© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Sprawiedliwości, https://www.gov.pl/web/justice [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
SEKCJA PIERWSZA
SPRAWA A.G.-Ś. przeciwko POLSCE
(skarga nr 10685/18)
WYROK
STRASBURG
13 listopada 2025 r.
Wyrok jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie A.G.-Ś. przeciwko POLSCE
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Czwarta), zasiadając jako Komitet w składzie:
Davor Derenčinović, Przewodniczący,
Artūrs Kučs,
Anna Adamska-Gallant, sędziowie,
i Liv Tigerstedt, Zastępczyni Kanclerza Sekcji,
mając na uwadze:
skargę (nr 10685/18) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesioną do Trybunału w dniu 16 lutego 2018 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywatelkę polską A.G.-Ś. („skarżąca”), która urodziła się w 1960 r., mieszka w Polsce i była reprezentowana przez pana L.M. Stępkowskiego, adwokata praktykującego we Wrocławiu;
decyzję o zakomunikowaniu rządowi Rzeczpospolitej Polskiej („rząd”), reprezentowanemu przez pełnomocnika pana J. Sobczaka z Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zarzutów skargi na podstawie art. 8 i art. 13 Konwencji dotyczących ujawnienia dokumentacji medycznej skarżącej w związku z postępowaniem karnym przeciwko jej mężowi oraz o uznaniu pozostałej części skargi za niedopuszczalną;
decyzję o nieujawnianiu tożsamości skarżącej;
uwagi stron;
po naradzie na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2025 r.
wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
PRZEDMIOT SPRAWY
1. Skarga dotyczy ujawnienia dokumentacji medycznej skarżącej w związku z postępowaniem karnym przeciwko jej mężowi.
2. W 2008 r. mąż skarżącej, A.Ś., został oskarżony o udział w zorganizowanej grupie przestępczej (w związku z oszustwami na dużą skalę i praniem pieniędzy). W lutym 2009 r. został zwolniony z tymczasowego aresztowania ze względów zdrowotnych, na podstawie opinii biegłych z zakresu medycyny.
3. W dniu 5 marca 2009 r. Prokurator Okręgowy w Krakowie nakazał właściwemu Oddziałowi Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia („NFZ”) udzielenie informacji o wszelkich przypadkach korzystania przez A.Ś. i 11 jego krewnych, w tym skarżącą, z usług medycznych w Polsce od dnia 1 stycznia 2004 r. („postanowienie”). Postanowienie to zwalniało NFZ z obowiązku zachowania poufności danych medycznych pacjenta. Jedynym wskazanym powodem wydania postanowienia była potrzeba ustalenia, czy osoby, których dotyczyło, korzystały z usług medycznych w odpowiednim okresie. W treści postanowienia wyraźnie wskazano, że: (i) nie przysługuje od niego odwołanie oraz (ii) powinno zostać doręczone wyłącznie dyrektorowi właściwego oddziału NFZ.
4. W dniach 5 i 6 marca 2009 r. NFZ przesłał prokuratorowi informacje dotyczące historii medycznej skarżącej, w tym listę: (i) usług medycznych świadczonych na rzecz skarżącej, (ii) różnych zastosowanych wobec niej metod leczenia wraz z datami, (iii) placówek medycznych, które świadczyły jej usługi medyczne, (iv) aptek, w których nabyła produkty lecznicze, (v) przepisanych jej leków (w tym dawkowania) oraz (vi) lekarzy, którzy ją leczyli.
5. W 2010 r. skarżąca został przesłuchana w charakterze świadka w śledztwie.
6. Skarżąca twierdziła, że dowiedziała się o postanowieniu dopiero w 2012 r. W dniu 16 sierpnia 2012 r. złożyła zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do Prokuratora Okręgowego w Krakowie, zarzucając prokuraturze przekroczenie uprawnień poprzez nakazanie ujawnienia jej dokumentacji medycznej. W piśmie z dnia 19 listopada 2012 r. prokuratura odpowiedziała, że jej skarga jest bezpodstawna, ponieważ przedmiotowe informacje medyczne były niezbędne do przeprowadzenia śledztwa w sprawie karnej. Ponadto w dniu 8 listopada 2012 r. prokuratorzy odpowiedzialni za śledztwo wydali oświadczenie wyjaśniające między innymi powody ujawnienia informacji. Zapewnili, że ich celem było zweryfikowanie potencjalnych powiązań między osobami wymienionymi w postanowieniu a biegłymi z zakresu medycyny, którzy wydali lub mogli wydać opinie w toku śledztwa. Ponadto prokuratorzy powtórzyli, że od spornego postanowienia nie przysługiwało odwołanie.
7. W międzyczasie akta śledztwa – które dotyczyły prawie 30 podejrzanych i obejmowały historię medyczną skarżącej – zostały udostępnione stronom postępowania karnego przeciwko mężowi skarżącej oraz innych, bliżej niewskazanych postępowań sądowych.
8. W dniu 10 lipca 2015 r. sąd krajowy nakazał przechowywanie przedmiotowej dokumentacji medycznej w zapieczętowanej kopercie.
9. W międzyczasie, w 2014 r., skarżąca złożyła powództwo o ochronę dóbr osobistych, powołując się na art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. W 2015 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie uchylił pierwotne orzeczenie oddalające powództwo skarżącej i nakazał Prokuratorowi Okręgowemu w Krakowie przeprosiny. Jednakże w następstwie skargi kasacyjnej wniesionej przez prokuraturę, w dniu 22 marca 2017 r., Sąd Najwyższy uchylił wyrok drugiej instancji, uznając, że postanowienie prokuratora było zgodne z prawem, a zatem dobra osobiste skarżącej nie zostały naruszone.
10. Skarżąca zarzuciła, na podstawie art. 8 Konwencji, że zebranie jej poufnych informacji medycznych przez prokuraturę w ramach śledztwa przeciwko jej mężowi, a następnie zatrzymanie tych informacji i ujawnienie innym osobom, stanowiło naruszenie jej prawa do poszanowania życia prywatnego. W związku z tym, na podstawie art. 13 w związku z art. 8 Konwencji, zarzuciła również, że nie była w stanie odwołać się od ujawnienia jej dokumentacji medycznej w czasie istotnym dla sprawy.
OCENA TRYBUNAŁU
11. Rząd argumentował, że skarżąca nie wyczerpała skutecznych krajowych środków odwoławczych, ponieważ nie złożyła zażalenia na postanowienie. Skarżąca nie zgodziła się z tym, twierdząc między innymi, że ten środek odwoławczy był dla niej niedostępny, ponieważ nigdy nie doręczono jej formalnie kopii postanowienia, które w każdym razie zawierałoby wyraźne pouczenie, że nie podlega ono zaskarżeniu.
12. Mając na uwadze fakt, że zarówno w treści postanowienia, jak i w treści oświadczenia prokuratorów odpowiedzialnych za śledztwo z 2012 r. wskazano, że nie przysługiwał środek odwoławczy (zob. paragrafy 3 i 6 powyżej), i pomijając kwestię skuteczności takiego środka odwoławczego, Trybunał nie jest przekonany argumentem rządu, że skarżącej przysługiwało zażalenie. Zastrzeżenie rządu należy zatem oddalić.
13. Trybunał zauważa, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji ani nie jest niedopuszczalna z jakichkolwiek innych względów. Musi zatem zostać uznana za dopuszczalną.
14. Ogólne zasady dotyczące ochrony przed ujawnieniem danych osobowych zostały podsumowane w sprawie Z przeciwko Finlandii (25 lutego 1997 r., §§ 94–98, Zbiór wyroków i decyzji 1997-I). Ochrona danych osobowych, w tym informacji medycznych, ma fundamentalne znaczenie dla korzystania przez daną osobę z prawa do poszanowania jej życia prywatnego i rodzinnego, zagwarantowanego w art. 8 Konwencji. Poszanowanie poufności danych zdrowotnych ma kluczowe znaczenie nie tylko dla ochrony prywatności pacjenta, ale także dla utrzymania jego zaufania do zawodu lekarza i usług zdrowotnych w ogóle. Brak takiej ochrony mógłby odstraszyć osoby potrzebujące pomocy medycznej od poszukiwania odpowiedniego leczenia, co zagrażałoby ich zdrowiu (ibid., § 95; zob. także Avilkina i inni przeciwko Rosji, nr 1585/09, § 45, 6 czerwca 2013 r.). Niemniej jednak, nad interesem pacjenta i ogółu społeczeństwa w zakresie ochrony poufności danych medycznych może przeważyć interes związany ze ściganiem przestępstw, jeśli zostanie wykazane, że taki interes jest ważniejszy (zob. Z przeciwko Finlandii, cyt. powyżej, § 97).
15. W przedmiotowej sprawie informacje medyczne skarżącej zostały –bez jej wiedzy lub zgody – ujawnione prokuraturze, zachowane w aktach postępowania karnego i udostępnione stronom postępowania przeciwko jej mężowi oraz stronom innych, bliżej niewskazanych postępowań bez żadnych dodatkowych zabezpieczeń. Trybunał uznał już, że ujawnienie danych medycznych prokuraturze może stanowić ingerencję w prawo do poszanowania życia prywatnego (zob. Y.Y. przeciwko Rosji, nr 40378/06, § 39, 23 lutego 2016 r. i przytoczone tam orzecznictwo). Trybunał uznaje, że nie ma powodu, aby orzekać inaczej w przedmiotowej sprawie.
16. Pozostaje ustalić, czy ingerencja była przewidziana przez ustawę, czy realizowała jeden z uprawnionych celów wymienionych w art. 8 ust. 2 i czy była „konieczna w demokratycznym społeczeństwie”.
17. Trybunał zauważa, że jako podstawę ujawnienia danych władze krajowe ostatecznie wskazały art. 15 § 2 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym wszystkie instytucje państwowe i samorządowe są obowiązane w zakresie swego działania do udzielania pomocy organom prowadzącym postępowanie karne w terminie wyznaczonym przez te organy.
18. Przyjmując do wiadomości argument skarżącej, że tak ogólnie sformułowana podstawa ujawnienia informacji medycznych mogła być przedmiotem szerokiej interpretacji, Trybunał nie musi ostatecznie rozstrzygać tej kwestii (zob., mutatis mutandis, Avilkina i inni, cyt. powyżej, § 37), ponieważ ingerencja była w każdym razie nieproporcjonalna.
19. W odniesieniu do „uprawnionego celu” realizowanego przez ujawnienie danych rząd, powołując się na uzasadnienie przedstawione przez prokuratorów w oświadczeniu z dnia 8 listopada 2012 r. (zob. paragraf 6 powyżej), argumentował, że kwestionowany środek został podjęty w celu „zapobiegania przestępczości oraz zapewnienia porządku publicznego i praw innych osób”. Skarżąca kwestionowała ten argument.
20. Trybunał zauważa, że chociaż skarżąca nie była podejrzaną i nie była oskarżona w toczącym się postępowaniu karnym, miała jednak oczywisty związek z podejrzanym w nim (A.Ś.). W każdym razie, podobnie jak w paragrafie 18 powyżej, Trybunał nie widzi potrzeby rozstrzygania tej kwestii w sposób ostateczny, biorąc pod uwagę nieproporcjonalny charakter ingerencji.
21. Rozstrzygając, czy środki zastosowane przez władze były „konieczne w demokratycznym społeczeństwie”, Trybunał rozważy, czy w świetle całej sprawy były one proporcjonalne do zamierzonych celów.
22. W szczególności musi ustalić, czy zachowano sprawiedliwą równowagę między, z jednej strony, interesem publicznym w zapewnieniu wiarygodności opinii biegłych z zakresu medycyny zasięgniętych w postępowaniu karnym, a z drugiej strony, interesem skarżącej w zachowaniu poufności jej dokumentacji medycznej.
23. Po pierwsze, Trybunał z zaniepokojeniem zauważa, że w odpowiedzi na postanowienie NFZ przekazał prokuraturze informacje znacznie wykraczające poza zakres żądania (zob. paragrafy 3–4 powyżej). W związku z tym, nawet jeśli wskazany przez władze cel należało uznać za uprawniony, to zakres ujawnienia nie był proporcjonalny do tego celu, ponieważ wystarczające byłoby uzyskanie nazwisk lekarzy świadczących skarżącej usługi medyczne, oraz co najwyżej dat, w których te usługi były świadczone. W konsekwencji informacje wykraczające poza zakres żądania powinny były zostać niezwłocznie usunięte z akt sprawy. Przechowując te nieistotne informacje w aktach sprawy, władze krajowe działały w sposób nieproporcjonalny, dążąc do osiągnięcia wskazanego przez siebie celu.
24. Po drugie (ponownie zakładając, że wskazany cel był uprawniony), Trybunał nie dostrzega, w jaki sposób dokumentacja medyczna skarżącej mogła mieć jakiekolwiek znaczenie dla śledztwa po zweryfikowaniu podejrzewanych powiązań między skarżącą a biegłymi z zakresu medycyny. W związku z tym przedmiotowe informacje należało usunąć z akt sprawy lub przynajmniej ograniczyć dostęp do nich. W związku z tym Trybunał jest zaskoczony faktem, że przez ponad sześć lat (zob. paragrafy 4 i 8 powyżej) władze krajowe nie podjęły żadnych środków mających na celu ograniczenie zakresu ingerencji. Rząd zasadniczo potwierdził, że całość informacji medycznych skarżącej przekazanych przez NFZ była dostępna dla stron rzeczonego postępowania oraz innych, bliżej nie wskazanych postępowań, dopóki nie została umieszczona w zapieczętowanej kopercie w 2015 r. Ustalenie to dodatkowo potwierdza, że ingerencja miała nieproporcjonalny charakter.
25. W związku z tym, nawet przy założeniu, że istniał uprawniony interes w nakazaniu NFZ przekazania informacji medycznych skarżącej, Trybunał stwierdza, że (i) zakres ujawnienia dokonanego przez NFZ, (ii) przedłużone przechowywanie tych informacji ponad okres konieczny do zweryfikowania podejrzewanych powiązań między skarżącą a biegłymi z zakresu medycyny oraz (iii) późniejsze ujawnienie tych informacji innym osobom, które miały dostęp do akt sprawy, były nieproporcjonalne do celu realizowanego przez prokuraturę. W związku z powyższym doszło do naruszenia art. 8 Konwencji.
26. Skarżąca podniosła również zarzut na podstawie art. 13 Konwencji w związku z art. 8 Konwencji dotyczący braku skutecznego krajowego środka odwoławczego w celu zaskarżenia ujawnienia informacji w czasie istotnym dla sprawy. Mając na uwadze fakty sprawy, stanowiska stron oraz powyższe stwierdzenia, Trybunał uznaje, że zbadał główne kwestie prawne ujawnione w niniejszej skardze i nie ma potrzeby odrębnego rozpatrzenia pozostałych zarzutów skargi (zob. Centre for Legal Resources w imieniu Valentina Câmpeanu przeciwko Rumunii [WI], nr 47848/08, §156, ETPC 2014).
ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI
27. Skarżąca domagała się 30 000 euro (EUR) z tytułu słusznego zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, 3000 euro z tytułu kosztów i wydatków poniesionych na szczeblu krajowym oraz 3000 euro z tytułu kosztów poniesionych przed Trybunałem.
28. Rząd kwestionował roszczenia dotyczące szkody jako nadmierne i utrzymywał, że skarżąca nie przedstawiła dowodów na to, że faktycznie poniosła jakiekolwiek koszty w postępowaniu na szczeblu krajowym lub przed Trybunałem.
29. Orzekając w oparciu o zasadę słuszności, Trybunał przyznaje skarżącej kwotę 7000 EUR tytułem słusznego zadośćuczynienia, powiększoną o należny podatek.
30. Trybunał przypomina, że zgodnie z Regułą 60 Regulaminu Trybunału należy przedstawić szczegółowe dane dotyczące wszystkich roszczeń, wraz z wszelkimi istotnymi dokumentami na ich potwierdzenie, w przeciwnym razie Trybunał może odrzucić roszczenie w całości lub w części (zob. Malik Babayev przeciwko Azerbejdżanowi, nr 30500/11, § 97, 1 czerwca 2017 r.). Trybunał zauważa, że roszczenia dotyczące kosztów prawnych nie są poparte dowodami z dokumentów i dlatego muszą zostać odrzucone.
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE,
(a) że pozwane państwo winno, w terminie trzech miesięcy, uiścić na rzecz skarżącej kwotę 7000 EUR (siedem tysięcy euro) powiększoną o wszelkie podatki należne od skarżącej, przeliczoną na walutę pozwanego państwa według kursu obowiązującego w dniu płatności;
(b) że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy do daty płatności przysługiwać będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;
Sporządzono w języku angielskim i notyfikowano pisemnie w dniu 13 listopada 2025 r., zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Liv Tigerstedt Davor Derenčinović
Zastępczyni Kanclerza Przewodniczący