EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

CZWARTA SEKCJA

SPRAWA ZARJEWSKA przeciwko POLSCE

(SKARGA nr 48114/99)

WYROK – 21 grudnia 2004 r.

W sprawie Zarjewska przeciwko Polsce,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako

Izba składająca się z następujących sędziów:

Pan Nicolas BRATZA, Przewodniczący,

Pan J. CASADEVALL,

Pan G. BONELLO,

Pan R. MARUSTE,

Pan S. PAVLOVSCHI,

Pan L. GARLICKI,

Pan J. BORREGO BORREGO, sędziowie,

oraz Pan M. O’BOYLE, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu zamkniętym 30 listopada 2004 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 48114/99) wniesionej 7 grudnia 1998 r.

przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej do Trybunału na podstawie art. 34 Kon-

wencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”)

przez obywatelkę polską Panią Elżbietę Zarjewską („skarżąca”).

2. Polski Rząd („Rząd”) reprezentowany był przez swoich pełnomocni-

ków, pana K. Drzewickiego, a następnie pana J. Wołąsiewicza z Ministerstwa

Spraw Zagranicznych.

107

3. Skarżąca zarzucała w szczególności, że postępowanie w jej sprawie

przekroczyło „rozsądny termin” w rozumieniu art. 6 § 1 Konwencji.

4. Skarga została przydzielona Czwartej Sekcji Trybunału (artykuł

52 § 1 Regulaminu Trybunału). Wewnątrz tej Sekcji ustanowiono Izbę

(art. 27 § 1 Konwencji), która miała zająć się sprawą zgodnie z art. 26 § 1 Re-

gulaminu Trybunału.

5. Decyzją z 13 listopada 2003 r. Trybunał uznał skargę za częściowo

dopuszczalną.

6. Skarżąca i Rząd złożyli obserwacje co do meritum (art. 59 § 1).

7. 1 listopada 2001 r. Trybunał zmienił skład swoich sekcji (art. 25 § 1).

Niniejsza sprawa została przydzielona do nowo utworzonej Sekcji Czwartej

(art. 52 § 1).

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

8. Skarżąca urodziła się w 1946 r. i mieszka w Grudziądzu, w Polsce.

1. Postępowanie przeciwko dentyście i ośrodkowi zdrowia

9. 18 lutego 1994 r. skarżąca złożyła do Sądu Rejonowego w Grudziądzu

pozew, w którym domagała się odszkodowania od dentysty za rzekomy błąd

w sztuce lekarskiej. Następnie zwróciła się do sądu o zawieszenie postępowa-

nia na pół roku.

10. 5 października 1994 r. sąd oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie

z opłat sądowych. Jej odwołanie od tej decyzji zostało odrzucone jako złożone

po terminie.

11. Skarżąca twierdzi, że nie brała udziału w rozprawie przeprowadzonej

w dniu 8 lutego 1995 r., ponieważ nie została o niej powiadomiona.

12. 1 marca 1995 r. skarżąca pozwała także ośrodek zdrowia, w którym

zatrudniony był pozwany. Tego samego dnia sąd przeprowadził rozprawę.

28 kwietnia 1995 r. sąd uwzględnił wniosek skarżącej o zwolnienie jej z kosz-

tów sądowych.

13. 5 maja 1995 r. skarżąca zwróciła się do sądu o zawieszenie postępo-

wania na trzy miesiące.

14. 16 maja 1995 r. sąd przeprowadził rozprawę. Oddalił wniosek skarżą-

cej o zawieszenie postępowania.

15. 6 czerwca 1995 r. sąd wydał wyrok, w którym oddalił powództwo

skarżącej. Skarżąca odwołała się.

16. 6 października 1995 r. Sąd Wojewódzki w Toruniu uchylił częściowo

wyrok sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę w tej części do ponownego

rozpoznania. Oddalił pozostałą część odwołania skarżącej.

108

17. 11 grudnia 1995 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu przeprowadził roz-

prawę. 19 stycznia 1996 r. sprawa została przekazana do sądu wojewódzkiego,

ponieważ skarżąca podwyższyła kwotę żądanego odszkodowania.

18. Sąd Wojewódzki w Toruniu przeprowadził rozprawę w dniu 9 maja

1996 r. i w październiku 1996 r. Rozprawa wyznaczona na 3 grudnia 1996 r. zo-

stała odroczona z powodu nieobecności świadka i pełnomocnika pozwanego.

19. 16 stycznia 1997 r. sąd przeprowadził kolejną rozprawę, na której

zarządził sporządzenie opinii biegłego. Dnia 13 czerwca 1997 r. biegły zwró-

cił akta sprawy, twierdząc, że skarżąca odmówiła poddania się badaniu le-

karskiemu. 18 czerwca 1997 r. skarżąca zwróciła się o wyznaczenie innego

biegłego.

20. Sąd przeprowadził rozprawy w dniach 21 listopada 1997 r. oraz 10 lu-

tego 1998 r.

21. 10 lutego 1998 r. sąd wydał wyrok, w którym oddalił pozew. Skarżąca

odwołała się.

22. 18 czerwca 1998 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił odwołanie.

Skarżąca złożyła kasację do Sądu Najwyższego.

23. 26 lipca 2001 r. Sąd Najwyższy oddalił kasację.

2. Postępowanie przeciwko lekarzowi

24. 27 kwietnia 1995 r. skarżąca złożyła do Sądu Rejonowego w Grudzią-

dzu pozew, w którym domagała się odszkodowania za rzekome błędy w sztu-

ce lekarskiej popełnione przez lekarza, który wykonywał operację laserową

jej twarzy.

25. 5 maja 1995 r. sąd przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Toruniu.

26. 10 lipca 1995 r. ten ostatni sąd oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie

od kosztów sądowych. 9 sierpnia 1995 r. Sąd Wojewódzki w Toruniu oddalił

odwołanie skarżącej od tej decyzji.

27. 7 września 1995 r. sąd rejonowy wezwał skarżącą do sprecyzowania

strony pozwanej.

28. 13 października 1995 r. przeprowadzona została pierwsza rozprawa.

Następnie skarżąca podwyższyła żądaną kwotę.

29. Sąd wezwał skarżącą do sprecyzowania roszczenia. Odroczył roz-

prawę wyznaczoną na 14 listopada 1995 r. z powodu niewykonania przez

skarżącą zarządzenia dotyczącego roszczenia.

30. 20 listopada 1995 r. skarżąca podwyższyła kwotę żądanego odszko-

dowania.

31. 23 listopada 1995 r. sąd zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i prze-

kazał sprawę do Sądu Wojewódzkiego w Toruniu w wyniku podwyższenia

przez skarżącą roszczenia.

32. 7 marca 1996 r. sąd przeprowadził rozprawę. 3 kwietnia 1996 r. zlecił

przygotowanie opinii biegłego. Opinia została przedłożona do sądu 30 maja

1996 r.

109

33. 27 czerwca 1996 r. skarżąca zakwestionowała tę opinię. 16 września

1996 r. skarżąca zwróciła się do sądu o wyznaczenie innego biegłego.

34. Na rozprawie przeprowadzonej 17 września sąd zwrócił się do skarżą-

cej o wskazanie innych biegłych, którzy mogliby przygotować opinię. Żądaną

informację skarżąca przedstawiła 28 października 1996 r. 6 grudnia 1996 r.

sąd zlecił innemu biegłemu przygotowanie opinii, która miała być przygoto-

wana do 31 marca 1997 r. W lipcu 1997 r. Akademia Medyczna w Warsza-

wie, której zlecono przygotowanie opinii, poinformowała sąd, że z powodu

przedłużającej się nieobecności jednego z biegłych nie jest w stanie utwo-

rzyć trzyosobowej komisji dla zbadania sprawy, a skarżąca odmówiła badania

jedynie przez dwóch członków komisji. W listopadzie 1997 r. sąd wezwał

Akademię do przyspieszenia prac nad opinią, pod groźbą nałożenia grzywny.

Opinia została przedłożona skarżącej w marcu 1998 r. 17 kwietnia 1998 r.

skarżąca zakwestionowała opinię.

35. 17 kwietnia 1998 r. sąd przeprowadził rozprawę.

36. 24 kwietnia 1998 r. Sąd Wojewódzki w Toruniu wydał wyrok, w któ-

rym oddalił pozew. Skarżąca odwołała się.

37. 20 października 1998 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił jej ape-

lację. Skarżąca złożyła kasację do Sądu Najwyższego. 24 listopada 1998 r.

przyznano jej adwokata z urzędu. 11 stycznia 1999 r. Sąd Najwyższy wezwał

adwokata do usunięcia błędów proceduralnych w kasacji.

38. 31 sierpnia 2001 r. Sąd Najwyższy odmówił rozpatrzenia kasacji

skarżącej. Oparł się na przepisie znowelizowanego Kodeksu postępowania

cywilnego, który przewiduje możliwość nieprzyjęcia do rozpatrzenia kasacji

oczywiście nieuzasadnionych lub kasacji w sprawach, w których nie występu-

je istotne zagadnienie prawne.

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE PRAWA DO ROZPATRZENIA

SPRAWY W „ROZSĄDNYM TERMINIE”

39. Skarżąca zarzucała, że długość postępowania była niezgodna z zasa-

dą „rozsądnego terminu”, przewidzianą w art. 6 § 1 Konwencji, który brzmi

następująco:

„Przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym

..., każdy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez

... sąd...”.

40. Rząd zakwestionował ten argument.

110

A. Postępowanie przeciwko dentyście i ośrodkowi zdrowia

41. Okres podlegający rozpatrzeniu rozpoczął się 18 lutego 1994 r. i za-

kończył się 26 lipca 2001 r. Trwał więc 7 lat, 5 miesięcy i 8 dni.

1. Stanowiska stron

42. Rząd był zdania, że sprawa była raczej skomplikowana i wskazywał

na opinie biegłych, które musiały być zlecone w trakcie postępowania.

Wskazywał, że skarżąca przyczyniła się znacząco do opóźnień w rozpa-

trywaniu jej sprawy poprzez żądanie zawieszenia postępowania i rozszerzenie

pozwu, co miało skutek w postaci przekazania sprawy do innego sądu. Rząd

podkreślił ponadto, że skarżąca dwukrotnie nie stawiła się w celu poddania

badaniu lekarskiemu zaleconemu przez sąd. Nie uczestniczyła także w dwóch

rozprawach.

Rząd uznał, że sądy krajowe rozpatrywały sprawę z należytą starannością.

Wskazał, że sąd wyznaczył trzymiesięczny termin na przygotowanie opinii bie-

głego oraz nie uwzględnił wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania.

43. Skarżąca była zdania, że sprawa nie była skomplikowana, ale sądy

uczyniły ją skomplikowaną. Zaprzeczyła jakoby przyczyniła się do opóźnień

poprzez rozszerzenie pozwu, twierdząc, że wykonywała w ten sposób jedynie

swoje uprawnienia proceduralne. Skarżąca stwierdziła, że nie uczestniczyła

w jednej rozprawie wskazanej przez Rząd z powodu pogrzebu ojca, a o dru-

giej rozprawie nie była powiadomiona.

Zauważyła, że rozprawy były wyznaczane od czasu do czasu z półrocz-

nymi przerwami.

2. Ocena Trybunału

44. Trybunał przypomina, że rozsądna długość trwania postępowania

musi być oceniona w świetle szczególnych okoliczności sprawy i z uwzględ-

nieniem kryteriów ustalonych w orzecznictwie Trybunału, w szczególności

stopnia skomplikowania sprawy, postępowania skarżącego i właściwych

władz oraz wagi postępowania dla skarżącego (patrz, m.in. wyrok Frydlender

p. Francji [WI], nr 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII).

45. Trybunał zauważa, że sprawa nie była szczególnie skomplikowana

do rozpatrzenia (cf. Rawa p. Polsce, nr 38804/97, § 48, 14 stycznia 2003 r.).

46. Trybunał zgadza się ze stwierdzeniem Rządu, że postępowanie skar-

żącej znacząco przyczyniło się do opóźnień w rozpatrywaniu sprawy. Niektó-

re przykłady przywołane przez Rząd, w szczególności rozszerzenie pozwu,

w pewnym zakresie mogą być traktowane jako wykonywanie jej praw pro-

cesowych. Trybunał wskazuje jednakże, że skarżąca powinna być świadoma,

iż takie działanie może prowadzić do opóźnień, czego konsekwencje będzie

ona musiała ponieść (zob. Malicka-Wąsowska v. Polsce (dec.), nr 41413/98,

5 kwietnia 2001 r.).

111

47. Trybunał zauważa, że sądom pierwszej instancji oraz sądowi odwo-

ławczemu rozpatrzenie sprawy zajęło cztery lata, łącznie z ponownym rozpo-

znaniu sprawy. Brak było nadzwyczaj długich okresów bezczynności. Jedyny

okres mogący budzić zaniepokojenie to okres trzech lat rozpatrywania kasacji

przez Sąd Najwyższy. Wydaje się, że przez ten okres sąd ten nie podejmował

żadnych działań. Trybunał zauważa, że w tym czasie Sąd Najwyższy musiał

poradzić sobie ze zwiększonym obciążeniem oraz że następnie władze podjęły

działania mające uzdrowić sytuację (zob. Kępa p. Polsce (dec), nr 43978/98,

30 września 2003 r.). Jednakże biorąc pod uwagę dość długi okres, w trakcie

którego sprawa nie była rozpatrywana przez Sąd Najwyższy, pomimo względ-

nie szybkiego postępowania przed sądami niższych instancji, ogólna długość

postępowania była nadmierna (zob. Domańska p. Polsce, nr 74073/01, § 32,

25 maja 2004 r.).

48. W konsekwencji Trybunał stwierdza, że sprawa skarżącej nie została

rozpatrzona w „rozsądnym terminie”, doszło więc do naruszenia art. 6 § 1 Kon-

wencji.

B. Postępowanie przeciwko lekarzowi

49. Okres podlegający rozpatrzeniu rozpoczął się 27 kwietnia 1995 r.,

a zakończył się 31 sierpnia 2001 r. Trwał więc 6 lat, 4 miesiące i 4 dni.

1. Stanowiska stron

50. Rząd był zdania, że sprawa była raczej skomplikowana oraz wskazy-

wał na opinie biegłych, których przygotowanie zlecił sąd krajowy. Wskazał,

że skarżąca znacząco przyczyniła się do przedłużenia postępowania poprzez

zmianę kwoty dochodzonego odszkodowania oraz kwestionowanie opinii

biegłych. Nie sprecyzowała właściwie roszczenia oraz odmówiła poddania

się badaniom lekarskim przez dwóch członków komisji.

Rząd twierdził, że sądy krajowe wykazały należytą staranność w rozpa-

trywaniu sprawy. Sąd pierwszej instancji wyznaczył terminy na przedkładanie

pism procesowych. Ostrzegł Akademię Medyczną w Warszawie, że nałoży

grzywnę na tę instytucję, jeżeli nie przygotuje ona opinii we właściwym ter-

minie.

51. Skarżąca nie zgodziła się z poglądem, iż sprawa była skomplikowana.

Wskazała, że sądy nie zrobiły nic dla przyspieszenia prac biegłych, w kon-

sekwencji czego czekała ona na jedną opinię szesnaście miesięcy. Skarżąca

przedkładała, że rozprawy były wyznaczane po długich przerwach.

Utrzymywała, że nie może być krytykowana za zmianę roszczeń, ponie-

waż miała do tego prawo.

112

2. Ocena Trybunału

52. Trybunał jest zdania, że niniejsza sprawa nie była szczególnie skom-

plikowana.

53. Zauważa, że postępowanie skarżącej przedłużyło postępowanie

w sposób podobny do postępowania przeciwko ośrodkowi zdrowia (zob. po-

wyżej) i że skarżąca powinna być świadoma wpływu, jaki jej działania mogły

mieć na rozpatrzenie jej sprawy.

54. Trybunał zauważa, że tak jak w pierwszym postępowaniu będącym

przedmiotem skargi, sąd pierwszej instancji oraz sąd odwoławczy nie mogą

być ocenione jako rozpatrujące sprawę bez należytej uwagi. Wskazuje jed-

nakże, że przygotowanie opinii biegłego zajęło prawie rok. Prawdą jest, że sąd

wojewódzki podjął działania w celu przyspieszenia prac biegłego, ale dopiero

w listopadzie 1997 r., to jest prawie rok po tym, kiedy zlecono przygotowa-

nie opinii. Trybunał przypomina, że główna odpowiedzialność za opóźnienia

z powodu opinii biegłych ponosi państwo (zob. Capuano p. Włochom, wyrok

z 25 czerwca 1987 r., Series A no. 119, s. 14, § 32; Wojnowicz p. Polsce,

nr 33082/96, § 65, 21 września 2000 r.).

55. Pomimo tego, że rozpatrywanie sprawy zostało zakończone przez

sądy niższych instancji w stosunkowo krótkim czasie, Sąd Najwyższy prze-

dłużył je o dalsze dwa i pół roku. Biorąc pod uwagę, że w zasadzie nie pod-

jęto żadnych działań w tym czasie i ostatecznie Sąd Najwyższy odmówił

rozpatrzenia kasacji złożonej przez skarżącą, Trybunał uznaje, że sprawa

nie była rozpatrzona w „rozsądnym terminie” (zob. Kępa p. Polsce (dec),

nr 43978/98, 30 września 2003 r.; Domańska p. Polsce, nr 74073/01, § 32,

25 maja 2004 r.).

56. W konsekwencji, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy oraz

uwzględniając ogólną długość trwania postępowania, Trybunał stwierdza,

że nie dochowano w niniejszej sprawie wymogu „rozsądnego terminu” za-

wartego w art. 6 § 1 Konwencji.

57. Doszło więc do naruszenia artykułu 6 § 1 Konwencji.

III. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI

58. Art. 41 Konwencji przewiduje:

„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej proto-

kołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się

Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Try-

bunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej

stronie”.

113

A. Szkoda

59. Skarżąca domagała się 250 000 euro zadośćuczynienia.

60. Rząd uznał, że kwota ta jest wygórowana.

61. Trybunał jest zdania, że skarżąca może być postrzegana jako oso-

ba, która odniosła szkodę niematerialną z powodu długości postępowania.

W związku z tym uważa, że w szczególnych okolicznościach sprawy oraz

rozstrzygając na zasadzie słuszności skarżącej należy przyznać 3 000 euro.

B. Koszty i wydatki

62. Skarżąca domagała się także 4 500 zł za koszty i wydatki poniesio-

ne głównie w postępowaniu przed sądami krajowymi. Wśród dokumentów

przedłożonych przez skarżącą na poparcie jej roszczeń znajdują się rachunki

za opłaty w odniesieniu do korespondencji wysłanej przez nią do Trybunału

w łącznej kwocie 91,10 złotych. Skarżąca przedłożyła także rachunek na kwo-

tę 305,24 poniesioną na koszt tłumaczenia obserwacji Rządu.

63. Rząd twierdził, że koszty, których zwrotu domagała się skarżąca od-

nosiły się do postępowania przed sądami krajowymi i nie podlegają zwrotowi

przez Rząd w postępowaniu odnośnie skargi na przewlekłość tego postępo-

wania.

64. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, skarżący jest uprawniony

do zwrotu kosztów i wydatków jedynie wtedy, gdy zostanie wykazane, że zo-

stały one rzeczywiście poniesione, były konieczne oraz rozsądne co do kwo-

ty. W niniejszym postępowaniu, uwzględniając informacje dostępne Trybu-

nałowi i powyższe kryteria, Trybunał odrzuca roszczenie o zwrot kosztów

i wydatków poniesionych w postępowaniu krajowym i uważa, że rozsądne

będzie przyznać skarżącej sumę 90 euro w odniesieniu do postępowania przed

Trybunałem.

C. Odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot

65. Trybunał uważa, że odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot

powinny być ustalone zgodnie z marginalną stopą procentową Europejskiego

Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji w odniesieniu do po-

stępowania przeciwko dentyście i ośrodkowi zdrowia;

2. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6§ 1 Konwencji w odniesieniu do po-

stępowania przeciwko lekarzowi;

114

3. Uznaje, że

(a) pozwane państwo ma wypłacić skarżącej, w ciągu trzech miesięcy

od dnia, kiedy wyrok stanie się prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Kon-

wencji, z tytułu szkód niematerialnych 3 000 euro (trzy tysiące euro)

oraz 90 euro tytułem zwrotu kosztów i wydatków (dziewięćdziesiąt

euro), plus jakikolwiek podatek, jaki może być pobrany od tych kwot,

które to kwoty będą przeliczone na walutę polską według kursu z dnia

realizacji wyroku;

(b) od wygaśnięcia powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu

zapłaty płatne od tej sumy będą zwykłe odsetki według marginalnej

stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty

procentowe;

4. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącej o zadośćuczynienie.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 21 grudnia

2004 r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

Michael O’Boyle

Nicolas BRATZA

Kanclerz

Przewodniczący

115