Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 241

Czerwiec 2020 r.

Ghoumid i Inni p. Francji – skargi nr 52273/16, 52285/16, 52290/16 et al.

Wyrok z 25.06.2020 r. [Piąta Sekcja]

Art. 8

Art. 8 ust. 1

Poszanowanie życia rodzinnego

Poszanowanie życia prywatnego

Pozbawienie obywatelstwa pozwanego państwa w oparciu o skazanie za przestępstwo terrorystyczne popełnione ponad 10 lat wcześniej: brak naruszenia

Art. 4 Protokołu nr 7

Prawo do niepodlegania ponownemu sądzeniu lub karaniu

Pozbawienie obywatelstwa pozwanego państwa w oparciu o skazanie za dawne przestępstwo terrorystyczne: niedopuszczalność skargi

Fakty – Skarżący mieli poprzednio podwójne obywatelstwo. W 2007 r. (w 2008 r. ci, którzy złożyli apelacje) zostali skazani za zmowę przestępczą mającą na celu popełnienie aktu terrorystycznego, a wyroki skazujące uprawomocniły się. Po odbyciu kar zostali zwolnieni w latach 2009 i 2010. Po poważnych zamachach terrorystycznych, jakie miały miejsce we Francji w 2015 r., władze postanowiły wzmocnić środki przeciwko osobom skazanym za przestępstwa terrorystyczne. W tym kontekście w październiku 2015 r. skarżący zostali pozbawieni obywatelstwa francuskiego na mocy decyzji premiera zatwierdzonych przez Radę Stanu (Conseil d’État). Ich wniesione w trybie pilnym wnioski o zawieszenie tych środków i ich unieważnienie z powodu nadużycia władzy zostały oddalone.

Prawo – Art. 8

1. Życie rodzinne – Zarzut skarżących w tym zakresie został już uznany za nieodpuszczalny decyzją jednego sędziego, gdyż nie stwierdzono ingerencji. Decyzja o pozbawieniu osoby obywatelstwa francuskiego nie wywołuje skutku w odniesieniu do pobytu tej osoby we Francji. Ponadto wszyscy skarżący wystąpili o pozwolenia na pobyt w oparciu o „życie prywatne i rodzinne” i uzyskali potwierdzenia złożenia wniosków, które zezwala im na pozostanie we Francji. Jeśli ostatecznie zostanie podjęta decyzja o odmowie prawa pobytu i deportacji, będą mogli odwoływać się od tych konkretnie środków do sądu administracyjnego.

2. Życie prywatne – Pozbawienie obywatelstwa nie wydawało się ani arbitralne, ani nieproporcjonalne pod względem skutków.

a) Brak arbitralności: ramy czasowe, zgodność z prawem i gwarancje proceduralne

i) Staranność i szybkość – Organy administracyjne poinformowały skarżących o zamiarze pozbawienia ich obywatelstwa francuskiego dopiero po 10 latach od przestępstw, za które zostali skazani, po 8 latach od wyroku pierwszej instancji i po prawie 7 latach od wyroku apelacyjnego (w przypadku skarżących, którzy złożyli apelację).

Trybunał odnotował wyjaśnienie rządu, że decyzja została podjęta po tak długim czasie z powodu sytuacji w 2015 r., kiedy to Francja stała się celem szeregu poważnych zamachów terrorystycznych.

Choć skarżący twierdzili, że zwłoka ta sprawiła, że środki przeciwko nim nabrały konotacji politycznych, Trybunał mógł zaakceptować, że w obliczu wydarzeń o takim charakterze państwo może ponownie ocenić – bardziej rygorystycznie – czy osoby skazane za przestępstwo stanowiące akt terroryzmu w dalszym ciągu zachowują więź lojalności i solidarności z tym państwem, i może zatem postanowić – pod warunkiem przeprowadzenia rygorystycznego badania proporcjonalności – o podjęciu wobec nich środków, których początkowo nie podjęło.

W związku z powyższym czas, który upłynął między skazaniem skarżących a pozbawieniem ich obywatelstwa, nie był sam w sobie wystarczający do uznania tego środka za arbitralny.

ii) Zgodność z prawem – W czasie popełnienia przedmiotowych przestępstw prawo krajowe przewidywało, że można było postanowić o pozbawieniu obywatelstwa w ciągu 10 lat od popełnienia czynów, których dotyczyło skazanie. Decyzje o pozbawieniu skarżących obywatelstwa francuskiego zostały podjęte w 2015 r., natomiast ostatnie przestępstwa miały miejsce w 2004 r. Jednakże w styczniu 2006 r. ustawodawca wydłużył ten termin do 15 lat, a zgodnie z orzecznictwem Rady Stanu wydłużenie to miało zastosowanie ze skutkiem natychmiastowym. Trybunał stwierdził zatem, że środki podjęte przeciwko skarżącym były zgodne z prawem (zauważając także, że podejście przyjęte przez Radę Stanu było zgodne z orzecznictwem Trybunału na podstawie art. 7 Konwencji).

iii) Gwarancje proceduralne – Zgodnie z prawem krajowym władze powiadomiły skarżących z wyprzedzeniem o zamiarze pozbawienia ich obywatelstwa francuskiego, wyjaśniając im podstawy prawne i faktyczne, na których środek ten miał się opierać. Skarżącym wyznaczono termin jednego miesiąca na przedstawienie uwag w swej obronie. Sprawa została następnie przekazana do zaopiniowania przez Radę Stanu, która musiała każdorazowo wyrazić zgodę na pozbawienie obywatelstwa. Decyzje pozbawiające skarżących obywatelstwa zawierały uzasadnienie pod względem prawnym i faktycznym. Skarżący mieli możliwość zwrócenia się do sędziego rozpoznającego wnioski w trybie pilnym o zawieszenie tego środka i ubiegania się o jego unieważnienie ze względu na nadużycie władzy. Korzystając z pomocy prawnej, byli w stanie powoływać się na prawa wynikające z Konwencji i uzyskali możliwość kontroli proporcjonalności decyzji w drodze orzeczenia z uzasadnieniem przyjętego w wyniku postępowania, którego kontradyktoryjnego charakteru nie kwestionowali.

b) Brak nieproporcjonalnych skutków – Należy się zgodzić, że perspektywy pozostania przez skarżących we Francji stały się bardziej niepewne. W istocie wobec dwóch z nich wszczęte zostało kontradyktoryjne postępowanie poprzedzające deportację, a lokalna rada ds. deportacji wydała opinię popierającą taki środek. Choć ostatecznie nie została podjęta żadna decyzja, wskazywało to, że ich deportacja pozostaje możliwa. Środek tego typu może mieć wpływ na ich życie prywatne. Ponieważ jednak nie wydano nakazu deportacji, skutki pozbawienia obywatelstwa dla ich życia prywatnego ograniczyły się jedynie do utraty elementu ich tożsamości.

Niemniej jednak przemoc terrorystyczna stanowi poważne zagrożenie dla praw człowieka. Trybunał mógł zatem zrozumieć decyzję władz francuskich, by po zamachach, które miały miejsce we Francji w 2015 r., wykazać większą stanowczość wobec osób skazanych za przestępstwo terrorystyczne.

Trybunał odnotował również stanowisko rządu, że przestępstwo tego rodzaju może oznaczać, że osoby skazane nie powinny dłużej korzystać ze szczególnej więzi ustanowionej przez obywatelstwo ich państwa pobytu. Odnotował także uwagę podniesioną przez publicznego sprawozdawcę Rady Stanu, iż przestępstwa, za które zostali skazani skarżący, ujawniały istnienie więzi lojalności świadczących o tym, jak niewielkie znaczenie w kształtowaniu ich osobistej tożsamości miało dla nich przywiązanie do Francji i jej wartości.

Uwzględniono również następujące okoliczności:

- uczestnictwo skarżących w zmowie w celu popełnienia aktu terrorystycznego, za które wszyscy zostali skazani, trwało ponad 10 lat;

- niektórzy skarżący nabyli obywatelstwo francuskie zaraz po popełnieniu przedmiotowego przestępstwa, a inny nabyli je w czasie popełniania przestępstwa;

- wszyscy skarżący mieli już inne obywatelstwo, tak więc decyzja o pozbawieniu ich obywatelstwa francuskiego nie sprawiła, że stali się bezpaństwowcami (co jest przesłanką zastosowania tego środka w prawie krajowym);

- utrata obywatelstwa francuskiego nie pociągała za sobą automatycznie deportacji z Francji, ale jeśli podjęta zostanie decyzja o zastosowaniu takiego środka, będą mieli do dyspozycji odpowiednie środki zaskarżenia w celu dochodzenia swych praw.

Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (jednogłośnie)

Art. 4 Protokołu nr 7: Stosując „kryteria ze sprawy Engel”, Trybunał uznał, że pozbawienie obywatelstwa nie było „karaniem” w rozumienia tego artykułu, nie miał więc on zastosowania w niniejszej sprawie.

i) Klasyfikacja w prawie krajowym – Środek w postaci pozbawienia obywatelstwa przewidziany był w Kodeksie cywilnym, a nie w Kodeksie karnym i podlegał właściwości sądów administracyjnych, a nie karnych. Rada Stanu określiła go jako „sankcję administracyjną”.

ii) Charakter środka – Pozbawienie obywatelstwa realizowało szczególny cel, gdyż miało odzwierciedlić fakt, że osoba, której przyznano obywatelstwo francuskie, zerwała następnie więź lojalności wobec Francji poprzez popełnienie szczególnie poważnego przestępstwa, a w przypadku terroryzmu – poprzez podważenie samych fundamentów demokracji. Środek ten był więc uroczystym potwierdzeniem zerwania tej więzi między jednostką a Francją.

iii) Surowość środka – Niezależnie od surowości przesłania (odzwierciedlonego słowem „pozbawienie”), jakie państwo kierowało w ten sposób do osób, których dotyczył ten środek, i niezależnie od jego możliwego wpływu na ich tożsamość, stopień surowości tego środka należy postrzegać w relacji do faktu, że stanowił on odpowiedź na zachowanie, które – w sprawach terroryzmu – stanowiło atak na samą demokrację. Ponadto środek ten sam w sobie nie pociągał za sobą deportacji z Francji osób nim objętych (zobacz powyżej). Wreszcie nie była to sankcja, którą można by określać jako sankcję „o charakterze karnym”.

Rozstrzygnięcie: skarga niedopuszczalna (niezgodna ratione materiae)

Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa