ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ  
ΠΡΩΤΟ ΤΜΗΜΑ  
ΥΠΟΘΕΣΗ ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ κατά ΕΛΛΑΔΑΣ  
(Αρ. Προσφυγής 31012/19)  
ΑΠΟΦΑΣΗ  
ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ  
20 Δεκεμβρίου 2022  
Η παρούσα απόφαση θα καταστεί τελεσίδικη υπό τις συνθήκες που καθορίζονται στο  
Άρθρο 44 παρ.2 της Σύμβασης. Μπορεί να υποστεί συντακτική αναθεώρηση.  
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ  
Σελίδα 3 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
Στην υπόθεση Μπακογιάννη κατά Ελλάδας,  
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Πρώτο Τμήμα), που  
συνεδρίασε ως Τμήμα, το οποίο συστάθηκε από τους:  
Μάρκο Μπόσνζακ (Marko Bosnjak), Πρόεδρο,  
Πέτερ Πατσζολαυ (Peter Paczolay),  
Αλένα Πολατσκοβα (Alena Polackova),  
Λετίφ Χουσευνοφ (Lətif Hyseynov),  
Τζιλμπέρτο Φελίτσι (Gilberto Felici),  
Έρικ Βεννερστρομ (Erik Wennerstrom), δικαστές,  
Μιχαήλ-Κωνσταντίνο Σταθόπουλος, ειδικός δικαστής (ad hoc),  
και την Ρενάτα Ντετζένερ (Renata Degener), Γραμματέα του Τμήματος,  
Έχοντας υπόψη:  
την προσφυγή (αρ. 31012/19) κατά της Ελληνικής Δημοκρατίας η οποία  
κατατέθηκε στο Δικαστήριο σύμφωνα με το Άρθρο 34 της Σύμβασης για την  
Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών («η  
Σύμβαση») στις 3 Ιουνίου 2019 από Ελληνίδα υπήκοο, την κα. Θεοδώρα Μπακογιάννη·  
την απόφαση κοινοποίησης της προσφυγής στην Ελληνική Κυβέρνηση («η  
Κυβέρνηση») ·  
τις παρατηρήσεις των μερών ·  
Αφού συσκέφθηκε κατ’ ιδίαν τις 29 Νοεμβρίου και στις 6 Δεκεμβρίου 2022,  
Εκδίδει την ακόλουθη απόφαση, η οποία υιοθετήθηκε κατά την τελευταία  
αναφερόμενη ημερομηνία:  
ΕΙΣΑΓΩΓΗ  
1. Η υπόθεση αφορά την άρνηση της Βουλής των Ελλήνων να άρει την ασυλία  
του Π.Κ. (ο οποίος ήταν, κατά τον κρίσιμο χρόνο, υπουργός Άμυνας) για συκοφαντική  
δυσφήμιση που φέρεται να διαπράχθηκε σε βάρος της προσφεύγουσας, Μέλους της  
Βουλής.  
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ  
2. Η προσφεύγουσα γεννήθηκε το 1954 και ζει στην Αθήνα. Αρχικά  
εκπροσωπήθηκε από τον κο Ι. Κτιστάκη. Από τις 25 Φεβρουαρίου 2021 εκπροσωπείται  
από τον κο. Χ.Παπαδημητρίου, δικηγόρο Αθηνών.  
Σελίδα 4 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
3. Η Κυβέρνηση εκπροσωπήθηκε από τους αντιπροσώπους των φορέων της, κα  
Σ. Χαριτάκη Νομική Σύμβουλο στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους και κα Σ.  
Παπαϊωάννου, Πάρεδρο στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους.  
4. Τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης μπορούν να συνοψισθούν ως  
ακολούθως.  
5. Η προσφεύγουσα είναι μέλος του Βουλής των Ελλήνων.  
6. Την ώρα των επίμαχων γεγονότων δύο Έλληνες στρατιωτικοί είχαν  
συλληφθεί και κρατούνταν στην Τουρκία με κατηγορίες για κατασκοπεία.  
7. Σε απροσδιόριστη ημερομηνία το 2018 η προσφεύγουσα προσκλήθηκε στην  
τελετή ορκωμοσίας του Τούρκου Προέδρου, η οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί  
στις 9 Ιουλίου 2018. Αποδέχτηκε την πρόσκληση, αναφέροντας τους λόγους της  
αποδοχής της σε tweet που αναρτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2018:  
«Θα παραστώ στην ορκωμοσία του Ερντογάν μετά από πρόσκλησή του.  
Βαθύτατα πιστεύω ότι ιδιαίτερα τις δύσκολες ώρες, όταν δύο Έλληνες  
αξιωματικοί μας βρίσκονται άδικα στις τουρκικές φυλακές, η διατήρηση  
διαύλων επικοινωνίας με την τουρκική ηγεσία είναι πράξη σοβαρότητας και  
ευθύνης»  
8. Την ίδια μέρα ο Π.Κ. ανέβασε το παρακάτω tweet στο προσωπικό του προφίλ  
στο Twitter:  
«Με δύο Έλληνες στρατιωτικούς [που κρατούνται] όμηροι, η Ντόρα  
Χριστοφοράκου-Μαρινάκη [η προσφεύγουσα] πρόκειται να αποτίσει τα σέβη  
της στον Σουλτάνο... . Η τουρκική ηρωίνη πληρώνει ... ΞΥΠΝΗΣΤΕ!!!!»  
Ι.  
ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΑΣΚΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΕΥΓΟΥΣΑ  
ΚΑΤΑ ΤΟΥ Π.Κ.  
9. Στις 6 Αυγούστου 2018 η προσφεύγουσα υπέβαλε μήνυση κατά του Π.Κ.  
ενώπιον του εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών. Ζήτησε την ποινική του δίωξη για τα  
αδικήματα της λεκτικής κακοποίησης και συκοφαντίας μέσω των μέσων ενημέρωσης  
(Άρθρα 361, 362 και 363 του Ποινικού Κώδικα), υποστηρίζοντας ότι ο Π.Κ. είχε  
δημοσιεύσει στο προσωπικό του προφίλ στο Twitter μια ανάρτηση που περιείχε  
δυσφημιστικό περιεχόμενο. Ειδικότερα, η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι το εν λόγω  
tweet προσέβαλε την τιμή και την αξιοπρέπειά της επειδή αναφερόταν σε εκείνη ως  
«Χριστοφοράκου-Μαρινάκη», παρά το γεγονός ότι το επίθετό της ήταν Μπακογιάννη  
Σελίδα 5 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
(το όνομα του αείμνηστου συζύγου της, ο οποίος είχε σκοτώθηκε από τρομοκρατική  
ομάδα). Η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι η αναφορά σε αυτήν χρησιμοποιώντας αυτά  
τα επώνυμα υπονοούσε ότι είχε συναλλακτική και εξαρτημένη, οικονομική,  
επαγγελματική ή άλλη σχέση με τον κ. Χριστοφοράκο και τον κ. Μαρινάκη (πρώην  
διευθύνοντα σύμβουλο της Siemens στην Ελλάδα και Έλληνα πλοιοκτήτη αντίστοιχα),  
κάτι που δεν ήταν αλήθεια. Η προσφεύγουσα διαμαρτυρήθηκε επίσης για το γεγονός  
ότι ο Π.Κ. είχε ισχυριστεί ότι «επρόκειτο να αποτίσει φόρο τιμής στον Σουλτάνο».  
Σύμφωνα με την ίδια, η φράση αυτή υποδήλωνε δουλοπρεπή και απρεπή συμπεριφορά  
εκ μέρους της. Τέλος, υποστήριξε ότι η φράση «η τουρκική ηρωίνη πληρώνει ...  
ΞΥΠΝΗΣΤΕ!!!!» άφησε να εννοηθεί ότι είχε πληρωθεί προκειμένου να παραστεί στην  
εν λόγω τελετή.  
10. Στην καταγγελία της, η προσφεύγουσα δήλωσε ότι ζήτησε αποζημίωση 44  
ευρώ (EUR) για την ηθική βλάβη που είχε υποστεί ως αποτέλεσμα του tweet του Π.Κ.  
Είχε επίσης ζητήσει, σε περίπτωση καταδίκης, να διατάξει το δικαστήριο να  
δημοσιευθεί η απόφασή του σε δύο Αθηναϊκές εφημερίδες με έξοδα του Π.Κ.  
11. Μετά την κατάθεση της μήνυσης της προσφεύγουσας, σχηματίστηκε  
ποινική δικογραφία για τον Π.Κ. σχετικά με το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης  
(Άρθρα 362 και 363 του Ποινικού Κώδικα).  
12. Ενόψει του γεγονότος ότι ο Π.Κ. ήταν βουλευτής, η δικογραφία υποβλήθηκε  
από τον εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου και στη  
συνέχεια διαβιβάστηκε, μέσω του τότε Υπουργού Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και  
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στην Βουλή των Ελλήνων, προκειμένου η τελευταία να  
αποφασίσει αν θα εξουσιοδοτήσει ή όχι την ποινική δίωξη του Π.Κ. σύμφωνα με το  
άρθρο 62 του Συντάγματος.  
13. Η υπόθεση παραπέμφθηκε στην Επιτροπή Κοινοβουλευτικής Δεοντολογίας  
προκειμένου να συνταχθεί έκθεση για την άρση της ασυλίας του Π.Κ. από δίωξη (βάσει  
των άρθρων 43Α § 1 (η) και 83 του Κανονισμού της Βουλής) σχετικά με την  
προαναφερθείσα καταγγελία που υπέβαλε η προσφεύγουσα.  
14. Στις 4 Δεκεμβρίου 2018 ο Π.Κ. υπέβαλε υπόμνημα στην Επιτροπή  
Κοινοβουλευτικής Δεοντολογίας. Υποστήριξε ότι στις 7 Ιουλίου 2018 είχε διατελέσει  
Υπουργός Άμυνας και ότι ως εκ τούτου θα πρέπει να ακολουθηθεί η διαδικασία που  
ορίζει το άρθρο 86 του Συντάγματος.  
Σελίδα 6 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
15. Την ίδια ημέρα, η Επιτροπή αποφάσισε ότι, ενόψει της θέσης του Π.Κ. ως  
Υπουργού Άμυνας, δεν ίσχυαν τα άρθρα 61 και 62 του Συντάγματος αλλά, μάλλον, το  
άρθρο 86 του Συντάγματος και τα άρθρα 153 επ. του Κανονισμού της Βουλής. Ως εκ  
τούτου, η ποινική διαδικασία για τις ενέργειές του μπορούσε να κινηθεί μόνο από το  
Κοινοβούλιο. Κατά συνέπεια, η ασυλία του Π.Κ. δεν άρθηκε.  
16. Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, η Βουλή δεν κίνησε διαδικασίες κατά  
του Π.Κ. δυνάμει των άρθρων 153 επ. του Κανονισμού της Βουλής (βλ. παράγραφο 23  
παρακάτω).  
ΙΙ.  
ΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΟΥ ΚΙΝΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΕΥΓΟΥΣΑ  
ΚΑΤΑ ΤΟΥ Π.Κ.  
17. Στις 6 Αυγούστου 2018 η προσφεύγουσα άσκησε αστική αγωγή κατά του  
Π.Κ. για παραβίαση των δικαιωμάτων της προσωπικότητάς της (άρθρα 57 επ., 914 επ.  
του Αστικού Κώδικα) – την οποία είχε διαπράξει διαδίδοντας συκοφαντίες και  
αναρτώντας συκοφαντικά tweets – ζητώντας, μεταξύ άλλων, 200.000 ευρώ ως  
αποζημίωση για ηθική βλάβη που είχε υποστεί. Ζήτησε επίσης ο Π.Κ. να αποφύγει να  
προσβάλει τα δικαιώματα της προσωπικότητάς της στο μέλλον και ο Π.Κ. να  
μεριμνήσει ώστε η απόφαση να δημοσιευθεί στην εφημερίδα «Καθημερινή» εντός  
δεκαπέντε ημερών από την κοινοποίησή της, σύμφωνα με τον Νόμο 1178/1991.  
18. Στις 12 Αυγούστου 2019 το μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών, επέτρεψε εν  
μέρει την αγωγή της προσφεύγουσας κατά του Π.Κ. και τον υποχρέωσε να καταβάλει  
στη προσφεύγουσα 5.000 ευρώ (αριθ. απόφαση 9529/2019). Ειδικότερα, το πολιτικό  
δικαστήριο αξιολόγησε όλα τα στοιχεία της δικογραφίας και έκρινε ότι τα σχόλια του  
Π.Κ. σχετικά με την προσφεύγουσα υπερέβαιναν τα εύλογα όρια του δικαιώματός του  
να ασκήσει έντονη κριτική – έστω και με αυστηρό τόνο – στην απόφαση της  
προσφεύγουσας να παραστεί στην ορκωμοσία του Τούρκου Πρόεδρου και έφτασε στο  
σημείο να επιτεθεί στον χαρακτήρα της, με στόχο να αμφισβητήσει την τιμή και την  
εκτίμηση στην οποία είχε τηρηθεί και να καταπατήσει τα δικαιώματα της  
προσωπικότητάς της και την «πολιτική οντότητα» της. Σύμφωνα με το δικαστήριο, τα  
μέσα με τα οποία είχε εκδηλωθεί η συμπεριφορά του Π.Κ. και οι συνθήκες υπό τις  
οποίες είχε εκφραστεί είχαν δείξει την πρόθεση να προσβληθεί η τιμή της  
προσφεύγουσας, να αμφισβητηθεί η ηθική και κοινωνική θέση της προσφεύγουσας και  
να αμφισβητηθεί η αξία της ως πρόσωπο και ως πολιτικός. Το δικαστήριο απέρριψε τα  
Σελίδα 7 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
επιχειρήματα του Π.Κ. σχετικά με την αναρμοδιότητα (δεδομένης της θέσης του Π.Κ.  
ως βουλευτή), επικαλούμενο τη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων επί του θέματος,  
σύμφωνα με την οποία η αρχή της ασυλίας των βουλευτών σύμφωνα με το Άρθρο 61  
του Συντάγματος εφαρμόζεται αποκλειστικά σε υποθέσεις που αφορούν γνώμη που  
εκφράζεται ή ψήφο κατά την άσκηση των κοινοβουλευτικών τους καθηκόντων και όχι  
για άλλες εκφράσεις γνώμης, όπως γνώμη που εκφράζεται στα μέσα ενημέρωσης ή στο  
διαδίκτυο, που διατυπώνεται ενώ συμμετείχε σε δραστηριότητες που βρίσκονταν έξω  
από το κοινοβουλευτικό τους έργο.  
19. Το δικαστήριο απέρριψε το αίτημα της προσφεύγουσας να δημοσιευθεί η  
απόφασή του. Θεώρησε ότι ο Νόμος 1178/1981 (βλ. παράγραφο 33 παρακάτω) δεν  
μπορούσε να εφαρμοστεί στην παρούσα υπόθεση, καθώς αφορούσε μόνο τον ιδιοκτήτη  
του μέσου στο οποίο είχε σημειωθεί η εν λόγω προσβολή της προσωπικότητας και δεν  
μπορούσε να επεκταθεί σε άλλα πρόσωπα.  
20. Στις 10 Οκτωβρίου 2019 ο Π.Κ. κατέθεσε έφεση. Η δικάσιμος ορίστηκε για  
τις 22 Οκτωβρίου 2020. Σύμφωνα με πληροφορίες που ελήφθησαν από τους διαδίκους  
τους μήνες Μάιο, Ιούνιο και Αύγουστο 2022, στις 30 Νοεμβρίου 2020 το Εφετείο  
Αθηνών δέχθηκε την έφεση (απόφαση αρ. 6565/2020). Θεώρησε ότι η υπόθεση έπρεπε  
να εκδικαστεί από το Πρωτοδικείο Αθηνών, σε σύνθεση τριών δικαστών, και  
παρέπεμψε την υπόθεση στο δικαστήριο αυτό.  
ΣΧΕΤΙΚΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ  
Ι.  
ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ  
21. Τα σχετικά Άρθρα του Συντάγματος όπως ισχύουν κατά τον κρίσιμο χρόνο  
είναι τα ακόλουθα:  
Άρθρο 61  
«1. O βουλευτής δεν καταδιώκεται ούτε εξετάζεται με οποιονδήποτε τρόπο για  
γνώμη ή ψήφο που έδωσε κατά την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων.  
2. O βουλευτής διώκεται μόνο για συκοφαντική δυσφήμηση, κατά το νόμο,  
ύστερα από άδεια της Βουλής [για την εν λόγω δίωξη]…»  
Σελίδα 8 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
Άρθρο 62  
«1. Όσο διαρκεί η βουλευτική περίοδος, ο βουλευτής δεν διώκεται ούτε  
συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται ούτε με άλλο τρόπο περιορίζεται χωρίς άδεια του  
Σώματος. …»  
Άρθρο 86  
«1. Μόνο η Βουλή έχει την αρμοδιότητα να ασκεί δίωξη κατά όσων διατελούν ή  
διετέλεσαν μέλη της Κυβέρνησης ή Υφυπουργοί για ποινικά αδικήματα που τέλεσαν  
κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, όπως νόμος ορίζει. …  
3. Πρόταση άσκησης δίωξης υποβάλλεται από τριάντα τουλάχιστον  
βουλευτές. …  
4. Αρμόδιο για την εκδίκαση των σχετικών υποθέσεων σε πρώτο και τελευταίο  
βαθμό είναι, ως ανώτατο δικαστήριο, Ειδικό Δικαστήριο που συγκροτείται για κάθε  
υπόθεση από έξι μέλη του Συμβουλίου της Επικρατείας και επτά μέλη του Αρείου  
Πάγου. …»  
22. Σύμφωνα με τις αποφάσεις υπ΄αριθμ. 2644/2013 και 4061/2014 του  
Πρωτοδικείου Αθηνών, η έκφραση μιας άποψης από βουλευτή, εγγράφως, στην  
τηλεόραση ή μέσω του Διαδικτύου δεν αφορά τα κοινοβουλευτικά καθήκοντά του ή  
της.  
ΙΙ.  
ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ  
23. Τα σχετικά Άρθρα του Κανονισμού της Βουλής έχουν ως ακολούθως:  
Άρθρο 83  
«1. Οι αιτήσεις της εισαγγελικής αρχής για τη χορήγηση άδειας άσκησης  
ποινικής δίωξης κατά Βουλευτή, σύμφωνα με τα άρθρα 61 παρ.2 και 62 παρ. 1 του  
Συντάγματος, αφού ελεγχθούν από τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, υποβάλλονται  
στη Βουλή δια του Υπουργού Δικαιοσύνης και καταχωρίζονται σε ιδιαίτερο βιβλίο  
κατά τη σειρά της υποβολής τους.  
Σελίδα 9 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
2. Οι αιτήσεις αυτές, αμέσως μετά την υποβολή τους, παραπέμπονται από τον  
Πρόεδρο της Βουλής στην Επιτροπή Κοινοβουλευτικής Δεοντολογίας του άρθρου 43A  
παρ. 1 περ. η΄.  
3. Η Επιτροπή, αφού ακούσει τον Βουλευτή του οποίου ζητείται η άρση της  
ασυλίας, εφόσον αυτός το επιθυμεί …, ερευνά (με βάση τα συνημμένα έγγραφα στην  
αίτηση) εάν η πράξη για την οποία ζητείται αυτή συνδέεται με την πολιτική ή  
κοινοβουλευτική δραστηριότητα του Βουλευτή ή η δίωξη, η μήνυση ή η έγκληση  
υποκρύπτει πολιτική σκοπιμότητα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η επιτροπή απορρίπτει το  
αίτημα.  
4. H Επιτροπή δεν εξετάζει τη βασιμότητα της κατηγορίας … και συντάσσει  
σχετική έκθεση εντός της προθεσμίας που καθορίζεται από [τον Πρόεδρο της Βουλής]  
… .  
6. Οι αιτήσεις για την άρση της βουλευτικής ασυλίας εγγράφονται στην ημερήσια  
διάταξη της Ολομέλειας της Βουλής μετά την υποβολή της έκθεσης της Επιτροπής. …»  
Άρθρο 153  
«1. H Βουλή έχει την αρμοδιότητα να ασκεί δίωξη εναντίον όσων διατελούν ή  
διατέλεσαν μέλη της Κυβέρνησης ή Υφυπουργοί για ποινικά αδικήματα που τέλεσαν  
κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, σύμφωνα με τις διατάξεις του Άρθρου 86 του  
Συντάγματος και το Νόμο περί ευθύνης Υπουργών … .»  
ΙΙΙ.  
ΠΟΙΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ  
24. Τα σχετικά Άρθρα του Ποινικού Κώδικα κατά τον κρίσιμο χρόνο έχουν  
ως εξής:  
Άρθρο 362  
Δυσφήμηση  
«Όποιος με οποιονδήποτε τρόπο ενώπιον τρίτου ισχυρίζεται ή διαδίδει για  
κάποιον άλλον γεγονός που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψή του τιμωρείται  
με φυλάκιση μέχρι δύο ετών ή με χρηματική ποινή. Η χρηματική ποινή μπορεί να  
επιβληθεί και μαζί με την ποινή της φυλάκισης.»  
Σελίδα 10 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
Άρθρο 363  
Συκοφαντική δυσφήμηση  
«1. Αν στην περίπτωση του άρθρου 362 (αναφορικά με περιστατικό που  
αναφέρεται), το γεγονός είναι ψευδές και ο υπαίτιος γνώριζε ότι αυτό είναι ψευδές  
τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών· μαζί με τη φυλάκιση μπορεί να  
επιβληθεί και χρηματική ποινή. Μπορεί επίσης να επιβληθεί και στέρηση των  
πολιτικών δικαιωμάτων κατά το άρθρο 63.»  
Άρθρο 229  
Ψευδής καταμήνυση  
«3. Το δικαστήριο με αίτηση του παθόντος μπορεί να του επιτρέψει να  
δημοσιεύσει την απόφαση με έξοδα του καταδικασθέντος.»  
Άρθρο 236 Β παρ.4 και 5  
Μέτρα επιείκειας για όσους συμβάλλουν στην αποκάλυψη πράξεων διαφθοράς  
«…  
4. α) Αν κάποιος από τους υπαιτίους των εγκλημάτων των άρθρων 235 έως 261  
και 390 ή πράξεων νομιμοποίησης εσόδων που προέρχονται άμεσα από τις  
συγκεκριμένες εγκληματικές δραστηριότητες, εισφέρει αποδεικτικά στοιχεία για τη  
συμμετοχή στις πράξεις αυτές προσώπων που διατελούν ή διατέλεσαν μέλη της  
Κυβέρνησης ή Υφυπουργοί, το Δικαστικό Συμβούλιο, με βούλευμα που εκδίδεται  
ύστερα από πρόταση του εισαγγελέα, διατάσσει την αναστολή της ασκηθείσας σε  
βάρος του ποινικής δίωξης. Την παραπάνω αναστολή μπορεί να διατάξει το δικαστήριο  
και όταν τα στοιχεία εισφέρονται μέχρι την έκδοση απόφασης σε δεύτερο βαθμό. …  
β) Αν η Βουλή κρίνει, σύμφωνα με τη διάταξη της παραγράφου 3 του άρθρου  
86 του Συντάγματος, ότι τα στοιχεία δεν είναι επαρκή για την άσκηση ποινικής δίωξης  
σε βάρος Υπουργού ή Υφυπουργού, το βούλευμα ή η απόφαση ανακαλείται και η  
ανασταλείσα ποινική δίωξη συνεχίζεται. Αν η Βουλή αποφασίσει την άσκηση ποινικής  
δίωξης σε βάρος Υπουργού ή Υφυπουργού κατά το άρθρο 86 του Συντάγματος, σε  
περίπτωση καταδίκης από το Ειδικό Δικαστήριο, ο κατά το προηγούμενο εδάφιο  
συμμέτοχος που εισέφερε τα αποδεικτικά στοιχεία τιμωρείται με ποινή μειωμένη στο  
μέτρο του άρθρου 44 παρ. 2 εδάφιο πρώτο. …  
Σελίδα 11 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
5. Αν η κίνηση της ποινικής διαδικασίας δεν είναι δυνατή λόγω εξάλειψης του  
αξιόποινου (δηλαδή η εν λόγω πράξη δεν κρίνεται πλέον ποινικής φύσεως) σύμφωνα με  
τα οριζόμενα στο εδάφιο β ́ της παραγράφου 3 του άρθρου 86 του Συντάγματος, στον  
κατηγορούμενο επιβάλλεται ποινή μειωμένη στο μέτρο του άρθρου 44 παρ. 2 εδάφιο  
πρώτο. Το δικαστήριο μπορεί να διατάξει και την αναστολή εκτέλεσης της ποινής  
αυτής, κατά τα οριζόμενα στην παράγραφο 2.»  
Άρθρο 369  
Δημοσίευση της απόφασης  
«1. Η παρ. 3 του άρθρου 229 έχει εφαρμογή και στις περιπτώσεις των άρθρων  
361, 362, 363, 364 και 365 υπέρ εκείνου που υπέβαλε την (εν λόγω) έγκληση… . Αν η  
(εν λόγω) πράξη τελέστηκε με δημοσίευμα στον τύπο, η δημοσίευση πρέπει να γίνει με  
την καταχώρηση σε εφημερίδα τουλάχιστον του σκεπτικού και του διατακτικού της  
απόφασης.»  
IV.  
ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ  
25. Οι σχετικές διατάξεις του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, όπως εφαρμόζονται  
κατά τον κρίσιμο χρόνο, έχουν ως ακολούθως:  
«1. Το ποινικό δικαστήριο δεν μπορεί να ασχοληθεί με την πολιτική αγωγή όταν  
αποφαίνεται ότι δεν πρέπει να γίνει δίωξη ή απαλλάσσει για οποιονδήποτε λόγο τον  
κατηγορούμενο.  
2. Το ποινικό δικαστήριο που εξετάζει την πολιτική αγωγή είναι υποχρεωμένο  
να αποφασίζει γι' αυτήν. Κατ’ εξαίρεση μπορεί να την παραπέμψει στα πολιτικά  
δικαστήρια για {επιδίκαση αναφορικά με} όσα κεφάλαια …, με την προϋπόθεση ότι το  
ζητούμενο πόσο υπερβαίνει τα σαράντα τέσσερα (44) ευρώ. Το ποινικό δικαστήριο  
αποφασίζει ελεύθερα σε κάθε περίπτωση που εκδικάζει υπόθεση αποζημίωσης… .»  
26. Όσον αφορά τις αξιώσεις που υποβάλλονται στο πλαίσιο πολιτικής αγωγής,  
η ελληνική νομοθεσία δεν προβλέπει ότι η έκβαση τέτοιων αξιώσεων εξαρτάται από  
την έκβαση της ποινικής διαδικασίας. Οι αστικές αξιώσεις μπορούν να ασκηθούν  
ανεξάρτητα και στο σύνολό τους ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων, ανεξάρτητα από  
το εάν ο κατηγορούμενος έχει καταδικαστεί ή αθωωθεί από ποινικό δικαστήριο και το  
γεγονός ότι έχει κινηθεί ποινική διαδικασία δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε πολιτική  
διαδικασία πρέπει να ανασταλεί. Σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 1474/2000 του  
Σελίδα 12 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
Αρείου Πάγου, ο ενδιαφερόμενος δικαιούται να ασκήσει ένδικα μέσα είτε ενώπιον των  
πολιτικών είτε ποινικών δικαστηρίων τόσο για χρηματική όσο και για ηθική βλάβη.  
27. Η απόφαση 940/2013 του Αρείου Πάγου αναφέρεται στην δημοσίευση  
απόφασης ως «παρεπόμενη ποινή». Ο Άρειος Πάγος στην προκείμενη υπόθεση,  
ακύρωσε απόφαση που εκδόθηκε από το Εφετείο με βάση ότι η απόφαση αυτή είχε  
δημοσιευθεί παρόλο που το θύμα δεν είχε αιτηθεί ανάλογη δημοσίευση.  
28. Ο νέος Κώδικας Ποινικής Δικονομίας, που εισήχθη με το Νόμο 4620/2019  
και που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2019, επανακαθορίζει την θέση και φύση των  
πολιτικώς εναγόντων εντός του πλαισίου των ποινικών διαδικασιών και προβλέπει ότι η  
παρουσία του ενάγοντα είναι απαραίτητη μόνο προκειμένου να υποστηρίξει τις εν λόγω  
κατηγορίες.  
V.  
ΑΣΤΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ  
29. Οι σχετικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα μπορούν να αναζητηθούν στην  
υπόθεση Βαλλιανάτος και Λοιποί κατά Ελλάδας [Ευρεία Σύνθεση], αρ. 29381/09 και  
32684/07, παρ.17, ΕΔΔΑ 2013 (αποσπάσματα).  
30. Σύμφωνα με τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου και ιδιαίτερα με τις  
αποφάσεις υπ’ αριθμ. 1216/2014, 726/2015 και 105/2020, τα δικαιώματα της  
προσωπικότητας μπορούν επίσης να παραβιαστούν από πράξη που διώκεται ποινικά,  
όπως είναι η περίπτωση όπου βλάπτεται η τιμή και η υπόληψη ενός ατόμου μέσω  
αποδείξεων ή ισχυρισμών που είναι δυσφημιστικοί ή συκοφαντικοί στα πλαίσια  
ερμηνείας των Άρθρων 361-363 του Ποινικού Κώδικα.  
31. Σύμφωνα με τις αποφάσεις υπ’ αριθμ. 15/2020 του Εφετείου Αιγαίου και  
97/2018 του Αρείου Πάγου, παραβίαση μίας από τις πλευρές της προσωπικότητας  
αποτελεί προσβολή ολόκληρης της έννοιας της προσωπικότητας.  
VI. ΝΟΜΟΣ 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ  
(«ΝΟΜΟΣ ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ ΥΠΟΥΡΓΩΝ»)  
32. Κατά τον κρίσιμο χρόνο οι σχετικές διατάξεις του νόμου αυτού έχουν ως  
ακολούθως.  
Άρθρο 1  
Πεδίο εφαρμογής του νόμου  
«1. Πλημμελήματα ή κακουργήματα, που τελούνται από Υπουργό, κατά την  
άσκηση των καθηκόντων του, εκδικάζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου αυτού  
Σελίδα 13 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
από το κατ` άρθρο 86 του Συντάγματος Ειδικό Δικαστήριο, ακόμη και αν ο Υπουργός  
έχει παύσει να έχει την ιδιότητα αυτή… .»  
Άρθρο 15  
Διαδικασία στο ακροατήριο  
«5. Πολιτική αγωγή δεν επιτρέπεται να ασκηθεί στο Ειδικό Δικαστήριο. Η  
αγωγή αποζημίωσης ή χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης ασκείται και  
εκδικάζεται κατά τις ισχύουσες διατάξεις.»  
Το άρθρο 15 παρ.5 καταργήθηκε με το Νόμο 4855/2021 που τέθηκε σε ισχύ  
στις 12 Νοεμβρίου 2021.  
VII. ΝΟΜΟΣ 1178/1981 ΠΕΡΙ ΑΣΤΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ  
ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ.  
33. Η μόνη διάταξη του Νόμου 1178/1981 έχει ως εξής ως προς τα σχετικά  
τμήματα:  
«1. Ο ιδιοκτήτης παντός εντύπου υποχρεούται σε πλήρη αποζημίωση τόσο για  
την παράνομη περιουσιακή ζημία όσο και για χρηματική ικανοποίηση για την ηθική  
βλάβη που προξένησε η δημοσίευση (υλικού) και που έθιξε την τιμή ή υπόληψη κάθε  
προσώπου …  
6. Σε περίπτωση που γίνει δεκτή αγωγή του παρόντος άρθρου σε βάρος  
εφημερίδας, το δικαστήριο, εφ` όσον έχει υποβληθεί αίτημα το αργότερο ενώπιον του  
πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, διατάσσει … την καταχώριση στην εφημερίδα αυτή  
περιλήψεως της αποφάσεως. Η περίληψη αυτή αρκεί να περιέχει:  
α) τον αριθμό και την ημερομηνία δημοσίευσης της απόφασης,  
β) το δικαστήριο που την εξέδωσε,  
γ) το ονοματεπώνυμο του θιγέντος ατόμου από το επιλήψιμο δημοσίευημα,  
δ) τις φράσεις που κρίθηκαν δυσφημιστικές ή εξυβριστικές βάσει των οποίων  
επιδικάστηκε η αποζημίωση ή η χρηματική ικανοποίηση και  
ε) το φύλλο της εφημερίδας και την ημερομηνία δημοσίευσής τους…. .»  
34. Σύμφωνα με τις αποφάσεις 576/2015 του Αρείου Πάγου, 3072/2014 του  
Εφετείου Αθηνών και 497/2017 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, η διάταξη  
αυτή εφαρμόζεται κατ’ αναλογία (mutatis mutandis) στην παραβίαση των δικαιωμάτων  
της προσωπικότητας που διαπράχθηκε με την διάδοση δυσφημιστικών, προσβλητικών  
και συκοφαντικών σχολείων διαδικτυακά, σε ιστοσελίδες και σε ιστολόγια.  
Σελίδα 14 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
35. Σύμφωνα με την απόφαση 1750/2013 του Αρείου Πάγου, εάν ο εκδότης δεν  
σέβεται την υποχρέωση να δημοσιεύσει περίληψη της εν λόγω απόφασης εντός  
δεκαπέντε ημερών, θα του επιβληθεί πρόστιμο για κάθε ημέρα καθυστέρησης. Εάν η  
υποχρέωση για δημοσίευση δεν γίνει σεβαστή, το εν λόγω πρόσωπο θα τιμωρηθεί με  
ποινή φυλάκισης έως ένα έτος, ή με πρόστιμο (απόφαση 1775/2005 του Αρείου  
Πάγου).  
36. Στην απόφαση 2/1995, ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι μόνο το θύμα μπορεί εάν  
οι διαδικασίες είναι υπέρ του ή της, να αιτηθεί την δημοσίευση της εν λόγω απόφασης.  
37. Με την απόφαση 6148/2013, το Πρωτοδικείο Αθηνών, κατά την εξέταση  
αγωγής για αποζημίωση αναφορικά με την παραβίαση της προσωπικότητας, επέτρεψε  
μεταξύ άλλων (inter alia) αίτημα να δοθεί εντολή στον εναγόμενο να διευθετήσει ώστε  
η απόφαση να δημοσιευθεί.  
ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ  
I.  
ΦΕΡΟΜΕΝΗ ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 6 ΠΑΡ.1 ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ  
38. Η προσφεύγουσα διαμαρτυρήθηκε πως η άρνηση της Ελληνικής  
Κυβέρνησης να άρει την ασυλία του Π.Κ. παραβίασε το δικαίωμά της για πρόσβαση  
στο δικαστήριο σύμφωνα με το Άρθρο 6 παρ.1 της Σύμβασης, το οποίο στο σχετικό  
μέρος του έχει ως εξής:  
«Στον καθορισμό των αστικών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων … κάθε άτομο  
δικαιούται μία δίκαιη … δίκη … από … δικαστήριο …»  
Α. Παραδεκτό  
I. Τα επιχειρήματα των μερών  
α) Συμβατότητα καθ’ ύλη (ratione materiae)  
39. Η Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η επίμαχη διαδικασία δεν εμπίπτει στο πεδίο  
εφαρμογής του Άρθρου 6 παρ. 1 της Σύμβασης και ότι η αίτηση θα έπρεπε επομένως να  
κηρυχθεί απαράδεκτη ratione materiae (καθ’ ύλη). Υποστήριξαν ότι το αστικό  
δικαίωμα που προσπάθησε να προστατεύσει η προσφεύγουσα ήταν το δικαίωμα στην  
προσωπικότητα, το οποίο είχε παραβιαστεί από την ανάρτηση του P.K. στο Twitter.  
Μαζί με την ποινική της καταγγελία, η προσφεύγουσα είχε ασκήσει αγωγή για  
αποζημίωση, η οποία είχε γίνει δεκτή σε πρώτο βαθμό. Συγκεκριμένα, το αρμόδιο  
δικαστήριο είχε αναγνωρίσει ότι η ανάρτηση είχε παραβιάσει τα δικαιώματα της  
Σελίδα 15 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
προσωπικότητας της προσφεύγουσας και της είχε επιδικάσει αποζημίωση. Επομένως,  
σύμφωνα με την Κυβέρνηση, τα πολιτικά δικαιώματα της προσφεύγουσας δεν είχαν  
θιγεί. Αντίθετα, είχαν ικανοποιηθεί από την αναγνώριση του πολιτικού δικαστηρίου ότι  
το δικαίωμα της προσωπικότητας της προσφεύγουσας είχε παραβιαστεί και από την  
επιδίκαση αποζημίωσης.  
40. Επιπλέον, σύμφωνα με την Κυβέρνηση, η έκβαση της αστικής διαδικασίας  
δεν εξαρτιόταν από την έκβαση της ποινικής διαδικασίας, δεδομένου ότι, σύμφωνα με  
το Ελληνικό δίκαιο, μια απόφαση οποιουδήποτε ποινικού δικαστηρίου δεν ήταν  
δεσμευτική για ένα αστικό δικαστήριο. Επομένως, το γεγονός ότι δεν είχε κινηθεί η  
ποινική διαδικασία δεν ήταν καθοριστικό για τα δικαιώματα της προσφεύγουσας.  
Επιπλέον, η ποινική δίωξη σε βάρος του Π.Κ. θα συνέχιζε αποκλειστικά ως προς την  
ποινική καταδίκη του Π.Κ. – δηλαδή, για καθαρά σωφρονιστικούς σκοπούς. Ωστόσο, η  
Σύμβαση δεν αναγνωρίζει το δικαίωμα δίωξης ή καταδίκης τρίτων.  
41. Η προσφεύγουσα κάλεσε το Δικαστήριο να απορρίψει την ένσταση.  
Υποστήριξε ότι η Κυβέρνηση δεν υποστήριξε ούτε απέδειξε ότι η καταγγελία που είχε  
υποβάλει στα εθνικά δικαστήρια είχε σκοπό να εκδικηθεί τον Π.Κ. Πρόσθεσε ότι εκτός  
από το δικαίωμα υποβολής αξίωσης για αποζημίωση, το δικαίωμα στην καλή φήμη  
ήταν ένα άλλο δικαίωμα (αστικής φύσης) που στόχευε να προστατεύσει.  
β) έλλειψη κατάστασης θύματος  
42. Η Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η προσφεύγουσα είχε συνεχίσει τις αξιώσεις  
της κατά του Π.K. ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων τα οποία, ενώ εκκρεμούσε η  
καταγγελία της, είχαν αναγνωρίσει ότι είχε υποστεί ηθική βλάβη και της είχαν  
επιδικάσει αποζημίωση. Ως εκ τούτου, η προσφεύγουσα είχε λάβει ικανοποίηση από τα  
εθνικά δικαστήρια και πρέπει να γίνει δεκτό ότι είχε χάσει την ιδιότητά της ως θύμα.  
43. Η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι η φήμη της θα μπορούσε να  
αποκατασταθεί μόνο με τη δημοσίευση της απόφασης του ποινικού δικαστηρίου κατά  
του Π.Κ. Σύμφωνα με την προσφεύγουσα, μια τέτοια αποκατάσταση προβλεπόταν από  
τον Ποινικό Κώδικα (Άρθρα 361-363), αλλά όχι από τον νόμο που εξέταζε το ζήτημα  
της αστικής ευθύνης των μέσων ενημέρωσης. Πρόσθεσε ότι σύμφωνα με το άρθρο 369  
παρ.1 του Ποινικού Κώδικα, που ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών,  
το θύμα μπορούσε να ζητήσει από τα ποινικά δικαστήρια να διατάξουν τη δημοσίευση  
της απόφασης που της επιδικάζει αποζημίωση (βλ. παράγραφο 27 ανωτέρω). Η διάταξη  
αυτή δεν είχε τροποποιηθεί από το νέο Ποινικό Κώδικα. Το θύμα είχε πάντα το  
Σελίδα 16 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
δικαίωμα να ζητήσει τη δημοσίευση μιας απόφασης και το ποινικό δικαστήριο  
μπορούσε να διατάξει μια τέτοια δημοσίευση. Εάν δεν τηρηθεί η υποχρέωση  
δημοσίευσης, ο υπεύθυνος για την παράλειψη διασφάλισης της δημοσίευσης θα  
μπορούσε να τιμωρηθεί με ποινή φυλάκισης έως ένα έτος ή με χρηματική ποινή (βλ.  
παράγραφο 35 ανωτέρω).  
44. Η προσφεύγουσα πρόσθεσε ότι ο Ν. 1178/1981 προέβλεπε την δυνατότητα  
του πολιτικού δικαστηρίου να διατάξει τη δημοσίευση μιας απόφασης, αλλά μόνο εάν η  
εν λόγω ζημία είχε προκληθεί από τα μέσα ενημέρωσης και εάν την ευθύνη φέρει  
αποκλειστικά ο εκδότης, στον οποίο θα επιβληθεί πρόστιμο για κάθε ημέρα  
καθυστέρησης εάν δεν σεβάστηκε την υποχρέωση δημοσίευσης εντός δεκαπέντε  
ημερών, (βλ. παράγραφο 35 ανωτέρω). Στην προκειμένη περίπτωση, η προσφεύγουσα  
είχε ζητήσει (βάσει του Ν. 1178/1981) τη δημοσίευση περίληψης της απόφασης με την  
οποία έγινε δεκτή η πολιτική της αγωγή· ωστόσο το δικαστήριο είχε απορρίψει το  
αίτημά της, καθώς η προσβολή της προσωπικότητάς της είχε γίνει μέσω του Twitter και  
ο Π.Κ. δεν ήταν κάτοχος «έντυπου εγγράφου». Με την ποινική μήνυση που κατέθεσε η  
προσφεύγουσα είχε ζητήσει σε περίπτωση καταδίκης του Π.Κ., η απόφαση να  
δημοσιευθεί σε δύο ημερήσιες αθηναϊκές εφημερίδες. Επομένως, σύμφωνα με την  
προσφεύγουσα, εάν η Βουλή είχε άρει την ασυλία του Π.Κ. και αυτός είχε  
καταδικαστεί, το ποινικό δικαστήριο θα είχε διατάξει τη δημοσίευση της απόφασης.  
Συνεπώς, το στοιχείο που η προσφεύγουσα θεώρησε ότι συνιστούσε την κύρια ζημία  
που προκλήθηκε από την παραβίαση των δικαιωμάτων της προσωπικότητάς της δεν  
είχε αποκατασταθεί και δεν μπορούσε να αποκατασταθεί.  
γ) Μη εξάντληση των εγχώριων ένδικων μέσων  
45. Σύμφωνα με την Κυβέρνηση, η αγωγή αποζημίωσης είναι το πιο  
ενδεδειγμένο και κατάλληλο ένδικο μέσο για την ικανοποίηση των πολιτικών  
δικαιωμάτων της προσφεύγουσας. Η αγωγή αυτή έγινε δεκτή σε πρώτο βαθμό και  
εκκρεμεί η έφεση. Επομένως, τα διαθέσιμα εγχώρια ένδικα μέσα δεν έχουν εξαντληθεί.  
46. Η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι η φήμη της μπορούσε να αποκατασταθεί  
μόνο με τη δημοσίευση της απόφασης που διέταξε το ποινικό δικαστήριο.  
2. Η εκτίμηση του Δικαστηρίου  
47. Το Δικαστήριο θεωρεί ότι τα παραπάνω επιχειρήματα της Κυβέρνησης  
συνδέονται στενά με την ουσία της καταγγελίας της προσφεύγουσας και θα πρέπει να  
Σελίδα 17 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
εξεταστούν σύμφωνα με την ουσιαστική διάταξη της Σύμβασης που επικαλείται η  
προσφεύγουσα. Κατά συνέπεια, συμφωνεί με τις αντιρρήσεις της κυβέρνησης επί της  
ουσίας της υπόθεσης.  
Το Δικαστήριο σημειώνει περαιτέρω ότι η προσφυγή δεν είναι ούτε προδήλως  
αβάσιμη ούτε απαράδεκτη για άλλους λόγους που αναφέρονται στο Άρθρο 35 της  
Σύμβασης. Επομένως, πρέπει να κριθεί παραδεκτή.  
Β. Ουσία  
1. Οι παρατηρήσεις των μερών  
α) Η προσφεύγουσα  
48. Η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι ο περιορισμός του δικαιώματος  
πρόσβασής της σε δικαστήριο είχε παραβιάσει την ίδια την ουσία αυτού του  
δικαιώματος και ήταν δυσανάλογος. Υποστήριξε ότι η καλή της φήμη δεν μπορούσε να  
διορθωθεί με την επιδίκαση αποζημίωσης από τα πολιτικά δικαστήρια και ότι η  
δημοσίευση της καταδίκης του Π.Κ. ήταν απαραίτητη.  
49. Όσον αφορά το ερώτημα εάν τέτοιος περιορισμός προβλεπόταν από το  
νόμο, η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι το Άρθρο 86 του Συντάγματος εφαρμόζεται  
στους υπουργούς της κυβέρνησης και πρώην υπουργούς «για ποινικά αδικήματα που  
διέπραξαν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους». Στην προκειμένη περίπτωση, σε  
συκοφαντική δυσφήμιση και εξύβριση της προσφεύγουσας, ο Π.Κ. δεν ασκούσε τα  
καθήκοντά του ως υπουργός. Πρόσθεσε ότι η επίκληση του άρθρου 86 του  
Συντάγματος ήταν αυθαίρετη. Ο αρμόδιος εισαγγελέας είχε ζητήσει από τη Βουλή να  
άρει την ασυλία του Π.Κ. βάσει του άρθρου 62 του Συντάγματος (που ίσχυε για την  
ασυλία των βουλευτών) και όχι βάσει του άρθρου 86 (που ίσχυε για τους υπουργούς  
της κυβέρνησης). Σύμφωνα με την προσφεύγουσα, η νομική βάση του αιτήματός της  
είχε τροποποιηθεί αυθαίρετα μετά την υποβολή υπομνήματος στην Επιτροπή  
Κοινοβουλευτικής Δεοντολογίας από τον Π.Κ. Στην απόφασή του υπ’ αριθμ.  
9529/2019 το πρωτοβάθμιο δικαστήριο είχε κρίνει ότι το εν λόγω tweet δεν εμπίπτει  
στους λόγους που ορίζονται στο άρθρο 61 του Συντάγματος για άρνηση χορήγησης  
παραίτησης και ότι το ζήτημα της εφαρμογής του άρθρου 86 του Συντάγματος δεν είχε  
εξεταστεί. Επιπλέον, στην έφεσή του κατά της απόφασης 9529/2019, Π.Κ. είχε  
διεκδικήσει τη βουλευτική ασυλία βάσει των άρθρων 61 και 62 του Συντάγματος (και  
όχι βάσει του άρθρου 86 του Συντάγματος λόγω του ότι ασκούσε τα «υπουργικά του  
καθήκοντα»). Σύμφωνα με τον προσφεύγοντα, η νομολογία των ελληνικών  
Σελίδα 18 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
δικαστηρίων ήταν πολύ σαφής ότι η έκφραση γνώμης από έναν βουλευτή σε έντυπα  
έγγραφα, στην τηλεόραση ή στο Διαδίκτυο δεν εμπίπτει στις κοινοβουλευτικές του  
λειτουργίες (βλ. παράγραφο 22 ανωτέρω). Τα αδικήματα που σχετίζονταν με  
«υπουργικές αρμοδιότητες» ορίστηκαν με σαφήνεια στο άρθρο 263 Β παρ. 4 και 5 του  
Ποινικού Κώδικα, όπως ίσχυε κατά τον οικείο χρόνο. Αντίθετα, τα αδικήματα των  
άρθρων 361 έως 363 του Ποινικού Κώδικα δεν αποτελούσαν μέρος αυτού του άρθρου.  
Η προσφεύγουσα υποστήριξε επίσης ότι η Βουλή ουδέποτε συνέδεσε την ποινική  
ευθύνη υπουργού με αδικήματα που ορίζονται σε αυτά τα άρθρα. Υπέβαλε  
παραδείγματα έξι υποθέσεων όπου είχε εφαρμοστεί το άρθρο 86 του Συντάγματος και  
υποστήριξε ότι στην παρούσα υπόθεση δεν υπήρχε νομική βάση για τον επίδικο  
περιορισμό.  
50. Η προσφεύγουσα πρόσθεσε ότι η Κυβέρνηση δεν είχε εξηγήσει στις  
παρατηρήσεις της ποιος ήταν ο θεμιτός σκοπός αυτού του περιορισμού. Ακόμη και αν  
υποτεθεί ότι ο επιδιωκόμενος στόχος ήταν η προστασία της ελευθερίας της έκφρασης  
του βουλευτή, ήταν σαφές ότι είχαν εφαρμοστεί τα άρθρα 61 και 62 και όχι 86 του  
Συντάγματος.  
51. Όσον αφορά την αναλογικότητα του περιορισμού, η προσφεύγουσα  
υποστήριξε ότι η ζημία στην καλή της φήμη δεν είχε συνδεθεί με τις βουλευτικές  
λειτουργίες του Π.Κ. υπό την στενή έννοια του όρου (stricto sensu). Είχε διαπραχθεί  
μέσω ενός tweet, χωρίς να έχει προκαλέσει τον Π.Κ. η προσφεύγουσα, ένας  
δημοσιογράφος ή τρίτος πολιτικός. Το tweet περιείχε τουλάχιστον δύο αποσπάσματα  
που δεν είχαν σχέση με πολιτική συζήτηση: τη χρήση του επωνύμου «Χριστοφοράκου-  
Μαρινάκη» ως επωνύμου της προσφεύγουσας, που είχε υπονομεύσει τη μνήμη του  
δολοφονηθέντος συζύγου της, Παύλου Μπακογιάννη από τρομοκρατική οργάνωση και  
η φράση «η τουρκική ηρωίνη πληρώνει...» που είχε αποτελέσει ευθεία επίθεση στην  
τιμή της. Σύμφωνα με την προσφεύγουσα, το Πρωτοδικείο Αθηνών είχε ακολουθήσει  
αυτό που αποτελούσε τη νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων σχετικά με τη  
βουλευτική ασυλία τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Επιπλέον, είχε ήδη κριθεί από τα  
ελληνικά δικαστήρια ότι η έκφραση γνώμης ενός βουλευτή σε έντυπα κείμενα, στην  
τηλεόραση ή στο διαδίκτυο δεν συνεπαγόταν την άσκηση των βουλευτικών του ή της  
καθηκόντων (αποφάσεις 2644/ 2013 και 4061/2014 Πρωτοδικείου Αθηνών – βλ.  
παράγραφο 22 ανωτέρω). Τέλος, με την τροποποίηση του άρθρου 63 του Συντάγματος  
το 2019, η Ελλάδα είχε συμμορφωθεί με τη νομολογία του Δικαστηρίου. Ακόμη και αν  
υποτεθεί ότι το επίμαχο tweet είχε αναρτηθεί από τον Π.Κ. κατά την άσκηση των  
Σελίδα 19 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
βουλευτικών του καθηκόντων, το άρθρο 61 του Συντάγματος προέβλεπε τη δυνατότητα  
εξαίρεσης σε περίπτωση συκοφαντικής δυσφήμισης, μεταξύ άλλων και σε ό,τι αφορά  
τη μη-ευθύνη των βουλευτών. Ειδικότερα, το άρθρο αυτό παρείχε τη δυνατότητα στη  
Βουλή να άρει τη βουλευτική ασυλία ακόμη και αν η φερόμενη δυσφήμιση είχε  
διαπραχθεί κατά την άσκηση των καθηκόντων του βουλευτή. Σύμφωνα με τον  
προσφεύγοντα, με αυτόν τον τρόπο το Σύνταγμα στάθμισε την ελευθερία έκφρασης του  
βουλευτή έναντι του δικαιώματος του θύματος για προστασία από δυσφήμιση.  
β) Η Κυβέρνηση  
52. Η Κυβέρνηση υποστήριξε ότι το δικαίωμα πρόσβασης της προσφεύγουσας  
σε δικαστήριο δεν είχε παραβιαστεί. Η προσφεύγουσα είχε στη διάθεσή της τη  
δυνατότητα να ασκήσει αγωγή αποζημίωσης στα πολιτικά δικαστήρια, την οποία είχε  
χρησιμοποιήσει. Σύμφωνα με την Κυβέρνηση, η αγωγή αποζημίωσης είχε αποτελέσει  
το καταλληλότερο και αποτελεσματικότερο ένδικο μέσο για την προστασία των  
πολιτικών της δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η αγωγή της εκδικάστηκε από το  
Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και της είχε επιδικαστεί αποζημίωση· επομένως δεν  
της είχε στερηθεί το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο. Το γεγονός ότι η Βουλή δεν  
είχε άρει τη βουλευτική ασυλία του Π.K. και ότι η ποινική διαδικασία δεν μπορούσε να  
συνεχιστεί δεν είχε βλάψει το δικαίωμα της προσφεύγουσας.  
53. Πρόσθεσαν ότι, αν υποτεθεί ότι η ποινική διαδικασία είχε συνεχιστεί μετά  
την άρση της ασυλίας του Π.Κ., αυτό δεν θα είχε καμία επίδραση στην αγωγή  
αποζημίωσης δεδομένου ότι είχαν αποτελέσει δύο ανεξάρτητες διαδικασίες. Επιπλέον,  
μετά την εξέταση της αγωγής της αιτούσας για αποζημίωση, η συμμετοχή της στην  
ποινική δίωξη κατά του Π.Κ. θα είχε περιοριστεί στην επιβεβαίωση των κατηγοριών.  
Συνεπώς, η έκβαση της ποινικής διαδικασίας δεν ήταν καθοριστική για τα δικαιώματα  
της προσφεύγουσας. Ακόμη και αν η Βουλή είχε συναινέσει, εφαρμόζοντας το άρθρο  
86 του Συντάγματος να εκκινήσει την ποινική διαδικασία κατά του Π.Κ., η υπόθεση θα  
είχε εκδικαστεί από το Ειδικό Δικαστήριο, ενώπιον του οποίου η προσφεύγουσα δεν θα  
μπορούσε να καταστεί πολιτικώς ενάγουσας βάσει του άρθρου 15 παρ. 5 του Ν.  
3126/2003.  
54. Επιπλέον, το σκεπτικό της άρνησης του Κοινοβουλίου να άρει την ασυλία –  
δηλαδή αν η άρνηση αυτή βασιζόταν στο άρθρο 61 ή στο άρθρο 86 του Συντάγματος –  
δεν είχε καμία επίπτωση στην παρούσα υπόθεση. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι το  
Δικαστήριο στη νομολογία του αντιμετώπισε με ομοιόμορφο τρόπο το ζήτημα του  
Σελίδα 20 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο, αντιμετωπίζοντας τον περιορισμό υπό το  
πρίσμα της αναλογικότητας και αποδίδοντας σημασία στην προσβασιμότητα και την  
αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων ένδικων μέσων, ιδίως πριν από τα πολιτικά  
δικαστήρια.  
55. Στο βαθμό που το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι το δικαίωμά της για  
«καλή φήμη» δεν είχε ικανοποιηθεί, η Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η «καλή φήμη» ήταν  
έκφραση του δικαιώματος στην προσωπικότητα. Το τελευταίο, με τη σειρά του, ήταν  
ένα σύνολο στοιχείων που συνιστούσαν την ουσία ενός ατόμου. Αυτά τα στοιχεία που  
περιελάμβαναν τιμή και φήμη, δεν ήταν αυτόνομα δικαιώματα αλλά εκφράσεις του  
δικαιώματος στην προσωπικότητα. Η παραβίαση της προσωπικότητας σε σχέση με  
οποιαδήποτε από αυτές τις πτυχές συνιστούσε παραβίαση της συνολικής έννοιας των  
δικαιωμάτων της προσωπικότητας (βλ. παράγραφο 31 ανωτέρω). Το ερώτημα αν ήταν  
το αστικό ή ποινικό δίκαιο που απαγόρευε την παραβίαση της προσωπικότητας ήταν  
επουσιώδες. Στην παρούσα υπόθεση, η αναγνώριση από τα πολιτικά δικαστήρια της  
παραβίασης των δικαιωμάτων της προσωπικότητας της προσφεύγουσας είχε  
ικανοποιήσει το αστικό δικαίωμα της προσφεύγουσας, στο σύνολό του. Δεδομένου ότι  
δεν υπήρξε «ενεργή προσβολή» της προσωπικότητας της προσφεύγουσας, η επιδίκαση  
αποζημίωσης αποτελούσε επαρκή επανόρθωση. Επιπλέον, η δημοσίευση μιας  
απόφασης θα μπορούσε να διαταχθεί τόσο από πολιτικά όσο και από ποινικά  
δικαστήρια, κατά την κρίση τους (βλ. παράγραφο 37 ανωτέρω). Στην παρούσα  
υπόθεση, το αίτημα της προσφεύγουσας είχε απορριφθεί από το αρμόδιο πολιτικό  
δικαστήριο και η προσφεύγουσα δεν είχε ασκήσει έφεση. Συμπερασματικά, σύμφωνα  
με την Κυβέρνηση, η προσφυγή στα ποινικά δικαστήρια δεν θα παρείχε ευρύτερη  
προστασία στην προσφεύγουσα σε σύγκριση με αυτή που παρέχουν τα πολιτικά  
δικαστήρια.  
2. Η εκτίμηση του Δικαστηρίου  
α) Γενικές αρχές  
56. Το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο που εγγυάται το Άρθρο 6  
θεσπίστηκε στην υπόθεση Golder κατά Ηνωμένου Βασιλείου (21 Φεβρουαρίου 1975, §§  
28-36, Series A αρ.18). Σε εκείνη την περίπτωση, το Δικαστήριο έκρινε ότι το δικαίωμα  
πρόσβασης σε δικαστήριο αποτελεί εγγενή παράγοντα των διασφαλίσεων που  
κατοχυρώνονται στο Άρθρο 6, αναφερόμενο στις αρχές του κράτους δικαίου και στην  
αποφυγή της αυθαίρετης εξουσίας που διέπουν μεγάλο μέρος της Σύμβασης. Έτσι, το  
Σελίδα 21 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
Άρθρο 6 παρ. 1 διασφαλίζει σε κάθε πρόσωπο το δικαίωμα να ασκήσει αξίωση σχετικά  
με τα πολιτικά του δικαιώματα και τις υποχρεώσεις ενώπιον δικαστηρίου (βλ. Ελληνική  
Καθολική Ενορία στο Lupeni και Λοιποί κ. Ρουμανίας [Ευρεία Σύνθεση], αρ. 76943/11,  
παρ. 84, 29 Νοεμβρίου 2016, με περαιτέρω παραπομπές στη νομολογία του  
Δικαστηρίου).  
57. Ωστόσο, το δικαίωμα αυτό δεν είναι απόλυτο και μπορεί να υπόκειται σε  
περιορισμούς· αυτά επιτρέπονται σιωπηρά, καθώς το δικαίωμα πρόσβασης από την ίδια  
του τη φύση απαιτεί ρύθμιση από το Κράτος, ρύθμιση που μπορεί να ποικίλλει χρονικά  
και κατά τόπο ανάλογα με τις ανάγκες και τους πόρους της κοινότητας και των ατόμων  
(βλ. Stanev κατά Βουλγαρίας [Ευρεία Σύνθεση ], αρ.36760/06, παρ. 230, ΕΔΔΑ 2012).  
Κατά τη θέσπιση τέτοιου κανονισμού, τα Συμβαλλόμενα Κράτη απολαμβάνουν ένα  
ορισμένο περιθώριο εκτίμησης. Ενώ η τελική απόφαση ως προς την τήρηση των  
απαιτήσεων της Σύμβασης εναπόκειται στο Δικαστήριο, δεν αποτελεί μέρος της  
λειτουργίας του Δικαστηρίου να υποκαθιστά για την αξιολόγηση των εθνικών αρχών  
οποιαδήποτε άλλη αξιολόγηση για το ποια θα μπορούσε να είναι η καλύτερη πολιτική  
στον τομέα αυτό. Ωστόσο, οι περιορισμοί που ισχύουν δεν πρέπει να περιορίζουν την  
πρόσβαση που δίνεται στο άτομο με τέτοιο τρόπο ή σε τέτοιο βαθμό που να θίγεται η  
ίδια η ουσία του δικαιώματος. Επιπλέον, ένας περιορισμός δεν θα είναι συμβατός με το  
Άρθρο 6 παρ. 1 εάν δεν επιδιώκει θεμιτό σκοπό και εάν δεν υπάρχει εύλογη σχέση  
αναλογικότητας μεταξύ των μέσων που χρησιμοποιήθηκαν και του επιδιωκόμενου  
σκοπού (βλ. Grzęda κατά Πολωνίας [Ευρεία Σύνθεση], αρ. 43572/18, παρ.343, 15  
Μαρτίου 2022, Ελληνική Καθολική Ενορία στο Lupeni και Λοιποί όπως αναφέρθηκε  
ανωτέρω, παρ.89· δείτε επίσης Waite και Kennedy κατά Γερμανίας [Ευρεία Σύνθεση],  
αρ.26083/94, παρ.59, ΕΔΔΑ 1999-I και Cordova κατά Ιταλίας (αρ. 1), αρ. 40877/98,  
παρ. 54, ΕΔΔΑ 2003-Ι).  
58. Όταν ένα κράτος παρέχει ασυλία στους βουλευτές του, μπορεί να θιγεί η  
προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η  
βουλευτική ασυλία μπορεί να θεωρηθεί κατ’ αρχήν ότι επιβάλλει δυσανάλογο  
περιορισμό στο δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο, όπως ενσωματώνεται στο Άρθρο 6  
παρ. 1. Όπως το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο είναι εγγενές μέρος της εγγύησης  
για δίκαιη δίκη στο άρθρο αυτό, έτσι ορισμένοι περιορισμοί στην πρόσβαση πρέπει  
επίσης να θεωρούνται εγγενείς, όπως για παράδειγμα οι περιορισμοί που είναι γενικά  
αποδεκτοί από τα Συμβαλλόμενα Κράτη ως μέρος του δόγματος της βουλευτικής  
Σελίδα 22 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
ασυλίας (βλ. A. κατά Ηνωμένου Βασιλείου , αρ.35373/97, § 83, ΕΔΔΑ 2002-Χ και  
Τσαλκιτζής κατά Ελλάδος, αρ.11801/04, § 45, 16 Νοεμβρίου 2006).  
Ωστόσο, δεν θα ήταν σύμφωνο με το κράτος δικαίου σε μια δημοκρατική  
κοινωνία, ή με τη βασική αρχή που διέπει το Άρθρο 6 παρ. 1, εάν ένα κράτος  
μπορούσε, χωρίς περιορισμό ή έλεγχο από το Δικαστήριο, να αφαιρέσει από τη  
δικαιοδοσία των δικαστηρίων μία ολόκληρη σειρά αστικών αξιώσεων ή να απονέμει  
ασυλίες σε κατηγορίες προσώπων (βλ. Fayed κατά Ηνωμένου Βασιλείου, 21  
Σεπτεμβρίου 1994, § 65, Σειρά Α αρ. 294-Β· Συγγελίδης κατά Ελλάδας, αρ. 24895/07, §  
42, 11 Φεβρουαρίου 2010 και Αναγνώστου-Δεδούλη κατά Ελλάδος, αρ. 24779/08, § 48,  
16 Σεπτεμβρίου 2010).  
59. Το Δικαστήριο πρέπει κατ’ αρχάς να εξετάσει αν αυτός ο περιορισμός  
επιδίωκε θεμιτό σκοπό. Στο πλαίσιο αυτό, έχει προσδιορίσει ως βασικούς στόχους της  
ασυλίας που χορηγείται στα μέλη του Κοινοβουλίου να επιτραπεί σε αυτά τα μέλη να  
συμμετέχουν σε ουσιαστική συζήτηση και να εκπροσωπούν τους ψηφοφόρους τους σε  
θέματα δημοσίου συμφέροντος χωρίς να χρειάζεται να περιορίζουν τις παρατηρήσεις  
τους ή να τροποποιούν τις απόψεις τους λόγω του κινδύνου να λογοδοτήσουν ενώπιον  
δικαστηρίου ή άλλης ανάλογης αρχής, καθώς και της διατήρησης της διάκρισης των  
εξουσιών μεταξύ του νομοθέτη και του δικαστικού σώματος (βλ. Young κατά  
Ιρλανδίας, αρ. 25646/94, απόφαση της Επιτροπής της 17ης Ιανουαρίου 1996, DR 84-Α,  
σελ. 122, και Α., αναφέρεται ανωτέρω, §§ 75-77 και 79).  
60. Δεύτερον, το Δικαστήριο εξετάζει κατά πόσον ο εν λόγω περιορισμός είναι  
ανάλογος προς τους επιδιωκόμενους σκοπούς, ιδίως εάν ο ενδιαφερόμενος διαθέτει  
εύλογα εναλλακτικά μέσα για την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων του και  
εάν η ασυλία συνδέεται μόνο με την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων (A.,  
αναφέρθηκε ανωτέρω, § 86, και Zollmann κατά Ηνωμένου Βασιλείου (απόφ.), αρ.  
62902/00, ΕΔΔΑ 2003-XII).  
61. Η έλλειψη οποιασδήποτε σαφούς σύνδεσης με την κοινοβουλευτική  
δραστηριότητα απαιτεί μια περιορισμένη ερμηνεία της έννοιας της αναλογικότητας  
μεταξύ του επιδιωκόμενου σκοπού και των μέσων που χρησιμοποιούνται (Cordova  
κατά Ιταλίας (αρ. 2), αρ. 45649/99, § 64, ΕΣΔΑ 2003-Ι (αποσπάσματα) και  
Αναγνώστου-Δεδούλη, αναφέρθηκε ανωτέρω, § 50).  
Σελίδα 23 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
β) Εφαρμογή των ανωτέρω αρχών στην παρούσα υπόθεση  
62. Το Δικαστήριο σημειώνει εξαρχής ότι η παρούσα υπόθεση διαφέρει από τις  
υποθέσεις των Τσαλκιτζή και Συγγελίδη (αναφέρθηκαν ανωτέρω) τόσο ως προς τη θέση  
της προσφεύγουσας σε σχέση με τη δυνατότητα άρσης της ασυλίας του Π.Κ. όσο και  
ως προς το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο. Οι υποθέσεις αυτές αφορούσαν την άρνηση της  
Βουλής να εγκρίνει ποινικές διαδικασίες κατά βουλευτών σύμφωνα με τα άρθρα 61 και  
62 του Συντάγματος και το άρθρο 83 του Κανονισμού της Βουλής. Η παρούσα  
υπόθεση, όπως η υπόθεση Αναγνώστου-Δεδούλη (αναφέρθηκε ανωτέρω), αφορά την  
άρνηση της Βουλής των Ελλήνων να άρει την ασυλία υπουργού προκειμένου να  
ασκηθεί ποινική δίωξη εναντίον του, σύμφωνα με το άρθρο 86 του Συντάγματος και το  
άρθρο 15 του Νόμου περί Ευθύνης Υπουργών (βλ. παραγράφους 21 και 32 ανωτέρω).  
63. Το Δικαστήριο σημειώνει ότι το άρθρο 86 του Συντάγματος προβλέπει την  
προνομιακή μεταχείριση των υπουργών για ποινικά αδικήματα, η οποία εκδηλώνεται  
στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Βουλής να κινήσει ποινική διαδικασία κατά  
υπουργού και στη σύντομη προθεσμία εντός του οποίου η Βουλή μπορεί να κληθεί να  
ασκήσει τη δικαιοδοσία της (βλ. Αναγνώστου-Δεδούλη, αναφέρθηκε ανωτέρω, παρ. 52).  
Το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει, σε κάποιο βαθμό, τη νομιμότητα του σκοπού που  
επιδιώκει ο παρών κανονισμός: το γεγονός ότι η εισαγωγή της διαδικασίας εξαρτάται  
από την απόφαση ενός πολιτικού οργάνου μπορεί να φαίνεται αμφισβητήσιμο. Ωστόσο,  
τείνει να αποφεύγει την τιμωρία της πολιτικής ζωής και την άκαιρη παρέμβαση της  
δικαιοσύνης στη διεξαγωγή των πολιτικών υποθέσεων (ό.π.).  
64. Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, το Δικαστήριο πρέπει να πεισθεί ότι ο  
περιορισμός που επιβλήθηκε στην πρόσβαση της προσφεύγουσας σε δικαστήριο ήταν  
ανάλογος προς τον επιδιωκόμενο νόμιμο σκοπό (βλ. παράγραφο 91 ανωτέρω).  
65. Το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η Σύμβαση δεν εγγυάται το δικαίωμα  
άσκησης ποινικής δίωξης ή εξασφάλισης της καταδίκης τρίτου (Irene Wilson κατά  
Ηνωμένου Βασιλείου (απόφ.), αρ. 10601/09, § 29, 23 Οκτωβρίου 2012 , και M.T. και  
S.T. κατά Σλοβακίας (απόφ.), αρ. 59968/09, § 83, 29 Μαΐου 2012, με περαιτέρω  
παραπομπές σε αυτήν). Η δυνατότητα δίωξης ή καταδίκης τρίτων για ποινικό αδίκημα  
δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα: πρέπει να είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την  
άσκηση του δικαιώματος άσκησης πολιτικής αγωγής από το θύμα στο εσωτερικό  
δίκαιο, ακόμη και αν μόνο για να διασφαλίσει τη συμβολική αποκατάσταση ή  
προστασία πολιτικού δικαιώματος όπως το δικαίωμα στην «καλή φήμη» (Perez κατά  
Γαλλίας [Ευρεία Σύνθεση], αρ. 47287/99, § 70, ΕΣΔΑ 2004-I).  
Σελίδα 24 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
66. Το Δικαστήριο σημειώνει ότι η προσφεύγουσα άσκησε πολιτική αγωγή κατά  
του Π.Κ. ζητώντας αποζημίωση για ηθική βλάβη. Η προσφεύγουσα ζήτησε επίσης,  
τόσο μέσω πολιτικής αγωγής όσο και με την ποινική της μήνυση κατά του Π.Κ.,  
συγκεκριμένο πλεονέκτημα, ώστε οποιαδήποτε μελλοντική απόφαση σε περίπτωση  
καταδίκης του να δημοσιεύεται σε εφημερίδα.  
67. Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, αυτό το ελαφρυντικό που ζήτησε η  
προσφεύγουσα δεν μπορούσε να επιτευχθεί στο πλαίσιο της αστικής δίκης που είχε  
κινήσει, καθώς η σχετική εσωτερική νομοθεσία προβλέπει ότι μια τέτοια υποχρέωση  
επιβάλλεται μόνο στον ιδιοκτήτη του έντυπου μέσου (βλέπετε παράγραφο 33  
ανωτέρω). Ο σχετικός εσωτερικός Νόμος 1178/1981 που αναφέρεται στην «αστική  
ευθύνη του Τύπου», ισχύει και κατ’ αναλογία (κατά την ελληνική νομολογία – βλ. και  
την υπ’ αριθμ. 9529/2019 απόφαση Πρωτοδικείου Αθηνών, παράγραφος 18 ανωτέρω)  
σε εκφράσεις απόψεων διαδικτυακά. Ως εκ τούτου, η αστική διαδικασία δεν θα  
μπορούσε να της παράσχει επαρκή ανακούφιση από την άποψη αυτή ή να επανορθώσει  
τη ζημία που φέρεται να προκάλεσε στη φήμη της.  
68. Όσον αφορά την ποινική διαδικασία, το Δικαστήριο σημειώνει ότι με την  
υποβολή της ποινικής μήνυσης κατά του Π.Κ. στις 6 Αυγούστου 2018 η προσφεύγουσα  
προσπαθούσε να προστατεύσει τη φήμη της (βλ. παραγράφους 9 - 10 ανωτέρω). Η  
προσφεύγουσα ζήτησε ρητά όπως το ποινικό δικαστήριο, σε περίπτωση καταδίκης,  
διατάξει τη δημοσίευση της απόφασής του σε δύο αθηναϊκές εφημερίδες με έξοδα του  
Π.Κ. Το Δικαστήριο δεν μπορεί να κάνει εικασίες για την πιθανότητα καταδίκης του  
Π.Κ. Μπορεί απλώς να εξετάσει εάν η προσφεύγουσα είχε τη δυνατότητα να δει  
ενώπιον δικαστηρίου την αξίωσή της σχετικά με τα πολιτικά της δικαιώματα και τις  
υποχρεώσεις.  
69. Το κρίσιμο σημείο στην παρούσα υπόθεση είναι ότι η δημοσίευση  
απόφασης σε εφημερίδες σε περιπτώσεις όπου ο φερόμενος ως δράστης είναι ιδιώτης  
ήταν δυνατή μόνο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας, κατόπιν αιτήματος του θύματος.  
Ειδικότερα, το άρθρο 369 του Ποινικού Κώδικα ορίζει ότι εάν η εν λόγω πράξη  
τελέστηκε με τη δημοσίευση του προσβλητικού υλικού στα μέσα ενημέρωσης, τότε η  
δημοσίευση της απόφασης πρέπει να λάβει τη μορφή δημοσίευσης σε εφημερίδα  
τουλάχιστον του σκεπτικού και του διατακτικού της εν λόγω απόφασης (βλ. παράγραφο  
24 ανωτέρω). Συνάγεται ότι η αδυναμία κίνησης ποινικής δίωξης κατά του Π.Κ. είχε  
Σελίδα 25 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
ανεπανόρθωτη επίδραση στον δεδηλωμένο στόχο της προσφεύγουσας που ήταν να  
αποκατασταθεί η φήμη της στα μάτια του κοινού.  
70. Το Δικαστήριο παρατηρεί περαιτέρω ότι η ποινική καταγγελία της  
προσφεύγουσας αφορούσε τα εικαζόμενα αδικήματα της λεκτικής κακοποίησης και της  
συκοφαντίας μέσω των μέσων ενημέρωσης, τα οποία κατά την άποψή της προσέβαλαν  
την τιμή και την αξιοπρέπειά της λόγω του tweet του Π.Κ. (βλ. παράγραφο 9  
παραπάνω). Επομένως, δεν μπορεί να λεχθεί ότι η επίδικη συμπεριφορά συνδέθηκε με  
την άσκηση των κοινοβουλευτικών ή υπουργικών καθηκόντων του. Το Μονομελές  
Πρωτοδικείο Αθηνών στην απόφασή του 9529/2019 έκρινε επίσης ότι το εν λόγω tweet  
δεν εμπίπτει σε λόγους που δικαιολογούν την απαγόρευση άρσης της ασυλίας που  
χορηγείται από το άρθρο 61 του Συντάγματος και δεν αφορούσε το ζήτημα της  
εφαρμογής του άρθρου 86 του Συντάγματος (βλ. παράγραφο 18 ανωτέρω ).  
71. Το Δικαστήριο αποδίδει επίσης σημασία στο γεγονός ότι το άρθρο 15 παρ. 5  
του Νόμου περί Ευθύνης Υπουργών, που όριζε ότι δεν μπορεί να ασκηθεί πολιτική  
αγωγή ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου, καταργήθηκε με τον Νόμο 4855/2021 (βλ.  
παράγραφο 32 ανωτέρω). Κατά συνέπεια, είναι πλέον δυνατό για έναν ενδιαφερόμενο  
σε ανάλογη κατάσταση να προβάλει τις αστικές του αξιώσεις ενώπιον του Ειδικού  
Δικαστηρίου.  
72. Με βάση τα ανωτέρω, το Δικαστήριο απορρίπτει τις προκαταρκτικές  
αιτιάσεις της Κυβέρνησης. Έχοντας υπόψη ειδικότερα το γεγονός ότι η ζημία που  
φέρεται ότι προκλήθηκε στη φήμη της προσφεύγουσας θα μπορούσε να αποκατασταθεί  
μόνο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας, καθώς και της έλλειψης σαφούς σχέσης μεταξύ  
της συμπεριφοράς του Π.Κ. και των κοινοβουλευτικών ή υπουργικών του  
δραστηριοτήτων, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η άρνηση άρσης της ασυλίας του  
έθιγε την ίδια την ουσία του δικαιώματος πρόσβασης της προσφεύγουσας σε  
δικαστήριο.  
73. Κατά συνέπεια, υπήρξε παραβίαση του Άρθρου 6 παρ. 1 της Σύμβασης.  
ΙΙ. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 41 ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ  
74. Article 41 of the Convention provides:  
«Εάν το Δικαστήριο κρίνει ότι υπήρξε παραβίαση της Σύμβασης ή των  
Πρωτοκόλλων της, και αν το εσωτερικό δίκαιο του Υψηλού Συμβαλλόμενου Μέρους  
Σελίδα 26 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
δεν επιτρέπει παρά μόνο ατελή εξάλειψη των συνεπειών της παραβίασης αυτής, το  
Δικαστήριο χορηγεί, εφόσον είναι αναγκαίο, στον παθόντα δίκαιη ικανοποίηση.»  
Α. Ζημία  
75. Η προσφεύγουσα ζήτησε 7.125,04 ευρώ (EUR) για χρηματική ζημία. Το  
ποσό αυτό αντιστοιχεί, σύμφωνα με την ίδια, στις αμοιβές που θα πλήρωνε για τη  
δημοσίευση της απόφασης του Δικαστηρίου σε δύο αθηναϊκές εφημερίδες. Ζήτησε  
επίσης 5.000 ευρώ για ηθική βλάβη.  
76. Η Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η διαπίστωση παραβίασης θα πρέπει να  
αποτελεί επαρκή δίκαιη ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υπέστη η  
προσφεύγουσα, δεδομένου ότι της είχε ήδη επιδικαστεί αποζημίωση 5.000 ευρώ από το  
εθνικό αστικό δικαστήριο. Πρόσθεσαν ότι το ποσό που ζητήθηκε για χρηματική ζημία  
δεν είχε αιτιώδη συνάφεια με την φερόμενη παραβίαση. Σε κάθε περίπτωση, τα ποσά  
που ζητήθηκαν ήταν υπερβολικά και αδικαιολόγητα ενόψει των συνθηκών της  
υπόθεσης.  
77. Το Δικαστήριο δεν διακρίνει καμία αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της  
διαπιστωθείσας παραβίασης και της φερόμενης περιουσιακής ζημίας. Ως εκ τούτου,  
απορρίπτει αυτόν τον ισχυρισμό. Ωστόσο, θεωρεί ότι η προσφεύγουσα υπέστη ηθική  
βλάβη και της επιδικάζει το ποσό των 5.000 ευρώ στο πλαίσιο αυτό, συν τυχόν φόρο  
που μπορεί να επιβληθεί.  
Β. Έξοδα και δαπάνες  
78. Η προσφεύγουσα ζήτησε επίσης 1.240 ευρώ για τα έξοδα και τις δαπάνες  
που δημιουργήθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Υπέβαλε τιμολόγιο προς υποστήριξη  
του ισχυρισμού της.  
79. Η Κυβέρνηση υποστήριξε ότι το ποσό που ζήτησε η προσφεύγουσα ήταν  
υπερβολικό.  
80. Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η προσφεύγουσα δικαιούται  
επιστροφή των εξόδων και των δαπανών μόνο εφόσον αποδεικνύεται ότι αυτά  
πραγματοποιήθηκαν πράγματι και αναγκαστικά και είναι εύλογα ως προς την  
ποσότητα. Στην παρούσα υπόθεση, λαμβανομένων υπόψη των εγγράφων που έχει στην  
κατοχή του και των ανωτέρω κριτηρίων, το Δικαστήριο κρίνει εύλογο να επιδικάσει το  
ποσό που ζητά η προσφεύγουσα στο σύνολό του, συν τυχόν φόρο που μπορεί να  
απαιτηθεί.  
Σελίδα 27 από 28  
ΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ  
Μοναδικός Σειριακός Αριθμός: QW92Rtmxk76Fww1fKu-Vog  
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ, ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ, ΟΜΟΦΩΝΑ,  
1. Αποφασίζει να εντάξει στην ουσία τις προκαταρκτικές ενστάσεις της  
Κυβέρνησης σχετικά με το ασυμβίβαστο ratione materiae, την έλλειψη ιδιότητας του  
θύματος για την προσφεύγουσα και την μη-εξάντληση των εσωτερικών ένδικων μέσων  
και τις απορρίπτει ·  
2.  
3.  
3.  
Κηρύσσει την προσφυγή αποδεκτή ·  
Κρίνει πως υπήρξε παραβίαση του Άρθρου 6 παρ.1 της Σύμβασης ·  
Κρίνει  
(α) ότι το εναγόμενο Κράτος θα πληρώσει στην προσφεύγουσα, εντός τριών  
μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία η απόφαση καθίσταται τελεσίδικη σύμφωνα  
με το Άρθρο 44 παρ.2 της Σύμβασης, τα ακόλουθα ποσά:  
(i) 5,000 ευρώ (πέντε χιλιάδες ευρώ), συν φόρους που θα επιβαρύνουν σχετικά  
με ηθική βλάβη ·  
(ii) 1,240 ευρώ (χίλια διακόσια σαράντα ευρώ), συν φόρους που θα επιβαρύνουν  
την προσφεύγουσα, σχετικά με έξοδα και δαπάνες ·  
(β) ότι από την λήξη των ανωτέρω αναφερόμενων τριών μηνών έως τον  
διακανονισμό, απλό επιτόκιο θα επιβαρύνει τα ανωτέρω ποσά σε τιμή ίση με το οριακό  
επιτόκιο δανεισμού της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κατά την προκαθορισμένη  
περίοδο συν τρεις ποσοστιαίες μονάδες ·  
5.  
ικανοποίηση.  
Συντάχθηκε στην Αγγλική γλώσσα και ενημερώθηκε εγγράφως στις 20  
Απορρίπτει το υπόλοιπο της απαίτησης της προσφεύγουσας για δίκαιη  
Δεκεμβρίου 2022 σύμφωνα με τον κανονισμό 77 παρ.2 και 3 του Κανονισμού του  
Δικαστηρίου.  
(χειρόγραφη υπογραφή)  
Ρενάτα Ντετζένερ (Renata Degener)  
Γραμματέας  
(χειρόγραφη υπογραφή)  
Μάρκο Μπόσνζακ (Marko Bošnjak)  
Πρόεδρος  
Σύνολο σελίδων στα Αγγλικά: 22  
Σύνολο σελίδων μετάφρασης: 28  
Επίσημη μετάφραση ως προς την πιστή και ακριβή απόδοση του περιεχομένου χωρίς  
μεταβολές από τα Αγγλικά στα Ελληνικά.  
Αθήνα, 20/02/2023. Ελένη Λιάκουρα  
Πιστοποιημένη Μεταφράστρια Υπουργείου Εξωτερικών, Αρ. Μητρώου 074  
Σελίδα 28 από 28