EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

CZWARTA SEKCJA

SPRAWA SZENK przeciwko POLSCE

(SKARGA nr 67979/01)

WYROK – 22 marca 2005 r.

W sprawie Szenk przeciwko Polsce,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako

Izba składająca się z następujących sędziów:

Sir Nicolas BRATZA, Przewodniczący,

Pan J. CASADEVALL,

Pan G. BONELLO,

Pan R. MARUSTE,

Pan S. PAVLOVSCHI,

Pan L. GARLICKI,

Pan J. BORREGO BORREGO, sędziowie,

oraz Pan M. O’BOYLE, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu zamkniętym 1 marca 2005 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 67979/01) wniesionej w dniu 26 lip-

ca 2000 r. przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej do Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka („Trybunał”) na podstawie art. 34 Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) przez obywatela

polskiego pana Bogusława Szenka („skarżący”).

2. Skarżący był reprezentowany przez pana Andrzeja Rzeplińskiego z Hel-

sińskiej Fundacji Praw Człowieka. Polski Rząd („Rząd”) reprezentowany był

124

przez swoich pełnomocników, pana Krzysztofa Drzewickiego, a następnie

pana Jakuba Wołąsiewicza z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

3. Skarżący skarżył się na podstawie art. 6 Konwencji, że zostało naruszo-

ne jego prawo do rzetelnego procesu w rozsądnym terminie. Zarzucał także,

że okoliczności sprawy stanowiły naruszenie jego prawa do swobodnego ko-

rzystania z mienia w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1.

4. Skarga została przydzielona Czwartej Sekcji Trybunału (art. 52 § 1 Re-

gulaminu Trybunału). Wewnątrz tej Sekcji ustanowiono Izbę (art. 27 § 1 Kon-

wencji), która miała zająć się sprawą zgodnie z artykułem 26 § 1 Regulaminu

Trybunału.

5. Decyzją z dnia 1 czerwca 2004 r. Trybunał uznał skargę za częściowo

dopuszczalną.

6. Zarówno skarżący jak i Rząd przedłożyli obserwacje co do meritum

skargi (art. 59 § 1).

7. 1 listopada 2004 r. Trybunał zmienił skład swoich sekcji (art. 25 § 1).

Niniejsza sprawa została przydzielona do nowo utworzonej Sekcji Czwartej

(art. 52 § 1).

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

8. Skarżący urodził się w 1929 r. i mieszka w Warszawie.

9. Rodzice skarżącego byli właścicielami dwupiętrowego budynku w War-

szawie. Na mocy Dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze

m.st. Warszawy, Gmina Warszawa (a po 1950 r. Skarb Państwa) stała się

właścicielem wszystkich gruntów położonych w Warszawie. Dekret przewi-

dział możliwość przyznania na wniosek wieczystej dzierżawy nieruchomości.

23 listopada 1948 r. rodzice skarżącego złożyli taki wniosek. Na początku lat

50. zostali pozbawieni prawa zarządzania nieruchomością i zmuszeni do zrze-

czenia się pobierania czynszu od najemców.

10. 5 lipca 1967 r. Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy rozpa-

trzyło ich wniosek złożony w 1948 r. Prezydium odmówiło nadania rodzicom

skarżącego prawa użytkowania wieczystego (dawnej wieczystej dzierżawy)

nieruchomości i oświadczyło, iż budynek położony na nieruchomości stał się

własnością państwa.

11. 4 grudnia 1967 r. Ministerstwo Gospodarki Komunalnej oddaliło od-

wołanie Bogdana Szenka od tej decyzji. Stwierdziło, że dom nie jest małym

domem jednorodzinnym, co wyłączałoby go spod tzw. publicznej gospodarki

lokalami, przewidzianej w ustawie z 1957 r. Jako że budynek objęty był tą go-

125

spodarką, Ministerstwo uznało, że ustanowienie użytkowania wieczystego

nie byłoby uzasadnione.

12. 17 czerwca 1991 r. skarżący złożył do Ministerstwa Gospodarki

Przestrzennej i Budownictwa wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji

z 4 grudnia 1967 r. Dnia 1 kwietnia 1992 r. Minister Gospodarki Przestrzennej

i Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji, uznając, że za-

skarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Skarżący odwołał się.

23 lipca 1993 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił jego skargę.

13. Następnie Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł rewizję nad-

zwyczajną od tego wyroku.

14. 7 lutego 1995 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Naczelnego Sądu Ad-

ministracyjnego z 1993 r. oraz decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej

i Budownictwa. Uznał, że oparli się oni na zgodności decyzji z 1967 r. z za-

sadami „publicznej gospodarki” lokalami, podczas gdy ustawa przewidują-

ca taką gospodarkę została przyjęta po dacie złożenia wniosku o wieczystą

dzierżawę i dlatego też nie miała zastosowania do okoliczności sprawy. Sąd

zauważył, że dekret z 1945 r. zobowiązywał gminę do uwzględnienia wniosku

o wieczystą dzierżawę, chyba że korzystania z nieruchomości przez dawnych

właścicieli nie dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu za-

gospodarowania przestrzennego. Sąd Najwyższy wskazał, że organy rozpa-

trujące wniosek skarżącego nie zbadały kwestii tej zgodności. Sąd odniósł się

do konstytucyjnie gwarantowanej ochrony własności, wskazując, że własność

skarżącego została wywłaszczona na nieokreślonych podstawach prawnych

i nie zostało przyznane żadne odszkodowanie.

15. 24 sierpnia 1995 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa,

mając na względzie wyrok Sądu Najwyższego, uznał, że decyzja z 4 grudnia

1967 r. została w części wydana z naruszeniem prawa w zakresie, w jakim

dotyczyła tych mieszkań w spornym budynku, które zostały sprzedane przez

gminę najemcom. Niemożliwe było uznanie decyzji za nieważną, ponieważ

na mocy obowiązujących przepisów, jeżeli od momentu wydania takiej decy-

zji niezgodnej z prawem upłynęło ponad dziesięć lat, Minister mógł jedynie

uznać, że została ona wydana niegodnie z prawem. Minister uchylił pozosta-

łą część decyzji. W konsekwencji postępowanie odwoławcze w odniesieniu

do części decyzji z lipca 1967 r. zostało otwarte.

16. 23 listopada Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie

uchyliło orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z 5 lipca

1967 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

17. W 1996 r. skarżący złożył do Samorządowego Kolegium Odwoław-

czego skargę na bezczynność Prezydenta Warszawy, w którego kompeten-

cjach leżało załatwienie sprawy.

18. 16 września 1996 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum wezwał skar-

żącego do złożenia odpisu postanowienia sądu wskazującego spadkobierców

po jego rodzicach. 3 i 23 października 1996 r. skarżący przedstawił żądane

126

informacje. 23 października 1996 r. trzech spadkobierców dawnej współwła-

ścicielki pani J. K. zadeklarowało wolę przyłączenia się do postępowania.

30 października 1996 r. dawna współwłaścicielka pani D. K., która zmieniła

nazwisko na D. Sz., także wyraziła wolę przyłączenia się do postępowania.

19. 21 listopada 1996 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum zwrócił się

do Wydziału Geodezji Urzędu Dzielnicy Praga Południe o przedstawienie

wypisu z aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego dotyczącego

przedmiotowej nieruchomości.

20. Także 21 listopada 1996 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum poinfor-

mował skarżącego o problemach uniemożliwiających wydanie żądanej decy-

zji. Pierwszy problem polegał na tym, że matka skarżącego złożyła wniosek

o przyznanie jej prawa wieczystej dzierżawy, zanim Skarb Państwa stał się ofi-

cjalnie właścicielem nieruchomości. Inna trudność wynikała z faktu, że spad-

kobiercy pani J. K. – byłej współwłaścicielki nieruchomości – nie przedsta-

wili urzędowi tytułów prawnych do nieruchomości. Ostatecznie urząd musiał

uzyskać wypis z planu zagospodarowania dotyczący nieruchomości. W celu

wyjaśnienia prawnych konsekwencji wynikających z pierwszego problemu

urząd przedłożył pytanie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwracając

się z zapytaniem, czy wymogi z dekretu z 1945 r. zostały wypełnione, jeżeli

wniosek został złożony zanim nieruchomość, której dotyczy postępowanie,

przeszła oficjalnie na własność Skarbu Państwa. Skarżący został poinformo-

wany, że jak tylko odpowiedź zostanie przedstawiona, urząd będzie dalej roz-

patrywał wniosek.

21. 29 listopada 1996 r. jedna ze spadkobierców dawnego współwłaści-

ciela przedłożyła urzędowi decyzję stwierdzającą, że część nieruchomości

należąca do zmarłej pani J. K. została odziedziczona przez sześć osób (panią

Z. W., pana H. K., pana M. K., panią T. P., panią K. F oraz panią R. K.). Do-

datkowo poinformowała urząd, że nadal toczyło się inne postępowanie spad-

kowe dotyczące spadku po zmarłym spadkobiercy pani J. K.

22. 9 grudnia 1996 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum otrzymał wypis

z planu zagospodarowania przestrzennego dotyczący nieruchomości.

23. Ponieważ w sprawie nie podejmowano żadnych czynności przez prze-

szło rok, skarżący złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaża-

lenie na bezczynność Prezydenta Warszawy. 21 lutego 1997 r. Samorządowe

Kolegium Odwoławcze uznało zażalenie skarżącego za uzasadnione i wyzna-

czyło Prezydentowi termin do załatwienia sprawy do 31 marca 1997 r.

24. 22 lutego 1997 r. jeden ze spadkobierców dawnej współwłaścicielki

pani J. K. poinformował urząd, że postępowanie spadkowe dotyczące nieru-

chomości toczy się nadal.

25. 30 kwietnia 1997 r. skarżący zwrócił się do urzędu o wydanie w jego

sprawie nie jednej, ale dwóch decyzji przyznających mu prawo użytkowania

wieczystego nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Twierdził,

że zanim nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa stanowiła dwie

127

odrębne nieruchomości. W konsekwencji urząd powinien przywrócić wyjścio-

wą sytuację prawną nieruchomości i wydać dwie odrębne decyzje przyznające

skarżącemu prawo użytkowania wieczystego odrębnych nieruchomości.

26. 30 kwietnia 1997 r. na wniosek urzędu biegły przedstawił operat sza-

cunkowy dotyczący wartości nieruchomości.

27. 28 lipca 1997 r. jedna ze spadkobierczyń dawnego współwłaściciela

poinformowała urząd, że postępowanie spadkowe zostało zakończone. Przed-

łożyła odpis postanowienia sądu z 18 czerwca 1997 r. Postanowienie to wska-

zywało jako spadkobierców pana M. K., pana H. K. oraz pana Mr R. A. K.

28. 15 września 1997 r. skarżący przedłożył do Urzędu Gminy kopię wnio-

sku złożonego do sądu przez niejaką panią H. K. Domagała się ona uchylenia

postanowienia sądu z 18 czerwca 1997 r. w części dotyczącej majątku pana

M. K. Twierdziła, że już 2 marca 1978 r. nabyła po nim spadek.

29. 30 września 1997 r. skarżący zwrócił się do urzędu o przyznanie mu

prawa użytkowania wieczystego, ale jedynie do części obecnej nieruchomo-

ści. Ta część nieruchomości stanowiła niegdyś odrębną nieruchomość.

30. 16 grudnia 1997 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum zwrócił się

do Zastępcy Dyrektora Urzędu Dzielnicy Praga Południe o dokonanie podzia-

łu działek ewidencyjnych.

31. 29 stycznia 1998 r. Sąd Najwyższy uchylił postanowienie z 18 czerw-

ca 1997 r. dotyczące majątku pana M. K. W konsekwencji pani H. K. odzie-

dziczyła cały majątek zmarłego pana M. K.

14 maja 1998 r. Urząd Dzielnicy Praga Południe poinformował Urząd

Gminy Warszawa Centrum, że podział prawny budynku był niemożliwy

z uwagi na brak obowiązkowej ściany zabezpieczenia przeciwpożarowego.

W świetle tej informacji urząd podjął decyzję, że powinna zostać przygotowa-

na opinia biegłego. 22 czerwca 1998 r. biegły przedłożył swoją opinię. Uznał,

że podział prawny budynku był możliwy.

32. 16 lipca 1999 r. Urząd Gminy zwrócił się do Urzędu Dzielnicy Praga

Południe o wydanie postanowienia o możliwości podziału oraz decyzji za-

twierdzającej podział nieruchomości.

33. 15 lipca 1999 r. urząd zwrócił się do pani H. K. o przedstawienie odpi-

su postanowienia sądu, na mocy którego nabyła ona spadek po zmarłym panu

M. K. Uczyniła to 30 lipca 1999 r.

34. 29 lipca 1999 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum poinformował

skarżącego i innych spadkobierców dawnych współwłaścicieli, że wszczął

z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące podziału nieruchomości.

Wyjaśniono, że decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości umożliwi

określenie udziałów stron we współwłasności, co z kolei umożliwi wydanie

decyzji przyznającej prawo użytkowania wieczystego nieruchomości. Listem

z dnia 30 lipca 1999 r. strony postępowania zostały wezwane do przybycia

w terminie 14 dni w celu wyrażenia zgody dotyczącej planowanego podziału

nieruchomości.

128

35. 18 sierpnia 1999 r. pani H. K. oraz 23 sierpnia 1999 r. pani Z. W. wy-

raziły zgodę na podział.

36. Z powodu tego, że nie wszystkie osoby wezwane, włączając skarżące-

go, wyraziły zgodę na planowany podział nieruchomości, 2 września 1999 r.

urząd umorzył postępowanie w zakresie podziału nieruchomości. 15 września

1999 r. skarżący odwołał się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium

Odwoławczego.

37. 27 września 1999 r. skarżący złożył do Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego skargę na bezczynność ze strony Prezydenta oraz urzędu.

38. 2 marca 2000 r. sąd wezwał Prezydenta do załatwienia sprawy w ter-

minie trzech miesięcy. Sąd uznał, że sposób, w jaki prowadzone było po-

stępowanie świadczył o nieprawidłowym funkcjonowaniu właściwych władz

administracyjnych i stanowił naruszenie przepisów kodeksu postępowania

administracyjnego odnoszących się do terminów, w jakich sprawy admini-

stracyjne powinny być załatwiane.

39. 10 lipca 2000 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze oddaliło odwo-

łanie skarżącego od decyzji z dnia 2 września 1999 r., którą umorzono postę-

powanie dotyczące podziału nieruchomości. Dnia 8 sierpnia 2000 r. skarżący

złożył skargę na tę decyzję. Dnia 7 stycznia 2002 r. Naczelny Sąd Administra-

cyjny oddalił skargę.

40. 25 lipca 2000 r. Prezydent Warszawy zawiesił postępowanie w przed-

miocie rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie użytkowania wieczy-

stego nieruchomości z powodu tego, że użytkownicy wieczyści nieruchomości

nie wyrazili zgody na podział nieruchomości i zobowiązał wszystkich następ-

ców prawnych do wystąpienia do sądu powszechnego z pozwem o określenie

udziałów w nieruchomości. Skarżący odwołał się. Dnia 22 sierpnia 2001 r. Sa-

morządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło zażalenie skarżącego i umo-

rzyło postępowanie w odniesieniu do decyzji z 25 lipca 2000 r. zawieszającej

postępowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło, że decyzja

sądu powszechnego co do podziału nieruchomości dawnych współwłaścicieli

była niepotrzebna dla celów dalszego prowadzenia rzeczonego postępowa-

nia administracyjnego, a decyzja co do określenia udziałów spadkobierców

w nieruchomości została już podjęta w postępowaniu spadkowym.

41. Skarżący złożył skargę na to postanowienie. 30 września 2003 r. Na-

czelny Sąd Administracyjny oddalił jego skargę, stwierdzając, że decyzja or-

ganu drugiej instancji z 22 sierpnia 2001 r. była w rzeczywistości dla niego

korzystna.

42. Postępowanie dotyczące wniosku skarżącego o przyznanie prawa

użytkowania wieczystego rzeczonej nieruchomości trwa.

129

II. PRAWO KRAJOWE

A. Bezczynność organu administracji

43. Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego sprawy powin-

ny być rozpatrywane bez nieuzasadnionej zwłoki, a okres ich rozpatrywania,

nawet jeżeli należą do skomplikowanych, nie powinien przekraczać dwóch

miesięcy (art. 35 § 3). Jeżeli organ administracyjny nie dotrzyma terminu wy-

znaczonego przez kodeks, musi on, zgodnie a art. 36 kodeksu, poinformować

strony o tym fakcie, wyjaśnić przyczyny opóźnienia oraz wyznaczyć nowy

termin.

Art. 37 kodeksu przewiduje:

„§ 1. Na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub usta-

lonym w myśl art. 36 stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej

wyższego stopnia.

§ 2. Organ wymieniony w § 1, uznając zażalenie za uzasadnione, wyznacza

dodatkowy termin załatwienia sprawy ...”.

44. Dalsze środki przeciwko bezczynności organu administracji prze-

widziane są w ustawie o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Zgodnie

z art. 17 ustawy strona postępowania administracyjnego może wnieść do Na-

czelnego Sądu Administracyjnego skargę na taką bezczynność organu.

45. Art. 26 ustawy przewiduje, że Sąd, o ile uzna taką skargę za uzasad-

nioną, powinien zobowiązać właściwy organ administracji do wydania decy-

zji lub do dokonania czynności.

46. Art. 34 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym stanowi wy-

móg wyczerpania dostępnych środków przed złożeniem takiej skargi do sądu.

W konsekwencji skargę zarzucającą bezczynność powinno poprzedzać zło-

żenie zażalenia do organu wyższej instancji, zgodnie z powyżej wskazanym

art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego.

B. Dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze

m.st. Warszawy

47. W oparciu o Dekret z 26 października 1945 r. o własności i użyt-

kowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, własność gruntów przeszła

na własność gminy. Dekret przewidywał w tym zakresie:

„Art. 5. Budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach, przecho-

dzących na własność gminy m.st. Warszawy, pozostają własnością dotychczaso-

wych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Art. 7. (1) Dotychczasowy właściciel gruntu ... mogą w ciągu 6 miesięcy

od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie

na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierża-

wy z czynszem symbolicznym ...

130

(2) Gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychcza-

sowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu za-

budowania ...

(4) W przypadku nieuwzględnienia wniosku, gmina zaofiaruje uprawnione-

mu, w miarę posiadania zapasu gruntów - na tych samych warunkach dzierżawę

wieczystą gruntu równej wartości użytkowej, bądź prawo zabudowy na takim

gruncie.

(5) W razie niezgłoszenia wniosku, przewidzianego w ust. (1), lub nieprzy-

znania z jakichkolwiek innych przyczyn dotychczasowemu właścicielowi wie-

czystej dzierżawy albo prawa zabudowy, gmina obowiązana jest uiścić odszko-

dowanie w myśl art. 9.

Art. 8. W razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wie-

czystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki, położone na gruncie,

przechodzą na własność gminy, która obowiązana jest wypłacić właścicielowi

ustalone w myśl art. 9 odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania

lub naprawy.

Art. 9. (2) Prawo do żądania odszkodowania powstaje po upływie 6 miesię-

cy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy i wygasa

po upływie lat 3 od tego terminu”.

48. Na podstawie art. XXXIX Dekretu z 11 października 1946 r. przepisy

wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, prawo bu-

dowania oraz prawo wieczystej dzierżawy mogły być przekształcone we wła-

sność czasową.

Ar. 40 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osie-

dlach zastąpił własność czasową użytkowaniem wieczystym.

49. Zgodnie z art. 33(2) ustawy o terenowych organach jednolitej władzy

państwowej z 20 marca 1950 r. nieruchomości położone w Warszawie prze-

szły na własność Skarbu Państwa.

50. Ustawa z 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające ustawę o sa-

morządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych – przy-

wróciła samorząd terytorialny. Zgodnie z art 5(1) własność nieruchomości,

które uprzednio należały do Skarbu Państwa i które znajdowały się w terenie

administracyjnym gmin w owym czasie została przeniesiona na gminy.

C. Wieczyste użytkowanie

51. Prawo użytkowania wieczystego jest uregulowane w Kodeksie cywil-

nym. Osobie fizycznej lub prawnej może być przyznane takie prawo do nieru-

chomości należącej do Skarbu Państwa lub władz lokalnych. Na prawo to skła-

da się prawo korzystania z nieruchomości z wyłączeniem praw innych na 99 lat,

za coroczną opłatą. Osoba, do której należy to prawo może nim rozporządzać.

131

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 6 § 1 KONWENCJI

52. Skarżący zarzucał naruszenie art. 6 § 1 Konwencji, twierdząc, że po-

stępowanie, w którym dochodził on swojego prawa do odszkodowania w dro-

dze przyznania mu prawa użytkowania wieczystego przewidzianego w de-

krecie o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, było

nadmiernie długie.

53. Art. 6 § 1 w omawianym zakresie brzmi następująco:

„Przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym

..., każdy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez

... sąd...”.

A. Okres podlegający rozpatrzeniu

54. Trybunał zauważa, że postępowanie rozpoczęło się 17 czerwca 1991 r.

i trwa nadal. Trwa więc już ponad trzynaście lat, z czego okres ponad jede-

nastu lat i dziesięciu miesięcy podlega temporalnej kompetencji Trybunału

od 1 maja 1993 r., tj. od momentu, kiedy Polska uznała prawo do składania

skarg indywidualnych. Uwzględniając swoją jurysdykcję ratione temporis,

Trybunał może jedynie rozpatrzyć okres, który minął od 1 maja 1993 r., mimo

że będzie miał wzgląd na stan, jaki postępowanie osiągnęło w tej dacie (zob.

m.in. wyrok Zwierzyński p. Polsce, nr 30210/96, § 123, ECHR 2000-XI).

B. Rozsądna długość trwania postępowania

55. Trybunał oceni rozsądną długość trwania postępowania w świetle

szczególnych okoliczności sprawy i z uwzględnieniem kryteriów ustalonych

w orzecznictwie Trybunału, w szczególności stopnia skomplikowania spra-

wy, postępowania skarżącego i właściwych władz oraz wagi postępowania

dla skarżącego (patrz, m.in. wyrok Biskupska p. Polsce, nr 39597/98, § 43,

11 lipca 2003 r.).

56. Rząd twierdził, że sprawa była bardzo skomplikowana, głównie

z powodu niejasnego stanu prawnego rzeczonej nieruchomości. To, w oce-

nie Rządu, wynikało w szczególności z faktu, że nie było jasne, czy nieru-

chomość składała się z jednej, czy dwóch nieruchomości. Ten brak jasności

wynikał ponadto z tego, że w latach 70. i 80. siedem mieszkań w budynku

zostało sprzedanych najemcom, którzy w ten sposób nabyli udziały w pra-

wie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Na podsta-

wie przepisów krajowych stali się oni upoważnieni do wyrażenia zgody

na podział administracyjny nieruchomości, którego domagał się skarżący.

Ponieważ niektórzy z nich odmówili wydania takiej zgody, sprawa mu-

siała być przekazana do sądu powszechnego, który był właściwy do roz-

132

strzygnięcia kwestii w postępowaniu procesowym. Ponadto postępowanie

spadkowe dotyczące majątku jednego z poprzedników prawnych jednego

z posiadaczy prawa użytkowania wieczystego czyniło postępowanie jesz-

cze bardziej skomplikowanym. Rząd był zdania, że sprawa prowadzona

była bez nieuzasadnionych opóźnień.

57. Skarżący twierdził, że aspekty cywilne sprawy, do których odnosił się

Rząd, nie mogą same wytłumaczyć ogólnej długości trwania postępowania.

Nawet jeżeli by tak było, pozwany Rząd i tak byłby odpowiedzialny

za opóźnienia w postępowaniu cywilnym. Ponadto prowadzenie postępowania

przez włądze administracyjne było wielokrotnie surowo krytykowane przez

Naczelny Sąd Administracyjny, ostatni raz 2 marca 2000 r. W konsekwencji

długość postępowania naruszała wymóg „rozsądnego terminu” zawarty

w art. 6 § 1 Konwencji.

58. Trybunałzauważa, żesprawabyładopewnegostopniaskomplikowana,

biorąc pod uwagę w szczególności fakt, że podłoże prawne spraw dotyczących

nieruchomości w Warszawie jest rzeczywiście skomlikowane (zob. §§ 53-

-56 powyżej, Beller p. Polsce, wyrok z 1 lutego 2005 r., no. 51837/9, § 70).

Jednakże ten stopień skomplikowania sprawy nie jest wystarczający dla uspra-

wiedliwienia ogólnej długości rzeczonego postępowania.

59. Odnosząc się do postępowania skarżącego Trybunał zauważa, że przy-

czynił się on do przedłużenia postępowania poprzez to, że złożył skargę

na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 22 sierpnia

2001 r. Trybunał zauważa, że Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził póź-

niej w swoim wyroku z 30 września 2003 r. wydanym w konsekwencji skargi,

że skarżący mylnie uznał, iż to postanowienie było dla niego niekorzystne,

podczas gdy było ono z korzyścią dla niego. Trybunał jest zdania, że poza

tym brak jest wskazówek, iż skarżący przyczynił się do przedłużenia postę-

powania.

60. Trybunał zauważa w związku z postępowaniem władz krajowych,

że sposób w jaki postępowały one w sprawie skarżącego był dwukrotnie

przedmiotem krytyki władz, które rozpatrywały skargi skarżącego na nie-

uzasadnioną długość postępowania. Prezydentowi dwukrotnie zlecono

wydanie decyzji w sprawie skarżącego i wyznaczono na to limity czaso-

we (§§ 23 oraz 38 powyżej). Trybunał zauważa, że żadne z tych poleceń

nie zostało wykonane. Ponadto doszło do prawie dziesięciomiesięcznego

okresu całkowitej bezczynności pomiędzy listopadem 1995 r., kiedy spra-

wa została przekazana do Urzędu Gminy Warszawa Centrum i wrześniem

1996 r., kiedy podjęto kolejne działania w sprawie (§§ 16-18 powyżej).

Trybunał zauważa ponadto, że upłynął rok od listopada 1995 r., kiedy

to urząd wystąpił do organu zajmującego się planem zagospodarowania

przestrzennego o przedstawienie wypisu z planu zagospodarowania prze-

strzennego właściwego dla sprawy. Podobnie, podstawowa analiza prawna

kwestii związanych ze sprawą została dokonana rok później (§ 20 powy-

133

żej). Następnie urzędowi zajęło rok zażądanie od właściwych władz tzw.

podziału ewidencyjnego nieruchomości (§ 30 powyżej). Urząd potrzebo-

wał dalszych dwóch lat i sześciu miesięcy na dostrzeżenie, że brak było

obowiązkowej „ściany zabezpieczeń przeciwpożarowych” i zażądanie,

by zlecone zostało przygotowanie opinii biegłego na temat tego, czy taka

ściana rzeczywiście była obowiązkowa. Skarga złożona przez skarżącego

na postanowienie z 10 lipca 2000 r. do Naczelnego Sądu Administracyjne-

go czekała z kolei na rozpatrzenie przez sąd przez rok i sześć miesięcy (§§

39-41 powyżej). Postępowanie trwa.

61. W konsekwnecji, uwzględniając okoliczności sprawy, Trybunał

uznaje, że ogólna długość zaskarżonego postępowania przekroczyła rozsądny

termin. Doszło więc do naruszenia artykułu 6 § 1 Konwencji.

II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU

1 PROTOKOŁU NR 1

62. Skarżący zarzucał naruszenie jego prawa do swobodnego korzystania

z mienia w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1. Rząd podważył ten zarzut.

Art. 1 Protokołu nr 1 brzmi następująco:

„Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia.

Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicz-

nym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasa-

dami prawa międzynarodowego.

Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa pań-

stwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu

korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpiecze-

nia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych”.

63. Trybunał zauważa, że postępowanie krajowe mające na celu rozstrzy-

gnięcie roszczeń skarżącego obecnie trwa. Dlatego też w zakresie, w jakim

skarżący opiera się o art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, Trybunał uważa,

że byłoby przedwczesne zajmowanie stanowiska co do meritum tego zarzutu.

W zakresie, w jakim skarżący skarży się na przewlekłość tego postępowa-

nia, Trybunał stwierdza, że skarga z art. 1 Protokołu nr 1 nie stanowi odręb-

nej kwestii (zob., np. Zanghì p. Włochom, wyrok z 19 lutego 1991 r., Seria

A nr 194-C, § 23, Di Pede p. Włochom, wyrok z 26 września 1996 r., Reports

of Judgments and Decisions 1996-IV, s. 17, § 35).

III. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI

64. Zgodnie z art. 41 Konwencji:

„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej protoko-

łów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Stro-

134

ny pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał

orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie”.

A. Szkoda

65. Skarżący domagał się odszkodowania za szkody materialne i niema-

terialne w wysokości 3 276 000 USD.

66. Rząd twierdził, że w odniesieniu do roszczeń skarżącego odnośnie

domniemanej szkody materialnej, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek

dowodów na potwierdzenie, że doznał jakichkolwiek rzeczywistych strat

z powodu przedłużającego się postępowania. Odnośnie szkód niematerial-

nych Rząd twierdził, że kwota, której domagał się skarżący, była wygó-

rowana.

67. Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowego pomiędzy

stwierdzonym naruszeniem a rzekomą szkodą materialną. Dlatego też odrzuca

to roszczenie. Z drugiej jednak strony Trybunał jest zdania, że skarżący musiał

doznać szkody niematerialnej, która nie może być należycie zrekompensowa-

na przez samo stwierdzenie naruszenia. Trybunał decyduje więc o przyznaniu

na zasadzie słuszności 5000 euro z tego tytułu.

B. Koszty i wydatki

68. Skarżący nie domagał się przyznania zwrotu kosztów prawnych i wy-

datków w związku z postępowaniem przed Trybunałem.

C. Odsetki z tytułu niewypłacenia zadośćuczynienia

69. Trybunał uważa, że odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot

powinny być ustalone zgodnie z marginalną stopą procentową Europejskiego

Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji;

2. Uznaje, że nie ma potrzeby rozpatrywania skargi na podstawie art. 1 Pro-

tokołu nr 1;

3. Uznaje, że

(a) pozwane Państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech mie-

sięcy od dnia, kiedy wyrok stanie się prawomocny zgodnie z art.

44 § 2 Konwencji, z tytułu szkód niematerialnych 5000 euro (pięć

tysięcy euro), które będą przeliczone na walutę polską według kur-

su z dnia realizacji wyroku, plus jakikolwiek podatek, jaki może

być pobrany;

135

(b) od wygaśnięcia powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu

zapłaty płatne od tej sumy będą zwykłe odsetki według marginalnej

stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty

procentowe;

4. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 26 paździer-

nika 2004 r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

Michael O’BOYLE

Nicolas BRATZA

Kanclerz

Przewodniczący

136