 pkt 1 k.p.k. nie wynika³o jednoczeœnie wprost, i¿by prokurator lub s¹d  
w³aœciwy do rozpoznania sprawy, przed³u¿aj¹c tymczasowe aresztowanie w postêpo-  
waniu przygotowawczym, musia³ okreœlaæ ka¿dorazowo, do kiedy ma ono trwaæ.  
Przyjmowano jednak jako rzecz zupe³nie oczywist¹, ¿e przed³u¿aj¹c okres tymczaso-  
wego aresztowania w postêpowaniu przygotowawczym zarówno prokurator, jak i s¹d w³a-  
œciwy do rozpoznania sprawy, musia³ okreœlaæ czas, do którego ma ono na podstawie danej  
decyzji procesowej trwaæ. Przyjmowano wiêc, ¿e obowi¹zek okreœlania czasu w decyzji  
procesowej aktualny by³ wtedy, gdy orzekanie w tym przedmiocie nastêpowa³o przed up³y-  
wem maksymalnych terminów ustawowych, odnosz¹cych siê do danego stadium procesu.  
Porównanie dawnej regulacji prawnej z obecn¹ pozwala na wyci¹gniêcie wniosku, ¿e  
nowelizuj¹c kodeks postêpowania karnego w czerwcu 1995 r. ustawodawca po prostu roz-  
ci¹gn¹³ regu³y stosowania i przed³u¿ania tymczasowego aresztowania obowi¹zuj¹ce wcze-  
œniej tylko w postêpowaniu przygotowawczym tak¿e na postêpowanie s¹dowe.  
Podczas gdy przed nowel¹ regulacja oparta by³a na za³o¿eniu, wed³ug którego  
podejrzany nie powinien bezterminowo przebywaæ w areszcie dopóty, dopóki jego  
sprawa nie znajdzie siê w gestii niezawis³ego s¹du, to obecnie punktem wyjœcia jest  
za³o¿enie, ¿e podejrzany (i oskar¿ony) nie powinien byæ bezterminowo tymczasowo  
aresztowany dopóty, dopóki nie zostanie w stosunku do niego wydany pierwszy wyrok  
s¹du pierwszej instancji.  
W dawnym stanie prawnym nie by³o potrzeby okreœlania czasu, do którego ma trwaæ  
tymczasowe aresztowanie od chwili wp³yniêcia aktu oskar¿enia, gdy¿ od tej chwili postê-  
powanie wkracza³o w stadium, w którym nie by³ przewidziany maksymalny termin usta-  
wowy. Z tego powodu s¹d, do którego wp³yn¹³ akt oskar¿enia, nie musia³ interesowaæ siê  
tym, do kiedy stosowane jest w sprawie tymczasowe aresztowanie, z mocy bowiem ostat-  
nio wydanej decyzji procesowej stosowanie tego œrodka mog³o trwaæ nadal, jako ¿e aresz-  
towanie „terminowe” przekszta³ca³o siê w „bezterminowe”. Zachodzi³a jedynie potrzeba  
analizowania istnienia podstaw stosowania aresztowania w aspekcie art. 213 k.p.k.”  
50. W swojej póŸniejszej uchwale (nr I KZP 23/97) z 2 wrzeœnia 1997 r. S¹d  
Najwy¿szy potwierdzi³, ¿e:  
„Je¿eli sprawa, w której zastosowano tymczasowe aresztowanie zosta³a skierowana  
do s¹du z aktem oskar¿enie, a okres aresztowania, który zosta³ wczeœniej okreœlony  
139  
wygasa, s¹d ma obowi¹zek zbadaæ, czy dalsze aresztowanie jest konieczne i wydaæ sto-  
sowne postanowienie.”  
Odwo³uj¹c siê do uchwa³y z 6 lutego 1997 r. S¹d Najwy¿szy podkreœli³  
tak¿e, ¿e:  
„... co jest zgodne z ratio legis wprowadzonych zmian w kodeksie postêpowania  
karnego w tym zakresie, u których podstaw leg³o za³o¿enie, ¿e podejrzany (oskar¿ony)  
nie powinien byæ w ¿adnym wypadku bezterminowo tymczasowo aresztowany dopóty,  
dopóki nie zostanie w stosunku do niego wydany wyrok s¹du pierwszej instancji. ...  
Zauwa¿yæ nale¿y, ¿e z punktu widzenia zapewnienia gwarancji procesowych dla  
oskar¿onego nie tyle jest istotne jak d³ugo trwa³o tymczasowe aresztowanie w toku  
postêpowania przygotowawczego, a jak d³ugo w toku postêpowania s¹dowego, lecz  
istotne jest ³¹czne jego trwanie, a tak¿e to czy tymczasowe aresztowanie oraz jego  
czasokres mog¹ podlegaæ jakiejkolwiek kontroli. Skoro w postêpowaniu przygotowaw-  
czym kontrola taka istnieje (art. 222 § 1 i 2 k.p.k), to nie do przyjêcia jest, by nie  
istnia³a ona w toku postêpowania s¹dowego....”  
B. Kontrola korespondencji  
51. Art. 89 § 2 kodeksu karnego wykonawczego z 1969 r. obowi¹zuj¹cy do  
1 wrzeœnia 1998 r., przewidywa³ w stosownej czêœci:  
„(..) korespondencja [tymczasowo aresztowanego] podlega cenzurze tego organu  
[organu do którego dyspozycji pozostaje], chyba ¿e organ ten zarz¹dzi inaczej.”  
52. Art. 33 regulaminu tymczasowego aresztowania z 1989 r. zmienionego  
29 grudnia 1995 r. stanowi, w stosownej czêœci, co nastêpuje:  
„(1.) Tymczasowo aresztowany ma prawo prowadzenia korespondencji.  
(2.) Korespondencja tymczasowo aresztowanego podlega cenzurze organu, do któ-  
rego dyspozycji pozostaje, (...).  
(3.) Korespondencjê z Rzecznikiem Praw Obywatelskich i miêdzynarodowymi  
instytucjami ochrony praw cz³owieka, dzia³aj¹cymi na podstawie umów miêdzynaro-  
dowych, które zosta³y ratyfikowane przez Rzeczpospolit¹ Polsk¹, przesy³a siê za  
poœrednictwem organu (...).”  
PRAWO  
I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 5 § 1 KONWENCJI  
53. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e jego aresztowanie po 23 listopada 1996 r. by³o  
pozbawione podstawy prawnej niezgodnie z art. 5 § 1 Konwencji, który w sto-  
sownej czêœci brzmi:  
140  
1. Ka¿dy ma prawo do wolnoœci i bezpieczeñstwa osobistego. Nikt nie mo¿e byæ  
pozbawiony wolnoœci, z wyj¹tkiem nastêpuj¹cych przypadków i w trybie ustalonym  
przez prawo: (...)  
c) zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania w celu postawienia przed w³a-  
œciwym organem, je¿eli istnieje uzasadnione podejrzenie pope³nienia czynu zagro¿one-  
go kar¹, lub, jeœli jest to konieczne, w celu zapobie¿enia pope³nieniu takiego czynu lub  
uniemo¿liwienia ucieczki po jego dokonaniu;  
(...)”  
54. Rz¹d stwierdzi³, ¿e okolicznoœci sprawy nie ujawniaj¹ naruszenia tego  
postanowienia.  
A. Stanowiska stron  
55. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e jego tymczasowe aresztowanie po 23 listopada  
1996 r. by³o pozbawione podstawy prawnej, poniewa¿ nie istnia³o postanowie-  
nie s¹dowe, dopuszczaj¹ce takie aresztowanie.  
56. Rz¹d nie zgodzi³ siê ze skar¿¹cym. Stwierdzi³, ¿e po 23 listopada  
1996 r. legalnoœæ aresztowania skar¿¹cego pozostawa³a pod „sta³ym nadzorem”  
s¹dów: Okrêgowego i Apelacyjnego w Lublinie. W zwi¹zku z tym, Rz¹d zwró-  
ci³ uwagê, ¿e 17 grudnia 1996 r., 25 marca i 28 sierpnia 1997 r. S¹d Okrêgowy  
oddali³ wnioski skar¿¹cego o uchylenie tymczasowego aresztowania. W dodat-  
ku, 15 stycznia 1997 r. S¹d Apelacyjny w Lublinie oddali³ za¿alenie skar¿¹ce-  
go na postanowienie o oddaleniu jego wniosku o uchylenie aresztowania.  
B. Ocena Trybuna³u  
57. Trybuna³ odnotowuje, ¿e pomiêdzy 23 listopada 1996 r., kiedy wygas³o  
postanowienie S¹du Okrêgowego w Lublinie o tymczasowym aresztowaniu  
i 17 grudnia 1996 r., kiedy ten s¹d oddali³ wniosek skar¿¹cego o uchylenie tym-  
czasowego aresztowania, nie istnia³o postanowienie s¹dowe dopuszczaj¹ce  
aresztowanie skar¿¹cego (patrz pkt. 12 i 16 powy¿ej). Trybuna³ nastêpnie  
odnotowuje, ¿e w wyroku z 28 marca 2000 r. w sprawie Baranowski przeciwko  
Polsce Trybuna³ stwierdzi³, ¿e praktyka przetrzymywania osoby w areszcie  
na podstawie aktu oskar¿enia nie by³a „zgodna z prawem” w rozumieniu art. 5  
§ 1 Konwencji, a zatem narusza³a to postanowienie (patrz Baranowski przeciw-  
ko Polsce, wyrok z 28 marca 2000 r., Reports of Judgments and Decisions  
2000–III, str. 257–259 §§ 50-58).  
58. Trybuna³ nie widzi podstaw, aby przedmiotow¹ sprawê traktowaæ  
inaczej ni¿ sprawê Baranowski. Wynika z tego, ¿e tymczasowe aresztowanie skar-  
¿¹cego pomiêdzy 23 listopada i 17 grudnia 1996 r. by³o niezgodne z art. 5 § 1.  
141  
II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 5 § 3 KONWENCJI  
59. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e d³ugoœæ trwania jego aresztowania tymczasowego  
by³a niezgodna z art. 5 § 3, który w stosownej czêœci brzmi:  
„3. Ka¿dy zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ustêpu 1 lit.  
c) niniejszego artyku³u powinien ... byæ s¹dzony w rozs¹dnym terminie albo zwolniony  
na czas postêpowania. Zwolnienie mo¿e zostaæ uzale¿nione od udzielenia gwarancji  
zapewniaj¹cych stawienie siê na rozprawê.”  
60. Rz¹d przyzna³, ¿e fakty sprawy nie ujawniaj¹ naruszenia tego posta-  
nowienia.  
A. Okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu  
61. Trybuna³ uwa¿a, ¿e okres, który nale¿y wzi¹æ pod uwagê rozpocz¹³ siê  
23 maja 1996 r., kiedy skar¿¹cy zosta³ aresztowany, a zakoñczy³ siê 20 listopa-  
da 1997 r., kiedy zosta³ uwolniony (patrz pkt. 10 i 22 powy¿ej). Trwa³ zatem  
prawie osiemnaœcie miesiêcy.  
B. Rozs¹dna d³ugoœæ tymczasowego aresztowania  
1. Stanowiska stron  
62. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e d³ugoœæ jego tymczasowego aresztowania  
przekroczy³a rozs¹dny termin.  
63. Rz¹d twierdzi³, ¿e tymczasowe aresztowanie skar¿¹cego odpowiada³o  
wymaganiom art. 5 § 3. Rz¹d przekonywa³, ¿e aresztowanie by³o uzasadnione  
znacznym stopniem spo³ecznego niebezpieczeñstwa przestêpstwa, o które oskar-  
¿ony by³ skar¿¹cy oraz obaw¹, ¿e bêdzie wywierany nacisk na œwiadków. Dodat-  
kowo, dowody zgromadzone przez oskar¿enie dawa³y podstawy dla zasadnego  
przypuszczenia, ¿e skar¿¹cy pope³ni³ przestêpstwo, o które zosta³ oskar¿ony.  
2. Ocena Trybuna³u  
(a) Zasady ustalone na podstawie orzecznictwa Trybuna³u  
64. Zgodnie z orzecznictwem Trybuna³u kwestia, czy okres aresztowania  
jest rozs¹dny nie mo¿e byæ oceniany in abstracto. Problem, czy pozostawanie  
oskar¿onego w areszcie jest uzasadnione musi byæ rozstrzygane w ka¿dej spra-  
wie z uwzglêdnieniem jej szczególnych okolicznoœci. Kontynuowanie areszto-  
wania mo¿e byæ w danej sprawie uzasadnione, je¿eli istniej¹ szczególne wyma-  
gania podyktowane interesem publicznym (pomimo domniemania niewinno-  
142  
œci), maj¹ce wiêksz¹ wagê ni¿eli zasada poszanowania wolnoœci jednostki  
(patrz, miêdzy innymi, W. przeciwko Szwajcarii, wyrok z 26 stycznia 1993 r.,  
Series A nr 254–A, str. 15, § 30).  
65. Po pierwsze, krajowe w³adze s¹downicze zapewniaj¹, ¿e w danej spra-  
wie tymczasowe aresztowanie osoby oskar¿onej nie przekracza rozs¹dnego  
terminu. W tym celu musz¹ one zbadaæ wszystkie fakty i wymagania, podykto-  
wane interesem publicznym, przemawiaj¹ce za i przeciw odejœciu od zasady  
poszanowania wolnoœci jednostki, z uwzglêdnieniem zasady domniemania  
niewinnoœci oraz musz¹ wskazaæ je w swoich postanowieniach o oddaleniu  
wniosków o uchylenie aresztu. G³ównie na bazie tych uzasadnieñ do postano-  
wieñ oraz na podstawie prawdziwych okolicznoœci wymienionych przez skar-  
¿¹cego w jego za¿aleniach Trybuna³ powo³any jest do rozstrzygniêcia, czy  
mia³o miejsce naruszenie art. 5 § 3 Konwencji.  
66. Utrzymywanie siê uzasadnionego przypuszczenia, ¿e osoba aresztowa-  
na pope³ni³a przestêpstwo jest warunkiem sine qua non zgodnoœci z prawem  
kontynuowania aresztowania, lecz po up³ywie pewnego okresu przes³anka ta  
nie jest wystarczaj¹ca. W takich wypadkach Trybuna³ musi ustaliæ, czy inne  
przyczyny wskazane przez organy s¹dowe, nadal uzasadniaj¹ pozbawienie wol-  
noœci. Jeœli takie podstawy by³y „istotne” i „wystarczaj¹ce” Trybuna³ musi  
tak¿e ustaliæ, czy w³aœciwe w³adze krajowe wykaza³y „szczególn¹ starannoœæ”  
przy prowadzeniu postêpowania (patrz Labita przeciwko W³ochom [GC],  
nr 26772/95, §§ 152–153, ECHR 2000-IV).  
(b) Zastosowanie zasad do okolicznoœci omawianej sprawy  
67. Trybuna³ uwa¿a, ¿e aresztowanie skar¿¹cego pocz¹tkowo by³o uzasad-  
nione s³usznym przypuszczeniem, ¿e pope³ni³ on przestêpstwo, o które zosta³  
oskar¿ony. Trybuna³ przyst¹pi zatem do oceny, czy inne przyczyny podane  
przez w³adze s¹downicze uzasadnia³y kontynuowanie pozbawienia wolnoœci.  
68. Trybuna³ odnotowuje, ¿e od wniesienia aktu oskar¿enia do s¹du  
22 listopada 1996 r. s¹dy krajowe uzasadnia³y przed³u¿enie aresztowania skar-  
¿¹cego, g³ównie d³ugoœci¹ kary, jaka mog³a byæ na niego na³o¿ona (patrz  
pkt 17 powy¿ej). Jednak¿e ta podstawa aresztowania, która odnosi siê do pojê-  
cia powa¿nego charakteru przestêpstwa nie mo¿e stanowiæ „istotnej i wystar-  
czaj¹cej” podstawy dla przetrzymywania skar¿¹cego w areszcie przez prawie  
osiemnaœcie miesiêcy (patrz, mutatis mutandis, Jëèius przeciwko Litwie, wyrok  
z 31 lipca 2000 r., Reports 2000–IX, str. 259-260, § 94).  
69. Ponadto Trybuna³ zauwa¿a, ¿e skar¿¹cy zosta³ skazany na dwa lata  
wiêzienia, a zatem wydaje siê, ¿e rzeczywisty czas spêdzony w wiêzieniu –  
gdyby skar¿¹cy zosta³ zwolniony warunkowo po odbyciu po³owy kary – móg³  
by byæ krótszy ni¿ czas spêdzony w areszcie tymczasowym.  
70. Mia³o zatem miejsce naruszenie art. 5 § 3.  
143  
III. DOMNIEMANE NARUSZENIE ART. 6 § 1 KONWENCJI  
71. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e postêpowanie karne w jego sprawie nie zosta³o  
zakoñczone w rozs¹dnym terminie, niezgodnie z art. 6 § 1 Konwencji, który  
stanowi w stosownej czêœci:  
„Ka¿dy ma prawo do ... rozpatrzenia (...) w rozs¹dnym terminie przez ... s¹d ... za-  
sadnoœci ka¿dego oskar¿enia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej”.  
72. Rz¹d stwierdzi³, ¿e okolicznoœci sprawy nie ujawniaj¹ naruszenia tego  
postanowienia.  
A. Okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu  
73. Trybuna³ uwa¿a, ¿e okres, który nale¿y wzi¹æ pod uwagê, aby na pod-  
stawie art. 6 § 1 oceniæ d³ugoœæ postêpowania karnego z punktu widzenia  
wymogu „rozs¹dnego terminu”, rozpocz¹³ siê 23 maja 1996 r., kiedy skar¿¹cy  
zosta³ aresztowany, a zakoñczy³ siê 26 listopada 2002 r., kiedy S¹d Apelacyjny  
w Lublinie oddali³ apelacjê skar¿¹cego (patrz pkt. 9 i 42 powy¿ej). Czyli postê-  
powanie trwa³o oko³o szeœciu lat i szeœciu miesiêcy.  
B. Rozs¹dna d³ugoœæ postêpowania  
74. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e d³ugoœæ postêpowania karnego w jego sprawie  
by³a niezgodna z art. 6 § 1.  
75. Rz¹d z drugiej strony zakwestionowa³ taki pogl¹d.  
76. Strony roztrz¹sa³y ró¿ne kryteria, które Trybuna³ stosowa³ w tego  
rodzaju sprawach, takich jak dok³adny okres, który powinien byæ wziêty pod  
uwagê, stopieñ skomplikowania sprawy, postêpowanie stron i inne. Trybuna³  
odnotowuje jednak, ¿e jego orzecznictwo oparte jest na fundamentalnej zasa-  
dzie, zgodnie z któr¹ d³ugoœæ postêpowania ocenia siê w odniesieniu do szcze-  
gólnych okolicznoœci sprawy. W tym przypadku okolicznoœci wymagaj¹ glo-  
balnej oceny i dlatego Trybuna³ nie uwa¿a za konieczne rozwa¿aæ te zagadnie-  
nia w szczegó³ach (patrz, miêdzy innymi, Obermeier przeciwko Austrii, wyrok  
z 28 czerwca 1990 r., Series A nr 179, str. 23–24, § 72; Olstowski przeciwko  
Polsce, nr 34052/96, § 86, z 15 listopada 2001 r.)  
77. Trybuna³ uwa¿a, ¿e sprawa nie by³a skomplikowana. Dodatkowo  
Trybuna³ odnotowuje, ¿e pomiêdzy 22 listopada 1996 r. i 28 sierpnia 1997 r.  
oraz tak¿e pomiêdzy 8 paŸdziernika 1999 r. i 8 sierpnia 2000 r. (patrz pkt.  
15–20 i 30 oraz 32 powy¿ej) nie odby³a siê ¿adna rozprawa. Wynika z tego, ¿e  
144  
Trybuna³ nie mo¿e uznaæ za „rozs¹dny” w przedmiotowej sprawie up³yw oko³o  
szeœciu lat i szeœciu miesiêcy.  
Mia³o zatem miejsce naruszenie art. 6 §1.  
IV. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 8 KONWENCJI  
78. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e kontrola jego korespondencji z Komisj¹ by³a nie-  
zgodna z art. 8 Konwencji, który w stosownej czêœci stanowi:  
„1. Ka¿dy ma prawo do poszanowania (...) swojej korespondencji.  
2. Niedopuszczalna jest ingerencja w³adzy publicznej w korzystanie z tego prawa,  
z wyj¹tkiem przypadków przewidzianych przez ustawê i koniecznych w demokratycz-  
nym spo³eczeñstwie z uwagi na bezpieczeñstwo pañstwowe, bezpieczeñstwo publiczne  
lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronê porz¹dku i zapobieganie przestêpstwom,  
ochronê zdrowia i moralnoœci lub ochronê praw i wolnoœci innych osób.”  
79. Rz¹d stwierdzi³, ¿e fakty sprawy nie ujawniaj¹ naruszenia tego posta-  
nowienia.  
A. Stanowiska stron  
80. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e kontrola jego listu z 13 paŸdziernika 1997 r. do  
Europejskiej Komisji Praw Cz³owieka by³a niezgodna z art. 8.  
81. Rz¹d nie zgodzi³ siê ze skar¿¹cym. Stwierdzi³, ¿e S¹d Okrêgowy  
w Lublinie skontrolowa³ list zgodnie z art. 89 § 2 kodeksu karnego wykonaw-  
czego i zwróci³ go do Aresztu Tymczasowego po to, by móg³ on byæ wys³any  
do Komisji.  
B. Ocena Trybuna³u  
82. Trybuna³ w oparciu o przedstawione mu dowody uznaje, ¿e w³adze  
krajowe skontrolowa³y list skar¿¹cego z 13 paŸdziernika 1997 r. zaadresowany  
do Komisji. Zatem mia³a miejsce „ingerencja w³adzy publicznej” w rozumieniu  
art. 8 § 2 w korzystanie z prawa skar¿¹cego do poszanowania jego korespon-  
dencji.  
83. Trybuna³ odnotowuje, ¿e w wyroku z 4 lipca 2000 r. w sprawie Nied-  
ba³a przeciwko Polsce uzna³, ¿e polskie prawo dotycz¹ce kontroli korespon-  
dencji obowi¹zuj¹ce przed 1 wrzeœnia 1998 r. nie okreœla³o z rozs¹dn¹ precyzj¹  
zakresu i sposobu wykonywania uznania przynale¿nego w³adzom publicznym  
(patrz Niedba³a przeciwko Polsce, nr 27915/95, §§ 81–82, z 4 lipca 2000 r.).  
145  
84. Trybuna³ nie znajduje powodu, dla którego mia³by omawian¹ sprawê  
potraktowaæ inaczej ni¿ sprawê Niedba³a. Wynika z tego, ¿e kontrola kore-  
spondencji skar¿¹cego nie by³a „przewidziana w ustawie”.  
Mia³o zatem miejsce naruszenie art. 8.  
V. ZASTOSOWANIE ARTYKU£U 41 KONWENCJI  
85. Art. 41 Konwencji stanowi:  
„Je¿eli Trybuna³ stwierdzi, ¿e nast¹pi³o naruszenie Konwencji lub jej Protoko³ów  
oraz je¿eli prawo wewnêtrzne zainteresowanej Wysokiej Uk³adaj¹cej siê Strony pozwa-  
la tylko na czêœciowe usuniêcie konsekwencji tego naruszenia, Trybuna³ orzeka, gdy  
zachodzi potrzeba, s³uszne zadoœæuczynienie pokrzywdzonej stronie.”  
A. Szkoda materialna  
86. Skar¿¹cy za¿¹da³ kwoty 6.000 euro jako odszkodowania za zarobki  
utracone w trakcie tymczasowego aresztowania.  
87. Rz¹d twierdzi³, ¿e nie by³o zwi¹zku przyczynowego pomiêdzy rzeko-  
mymi naruszeniami Konwencji i roszczeniem skar¿¹cego.  
88. Konkluzja Trybuna³u, na podstawie przedstawionych mu dowodów, jest  
taka, ¿e skar¿¹cy nie wykaza³, i¿ dozna³ on rzeczywiœcie podnoszonej szkody  
materialnej z powodu przetrzymywania w areszcie przez okreœlony czas.  
W konsekwencji brak jest uzasadnienia dla dokonania jakiegokolwiek zas¹dze-  
nia na jego rzecz z tego tytu³u (patrz, mutatis mutandis, powy¿szy wyrok  
Olstowski §§ 89–91, 15, z 15 listopada 2001 r.).  
B. Szkoda niematerialna  
89. Skar¿¹cy ponadto domaga³ siê kwoty 19.500 euro jako zadoœæuczynie-  
nie za szkodê niematerialn¹. To roszczenie zosta³o nastêpuj¹co podzielone:  
6.500 euro za naruszenie art. 5 §§ 1 i 3 Konwencji, 6.500 euro za naruszenie  
art. 6 § 1 i 6.500 euro za naruszenie art. 8.  
90. Rz¹d stwierdzi³, ¿e roszczenie skar¿¹cego by³o nadmierne. Rz¹d wyst¹-  
pi³ do Trybuna³u o rozstrzygniêcie, ¿e stwierdzenie naruszenia Konwencji samo  
przez siê stanowi dostateczn¹ satysfakcjê. Alternatywnie, Rz¹d wnioskowa³,  
aby dokonano zas¹dzenia na podstawie orzecznictwa w podobnych sprawach  
z uwzglêdnieniem krajowych warunków ekonomicznych.  
91. Trybuna³ uwa¿a w szczególnych okolicznoœciach sprawy oraz orzekaj¹c  
na zasadzie s³usznoœci, ¿e nale¿y zas¹dziæ skar¿¹cemu sumê 2000 euro za szko-  
dê niematerialn¹.  
146  
C. Koszty i wydatki  
92. Skar¿¹cy nie dochodzi³ zwrotu kosztów i wydatków.  
D. Odsetki karne  
93. Trybuna³ uwa¿a za w³aœciwe, aby odsetki karne by³y oparte na mini-  
malnej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego, do której nale¿y  
dodaæ trzy punkty procentowe.  
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNA£ JEDNOG£OŒNIE  
1. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 5 § 1 Konwencji;  
2. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 5 § 3 Konwencji;  
3. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 6 § 1 Konwencji;  
4. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 8 Konwencji;  
5. UZNAJE, ¿e  
(a) pozwane pañstwo wyp³aci skar¿¹cemu w terminie trzech miesiêcy od  
dnia, kiedy wyrok stanie siê prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Konwencji,  
2.000 euro (dwa tysi¹ce euro) przeliczone na walutê narodow¹ pozwanego pañ-  
stwa w stawce obowi¹zuj¹cej w dniu wyp³aty, jako odszkodowanie za szkody  
niematerialne;  
(b) od up³yniêcia wy¿ej wymienionego terminu trzech miesiêcy do dnia  
wyp³aty s¹ wymagalne od powy¿szej kwoty odsetki w stawce równej minimal-  
nej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego w okresie karnego  
powiêkszone o trzy punkty procentowe;  
6. ODRZUCA pozosta³¹ czêœæ roszczenia skar¿¹cego o odszkodowanie.  
Sporz¹dzono w jêzyku angielskim i og³oszono na piœmie 30 paŸdziernika  
2003 r., zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybuna³u.  
Mark VILLIGER  
Zastêpca Kanclerza  
Georg RESS  
Przewodnicz¹cy  
147