RADA EUROPY  
EUROPEJSKI TRYBUNA£ PRAW CZ£OWIEKA  
SEKCJA CZWARTA  
1
SPRAWA R. W. przeciwko POLSCE  
(SKARGA nr 41033/98)  
WYROK – 15 lipca 2003 r.  
W sprawie R. W. przeciwko Polsce,  
Europejski Trybuna³ Praw Cz³owieka (Czwarta Sekcja), zasiadaj¹c jako Izba  
z³o¿ona z sêdziów:  
Sir Nicolas BRATZA, przewodnicz¹cy,  
Pan M. PELLONPÄÄ,  
Pani E. PALM,  
Pan M. FISCHBACH,  
Pan J. CASADEVALL,  
Pani R. MARUSTE,  
Pan L. GARLICKI, sêdziowie  
oraz Pan M. O`BOYLE, Kanclerz Sekcji,  
obraduj¹c na posiedzeniu niejawnym 24 czerwca 2003 r., wydaje nastêpuj¹cy  
wyrok, który zosta³ przyjêty w tym dniu:  
POSTÊPOWANIE  
1. Sprawa wywodzi siê ze skargi (nr 41033/98) wniesionej przeciwko Rze-  
czypospolitej Polskiej do Europejskiej Komisji Praw Cz³owieka („Komisja”) na  
podstawie dawnego art. 25 Konwencji o Ochronie Praw Cz³owieka i Podsta-  
wowych Wolnoœci („Konwencja”) przez obywatela polskiego R. W. („skar¿¹-  
cy”) 24 grudnia 1997 r.  
2. Rz¹d polski („Rz¹d”) by³ reprezentowany przez pe³nomocnika, pana  
Krzysztofa Drzewickiego z Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Przewodnicz¹-  
cy Izby wyrazi³ zgodê na wniosek skar¿¹cego o utajnienie jego nazwiska  
(art. 47 § 3 Regulaminu Trybuna³u).  
1
Wyrok ten stanie siê prawomocny w warunkach przewidzianych w art. 44 § 2 Konwencji.  
Mo¿e podlegaæ poprawkom edytorskim.  
91  
3. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e d³ugoœæ trwania postêpowania cywilnego w jego  
sprawie przekroczy³a rozs¹dny termin.  
4. Skarga zosta³a przekazana do Trybuna³u 1 listopada 1998 r. wraz z wej-  
œciem w ¿ycie Protoko³u nr 11 do Konwencji (art. 5 § 2 Protoko³u nr 11).  
5. Skarga zosta³a przydzielona Czwartej Sekcji Trybuna³u (art. 52 § 1 Regu-  
laminu Trybuna³u). W ramach tej Sekcji utworzona zosta³a Izba, która rozpo-  
znawa³a sprawê (art. 27 § 1 Konwencji), jak stanowi art. 26 § 1 Regulaminu  
Trybuna³u.  
6. 1 listopada 2001 r. Trybuna³ zmieni³ sk³ad swoich Sekcji (art. 25 § 1 Re-  
gulaminu). Sprawa ta zosta³a przydzielona nowej Czwartej Sekcji.  
7. Na mocy decyzji z 8 paŸdziernika 2002 r. Trybuna³ uzna³ skargê za  
dopuszczaln¹.  
FAKTY  
OKOLICZNOŒCI SPRAWY  
8. Skar¿¹cy urodzi³ siê w 1940 r. i mieszka w Warszawie.  
9. W marcu 1982 r. skar¿¹cy siê rozwiód³.  
10. 30 wrzeœnia 1982 r. jego by³a ¿ona z³o¿y³a pozew do S¹du Rejonowego  
w Warszawie o podzia³ maj¹tku wspólnego ma³¿onków. Pozew odnosi³ siê do  
147 sk³adników oraz wspólnego mieszkania w bloku spó³dzielczym.  
11. Rz¹d twierdzi³, ¿e pomiêdzy 27 grudnia 1982 r. i 2 grudnia 1987 r. s¹d  
przeprowadzi³ 19 rozpraw. Skar¿¹cy oœwiadczy³, ¿e jedna z rozpraw powo³a-  
nych przez Rz¹d nigdy siê nie odby³a, a cztery inne by³y jedynie posiedzenia-  
mi in camera.  
12. W latach 1985 i 1986 s¹d zarz¹dzi³ sporz¹dzenie szeœciu opinii bie-  
g³ych. Wed³ug Rz¹du w niesprecyzowanym dniu po 2 grudnia 1987 r. akta  
sprawy zosta³y zagubione.  
13. W 1992 r. skar¿¹cy z³o¿y³ kolejny pozew o podzia³ maj¹tku. Poinfor-  
mowa³ S¹d Rejonowy w Warszawie, ¿e miejsce zamieszkania jego by³ej ¿ony  
by³o nieznane i niemo¿liwe by³o sprowadzenie jej do s¹du. Skar¿¹cy utrzymy-  
wa³, ¿e mia³ trudnoœci z ustaleniem jej miejsca zamieszkania. S¹d wyznaczy³  
dla niej kuratora ad litem. 22 maja 1992 r. wyda³ wyrok.  
14. Rz¹d stwierdzi³, ¿e po zakoñczeniu tego postêpowania skar¿¹cy oficjal-  
nie zg³osi³ wyjazd jego by³ej ¿ony do Niemiec.  
15. W grudniu 1992 r., po swoim powrocie do Polski, by³a ¿ona skar¿¹ce-  
go wyst¹pi³a o wznowienie tego postêpowania opieraj¹c siê na tym, ¿e skar¿¹-  
cy udziela³ mylnych informacji co do rzekomego braku wiedzy o jej miejscu  
pobytu w Niemczech. 22 lipca 1993 r. S¹d Rejonowy w Warszawie uchyli³  
wyrok wydany w tym postêpowaniu.  
92  
16. W styczniu 1994 r. zagubione akta zosta³y odnalezione. S¹d przepro-  
wadzi³ rozprawy 14 stycznia, 4 marca, 16 maja, 5 sierpnia i 14 listopada 1994 r.  
Rz¹d stwierdzi³, ¿e skar¿¹cy nie stawi³ siê na rozprawy 14 stycznia, 4 marca  
i 16 maja 1994 r. Skar¿¹cy utrzymywa³, ¿e by³ obecny na rozprawie 14 stycz-  
nia 1994 r. oraz ¿e jego nieobecnoœæ 16 maja 1994 r. by³a usprawiedliwiona.  
17. S¹d przeprowadzi³ rozprawê 12 czerwca 1995 r.  
18. 18 lipca 1995 r. s¹d ex officio podj¹³ próbê zamiany spornego mieszka-  
nia na mniejsze. Pomiêdzy lipcem 1995 r. i styczniem 1996 r. s¹d zasiêga³ infor-  
macji u ró¿nych w³adz odnoœnie do mo¿liwego rozwi¹zania sporu.  
19. Rozprawa wyznaczona na 30 wrzeœnia 1996 r. zosta³a odroczona z po-  
wodu nieobecnoœci pe³nomocnika skar¿¹cego. Skar¿¹cy twierdzi³, ¿e jego  
prawnik przeszed³ operacjê serca.  
20. Kolejne rozprawy zosta³y przeprowadzone 6 stycznia, 14 kwietnia  
i 18 wrzeœnia 1997 r. Wed³ug skar¿¹cego rozprawa 18 wrzeœnia 1997 r. w rze-  
czywistoœci by³a posiedzeniem in camera.  
21. Skar¿¹cy wyst¹pi³ o odroczenie rozprawy wyznaczonej na 30 stycznia  
1998 r.  
22. Kolejne rozprawy odby³y siê w dniach: 25 maja 1998 r. i 25 lutego 1999 r.  
oraz 7 stycznia i 3 marca 2000 r.  
23. Kilkakrotnie by³a ¿ona skar¿¹cego nie stawi³a siê na rozprawach lub jej pe³-  
nomocnik nie przedk³ada³ niektórych dokumentów i pism procesowych. S¹d za-  
rz¹dzi³ sporz¹dzenie opinii bieg³ego dotycz¹cej wartoœci przedmiotów znajduj¹-  
cych siê w mieszkaniu skar¿¹cego i jego by³ej ¿ony oraz ich samochodu i bi¿uterii.  
24. 25 maja 2000 r. skar¿¹cy dowiedzia³ siê, ¿e akta sprawy zosta³y ponow-  
nie zagubione. Nastêpnie zosta³y odnalezione.  
25. Skar¿¹cy nie stawi³ siê na rozprawie wyznaczonej na 18 grudnia 2000 r.  
26. Wed³ug Rz¹du rozprawa wyznaczona na 19 kwietnia 2001 r. zosta³a  
odroczona na wniosek skar¿¹cego. Skar¿¹cy twierdzi³, ¿e ¿adna rozprawa nie  
zosta³a wyznaczona na ten dzieñ.  
27. S¹d przeprowadzi³ rozprawê 11 maja 2001 r.  
28. Rozprawy przeprowadzono w dniach: 11 lutego i 14 listopada 2002 r.  
oraz 17 stycznia 2003 r.  
30. 31 stycznia 2003 r. s¹d wyda³ wyrok.  
PRAWO  
I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 6 § 1 KONWENCJI  
31. Skar¿¹ca zarzuca, ¿e d³ugoœæ postêpowania by³a niezgodna z wymo-  
giem „rozs¹dnego terminu” ustanowionego w art. 6 § 1 Konwencji, który  
brzmi nastêpuj¹co:  
93  
„Ka¿dy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozs¹dnym terminie przez ...  
s¹d ... przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowi¹zkach o charakterze cywilnym...”.  
1. Stanowisko Rz¹du  
32. Rz¹d by³ zdania, ¿e sprawa by³a bardzo z³o¿ona. Twierdzi³, ¿e s¹d kra-  
jowy musia³ podzieliæ maj¹tek zgromadzony przez ma³¿onków w toku wielu lat  
ma³¿eñstwa. Rz¹d powo³a³ siê na listê 148 sk³adników przed³o¿on¹ przez by³¹  
¿onê skar¿¹cego. Rz¹d podkreœli³, ¿e jedynie ograniczona liczba tych przed-  
miotów istnia³a w chwili wszczêcia postêpowania.  
33. Rz¹d wskaza³, ¿e g³ównym sk³adnikiem spornym by³o mieszkanie,  
a strony wyklucza³y mo¿liwoœæ wspó³u¿ytkowania tego¿ mieszkania. Rz¹d  
przywo³a³ liczne opinie bieg³ych, które by³y sporz¹dzane w toku postêpowania.  
Zauwa¿y³, ¿e strony postêpowania kilkakrotnie podwa¿a³y te opinie.  
34. Rz¹d twierdzi³, ¿e skar¿¹cy przyczyni³ siê do przewlek³oœci. Rz¹d  
powo³a³ siê na nieobecnoœci skar¿¹cego na rozprawach przeprowadzonych 14  
stycznia, 4 marca i 16 maja 1994 r. oraz 30 stycznia 1998 r., 18 grudnia 2000 r.  
i 19 kwietnia 2001 r.  
35. Rz¹d uwa¿a³, ¿e s¹d rejonowy wykaza³ nale¿yt¹ starannoœæ w prowa-  
dzeniu postêpowania. Wskaza³, i¿ s¹d usi³owa³ zachêciæ strony do zawarcia  
ugody. Konsultowa³ siê tak¿e z ró¿nymi instytucjami w celu znalezienia naj-  
lepszego rozwi¹zania zaistnia³ego sporu.  
2. Stanowisko skar¿¹cego  
36. Skar¿¹cy zauwa¿y³, ¿e podwa¿a³ opinie bieg³ych powo³anych  
przez Rz¹d, poniewa¿ na skutek wysokiej inflacji stawa³y siê one szybko nie-  
aktualne.  
37. Skar¿¹cy utrzymywa³, ¿e uczestniczy³ w rozprawie 14 stycznia 1994 r.  
Ponadto oœwiadczy³, ¿e ¿adna rozprawa nie zosta³a wyznaczona na 19 kwietnia  
2001 r.  
38. Skar¿¹cy powo³a³ siê na liczne okresy, kiedy s¹d pozostawa³ nieaktyw-  
ny, np. pomiêdzy 14 listopada i 12 czerwca 1995 r., pomiêdzy 12 czerwca 1995 r.  
i 30 wrzeœnia 1996 r., pomiêdzy 25 maja 1998 r. i 7 stycznia 2000 r. oraz pomiê-  
dzy 3 marca 2000 r. i 18 grudnia 2000 r.  
3. Ocena Trybuna³u  
39. Okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu rozpocz¹³ siê 1 maja 1993 r., kiedy  
wesz³a w ¿ycie deklaracja, na mocy której Polska uzna³a prawo do skargi indy-  
widualnej. Jednak¿e oceniaj¹c rozs¹dn¹ d³ugoœæ czasu, jaki up³yn¹³ po tej dacie  
94  
nale¿y uwzglêdniæ stan jaki postêpowanie osi¹gnê³o w tym dniu (patrz, miêdzy  
innymi, Humen przeciwko Polsce [GC], nr 26614/95, § 59, z 15 paŸdziernika  
1999 r., niepublikowany). Trybuna³ odnotowuje, ¿e postêpowanie zosta³o zaini-  
cjowane 30 wrzeœnia 1982 r., a zatem 1 maja 1993 r. trwa³o ju¿ 10 lat,  
7 miesiêcy i 1 dzieñ. Sprawa zakoñczy³a siê 31 stycznia 2003 r. Postêpowanie  
wchodz¹ce w zakres kompetencji Trybuna³u ratione temporis trwa³o wiêc 9 lat  
i 9 miesiêcy.  
40. Trybuna³ wielokrotnie powtarza, ¿e d³ugoœæ postêpowania musi byæ  
oceniana w œwietle okolicznoœci sprawy oraz przy uwzglêdnieniu kryteriów  
ustalonych w orzecznictwie, w szczególnoœci takich jak z³o¿onoœæ sprawy,  
postêpowanie skar¿¹cego oraz w³aœciwych w³adz, a tak¿e znaczenie dla skar¿¹-  
cego tego, co by³o przedmiotem sporu (patrz, miêdzy innymi, Frydlender prze-  
ciwko Francji [GC], nr 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII).  
41. Trybuna³ zgadza siê z twierdzeniem, ¿e sprawa by³a do pewnego stop-  
nia z³o¿ona i odnotowuje, ¿e zarz¹dzano sporz¹dzenie licznych opinii bieg³ych.  
42. Nic nie wskazuje, ¿e postêpowanie skar¿¹cego znacz¹co przyczyni³o siê  
do przewlek³oœci w rozpatrywaniu sprawy.  
43. Trybuna³ zauwa¿a, ¿e Rz¹d nie dostarczy³ ¿adnych wyjaœnieñ odnosz¹-  
cych siê do zaginiêæ akt sprawy oraz okresów bezczynnoœci wymierzonych  
przez skar¿¹cego.  
44. Oceniaj¹c okolicznoœci sprawy jako ca³oœæ, Trybuna³ uwa¿a, ¿e  
ca³kowity czas dwudziestu lat, z których dziewiêæ lat i dziewiêæ miesiêcy wcho-  
dzi w zakres kompetencji Trybuna³u ratione temporis, przekracza rozs¹dny  
termin.  
45. Stosownie do tego mia³o tu miejsce naruszenie art. 6 § 1 Konwencji.  
II. ZASTOSOWANIE ARTYKU£U 41 KONWENCJI  
46. Art. 41 Konwencji stanowi:  
„Je¿eli Trybuna³ stwierdzi, ¿e nast¹pi³o naruszenie Konwencji lub jej Protoko³ów  
oraz je¿eli prawo wewnêtrzne zainteresowanej Wysokiej Uk³adaj¹cej siê Strony pozwa-  
la tylko na czêœciowe usuniêcie konsekwencji tego naruszenia, Trybuna³ orzeka, gdy  
zachodzi potrzeba, s³uszne zadoœæuczynienie pokrzywdzonej stronie.”  
A. Szkoda  
47. Skar¿¹cy domaga siê kwoty 240.000 z³otych polskich jako odszkodo-  
wania za szkodê materialn¹ i niematerialn¹. Powo³a³ wydatki poniesione  
w zwi¹zku z postêpowaniem krajowym, takie jak op³aty adwokackie i koszty  
s¹dowe oraz wydatki odnosz¹ce siê do spornego mieszkania. Skar¿¹cy twier-  
dzi³, ¿e przewlek³e postêpowanie doprowadzi³o do pogorszenia siê stanu jego  
95  
zdrowia. Za¿¹da³ ponadto prawa do mieszkania. Skar¿¹cy nie dostarczy³ jakich-  
kolwiek dokumentów na poparcie swoich roszczeñ.  
48. Rz¹d zauwa¿y³, ¿e nie by³o zwi¹zku przyczynowego pomiêdzy ¿¹da-  
niem skar¿¹cego o odszkodowanie materialne i rzekomym naruszeniem Kon-  
wencji. Rz¹d uzna³ roszczenia skar¿¹cego za wygórowane. Rz¹d uwa¿a, ¿e  
stwierdzenie naruszenia w tej sprawie bêdzie samo w sobie stanowi³o s³uszne  
zadoœæuczynienie. Alternatywnie, Rz¹d wyst¹pi³ do Trybuna³u o zas¹dzenie  
odszkodowania za szkodê niematerialn¹ w oparciu o orzecznictwo w podob-  
nych sprawach.  
49. Trybuna³ zgadza siê z twierdzeniem Rz¹du, ¿e nie ma zwi¹zku pomiê-  
dzy szkod¹ opisan¹ przez skar¿¹cego i d³ugoœci¹ postêpowania, bêd¹cego  
przedmiotem skargi. Dlatego te¿ Trybuna³ oddala roszczenie skar¿¹cego  
o odszkodowanie za szkodê materialn¹.  
50. Trybuna³ jest zdania, ¿e mo¿na zasadnie stwierdziæ, ¿e skar¿¹cy dozna³  
szkody niematerialnej z powodu przewlek³oœci postêpowania. Dlatego te¿  
Trybuna³ uznaje, ¿e w szczególnych okolicznoœciach sprawy oraz dokonuj¹c  
oceny na zasadzie s³usznoœci, skar¿¹cemu nale¿y przyznaæ 8.000 euro.  
B. Koszty i wydatki  
51. Skar¿¹cy nie dochodzi³ zwrotu ¿adnych kosztów i wydatków poniesio-  
nych w zwi¹zku z postêpowaniem przed Trybuna³em.  
C. Odsetki karne  
52. Trybuna³ uwa¿a za w³aœciwe, ¿e odsetki karne powinny byæ oparte na  
minimalnej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego, powiêkszonej  
o trzy punkty procentowe (patrz Christine Goodwin przeciwko Zjednoczonemu  
Królestwu [GC], nr 28957/95, § 124, do publikacji w ECHR 2002-VI).  
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNA£ JEDNOG£OŒNIE  
1. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 6 § 1 Konwencji;  
2. UZNAJE, ¿e  
(a) pozwane pañstwo wyp³aci skar¿¹cemu w terminie trzech miesiêcy od  
dnia, kiedy wyrok stanie siê prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Konwencji,  
8.000 euro (osiem tysiêcy euro) przeliczone na walutê narodow¹ pozwanego  
pañstwa w stawce obowi¹zuj¹cej w dniu wyp³aty wraz podatkiem, który mo¿e  
byæ naliczony, jako odszkodowanie za szkody niematerialne;  
(b) od up³yniêcia wy¿ej wymienionego terminu trzech miesiêcy do dnia  
wyp³aty s¹ wymagalne od powy¿szej kwoty odsetki w stawce równej minimal-  
96  
nej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego w okresie karnym  
powiêkszone o trzy punkty procentowe;  
3. ODDALA pozosta³e roszczenie skar¿¹cego o odszkodowanie.  
Sporz¹dzono w jêzyku angielskim i og³oszono na piœmie 15 lipca 2003 r.,  
zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybuna³u.  
Michael O’BOYLE  
Kanclerz  
Nicolas BRATZA  
Przewodnicz¹cy  
97