EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

CZWARTA SEKCJA

SPRAWA MIROSŁAW JABŁOŃSKI przeciwko POLSCE

(Skarga nr 33985/05)

WYROK – 8 lipca 2008 r.

W sprawie Mirosław Jabłoński przeciwko Polsce,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako

Izba składająca się z następujących sędziów:

Pan N. B^RATZA, Przewodniczący,

Pan L. GARLICKI,

Pan G. B^ONELLO,

Pani L. MIJOVIĆ,

Pan D. T. B^JORGVINSSON,

Pani L. BIANKU,

Pan M. POALELUNGI, sędziowie,

oraz Pan L. E^ARLY, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu zamkniętym w dniu 17 czerwca 2008 r., wydaje

następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 33985/05) przeciwko Rzeczypospoli-

tej Polskiej wniesionej do Trybunału zgodnie z art. 34 Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”), przez obywate-

la polskiego, pana Mirosława Jabłońskiego („skarżący”), w dniu 7 września

2005 r.

2. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej („Rząd”) reprezentowany był przez

pana Jakuba Wołąsiewicza, Pełnomocnika Ministra Spraw Zagranicznych do

spraw postępowań przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.

3. Dnia 27 września 2007 r. Trybunał zdecydował o zakomunikowaniu

Rządowi skargi. Jednocześnie zadecydował zbadać skargę co do meritum, jak

i jej dopuszczalność (art. 29 § 3).

160

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

4. Skarżący urodził się w 1963 r. i mieszka w Warszawie.

5. Dnia 18 grudnia 2003 r. skarżący został aresztowany przez policję pod

zarzutem napaści ze skutkiem śmiertelnym oraz obrotu kradzionymi towarami.

6. Dnia 19 grudnia 2003 r. Sąd Rejonowy w Warszawie wydał nakaz aresz-

towania skarżącego. Sąd oparł się na uzasadnionym przypuszczeniu, iż skarżący

popełnił zarzucane mu czyny oraz wyraził obawę, iż skarżący może nakłaniać

świadków do składania fałszywych zeznań. Ponadto sąd podkreślił, iż istnieje

duże prawdopodobieństwo nałożenia na skarżącego surowej kary.

7. W trakcie śledztwa Sąd Okręgowy w Ostrołęce dnia 4 marca 2004 r.,

11 maja 2004 r. oraz 11 grudnia 2004 r. przedłużał okres tymczasowego aresz-

towania w stosunku do skarżącego. W swoich postanowieniach sąd powoły-

wał się na duże prawdopodobieństwo, iż skarżący popełnił zarzucane mu czy-

ny działając we współpracy z licznymi współoskarżonymi w zorganizowanej

grupie o charakterze przestępczym. Ponadto sąd podkreślił potrzebę pozyska-

nia dalszych dowodów, a w szczególności przesłuchania licznych świadków

oraz podejrzanych, jak również dokonania konfrontacji głównych świadków

z osobami poszkodowanymi.

8. Dnia 29 września 2004 r. skarżący na podstawie zarzutów rozpatrywa-

nych w odrębnym postępowaniu został uznany przez Sąd Rejonowy w Wy-

szkowie za winnego i skazany na jeden rok i cztery miesiące pozbawienia

wolności za uchylanie się od płacenia alimentów oraz wysuwanie pogróżek.

Sąd odliczył karę pozbawienia wolności od okresu tymczasowego aresztowa-

nia skarżącego.

9. Dnia 23 czerwca 2005 r. skarżący oraz dwudziestu trzech innych oskar-

żonych zostali postawieni przed Sądem Okręgowym w Ostrołęce. Akt oskar-

żenia przeciwko skarżącemu zawierał zarzut napaści ze skutkiem śmiertel-

nym oraz obrotu kradzionymi towarami; czyny popełnione w ramach zorgani-

zowanej grupy przestępczej. Skarżącemu jednakże nie przedstawiono zarzutu

udziału w zorganizowanej grupie przestępczej.

10. Okres tymczasowego aresztowania skarżącego był przedłużany przez

Sąd Okręgowy w Ostrołęce w następujących dniach: 9 maja 2005 r., 8 grud-

nia 2005 r., 9 czerwca 2006 r., 11 września 2006 r., 11 czerwca 2007 r. oraz

17 października 2007 r. Sąd powtórzył powody przytaczane we wcześniej-

szych opiniach. Sąd stwierdził również, iż powody zatrzymania skarżącego

pozostawały nadal uzasadnione, jak również, iż istniało duże prawdopodo-

bieństwo nałożenia na skarżącego surowej kary.

11. Skarżący złożył zażalenia na postanowienia przedłużające jego tym-

czasowe aresztowanie. Zażalenia zostały oddalone przez sąd dnia 1 lipca

2005 r., 20 stycznia 2006 r., 11 lipca 2006 r. oraz 20 października 2006 r.

161

12. Dnia 1 lutego 2006 r. sąd wydał postanowienie o oddzieleniu sprawy

8 współoskarżonych do oddzielnego postępowania.

13. Dnia 16 marca 2006 r. oraz 23 marca 2006 r. sprawy dwóch współ-

oskarżonych zostały wyłączone do oddzielnego postępowania.

14. W międzyczasie dnia 9 września 2005 r., dnia 27 marca 2006 r. oraz

dnia 19 marca 2007 r. skarżący składał, niestety nieskuteczne wnioski o uchy-

lenie aresztu. Sąd stwierdzał, iż przesłanki jego zatrzymania pozostawały na-

dal uzasadnione.

15. Między dniem 13 marca 2006 r. oraz dniem 4 czerwca 2007 r. sąd

odbył siedemdziesiąt jeden rozpraw.

16. Dnia 11 czerwca 2007 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce uznał skarżącego

za winnego zarzucanych mu czynów i skazał na karę siedmiu lat pozbawienia

wolności. Skarżący złożył odwołanie.

17. Sprawa nadal toczy się przez Sądem Apelacyjnym w Warszawie.

18. Skarżący nie złożył skargi na naruszenie prawa strony do rozpatrzenia

sprawy w rozsądnym terminie przez sąd krajowy na podstawie art. 5 ustawy

z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpozna-

nia sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (ustawa

z 2004 r.).

II. ODPOWIEDNIE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA

19. Odpowiednie prawo krajowe i praktyka dotycząca nałożenia tymcza-

sowego aresztowania w czasie trwania postępowania sądowego, podstaw jego

przedłużenia, uchylenia tymczasowego aresztowania oraz zasad odnoszących

się do innych tak zwanych środków zapobiegawczych są zawarte w wyrokach

Trybunału w sprawach Gołek p. Polsce, nr 31330/02, §§ 27-33, 25 kwietnia

2006 r. oraz Celejewski p. Polsce, nr 17584/04, §§ 22-23, 4 sierpnia 2006 r.

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 5 § 3 KONWENCJI

20. Skarżący skarżył się, że długość okresu jego tymczasowego aresz-

towania była nadmierna. Skarżący opierał się na art. 5 § 3 Konwencji, który

stanowi, iż:

„Każdy zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ust. 1 lit. c)

niniejszego artykułu … ma prawo być sądzony w rozsądnym terminie albo zwol-

niony na czas postępowania. Zwolnienie może zostać uzależnione od udzielenia

gwarancji zapewniających stawienie się na rozprawę”.

21. Rząd zakwestionował ten argument.

162

A. Dopuszczalność

22. Rząd wnosił, iż skarżący nie wykorzystał wszystkich środków odwo-

ławczych przewidzianych przez prawo polskie, w tym nie złożył zażalenia na

kilka postanowień przedłużających jego tymczasowe aresztowanie. Skarżący

nie odniósł się do tego zarzutu.

23. Trybunał stwierdza, iż skarżący nie złożył zażalenia na cztery pierw-

sze postanowienia przedłużające okres jego tymczasowego aresztowania,

podjęte kilka miesięcy po jego zatrzymaniu. Jednakże skarżący podczas

postępowania sądowego składał odwołania od wszystkich decyzji przedłu-

żających jego tymczasowe aresztowanie oraz złożył trzy wnioski o uchyle-

nie aresztu. Trybunał już wcześniej rozstrzygnął, iż te środki odwoławcze,

a mianowicie zażalenie na postanowienie o zatrzymaniu oraz/lub wnio-

sek o uchylenie tymczasowego aresztowania, bez względu, czy został zło-

żony do prokuratury czy do sądu w zależności od fazy postępowania, jak

również zażalenie na postanowienie przedłużające okres tymczasowego

aresztowania, według prawa polskiego służą temu samemu celowi. Cel ten

to zapewnienie kontroli oraz zgodności z prawem instytucji aresztowania

w którejkolwiek fazie postępowania, zarówno w postępowaniu przygotowaw-

czym oraz w czasie postępowania sądowego, jak również uchylenie aresztu,

o ile okoliczności sprawy nie uzasadniają dalszego zatrzymania (zobacz Iwań-

czuk p. Polsce (decyzja), nr 25196/94, 9 listopada 2000 r., oraz Wolf p. Pol-

sce, nr 15667/03 oraz 2929/04, § 78, 16 stycznia 2007 r.). Z orzecznictwa

Trybunału wynika, iż skarżący nie jest zobowiązany do składania zażalenia

na każde postanowienie przedłużające jego tymczasowe aresztowanie (zo-

bacz a contrario, Bronk p. Polsce (decyzja), nr 30848/03, z dnia 11 września

2007 r.).

24. Należy stwierdzić, że skarga nie może zostać odrzucona z powodu

niewykorzystania środków krajowych. Trybunał ponadto zauważa, iż nie jest

ona rażąco bezzasadna w rozumieniu art. 35 § 3 Konwencji oraz nie jest nie-

dopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Powinna więc zostać uznana

za dopuszczalną.

B. Meritum

1. Okres brany pod uwagę

25. Okres tymczasowego aresztowania skarżącego rozpoczął się dnia

18 grudnia 2003 r., kiedy to skarżący został zatrzymany pod zarzutem napaści

ze skutkiem śmiertelnym oraz obrotu kradzionymi towarami. Dnia 11 czerw-

ca 2007 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce uznał go za winnego zarzucanych mu

czynów.

26. Jednakże w okresie między dniem 1 grudnia 2004 r. oraz 1 kwiet-

nia 2006 r. skarżący odbywał karę pozbawienia wolności nałożoną na niego

163

w wyniku innego postępowania karnego. Ten okres, do którego odnosi się

art. 5 § 1 (a), musi więc zostać wyłączony z okresu tymczasowego aresztowa-

nia skarżącego liczonego zgodnie z wymogiem art. 5 § 3.

Zgodnie z powyższym okres brany pod uwagę wynosi dwa lata, jeden

miesiąc oraz dwadzieścia cztery dni.

2. Argumenty stron

(a) Skarżący

27. Skarżący w ogólności twierdził, iż jego skarga złożona do Trybunału

była zasadna. Argumentował, że przetrzymywanie go w areszcie tymczaso-

wym przez tak długi okres naruszyło jego prawa oraz Konwencję.

(b) Rząd

28. Rząd argumentował, iż długość tymczasowego aresztowania skarżą-

cego nie była nadmierna. Rząd utrzymywał, iż areszt skarżącego był uzasad-

niony istnieniem zasadnego podejrzenia, iż skarżący popełnił zarzucane mu

zbrodnie o poważnym charakterze. Ponadto tymczasowe aresztowanie było

uzasadnione dużym prawdopodobieństwem nałożenia na skarżącego surowej

kary oraz obawą przed utrudnianiem postępowania.

29. Sądy przedstawiały uzasadniające oraz wystarczające przyczyny

zatrzymywania skarżącego w areszcie przez cały przedmiotowy okres oraz

w sposób skrupulatny kontrolowały potrzebę dalszego zatrzymywania skar-

żącego w areszcie. Rząd pokreślił, iż postanowienia o przedłużeniu tymcza-

sowego aresztowania skarżącego nie były przyjmowane w sposób rutynowy,

lecz w oparciu o indywidualne przesłanki.

30. Reasumując, Rząd uwypuklił, iż postępowanie przeciwko skarżącemu po-

winno być rozpatrywane jako skomplikowane z uwagi na znaczną ilość materiału

dowodowego uzyskanego w czasie śledztwa, a następnie ocenianego podczas po-

stępowania sądowego. Postępowanie było prowadzone w sposób sumienny i skru-

pulatny. Rząd poinformował również, że sąd podejmował natychmiastowe środki

mające na celu dyscyplinowanie świadków, którzy nie stawiali się na rozprawach.

3. Ocena Trybunału

(a) Zasady ogólne

31. Trybunał przypomina, iż zasady ogólne dotyczące prawa do rozpa-

trzenia sprawy w rozsądnym terminie oraz uchylenia tymczasowego aresz-

towania, gwarantowane przez art. 5 § 3 Konwencji, zostały zawarte w wielu

wcześniejszych wyrokach Trybunału (zobacz między innymi Kudła p. Polsce

[GC], nr 30210/96, §§ 110 i następne ECHR 2000-XI, oraz McKay p. Zjedno-

czonemu Królestwu [GC], nr 543/03, § 41, ETPCz 2006– …, wraz z dalszymi

odniesieniami).

164

(b) Zastosowanie zasad do okoliczności niniejszej sprawy

32. W postanowieniach dotyczących tymczasowego aresztowania skar-

żącego organy sądowe oprócz uzasadnionego podejrzenia przeciwko skar-

żącemu podawały zasadniczo dwie dodatkowe przyczyny, a mianowicie (1)

surowość grożącej skarżącemu kary; (2) potrzebę zabezpieczenia właściwe-

go przebiegu postępowania, a w szczególności ryzyko, iż skarżący mógłby

fałszować dowody. Jednakże odnośnie ostatniej przyczyny Rząd nie przed-

stawił żadnych konkretnych powodów uzasadniających taką opinię (zobacz

punkt 6 i 7).

33. Trybunał przyznaje, iż zasadne przypuszczenie, że skarżący popełnił

zarzucane mu czyny, mogło początkowo uzasadniać tymczasowe aresztowa-

nie skarżącego. Również potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postę-

powania, a w szczególności procedury związane z uzyskiwaniem dowodów

z zeznań świadków, stanowiły na początku istotne podstawy stosowania tym-

czasowego aresztowania względem skarżącego.

34. Jednakże wraz z upływem czasu podstawy te stopniowo traciły na

znaczeniu. Trybunał zobowiązany jest zatem do rozstrzygnięcia, czy inne

podstawy, na które powoływały się sądy – a mianowicie surowość kary gro-

żącej skarżącemu oraz ryzyko manipulacji dowodami – były „wystarczające”

oraz „zasadne” (zobacz Kudła, cytowane powyżej, § 111). Zgodnie z orzecz-

nictwem, prawdopodobieństwo surowej kary, która może zostać nałożona na

skarżącego, prowadzi do domniemania, iż skarżący mógłby utrudniać postę-

powanie. Jednakże Trybunał pragnie przypomnieć, że o ile surowość grożą-

cej kary jest istotnym elementem w ocenie ryzyka ucieczki lub recydywy, to

poważny charakter zarzutów nie może sam z siebie uzasadniać długich okre-

sów tymczasowego aresztowania (zobacz na przykład Michta p. Polsce, nr 13

b425/02, § 49, 4 maja 2006 r.).

35. Odnośnie ryzyka manipulowania dowodami przez skarżącego Trybunał

nie jest przekonany, iż stanowi to istotną przesłankę dla zatrzymywania skar-

żącego w tymczasowym areszcie przez cały okres brany pod uwagę. Na wstę-

pie Trybunał zauważa, iż Sąd Rejonowy w Warszawie, wydając postanowienie

o tymczasowym aresztowaniu skarżącego, odniósł się bardzo ogólnie do ryzyka

manipulowania dowodami przez skarżącego (zobacz w szczególności postano-

wienie Sądu Rejonowego z dnia 19 grudnia 2003 r. punkt 6 powyżej). Po dru-

gie, Trybunał zwraca uwagę, iż poszczególne postanowienia nie przedstawiały

żadnych argumentów potwierdzających, iż obawy te były uzasadnione. Tak

ogólnie sformułowana obawa, wynikająca z charakteru zarzutów ciążących na

skarżącym, mogła stanowić podstawę zatrzymania skarżącego w początkowej

fazie postępowania. Jednakże wobec braku innych podstaw potwierdzających,

iż ryzyko negatywnego wpływu na świadków realnie istniało, Trybunał nie

może uznać tej przesłanki jako uzasadniającej zatrzymanie skarżącego w tym-

czasowym areszcie przez cały wyżej wymieniony okres.

165

36. Trybunał zgadza się z Rządem, iż sprawa karna trocząca się przeciwko

skarżącemu może być uznana za skomplikowaną, biorąc pod uwagę charakter

zarzutów oraz obszerność materiału dowodowego. Trybunał zwrócił szczegól-

ną uwagę na dużą liczbę świadków oraz przeprowadzonych rozpraw (zobacz

punkt 15 powyżej). Jednakże organy sądowe, odnosząc się w sposób ogólny

do skomplikowanego charakteru sprawy, nie wykazały jednak, czy charakter

sprawy wymagał ciągłego przebywania skarżącego w areszcie tymczasowym.

Trybunał przyznaje, że sądy krajowe stanęły przed szczególnie trudnym za-

daniem rozpatrywania sprawy dotyczącej zorganizowanej grupy przestępczej.

Jednakże należy również zauważyć, iż skarżącemu nie został przedstawiony

zarzut udziału w zorganizowanej grupie przestępczej.

37. Trybunał stwierdza, iż podczas całego okresu tymczasowego areszto-

wania skarżącego organy sądowe nie brały pod uwagę możliwości zastosowa-

nia wobec skarżącego innych środków prewencyjnych, takich jak poręczenie

majątkowe czy nadzór policji, wyraźnie przewidzianych przez polskie prawo

w celu zabezpieczenia właściwego przebiegu postępowania karnego. Trybu-

nał przypomina, że zgodnie z art. 5 § 3 Konwencji organy sądowe decydując

o uchyleniu bądź zastosowaniu tymczasowego aresztowania w stosunku do

konkretnej osoby, zobowiązane są do rozpatrzenia alternatywnych środków

zapewniających stawiennictwo tej osoby przed sądem. W rzeczywistości

powyższy artykuł nie stanowi wyłącznie prawa do „osądzenia w rozsądnym

terminie albo zwolnienia na czas postępowania”, ale również przewiduje, iż

„zwolnienie może zostać uzależnione od gwarancji zapewniających stawienie

się na rozprawę” (zobacz Jabłoński p. Polsce nr 33492/6, § 83, 21 grudnia

2000 r.).

38. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Trybunał stwierdza, iż pod-

stawy przedstawione przez krajowe organy sądowe nie były „zasadne” oraz

„wystarczające” do uzasadnienia tymczasowego aresztowania skarżącego

trwającego dwa lata, jeden miesiąc i dwadzieścia cztery dni. W takim wy-

padku nie jest już konieczne badanie, czy postępowanie było prowadzone ze

szczególną starannością.

39. Stosownie należy stwierdzić, iż nastąpiło naruszenie art. 5 § 3 Kon-

wencji.

II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 6 § 1 KONWENCJI

40. Skarżący ponadto złożył skargę na podstawie art. 6§1 Konwencji,

twierdząc, iż długość postępowania karnego przekroczyła wymóg „rozsądne-

go terminu” określony w tym przepisie.

41. Jednakże zgodnie z art. 35 § 1 Konwencji:

„Trybunał może rozpatrywać sprawę dopiero po wyczerpaniu wszystkich

środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym, zgodnie z po-

wszechnie uznanymi zasadami prawa międzynarodowego …”.

166

42. Trybunał stwierdza, iż skarżący nie skorzystał ze środka przewidziane-

go w ustawie z 2004 r., uznanego przez Trybunał za skuteczny w odniesieniu

do postępowania sądowego (zobacz Michalak p. Polsce (decyzja), nr 24549/03

a dnia 1 marca 2005 r. oraz Charzyński p. Polsce (decyzja) nr 15212/03 z dnia

1 marca 2005 r.).

43. Wskutek czego powyższa skarga powinna zostać odrzucona na pod-

stawie art. 35 §§ 1 i 4 Konwencji z powodu niewykorzystania środków kra-

jowych.

III. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI

44. Artykuł 41 Konwencji stanowi, iż:

„Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej proto-

kołów oraz jeżeli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się

Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Try-

bunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej

stronie”.

A. Szkoda

45. Skarżący domagał się 100 000,000 (EUR) za poniesioną szkodę ma-

terialną i niematerialną.

46. Rząd uznał roszczenia skarżącego za nadmierne i bezzasadne.

47. Trybunał nie dostrzegł żadnego związku przyczynowego między

stwierdzonym naruszeniem oraz domniemaną szkodą materialną; wskutek

czego odrzuca roszczenie. Z drugiej jednak strony, Trybunał stwierdza, że

skarżący poniósł szkodę niematerialną, która nie może być zrekompensowa-

na wyłącznie poprzez stwierdzenie naruszenia Konwencji. Biorąc pod uwagę

okoliczności sprawy oraz dokonując sprawiedliwej oceny, Trybunał przyzna-

je skarżącemu na tej podstawie 1000 euro.

B. Koszty i wydatki

48. Skarżący nie domagał zwrotu kosztów i wydatków.

C. Odsetki za zwłokę

49. Trybunał uważa za stosowne stwierdzić, iż odsetki za zwłokę powinny

być oparte na marginalnej stopie Europejskiego Banku Centralnego, do której

należy dodać trzy punkty procentowe.

167

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje skargę dotyczącą przewlekłej długości tymczasowego aresztowa-

nia skarżącego za dopuszczalną, natomiast pozostałą część skargi za nie-

dopuszczalną;

2. Stwierdza, że nastąpiło naruszenie art. 5 § 3 Konwencji;

3. Uznaje, że

(a) pozwane państwo ma wypłacić skarżącemu w terminie trzech mie-

sięcy od daty, kiedy wyrok stanie się prawomocny zgodnie z art. 44

§ 2 Konwencji 1000 euro [EUR] (jeden tysiąc euro) z tytułu szkody

niematerialnej, które zostaną przeliczone na walutę krajową państwa

pozwanego według kursu z dnia realizacji wyroku, plus jakikolwiek

podatek, który może być pobrany od tych kwot;

(b) po upływie powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu za-

płaty przez cały okres zwłoki płatne będą od tej sumy zwykłe odsetki

według marginalnej stopy kredytowej Europejskiego Banku Central-

nego plus trzy punkty procentowe;

4. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie dnia 8 lipca

2008 r., zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

Lawrence EARLY

Nicholas BRATZA

Kanclerz

Przewodniczący

168