EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

CZWARTA SEKCJA

SPRAWA ZAŚKIEWICZ przeciwko POLSCE

(SKARGA nr 46072/99 i 46076/99)

WYROK – 30 listopada 2004 r.

W sprawie Zaśkiewicz przeciwko Polsce,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako

Izba składająca się z następujących sędziów:

Pan Nicolas BRATZA, Przewodniczący,

Pan M. PELLONPÄÄ,

Pan G. BONELLO,

Pan J. CASADEVALL,

Pan R. MARUSTE,

Pan S. PAVLOVSCHI,

Pan L. GARLICKI, sędziowie,

oraz Pan M. O’BOYLE, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu zamkniętym 9 listopada 2004 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skarg (nr 46072/99 i 46076/99) wniesionych

3 listopada 1998 r. przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej do Trybunału na pod-

stawie art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wol-

ności („Konwencja”) przez obywatela polskiego Janusza Zaśkiewicza („skar-

żący”).

2. Polski Rząd („Rząd”) reprezentowany był przez swoich pełnomocni-

ków, pana K. Drzewickiego, a następnie pana J. Wołąsiewicza.

100

3. Skarżący zarzucał w szczególności, że postępowanie przeciwko spółce

X przekroczyło „rozsądny termin” w rozumieniu art. 6§ 1 Konwencji.

4. Skarga została przydzielona Czwartej Sekcji Trybunału (art. 52 § 1 Re-

gulaminu Trybunału). Wewnątrz tej Sekcji ustanowiono Izbę (art. 27 § 1 Kon-

wencji), która miała zająć się sprawą zgodnie z artykułem 26 § 1 Regulaminu

Trybunału.

5. Dnia 1 listopada 2001 r. Trybunał zmienił skład swoich sekcji

(art. 25 § 1). Niniejsza sprawa została przydzielona do nowo utworzonej Sek-

cji Czwartej (art. 52 § 1).

6. Decyzją z dnia 17 czerwca 2003 r. Trybunał uznał skargę za częściowo

dopuszczalną.

7. Skarżący i Rząd złożyli obserwacje co do meritum (art. 59 § 1).

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

8. 21 lutego 1994 r. skarżący złożył do Sądu Wojewódzkiego w Łodzi

pozew, w którym domagał się odszkodowania od jednego ze swoich part-

nerów w spółce rzekomo odpowiedzialnego za sprzedaż majątku spółki bez

uprzedniej zgody skarżącego. Pozwał także niejaką spółkę X, która nabyła

nieruchomość.

9. 10 marca 1994 r. sąd zwolnił skarżącego z opłat sądowych.

10. 14 marca 1994 r. sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o wydanie

zarządzenia tymczasowego. Jego odwołanie od tej decyzji zostało oddalone

16 maja 1994 r. przez Sąd Apelacyjny w Łodzi.

11. 5 maja 1994 r. skarżący przedłożył pismo procesowe z załącznikiem

liczącym 95 stron. W lipcu i październiku 1994 r., a także w grudniu 1995 r.,

przedłożył dalsze pisma procesowe oraz zażądał wezwania pięciu świadków.

12. Sąd wojewódzki przeprowadził rozprawę 11 stycznia 1996 r. zakoń-

czył rozpatrywanie sprawy i poinformował strony, że wyrok zostanie ogło-

szony 25 stycznia 1996 r. Następnie skarżący przedłożył pisma procesowe

zawierające wnioski dowodowe. 25 stycznia 1996 r. sąd otworzył ponownie

rozprawę.

13. Rozprawa wyznaczona na 27 lutego 1996 r. została odroczona z po-

wodu nieobecności ławnika.

14. 27 marca 1996 r. sąd przeprowadził rozprawę.

15. 10 kwietnia 1996 r. sąd wydał postanowienie stwierdzające brak wła-

ściwości do rozpoznania sprawy skarżącego w odniesieniu do jego wspólnika

i przekazał tę część sprawy Sądowi Rejonowemu z Łodzi.

101

16. Sąd wojewódzki przeprowadził rozprawy w dniach 26 listopada

1996 r., a także 29 stycznia, 1 kwietnia i 23 lipca 1997 r. Zarządził sporządze-

nie opinii biegłego.

17. 15 sierpnia 1997 r. sąd oddalił wniosek skarżącego o wydanie zarzą-

dzenia tymczasowego.

18. Opinia biegłego została przedłożona 5 lutego 1998 r.

19. Następnie skarżący podważył opinię.

20. Na rozprawie przeprowadzonej 11 maja 1998 r. sąd zarządził sporzą-

dzenie opinii uzupełniającej.

21. Na rozprawie 25 czerwca 1998 r. sąd zakończył rozpatrywanie sprawy.

22. Następnie, skarżący złożył skargę, w której uskarżał się na pewne

błędy w protokole z rozprawy. 7 lipca 1998 r. sąd wydał decyzję co do tych

błędów.

23. 6 lipca 1998 r. skarżący przedłożył pismo procesowe. 9 lipca 1998 r.

sąd otworzył ponownie rozprawę i zwrócił się do skarżącego o sprecyzowanie

swojego roszczenia.

24. We wrześniu 1998 r. skarżący zwrócił się do sądu o wezwanie urzędu

celnego jako interwenienta ubocznego po stronie skarżącego.

25. Na rozprawie przeprowadzonej 9 listopada 1998 r. sąd oddalił ten

wniosek. Skarżący zwrócił się o pisemne uzasadnienie tej decyzji. 18 listopada

1998 r. jego wniosek został odrzucony jako nie przewidziany przez prawo.

26. 19 listopada 1998 r. są wydał wyrok. Przyznał skarżącemu

32.345,23 złotych wraz z odsetkami. Zarówno skarżący, jak i pozwany od-

wołali się.

27. Sąd Apelacyjny w Łodzi przeprowadził rozprawę 9 kwietnia i 1 czerw-

ca 1999 r.

28. 15 czerwca 1999 r. wydał wyrok. Sąd zmienił wyrok sądu pierwszej

instancji oddalając powództwo skarżącego. Kopię pisemnego uzasadnienia

wyroku skarżący otrzymał 4 kwietnia 2000 r. 4 maja 2000 r. skarżący złożył

do Sądu Najwyższego kasację od wyroku

29. 16 stycznia 2002 r. Sąd Najwyższy oddalił kasację.

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 6 § 1 KONWENCJI

30. Skarżący zarzucał, że długość postępowania była niezgodna z wy-

mogiem „rozsądnego terminu”, przewidzianym w art. 6 § 1 Konwencji, który

brzmi następująco:

„Przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym

..., każdy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez

... sąd...”.

102

A. Stanowiska stron

31. Rząd był zdania, że rozpatrywana sprawa była raczej skomplikowa-

na. Wskazał na opinię biegłego uzupełnioną przez kolejną opinię. Twierdził,

że skarżący przyczynił się w części do przedłużenia postępowania poprzez

liczne wnioski procesowe dotyczące, inter alia, zwolnienia z kosztów sądo-

wych, powołania biegłego i poprawienia protokołu. Rząd wskazał, że już po za-

mknięciu rozprawy skarżący przedłożył pisma procesowe, które skutkowały

koniecznością ponownego otwarcia przewodu. Rząd zauważył, że skarżący

zmienił roszczenie w trakcie trwania postępowania. Był zdania, że władze

prowadziły postępowanie z należytą starannością i próbowały przyspieszyć

przygotowania opinii biegłego poprzez wyznaczenie właściwemu biegłemu

terminów do jej przygotowania.

32. Skarżący wskazał, że w trakcie trwania postępowania wystąpiły nad-

mierne okresy bezczynności. Wskazał, inter alia, okresy pomiędzy 16 maja

1994 r. i 11 stycznia 1996 r., a także pomiędzy 10 kwietnia i 26 listopada

1996 r. Skarżący wskazał, że przygotowanie opinii biegłego zajęło prawie

16 miesięcy, od 23 lipca 1997 r. do 9 listopada 1998 r., oraz że musiał czekać

na pisemne uzasadnienie wyroku sądu apelacyjnego od 15 czerwca 1999 r.

do 4 kwietnia 2000 r. Skarżący twierdził, że sprawa była prosta, a on sam

nie przyczynił się swoim postępowaniem do przedłużenia postępowania.

B. Ocena Trybunału

1. Okres podlegający rozpatrzeniu

33. Trybunał zauważa, że postępowanie rozpoczęło się 21 lutego 1994 r.

i zakończyło się 16 stycznia 2002 r. Trwało więc 7 lat, 10 miesięcy i 23 dni.

2. Rozsądna długość postępowania

34. Trybunał przypomina, że rozsądna długość trwania postępowania

musi być oceniona w świetle szczególnych okoliczności sprawy i z uwzględ-

nieniem kryteriów ustalonych w orzecznictwie Trybunału, w szczególności

stopnia skomplikowania sprawy, postępowania skarżącego i właściwych

władz oraz wagi postępowania dla skarżącego (patrz, m.in. wyrok Frydlender

p. Francji [WI], nr 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII).

35. Trybunał zgadza się z poglądem, że niniejsza sprawa była do pewne-

go stopnia skomplikowana.

36. Odnosząc się do postępowania skarżącego, Trybunał przychyla się

do opinii Rządu, że przyczynił się on do przedłużenia postępowania. Liczne

i czasami też bardzo obszerne pisma procesowe skarżącego, a także zmiany

roszczenia niewątpliwie przedłużyły rozpatrywanie sprawy.

37. Mimo tego jednak Trybunał zauważa, że w postępowaniu doszło

do znaczących okresów bezczynności, np. brak było jakichkolwiek działań

103

podejmowanych przez władze pomiędzy 16 maja 1994 r. a 11 stycznia 1996 r.

(prawie 1 rok i 8 miesięcy), a także pomiędzy 4 maja 2000 r. i 16 stycznia

2002 r. (1 rok, 8 miesięcy i 12 dni).

38. Nawet zakładając, że opóźnienia w postępowaniu przed Sądem Naj-

wyższym mogą być usprawiedliwione trwającą reformą postępowania kasacyj-

nego w Polsce (zob. Kępa p. Polsce (dec.), nr 43978/98, 30 września 2003r.),

Trybunał oceniając okoliczności sprawy oraz uwzględniając ogólną długość

trwania postępowania, stwierdza, że wymóg „rozsądnego terminu” zawarty

w art. 6 § 1 Konwencji nie był zachowany w niniejszym przypadku.

39. Doszło więc do naruszenia artykułu 6 § 1 Konwencji.

II. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI

40. Zgodnie z art. 41 Konwencji

„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej proto-

kołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się

Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Try-

bunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej

stronie”.

A. Szkoda

41. Skarżący domagał się przyznania mu kwoty 1 176 450 złotych. Twier-

dził, że na tę kwotę składały się, inter alia, wartość zniszczonego majątku oraz

kwotę, którą skarżący utracił na skutek rzekomo niesprawiedliwego wyniku

postępowania. Domagał się także 1 176 450 złotych za szkody niematerialne.

Kwota ta odnosiła się do cierpienia i stresu spowodowanych przez nadmiernie

długie trwanie postępowania. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów

potwierdzających te koszty i wydatki.

42. Rząd twierdził, że brak było bezpośredniego związku pomiędzy szko-

dą materialną a zarzucanymi naruszeniami Konwencji.

43. Odnośnie szkody materialnej Trybunał doszedł do wniosku na podsta-

wie przedstawionych mu dowodów, że skarżący nie wykazał, iż dochodzona

szkoda materialne była spowodowana przez nieuzasadnioną długość rzeczo-

nego postępowania. W konsekwencji brak jest uzasadnienia dla przyznania

mu czegokolwiek z tego tytułu (zob., mutatis mutandis Kudła p. Polsce [WI],

nr 30210/96, § 164, ECHR 2000-XI).

44. Trybunał zauważa ponadto, że skarżący z pewnością doznał szko-

dy niematerialnej w postaci stresu i frustracji z powodu przedłużającego się

postępowania, które nie mogą być wynagrodzone poprzez samo stwierdze-

nie naruszenia. Uwzględniając okoliczności sprawy oraz rozstrzygając na za-

sadzie słuszności, Trybunał przyznaje skarżącemu łączną kwotę 2300 euro

z tego tytułu.

104

B. Koszty i wydatki

45. Skarżący domagał się także 3310 złotych z tytułu zwrotu kosztów

i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi oraz 5350 złotych za kosz-

ty i wydatki w związku z postępowaniem przed Trybunałem.

46. Rząd twierdził, że koszty prawne i wydatki, których zwrotu doma-

gał się skarżący, częściowo nie miały związku z niniejszym postępowaniem.

Rząd przypomniał, że mogą zostać uwzględnione jedynie koszty rzeczywiście

poniesione w celu przygotowania i obrony sprawy skarżącego przed Trybuna-

łem, a nie przed sądami krajowymi.

47. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zwrot kwoty może być przyzna-

ny w odniesieniu do kosztów i wydatków jedynie wtedy, gdy zostały one rze-

czywiście poniesione, były konieczne oraz rozsądne co do kwoty. Aby kosz-

ty postępowania krajowego podlegały zwrotowi, muszą one być poniesione

w celu zapobieżenia naruszeniu lub uzyskania zadośćuczynienia za stwier-

dzone naruszenie.

48. Na podstawie informacji znajdujących się w posiadaniu Trybunału

stwierdza on, że brak jest dowodów na to, by w niniejszej sprawie którykol-

wiek z kosztów krajowych, których zwrotu domagał się skarżący, został przez

niego poniesiony w tym celu.

49. Trybunał zauważa, że skarżący nie był reprezentowany przez adwo-

kata w postępowaniu, które toczyło się przed Trybunałem. Dokonując własnej

oceny na podstawie dostępnych mu materiałów, Trybunał przyznaje skarżące-

mu 120 euro tytułem zwrotu za wydatki poniesione na tłumaczenie i kopiowa-

nie, będące rezultatem złożenia i popierania skargi.

C. Odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot

50. Trybunał uważa, że odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot

powinny być ustalone zgodnie z marginalną stopą procentową Europejskiego

Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6 Konwencji;

2. Uznaje, że

(a) pozwane państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech miesięcy

od dnia, kiedy wyrok stanie się prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Kon-

wencji, z tytułu szkód niematerialnych 2300 euro (dwa tysiące trzysta

euro) oraz 120 euro tytułem zwrotu kosztów i wydatków (sto dwa-

dzieścia euro), które będą przeliczone na walutę polską według kursu

z dnia realizacji wyroku, plus jakikolwiek podatek, jaki może być po-

brany;

105

(b) od wygaśnięcia powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu

zapłaty płatne od tej sumy będą zwykłe odsetki według marginalnej

stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty

procentowe;

3. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 30 listopada

2004 r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

Michael O’BOYLE

Kanclerz

Nicolas BRATZA

Przewodniczący

106