RADA EUROPY

EUROPEJSKI TRYBUNA£ PRAW CZ£OWIEKA

CZWARTA SEKCJA

1

SPRAWA D. M. przeciwko POLSCE

(SKARGA nr 13557/02)

WYROK 14 padziernika 2003 r.

W sprawie D. M. przeciwko Polsce,

Europejski Trybuna³ Praw Cz³owieka (Czwarta Sekcja), zasiadaj¹c jako Izba

z³o¿ona z sêdziów:

Sir Nicolas BRATZA, przewodnicz¹cy,

Pan M. PELLONPÄÄ,

Pani V. STRÁNICKÁ,

Pan R. MARUSTE,

Pan S. PAVLOVSCHI,

Pan L. GARLICKI,

Pan J. BORREGO BORREGO, sêdziowie

oraz Pan M. O` BOYLE, Kanclerz Sekcji,

obraduj¹c na posiedzeniu niejawnym 23 wrzenia 2003 r.,

wydaje nastêpuj¹cy wyrok, który zosta³ przyjêty w tym dniu:

POSTÊPOWANIE

1. Sprawa wywodzi siê ze skargi (nr 13557/02) wniesionej przeciwko Rze-

czypospolitej Polskiej do Trybuna³u 30 padziernika 2000 r. na podstawie

art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Cz³owieka i Podstawowych Wolnoci

(Konwencja) przez obywatelkê polsk¹, pani¹ D. M. (skar¿¹ca).

2. Rz¹d polski (Rz¹d) by³ reprezentowany przez pe³nomocnika, pana

Krzysztofa Drzewickiego z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

3. 14 stycznia 2003 r. Czwarta Sekcja postanowi³a zakomunikowaæ Rz¹dowi

zarzut dotycz¹cy przewlek³oci postêpowania oraz zarzut rzekomego braku sku-

tecznego rodka odwo³awczego. Na podstawie art. 29 § 3 Konwencji Trybuna³

1

Wyrok ten stanie siê prawomocny w okolicznociach opisanych w art. 44 § 2 Konwencji. Mo¿e

podlegaæ poprawkom edytorskim.

107

postanowi³ rozpatrzyæ w tym samym czasie meritum skargi oraz jej dopuszczal-

noæ. Trybuna³ nada³ ponadto sprawie, zgodnie z art. 41 Regulaminu Trybuna³u,

charakter priorytetowy. Przewodnicz¹cy Izby postanowi³ nadto wyraziæ zgodê na

utajnienie nazwiska skar¿¹cej (art. 47 § 3 Regulaminu Trybuna³u).

FAKTY

OKOLICZNOCI SPRAWY

4. Skar¿¹ca urodzi³a siê w 1927 r. i mieszka w Zamociu, w Polsce.

5. W 1991 r. skar¿¹ca zauwa¿y³a guz na swojej szyi i uda³a siê do szpitala

w Lublinie. Po badaniu ogólnym zosta³a zdiagnozowana jako osoba cierpi¹ca

na nierakowaty guz gruczo³u linowego. W padzierniku 1991 r. skar¿¹ca prze-

sz³a operacjê. Tu¿ po operacji przeprowadzono w³aciwe testy, które dowiod³y

z³oliwego charakteru guza. Nastêpnie skar¿¹ca zwróci³a siê do innego szpita-

la, w Szczecinie, gdzie przesz³a drug¹ operacjê. Dodatkowo operacja spowodo-

wa³a powa¿ne powik³ania, takie jak ¿ó³taczka i posttraumatyczne dolegliwoci

stresowe.

6. 27 stycznia 1994 r. skar¿¹ca wszczê³a przed S¹dem Rejonowym w Lubli-

nie postêpowanie cywilne o odszkodowanie przeciwko Skarbowi Pañstwa

reprezentowanemu przez szpital w Lublinie. Stwierdzi³a, ¿e z powodu b³êdów

pope³nionych podczas stawiania diagnozy oraz podczas pierwszej operacji,

która doprowadzi³a do dodatkowej interwencji chirurgicznej i spowodowa³a

liczne cierpienia i ogólne pogorszenie stanu zdrowia sta³a siê ofiar¹ niew³aci-

wego leczenia.

7. 17 marca 1994 r. skar¿¹ca zosta³a czêciowo zwolniona z kosztów

s¹dowych.

8. 20 czerwca 1994 r. s¹d przeprowadzi³ rozprawê.

9. Pomiêdzy 21 listopada 1994 r. i 28 marca 1995 r. przeprowadzono szeæ

rozpraw. S¹d przes³ucha³ wiadków oraz skar¿¹c¹ i zarz¹dzi³ sporz¹dzenie opi-

nii bieg³ych.

10. W kwietniu i lipcu 1995 r. dwie opinie bieg³ych, przygotowane przez

Akademiê Medyczn¹ w Lublinie zosta³y przed³o¿one s¹dowi.

11. Pomiêdzy 29 marca 1995 r. oraz 19 sierpnia 1996 r. nie przeprowadzono

¿adnej rozprawy.

12. Na rozprawach przeprowadzonych 20 sierpnia i 10 grudnia 1996 r. s¹d

zarz¹dzi³ sporz¹dzenie dwóch dodatkowych opinii bieg³ych.

13. 17 marca 1997 r. s¹d na posiedzeniu in camera oddali³ wnioski stron o spo-

rz¹dzenie dalszych opinii bieg³ych, poniewa¿ nie uici³y one op³at za te opinie.

14. Na rozprawie przeprowadzonej 4 kwietnia 1997 r. s¹d uwzglêdni³ wnio-

ski stron o zarz¹dzenie dodatkowej opinii bieg³ego.

108

15. 9 czerwca 1997 r. opinia zosta³a z³o¿ona do s¹du.

16. Nastêpnie s¹d przeprowadzi³ rozprawy 2 wrzenia i 27 listopada 1997 r.

17. W 1998 r. s¹d przeprowadzi³ w sumie szeæ rozpraw i 24 listopada

1998 r. wyda³ wyrok. Zas¹dzi³ skar¿¹cej 3.500 z³otych odszkodowania i odda-

li³ jej roszczenie w pozosta³ym zakresie.

18. Obie strony odwo³a³y siê od wyroku.

19. 6 maja 1999 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie przeprowadzi³ rozprawê,

a 20 maja 1999 r. wyda³ wyrok. S¹d uchyli³ wyrok s¹du pierwszej instancji

i zwróci³ sprawê do S¹du Rejonowego w Lublinie.

20. 4 listopada 1999 r. s¹d przeprowadzi³ pierwsz¹ rozprawê, na której skar-

¿¹ca podwy¿szy³a wartoæ przedmiotu sporu. W konsekwencji sprawa zosta³a

przekazana do S¹du Okrêgowego w Lublinie.

21. Nastêpnie rozprawy przeprowadzono 25 stycznia i 21 marca 2000 r.

22. 4 maja 2000 r. s¹d na posiedzeniu in camera postanowi³, ¿e wobec

zmian w prawie o ustroju administracyjnym Polski, wojewodê lubelskiego bê-

dzie reprezentowa³ szpital w Lublinie.

23. 18 lipca 2000 r. skar¿¹ca rozszerzy³a wartoæ przedmiotu sporu. Za¿¹-

da³a 35.000 z³otych odszkodowania za szkodê niematerialn¹ i materialn¹.

24. 7 wrzenia 2000 r. s¹d na posiedzeniu in camera zarz¹dzi³ sporz¹dzenie

dwóch opinii bieg³ych. S¹d tak¿e zwolni³ skar¿¹c¹ z kosztów s¹dowych z tytu-

³u rozszerzenia wartoci przedmiotu sporu.

25. 11 wrzenia, 11 grudnia 2001 r. i 23 stycznia 2002 r. s¹d przeprowadzi³

kolejne rozprawy.

26. 1 lutego 2002 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie wyda³ wyrok. S¹d zas¹dzi³

skar¿¹cej 20.000 z³otych z tytu³u szkody niematerialnej i 4.000 z³otych za szko-

dê materialn¹. S¹d stwierdzi³ inter alia, ¿e operacja przeprowadzona w szpita-

lu w Lublinie by³a niezgodna z zasadami sztuki lekarskiej oraz zosta³a przepro-

wadzona bez obowi¹zkowej zgody skar¿¹cej. Niew³aciwe leczenie w czasie

operacji musia³o zostaæ naprawione przez drug¹, dodatkow¹ operacjê, która

poskutkowa³a zbêdnym cierpieniem fizycznym i psychicznym skar¿¹cej oraz

przed³u¿y³a okres niepewnoci o ostateczn¹ diagnozê zagra¿aj¹cej jej ¿yciu

chorobie.

27. Strony nie odwo³a³y siê od tego wyroku i wyrok siê uprawomocni³.

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 6 § 1 KONWENCJI

28. Skar¿¹ca zarzuci³a, ¿e d³ugoæ postêpowania w jej sprawie by³a nie-

zgodna z wymogiem rozs¹dnego terminu w art. 6 § 1 Konwencji, który brzmi

nastêpuj¹co:

109

Ka¿dy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozs¹dnym terminie przez ...

s¹d ... przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowi¹zkach o charakterze cywilnym....

29. Rz¹d sprzeciwi³ siê temu zarzutowi.

30. Okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu rozpocz¹³ siê 27 stycznia 1994 r.,

a zakoñczy³ 1 lutego 2002 r. Trwa³ zatem osiem lat i piêæ dni.

A. Dopuszczalnoæ

31. Trybuna³ odnotowuje, ¿e zarzut nie jest w sposób oczywisty nieuzasad-

niony w rozumieniu art. 35 § 3 Konwencji. Ponadto Trybuna³ zauwa¿y³, ¿e nie

jest on niedopuszczalny z jakiejkolwiek innej przyczyny. Dlatego te¿ Trybuna³

uznaje go za dopuszczalny.

B. Przedmiot skargi

1. Stanowiska stron

32. Rz¹d twierdzi³, ¿e sprawa by³a skomplikowana, poniewa¿ dotyczy³a nie-

w³aciwego leczenia i wymaga³a odwo³ania siê do specjalistycznej wiedzy

medycznej. W szczególnoci Rz¹d odnotowa³, ¿e s¹d zarz¹dzi³ sporz¹dzenie

opinii bieg³ych.

33. Rz¹d uzna³, ¿e skar¿¹ca nie przyczyni³a siê do przewlek³oci po-

stêpowania.

34. Jeli chodzi o postêpowanie w³adz krajowych Rz¹d by³ zdania, ¿e

wykaza³y one nale¿yt¹ starannoæ przy rozpoznawaniu sprawy. Rz¹d stwierdzi³,

¿e nie by³o okresów bezczynnoci w postêpowaniu, które mo¿na przypisaæ

w³adzom krajowym, a pewne opónienia by³y spowodowane przygotowywa-

niem opinii bieg³ych.

35. Na koniec Rz¹d utrzymywa³, ¿e roszczenie skar¿¹cej zosta³o niemal

ca³kowicie zaspokojone w toku postêpowania krajowego.

36. Skar¿¹ca stwierdzi³a, ¿e wy³¹cznie s¹d by³ odpowiedzialny za przewle-

k³oæ postêpowania. Skar¿¹ca odnotowa³a, ¿e S¹d Rejonowy w Lublinie prze-

prowadza³ rozprawy zbyt rzadko oraz nakaza³ sporz¹dzenie kilku zbêdnych

opinii bieg³ych.

37. Skar¿¹ca ponadto stwierdzi³a, ¿e opónienie w rozpatrywaniu jej zarzu-

tów dotycz¹cych niew³aciwego leczenia przyczyni³o siê do jej dodatkowego

stresu oraz uszczerbku maj¹tkowego. Na koniec skar¿¹ca wskaza³a, i¿ charak-

ter powództwa, bior¹c pod uwagê jej zaawansowany wiek i s³abe zdrowie,

wymaga³ szybkiego rozpatrzenia.

110

2. Ocena Trybuna³u

38. Trybuna³ przypomina, ¿e rozs¹dna d³ugoæ postêpowania musi byæ oce-

niana w wietle szczególnych okolicznoci sprawy i z uwzglêdnieniem kryte-

riów ustanowionych w orzecznictwie Trybuna³u, w szczególnoci skompliko-

wanego charakteru sprawy, postêpowania skar¿¹cego i w³aciwych w³adz oraz

znaczenia dla skar¿¹cego tego, co by³o przedmiotem sporu (patrz, na przyk³ad,

Frydlender przeciwko Francji [GC], nr 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII,

Humen przeciwko Polsce [GC], nr 26614/95, z 15 padziernika 1999 r., § 60).

39. Trybuna³ uwa¿a, ¿e sprawa charakteryzowa³a siê pewnym stopniem

z³o¿onoci, poniewa¿ dotyczy³a zarzutów nieprawid³owego leczenia, a zatem

okolicznoci sprawy musia³y byæ rozpatrywane w oparciu o dowody z opinii

ekspertów. Jednak¿e ca³kowita d³ugoæ postêpowania nie mo¿e byæ wyt³uma-

czona skomplikowaniem sprawy.

40. Jeli chodzi o postêpowanie skar¿¹cej Trybuna³ zauwa¿a, i¿ Rz¹d uzna³,

¿e skar¿¹ca nie przyczyni³a siê do przewlek³oci postêpowania (patrz pkt 33

powy¿ej). Trybuna³ nie widzi powodów, dla których mia³by uznaæ inaczej.

41. W odniesieniu do postêpowania w³adz krajowych Trybuna³ odnotowu-

je, ¿e pomiêdzy 29 marca 1995 r. i 19 sierpnia 1996 r. oraz pomiêdzy 22 marca

2000 r. i 10 wrzenia 2001 r. nie przeprowadzono ¿adnej rozprawy (patrz pkt.

11, 21 i 25 powy¿ej). Te okresy trwa³y odpowiednio piêtnacie i osiemnacie

miesiêcy. Chocia¿ w tych okresach s¹d podejmowa³ pewne kroki, takie jak

zarz¹dzenie sporz¹dzenia opinii, ale to nie wyjania jednak tak d³ugich przerw

pomiêdzy rozprawami.

42. Wreszcie Trybuna³ uznaje, ¿e przedmiot sporu mia³ dla skar¿¹cej

znacz¹c¹ wagê.

43. W konsekwencji Trybuna³ uwa¿a, ¿e w szczególnych okolicznociach

tej sprawy czas omiu lat i piêciu dni przekracza rozs¹dn¹ d³ugoæ.

Stosownie do tego mia³o miejsce naruszenie art. 6 § 1 Konwencji.

II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ART. 13 KONWENCJI

44. Skar¿¹ca dalej zarzuci³a, ¿e nie mia³a do dyspozycji krajowego rodka

odwo³awczego przeciwko przewlek³oci postêpowania. Skar¿¹ca powo³a³a

art. 13 Konwencji.

45. Rz¹d stwierdzi³, ¿e w czasie wnoszenia skargi do Trybuna³u skar¿¹ca

nie mia³a do dyspozycji skutecznego rodka odwo³awczego wobec jej zarzutu

na gruncie art. 6 § 1 Konwencji. Jednak¿e Rz¹d odnotowa³, i¿ 4 grudnia

2001 r. polski Trybuna³ Konstytucyjny wyda³ wyrok, na skutek którego zosta³

stworzony rodek odwo³awczy na przewlek³oæ postêpowania. Rz¹d skonklu-

dowa³, ¿e po 18 grudnia 2001 r. skar¿¹ca mia³a do dyspozycji skuteczny rodek

odwo³awczy i zachêca³ skar¿¹c¹ do skorzystania z niego.

111

46. Trybuna³ odnotowuje, ¿e ten zarzut jest powi¹zany z zarzutem rozpa-

trzonym powy¿ej i musi byæ w zwi¹zku z tym tak¿e uznany za dopuszczalny.

47. Trybuna³ przypomina, ¿e art. 13 gwarantuje prawo do skutecznego

rodka odwo³awczego do w³aciwego organu pañstwowego przeciwko domnie-

manemu naruszeniu warunku rozpoznania sprawy w rozs¹dnym terminie na

podstawie art. 6 § 1 (patrz Kud³a przeciwko Polsce [GC], nr 30210/96, § 156,

ECHR 2000XII). Chocia¿ sprawa Kud³a dotyczy³a postêpowania karnego

Trybuna³ uwa¿a, ¿e taki warunek stosuje siê równie¿ w postêpowaniu cywil-

nym. Ponadto Trybuna³ powo³uje siê na swoje orzecznictwo, zgodnie z którym

na gruncie prawa polskiego nie istnieje szczególny rodek odnosz¹cy siê do

przewlek³oci postêpowania (patrz wyrok Kud³a cytowany powy¿ej § 160 oraz

Gibas przeciwko Polsce, nr 24559/94, decyzja Komisji z 6 wrzenia 1995 r.,

Decisions and Reports 82A, p. 76).

48. Trybuna³ odnotowuje, ¿e Rz¹d uzna³, i¿ w chwili wniesienia skargi do

Trybuna³u skar¿¹ca nie mia³a do dyspozycji skutecznego rodka odwo³awcze-

go w odniesieniu do zarzutu przewlek³oci postêpowania.

49. Jeli chodzi o twierdzenie Rz¹du, ¿e po 18 grudnia 2001 r. skar¿¹ca

mia³a do dyspozycji skuteczny rodek odwo³awczy, Trybuna³ zauwa¿a, ¿e dzia-

³anie Rz¹du ogranicza siê wy³¹cznie do zapewnienia, a ani dalsze informacje

o wyroku Trybuna³u Konstytucyjnego, ani jakakolwiek praktyka orzecznicza,

odnosz¹ca siê do niego, nie zosta³a przed³o¿ona. Wobec braku takiego dowodu

Trybuna³ uznaje, ¿e Rz¹d nie uzasadni³ swojego twierdzenia, wed³ug którego

ten rodek odwo³awczy jest rodkiem skutecznym (patrz Skawiñska przeciwko

Polsce (dec), nr 42096/98, z 4 marca 2003 r.).

50. Dlatego Trybuna³ uwa¿a, ¿e w tej sprawie mia³o miejsce naruszenie

art. 13 Konwencji polegaj¹ce na tym, ¿e skar¿¹ca nie mia³a krajowego rodka

odwo³awczego, dziêki któremu mog³a dochodziæ swojego prawa do rozpozna-

nia sprawy w rozs¹dnym terminie jak stanowi art. 6 § 1 Konwencji.

III. ZASTOSOWANIE ARTYKU£U 41 KONWENCJI

51. Art. 41 Konwencji stanowi:

Je¿eli Trybuna³ stwierdzi, ¿e nast¹pi³o naruszenie Konwencji lub jej Protoko³ów

oraz je¿eli prawo wewnêtrzne zainteresowanej Wysokiej Uk³adaj¹cej siê Strony pozwa-

la tylko na czêciowe usuniêcie konsekwencji tego naruszenia, Trybuna³ orzeka, gdy

zachodzi potrzeba, s³uszne zadoæuczynienie pokrzywdzonej stronie.

A. Szkoda

52. Skar¿¹ca domaga³a siê 10.000 dolarów (USD) w zwi¹zku ze szkod¹

niematerialn¹.

112

53. Rz¹d twierdzi³, ¿e jej roszczenie by³o przesadne.

54. Trybuna³ jest zdania, ¿e skar¿¹ca dozna³a szkody o charakterze niema-

terialnym, polegaj¹cej na lêku i zawodzie wynikaj¹cym z przewlek³ego postê-

powania. Stosownie do tego Trybuna³ zas¹dza skar¿¹cej 5.000 euro w zwi¹zku

z doznan¹ szkod¹ niematerialn¹.

B. Odsetki karne

55. Trybuna³ uwa¿a, ¿e odsetki karne powinny byæ oparte na minimalnej

stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego, powiêkszonej o trzy

punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNA£ JEDNOG£ONIE

1. STWIERDZA, ¿e skarga jest dopuszczalna;

2. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 6 § 1 Konwencji;

3. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 13 Konwencji;

4. UZNAJE, ¿e

(a) pozwane pañstwo wyp³aci skar¿¹cej w zwi¹zku ze szkod¹ niematerialn¹

w terminie trzech miesiêcy od dnia, kiedy wyrok stanie siê ostateczny zgodnie

z art. 44 § 2 Konwencji, 5.000 euro (piêæ tysiêcy euro) przeliczone na walutê

krajow¹ w stawce obowi¹zuj¹cej w dniu regulacji nale¿noci, plus jakikolwiek

podatek, który mo¿e byæ wymagalny;

(b) od up³yniêcia wy¿ej wymienionego terminu trzech miesiêcy do dnia

wyp³aty wymagalne s¹ od powy¿szej kwoty odsetki w stawce równej minimal-

nej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego w okresie karnym

powiêkszone o trzy punkty procentowe;

3. ODDALA pozosta³¹ czêæ roszczenia skar¿¹cej o odszkodowanie.

Sporz¹dzono w jêzyku angielskim i og³oszono na pimie 14 padziernika

2003 r., zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybuna³u.

Michael OBOYLE

Kanclerz

Nicolas BRATZA

Przewodnicz¹cy

113