EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

CZWARTA SEKCJA

SPRAWA KANIEWSKI przeciwko POLSCE

(SKARGA nr 38049/02)

WYROK – 8 listopada 2005 r.

W sprawie Kaniewski przeciwko Polsce,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako

Izba składająca się z następujących sędziów:

Sir Nicolas B^RATZA, Przewodniczący,

Pan J. CASADEVALL,

Pan G. B^ONELLO,

Pan R. MARUSTE,

Pan S. P^AVLOVSCHi,

Pan L. GARLICKI,

Pan J. BORREGO BORREGo, sędziowie,

oraz Pan M. O’B^OYLE, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu zamkniętym 11 października 2005 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 38049/02) wniesionej w dniu 14 paź-

dziernika 2002 r. przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej do Trybunału na podsta-

wie art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolno-

ści („Konwencja”) przez obywatela polskiego pana Andreasa Kaniewskiego

(„skarżący”).

2. Polski Rząd („Rząd”) reprezentowany był przez swoich pełnomocni-

ków, pana Krzysztofa Drzewickiego, a następnie panią Sylwię Jaczewską

z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

136

3. Dnia 17 grudnia 2002 r. Trybunał podjął decyzję o zakomunikowaniu

Rządowi skargi dotyczącej długości postępowania. Stosując art. 29 § 3 Kon-

wencji, zdecydował o łącznym rozstrzygnięciu w tym samym czasie co do do-

puszczalności i meritum skargi.

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

4. Skarżący urodził się w 1940 r. i mieszka w Kolonii, w Niemczech.

5. 14 października 1993 r. skarżący złożył wniosek do Urzędu Gminy

Warszawa Śródmieście. Zwrócił się o przyznanie tzw. własności czasowej

nieruchomości (gruntu i budynku).

6. 18 sierpnia 1995 r. Urząd Gminy Warszawa Śródmieście przekazał

wniosek do Urzędu Gminy Warszawa Centrum.

7. 13 listopada 1995 r. skarżący złożył zażalenie do Samorządowego Ko-

legium Odwoławczego na to, że Prezydent Warszawy nie załatwił jego wnio-

sku we właściwym czasie.

8. 28 grudnia 1995 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązało

Prezydenta do rozpoznania wniosku skarżącego w ciągu miesiąca.

9. 29 marca 1996 r. Prezydent zawiesił postępowanie.

10. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję 17 marca

1997 r.

11. 20 sierpnia 1998 r. skarżący złożył zażalenie do Samorządowego Kole-

gium Odwoławczego na niezałatwienie sprawy przez Prezydenta Warszawy.

12. 17 września 1998 r. Prezydent wydał decyzję. Odmówił przyznania

skarżącemu prawa, którego się domagał. W konsekwencji skarżący wycofał

swoje zażalenie z 20 sierpnia 1998 r.

13. 20 kwietnia 1999 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło

decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

14. 30 listopada 1999 r. Prezydent uchylił swoją pierwotną decyzję.

15. Tego samego dnia skarżący odwołał się do Samorządowego Kolegium

Odwoławczego.

16. 7 czerwca 2000 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło de-

cyzję Prezydenta.

17. 8 stycznia 2002 r. skarżący złożył zażalenie do Samorządowego Ko-

legium Odwoławczego na to, że Prezydent nie rozpatrzył jego sprawy w ter-

minie ustawowym.

137

18. 10 czerwca 2002 r. Kolegium zobowiązało Prezydenta do rozpatrzenia

sprawy do 30 czerwca 2002 r.

19. 24 września 2003 r. Prezydent Warszawy odmówił przyznania skarżą-

cemu prawa użytkowania wieczystego.

20. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję i dnia

29 kwietnia 2004 r. przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

21. Postępowanie toczy się.

II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA

22. Art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje termin

od jednego do dwóch miesięcy na załatwienie sprawy toczącej się przed orga-

nem administracji. Jeżeli terminy te nie są dotrzymane, organ musi na podsta-

wie art. 36 kodeksu poinformować strony o tym fakcie, wyjaśnić przyczyny

opóźnienia i wyznaczyć nowy termin. Zgodnie z art. 37 § 1, jeżeli sprawa

nie została załatwiona w terminach przewidzianych w art. 35 i 36, strona po-

stępowania administracyjnego może złożyć zażalenie do organu nadrzędnego

na bezczynność. W sprawach, gdzie zarzuty dotyczące bezczynności są uza-

sadnione, organ nadrzędny wyznacza nowy termin na rozpatrzenie sprawy

i zarządza badanie w celu określenia przyczyn bezczynności oraz zidentyfi-

kowania osób za nią odpowiedzialnych. Jeżeli jest to konieczne, organ może

zarządzić, by środki te zostały zastosowane w celu przeciwdziałania opóźnie-

niom w przyszłości.

23. Do 1 października 1995 r. na podstawie art. 216 Kodeksu postępowa-

nia administracyjnego strona postępowania administracyjnego mogła w każ-

dym czasie złożyć skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na fakt

niewydania przez organ administracji decyzji.

24. Dnia 1 października 1995 r., kiedy weszła w życie ustawa z 11 maja

1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (ustawa z 1995 r.), art. 216 Ko-

deksu postępowania administracyjnego został uchylony.

25. Zgodnie z art. 17 ustawy z 1995 r. Naczelny Sąd Administracyjny był

upoważniony do rozpatrywania skarg na bezczynność organów zobowiąza-

nych do wydawania decyzji administracyjnych.

26. Art. 26 ustawy z 1995 r. przewidywał:

„Sąd uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określo-

nych w art. 16 ust. 1 pkt 1-4 zobowiązuje organ do wydania aktu lub dokonania

czynności bądź przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiąz-

ku wynikających z przepisów prawa”.

27. Zgodnie z art. 30 ustawy z 1995 r. orzeczenie Naczelnego Sądu Ad-

ministracyjnego zobowiązujące organ do wydania decyzji było wiążące dla

danego organu. Jeżeli organ nie wywiązał się z obowiązku nałożonego orze-

138

czeniem, sąd mógł na podstawie art. 31 nałożyć na niego grzywnę oraz mógł

sam rozstrzygnąć w zakresie praw i obowiązków będących przedmiotem po-

stępowania.

28. Ustawa z 1995 r. została uchylona przez ustawę z 30 sierpnia 2002 r.

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z 2002 r.), która

weszła w życie 1 stycznia 2004 r. Art. 3 § 2 ustawy z 2002 r. zawiera po-

stanowienia analogiczne z art. 17 ustawy z 1995 r. Strona postępowania ad-

ministracyjnego może złożyć do sądu administracyjnego skargę na bezczyn-

ność organu zobowiązanego do wydania decyzji administracyjnej. Zgodnie

z art. 149, jeżeli skarga jest uzasadniona, sąd administracyjny zobowiąże dany

organ do wydania aktu lub dokonania czynności lub przyznania, stwierdzenia

albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 6 § 1 KONWENCJI

29. Skarżący zarzucał, że długość postępowania była niezgodna z wymo-

giem „rozsądnego terminu”. Oparł się na art. 6 § 1 i 13 Konwencji.

Art. 6 § 1 w omawianym zakresie brzmi następująco:

„Przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym

..., każdy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez

... sąd...”

30. Rząd podważył ten argument

31. Okres podlegający rozpatrzeniu rozpoczął się 14 października 1993 r.

i nie zakończył się nadal. Trwa więc około 12 lat, w trakcie którym sprawa

rozpatrywana była przez sześć instancji.

A. Dopuszczalność

1

Zarzut Rządu dotyczący niedopuszczalności z powodu niewyczerpa-

nia krajowych środków odwoławczych

32. Rząd twierdził, że skarżący nie wyczerpał krajowych środków odwo-

ławczych dostępnych na podstawie prawa polskiego. Zarzucał, że nie złożył

on skargi na bezczynność Prezydenta Warszawy do Naczelnego Sądu Admi-

nistracyjnego. Ponadto przypomniał, że od 18 grudnia 2001 r. skarżący miał

możliwość złożenia pozwu do sądu polskiego o odszkodowanie za szkody

doznane w wyniku nadmiernego trwania postępowania.

33. Skarżący podważył argumenty Rządu.

34. Trybunał przypomina, że zasada dotycząca wyczerpania krajowych

środków odwoławczych, o której wspomina art. 35 § 1 Konwencji, wymaga

od skarżącego najpierw wyczerpania środków przewidzianych przez krajowy

139

system prawny. Zasada ta jest oparta ma założeniu, że system krajowy prze-

widuje skuteczne środki odnośnie domniemanych naruszeń.

35. Trybunał przypomina, że zasada wyczerpania krajowych środków

wskazana w art. 35 Konwencji zobowiązuje osoby chcące wnieść sprawę

przeciwko państwu do międzynarodowego organu sądowego lub arbitrażo-

wego do wykorzystania najpierw środków przewidzianych przez system kra-

jowy. Zasada ta zwalnia w ten sposób państwa od odpowiadania przed mię-

dzynarodowym organem za ich czyny, zanim nie miały możliwości zbadania

sprawy w ich własnym systemie prawnym. W celu pozostawania w zgodności

z tą zasadą skarżący powinien skorzystać ze środków, które są mu dostępne

i wystarczające, by domagać się naprawienia szkody w odniesieniu do rzeko-

mych naruszeń (zob. Aksoy p. Turcji, wyrok z 18 grudnia 1996 r., Reports of

Judgments and Decisions 1996-VI, pp. 2275–76, §§ 51–52).

36. Trybunał zauważa, że skarżący wielokrotnie składał zażalenia na bez-

czynność Prezydenta Warszawy do Samorządowego Kolegium Odwoławcze-

go. Kolegium odwoławcze dwukrotnie uznawało zażalenia za uzasadnione

i nakazywało Prezydentowi załatwienie sprawy. Jedno z zażaleń zostało wy-

cofane przez skarżącego, ponieważ Prezydent wydał stosowną decyzję, zanim

zażalenie zostało rozpatrzone przez Kolegium. Środek, z którego skorzystał

więc skarżący był właściwy i wystarczający w celu zapewnienia mu napra-

wienia szkody w odniesieniu do domniemanego naruszenia. W konsekwencji

Trybunał nie uważa, że skarżący powinien składać dalsze skargi na bezczyn-

ność do Naczelnego Sądu Administracyjnego w celu wypełnienia swojego

obowiązku wynikającego z art. 35 § 1.

37. Trybunał przypomina także, że mimo iż art. 35 § 1 wymaga, by skar-

gi, które mają być przedłożone do Trybunału, powinny być najpierw złożone

do właściwego organu krajowego, nie wymaga, by w sprawach, gdzie prawo

krajowe przewiduje kilka równoległych środków odnośnie różnych naruszeń

prawa, dana osoba, po próbie otrzymania zadośćuczynienia za pomocą jedne-

go środka, koniecznie musiała skorzystać z tych innych środków (zob. mutatis

mutandis, H.D. p. Polsce (dec.), nr 33310/96, 7 czerwca 2001 r.).

38. Trybunał uznaje więc, że wykorzystując dostępne możliwości w ra-

mach systemu procedury administracyjnej, skarżący nie był zmuszony do pod-

jęcia kolejnej próby otrzymania zadośćuczynienia poprzez wniesienie cywil-

nego pozwu o odszkodowanie.

39. W związku z tym Trybunał uważa, że dla celów art. 35 § 1 Konwencji,

skarżący wykorzystał środki krajowe.

Z tych przyczyn zarzut Rządu dotyczący niedopuszczalności z powodu

niewyczerpania środków krajowych musi być oddalony.

2. Przedmiot skargi

40. Trybunał zauważa, że skarga nie jest oczywiście nieuzasadniona w ro-

zumieniu art. 35 § 3 Konwencji. Ponadto zauważa, że nie jest ona niedopusz-

140

czalna z jakichkolwiek innych powodów. Dlatego też Trybunał uznaje skargę

za dopuszczalną.

B. Meritum

41. Trybunał oceni rozsądną długość trwania postępowania w świetle

szczególnych okoliczności sprawy i z uwzględnieniem kryteriów ustalonych

w orzecznictwie Trybunału, w szczególności stopnia skomplikowania spra-

wy, postępowania skarżącego i właściwych władz oraz wagi postępowania

dla skarżącego (patrz m.in. wyrok Frydlender p. Francji [WI], nr 30979/96,

§ 43, ECHR 2000-VII).

42. Trybunał niejednokrotnie stwierdzał naruszenie art. 6 § 1 Konwencji

w sprawach dotyczących podobnych kwestii, jak ta, która jest przedmiotem

niniejszej skargi (zob. Frydlender, cytowany powyżej).

43. Po przeanalizowaniu całego przedłożonego materiału Trybunał uznaje,

że Rząd nie przedstawił żadnych faktów czy argumentów zdolnych przekonać

go, że w niniejszej sprawie należy dojść do innych wniosków. Opierając się

na orzecznictwie dotyczącym tej problematyki, Trybunał uznaje, że w rozpa-

trywanej sprawie długość postępowania była nadmierna i nie spełniała wymo-

gu „rozsądnego terminu”.

Doszło więc do naruszenia art. 6 § 1.

II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 1 PROTOKOŁU

NR 1 DO KONWENCJI

44. Skarżący zarzucał, że długość zaskarżonego postępowania naru-

szyła jego prawo do swobodnego korzystania z mienia, gwarantowanego

w art. 1 Protokołu nr 1.

45. Rząd podważył ten zarzut.

46. Trybunał zauważa, że zarzut jest powiązany z zarzutem rozpatrzonym

powyżej i dlatego też musi być uznany za dopuszczalny.

47. Uwzględniając swoje konkluzje poczynione na podstawie artyku-

łu 6 § 1 (zob. paragraf 33 powyżej), Trybunał uważa, że nie jest konieczne

rozpatrzenie, czy w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 1 Protokołu

nr 1 (zob. Kroenitz p. Polsce, nr 77746/01, § 37, 25 lutego 2003 r.).

III. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI

48. Art. 41 Konwencji przewiduje:

„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej proto-

kołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się

Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Try-

bunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej

stronie”.

141

A. Szkoda

49. Skarżący domagał się restytucji rzeczonej własności lub przyznania

odpowiedniego odszkodowania za szkody materialne i niematerialne.

50. Rząd sprzeciwił się temu roszczeniu.

51. Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowego pomiędzy

stwierdzonym naruszeniem a rzekomą szkodą materialną; dlatego też odrzu-

ca to roszczenie. Z drugiej jednak strony Trybunał jest zdania, że skarżący

musiał doznać szkody niematerialnej. Trybunał decyduje więc o przyznaniu

na zasadzie słuszności 8000 euro z tego tytułu.

B. Koszty i wydatki

52. Skarżący domagał się także 24 000 euro tytułem zwrotu kosztów i wy-

datków poniesionych przed sądami krajowymi oraz przed Trybunałem.

53. Rząd sprzeciwił się temu roszczeniu.

54. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zwrot kwoty może być przyzna-

ny w odniesieniu do kosztów i wydatków jedynie, gdy zostały one rzeczywi-

ście poniesione, były konieczne oraz rozsądne co do kwoty. W niniejszej spra-

wie, mając na uwadze dostępne informacje oraz powyższe kryteria, Trybunał

uważa za rozsądne przyznać skarżącemu, który nie był reprezentowany przez

adwokata, kwotę 500 euro z tego tytułu.

C. Odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot

55. Trybunał uważa, że odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot

powinny być ustalone zgodnie z marginalną stopą procentową Europejskiego

Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje, że skarga jest dopuszczalna;

2. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji;

3. Uznaje, że nie ma potrzeby rozpatrywania skargi na podstawie art. 1 Pro-

tokołu nr 1;

4. Uznaje, że

(a) pozwane państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech miesięcy

od dnia, kiedy wyrok stanie się prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Kon-

wencji, następujące kwoty, przeliczone na walutę polską według kur-

su z dnia realizacji wyroku:

(i) 8000 euro (osiem tysięcy euro) z tytułu szkód niematerialnych,

(ii) 500 euro (pięćset euro) tytułem zwrotu kosztów i wydatków,

(iii)plus jakikolwiek podatek, jaki może być pobrany;

142

(b) od wygaśnięcia powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu

zapłaty płatne od tej sumy będą zwykłe odsetki według marginalnej

stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty

procentowe;

5. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 8 listopad

2005 r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

Michael O’B^OYLE

Nicolas BRATZA

Kanclerz

Przewodniczący

143