© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
PIERWSZA SEKCJA
SPRAWA BOJAR przeciwko POLSCE
(Skarga nr 11148/18)
WYROK
STRASBURG
11 maja 2023 r.
Wyrok ten jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie Bojar przeciwko Polsce
Europejski Trybunał Praw Człowieka (pierwsza sekcja), zasiadając jako Komitet w składzie:
Lətif Hüseynov, Przewodniczący,
Krzysztof Wojtyczek,
Erik Wennerström, sędziowie,
i Liv Tigerstedt, Zastępca Kanclerza Sekcji,
mając na uwadze:
skargę (nr 11148/18) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesioną do Trybunału w dniu 14 lutego 2018 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywatela polskiego, p. Bartłomieja Bojara („skarżący”), urodzonego w 1973 r. i obecnie osadzonego w Zakładzie Karnym w Strzelcach Opolskich, któremu przyznano pomoc prawną i który był reprezentowany przez p. B. Solińską, prawnika praktykującego we Wrocławiu;
decyzję o zakomunikowaniu sprawy rządowi polskiemu („Rząd”), reprezentowanemu przez swojego pełnomocnika p. J. Sobczaka
z Ministerstwa Spraw Zagranicznych;
stanowiska stron,
obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 kwietnia 2023 r.,
wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
PRZEDMIOT SPRAWY
1. Skarga dotyczy kilku przypadków kontroli osobistej, której poddawano skarżącego podczas osadzenia.
2. Od 2002 r. skarżący odbywał karę dwudziestu pięciu lat pozbawienia wolności. W grudniu 2013 r. osadzono go w Zakładzie Karnym w Strzelcach Opolskich. W dniu 5 marca 2014 r. rozpoczął pracę w przedsiębiorstwie znajdującym się poza zakładem karnym.
3. W dniu 29 sierpnia 2017 r. podczas ogólnej kontroli więziennej skarżący został poddany kontroli osobistej w swojej celi, na co złożył skargę. W dniu 14 listopada 2017 r. Dyrektor Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej („Dyrektor”) poinformował skarżącego, że jego skarga jest bezzasadna. Skarżący złożył kolejną skargę do Sądu Okręgowego w Opolu, który 12 stycznia 2018 r. stwierdził, że odpowiedź Dyrektora „pozostaje w mocy”.
4. W dniu 11 września 2017 r. skarżący został poddany kontroli osobistej po zakończeniu zmiany w pracy. Skarżący złożył skargę do Dyrektora, w której podniósł, że nie było podstaw do przeprowadzenia kontroli i zarzucił, że kontrole osobiste były systematycznie przeprowadzane u losowo wybranych pracujących więźniów po zakończeniu ich zmiany. W dniu 22 listopada 2017 r. Dyrektor poinformował go, że skarga była bezzasadna, ponieważ skarżący podlegał tzw. programowi wzmożonego nadzoru w związku z podejrzeniami, że zajmował się handlem narkotykami. Kontrole osobiste osadzonych, w szczególności po powrocie z pracy, były głównym środkiem zapobiegawczym stosowanym w celu utrzymania porządku i bezpieczeństwa w zakładzie karnym. Skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w Opolu, który 21 grudnia 2017 r. odmówił jego rozpatrzenia. Sąd uznał, że skoro Dyrektor nie wydał żadnej decyzji, nie przysługiwało prawo do odwołania się do sądu.
5. W dniu 19 października 2017 r. skarżący został poddany kontroli osobistej po zakończeniu zmiany. Skarżący zarzucił, że podczas kontroli była obecna osoba, która nie miała na sobie munduru i która nie była znana skarżącemu, a także inni strażnicy więzienni, którzy nie przeprowadzali kontroli osobistej skarżącego. Skarżący złożył skargę do Dyrektora, który 19 grudnia 2017 r. poinformował skarżącego, że skarga jest bezzasadna.
6. Kolejne kontrole miały miejsce 3 czerwca 2018 r. – po widzeniu – oraz 15 czerwca 2018 r. – po zakończeniu zmiany. Skarżący złożył skargę do Dyrektora. W odpowiedzi Dyrektor poinformował go, że jest w stanie potwierdzić, czy kontrole osobiste miały miejsce, ponieważ nie istniała ich oficjalna ewidencja.
7. Skarżący zarzuca, iż kontrole osobiste stanowiły naruszenie jego prawa do poszanowania życia prywatnego wynikającego z art. 8 Konwencji. Po drugie zarzuca, że nie dysponował wymaganym na mocy art. 13 Konwencji skutecznym środkiem krajowym w odniesieniu do jego zarzutu na gruncie art. 8 Konwencji, ponieważ organy nie wydały żadnego uzasadnionej decyzji nakazującej dokonanie kontroli osobistej i przez to skarżący nie miał prawa do wniesienia odwołania do sądu.
OCENA TRYBUNAŁU
8. Trybunał zauważa, że ten zarzut nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniony w rozumieniu rt.. 35 ust. 3 lit. a) Konwencji ani nie jest niedopuszczalny z jakichkolwiek innych względów. Należy go zatem uznać za dopuszczalny.
9. Ogólne zasady dotyczące kontroli osobistych podsumowano w wyroku w sprawie Piechowicz p. Polsce (skarga nr 20071/07, §§ 105-17, 17 kwietnia 2012 r.).
10. Skarżący podniósł, że kontrole osobiste nie były uzasadnione oraz nie były środkiem proporcjonalnym. W szczególności skarżący nigdy nie dał służbie więziennej żadnego powodu, by podejrzewać, że mógł ukrywać jakiekolwiek przedmioty w miejscach intymnych, i sprzeciwił się twierdzeniu Rządu, że zajmował się handlem narkotykami, co uzasadniałoby wzmożony nadzór.
11. Rząd stwierdził, że ingerencja w prawo skarżącego do poszanowania życia prywatnego była uzasadniona w celu zapobiegania zakłóceniom porządku i przestępstwu oraz w celu ochrony praw i wolności innych osób, a także że była proporcjonalna. Co więcej kontrole osobiste były przeprowadzane w obecności dwóch funkcjonariuszy tej samej płci co skarżący, bez obecności innych osób. Skarżący nie był traktowany w sposób upokarzający i nikt nie używał wobec niego obraźliwego lub obelżywego języka. Zdaniem Rządu kontrole osobiste były również uzasadnione podejrzeniem, że skarżący zajmował się handlem narkotykami, z którego to względu podlegał wzmożonemu nadzorowi. Skargi skarżącego dotyczące kontroli osobistych zostały rozpatrzone i nie stwierdzono naruszenia przepisów krajowych.
12. Trybunał stwierdził już, że w przypadku, gdy środek nie spełnia wymogów art. 3, może on naruszać art. 8 Konwencji, który między innymi przewiduje ochronę integralności fizycznej i psychicznej w ramach poszanowania życia prywatnego jednostki. Nie ma wątpliwości, że wymóg poddania się kontroli osobistej będzie generalnie stanowił ingerencję na mocy art. 8 ust. 1 i musi być uzasadniony w kategoriach ust. 2, tj. być „zgodny z prawem” i „konieczny w społeczeństwie demokratycznym” z uwagi na co najmniej jeden z wymienionych w nim uzasadnionych celów. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie konieczności oznacza, że ingerencja odpowiada pilnej potrzebie społecznej, a w szczególności, że jest proporcjonalna do zamierzonego uzasadnionego celu (zob. Wainwright przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 12350/04, § 43, ETPC 2006-X).
13. W odniesieniu do niniejszej sprawy Trybunał zauważa, że nakazy kontroli osobistej miały podstawę w przepisach prawa krajowego, a mianowicie w Kodeksie karnym wykonawczym. Trybunał stwierdza również, że zarzucana ingerencja służyła uzasadnionemu celowi „zapobiegania zakłóceniom porządku i przestępstwu”.
14. Pozostaje zbadać, czy kontrole osobiste, którym skarżący został poddany, były proporcjonalne w okolicznościach niniejszej sprawy.
15. Władze powołały się na potrzeby w zakresie bezpieczeństwa zakładu karnego w sposób ogólny, bez wskazania żadnego konkretnego zdarzenia lub zachowania skarżącego, które uzasadniałoby zastosowanie środków. Z uzasadnienia przedstawionego przez władze wynika również, że więźniowie byli poddawani prewencyjnej kontroli osobistej po powrocie z pracy. Rząd nie przedstawił żadnych dowodów uzasadniających podejrzenie służb, że skarżący mógł być zamieszany w handel narkotykami.
16. Trybunał jest świadomy potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa w instytucjach, w których przebywają osoby pozbawione wolności. Uważa jednak, że wysoce inwazyjne i potencjalnie poniżające środki, takie jak oględziny ciała i kontrole osobiste, wymagają wiarygodnego uzasadnienia. Nie wydaje się, aby takie uzasadnienie zostało przedstawione skarżącemu przez władze więzienne w niniejszej sprawie (zob. Dejnek p. Polsce, skarga nr 9635/13, § 75, 1 czerwca 2017 r.). Trybunał zauważył również, że Sąd Okręgowy uznał, że nie może rozpoznać skargi, ponieważ nie wydano oficjalnej decyzji. W odniesieniu do innego przypadku władze nie były w stanie potwierdzić, czy przeprowadzono kontrolę osobistą, jak zarzucał skarżący, ponieważ nie istniała ewidencja kontroli. Taka sytuacja uniemożliwia Trybunałowi ocenę, czy wymóg odpowiedniego uzasadnienia kontroli na poziomie krajowym został spełniony (zob. mutatis mutandis, Dejnek, cyt. pow., § 75 oraz Nowak przeciwko Polsce, skarga nr 60906/16,
§ 37, 13 października 2022 r.).
17. Powyższe rozważania są wystarczające by Trybunał mógł stwierdzić, że władze nie przedstawiły wystarczających i istotnych powodów uzasadniających kontrole osobiste skarżącego.
18. W związku z tym doszło do naruszenia art. 8 Konwencji.
19. Skarżący zarzucił również, że w okolicznościach sprawy doszło do naruszenia art. 13 Konwencji w związku z art. 8, ponieważ władze nie wydały żadnej uzasadnionej decyzji nakazującej kontrole osobiste skarżącego, od której można byłoby wnieść odwołanie.
20. Trybunał zauważa, że u podstaw zarzutu skarżącego na podstawie art. 13 Konwencji leżą kwestie, które zostały zbadane i doprowadziły do stwierdzenia naruszenia art. 8 Konwencji (zob. paragrafy 15 i 16 powyżej). Uwzględniając okoliczności sprawy, oświadczenia stron oraz poczynione wyżej ustalenia, Trybunał uznaje, że nie powstaje odrębne zagadnienie na podstawie art. 13 Konwencji i nie dokonuje odrębnych ustaleń co do tego przepisu (zob. Prus przeciwko Polsce, skarga nr 5136/11, § 43, 12 stycznia 2016 r.).
ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI
21. Skarżący domagał się kwoty 6 000 euro (EUR) tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową (z czego 4 000 EUR z tytułu naruszenia art. 8 Konwencji). Tytułem kosztów i wydatków poniesionych przed Trybunałem skarżący domagał się kwoty 1 474 polskich złotych (równowartość 320 euro) oraz dodatkowo 30% kwot zasądzonych przez Trybunał na jego rzecz.
22. Rząd zakwestionował te roszczenia.
23. Trybunał przyznaje skarżącemu kwotę 4 000 EUR z tytułu zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, powiększoną o jakikolwiek podatek należny od tej kwoty.
24. Mając na uwadze posiadane dokumenty oraz fakt, iż skarżącemu przyznano pomoc prawną, Trybunał uznaje za uzasadnione zasądzić na jego rzecz kwotę 320 EUR tytułem kosztów poniesionych w postępowaniu przed Trybunałem, powiększoną o jakikolwiek podatek należny od tej kwoty.
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE
(a) że pozwane państwo winno, w terminie trzech miesięcy, uiścić na rzecz skarżącego następujące kwoty, przeliczone na walutę pozwanego państwa według kursu obowiązującego w dniu płatności:
(i) 4 000 EUR (cztery tysiące euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową;
(ii) 320 EUR (trzysta dwadzieścia euro) plus wszelkie należne podatki, tytułem kosztów i wydatków;
(b) że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności płatne będą odsetki zwykłe od określonych powyżej kwot, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;
Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 11 maja 2023 r., zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Liv Tigerstedt Lətif Hüseynov
Zastępca Kanclerza Przewodniczący