© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, www.pk.gov.pl [Translation already published on the official websites of the Polish National Prosecutor’s Office and the Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Prosecutor General for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, www.pk.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Prokuratury Krajowej i Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Prokuratora Generalnego wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 203

Styczeń 2017 r.

Király i Dömötör przeciwko Węgrom – skarga nr 10851/13

Wyrok z 17.01.2017 r. [Sekcja Czwarta]

Art. 8

Obowiązki pozytywne

Brak kompleksowego podejścia w zakresie egzekwowania prawa w odniesieniu do demonstracji antyromskiej: naruszenie

Fakty – Skarżący byli obywatelami węgierskimi pochodzenia romskiego. W sierpniu 2012 r. odbyła się demonstracja antyromska. Wygłaszano przemówienia, po których demonstranci przemaszerowali między domami zamieszkanymi przez Romów, grożąc mieszkańcom i dopuszczając się aktów przemocy. Skarżący zarzucili, że władze nie dopełniły obowiązku zapewnienia im ochrony przed atakami rasistowskimi podczas demonstracji ani nie przeprowadziły skutecznego postępowania przygotowawczego w sprawie tego incydentu, co stanowiło naruszenie art. 8.

Prawo – art. 8

a) Zastosowanie – art. 8 obejmuje wiele aspektów tożsamości fizycznej i społecznej osoby, a tożsamość etniczną należy uznać za kolejny taki element. Groźby wypowiedziane wobec Romów w trakcie demonstracji w rzeczywistości nie przerodziły się w konkretne akty przemocy fizycznej wobec samych skarżących. Niemniej jednak Trybunał uznał, że fakt, iż określone akty przemocy zostały popełnione przynajmniej przez niektórych demonstrantów i że po przemówieniach demonstranci przemaszerowali w dzielnicy romskiej, wykrzykując groźby, wzbudziłby u skarżących uzasadnioną obawę przed przemocą i poniżeniem. Ponadto groźby skierowane do mieszkańców, w tym skarżących, z powodu ich przynależności do mniejszości etnicznej musiały wpłynąć na poczucie ich własnej wartości i pewności siebie.

b) Przedmiot skargi – sądy krajowe stwierdziły, że nie było podstawy prawnej do rozpraszania demonstracji, bowiem zachowywała ogólnie pokojowy charakter mimo pewnych incydentów związanych z naruszeniem porządku. Trybunał był przekonany o braku oznak arbitralności lub oczywistym braku oceny ze strony władz w odniesieniu do decyzji policji o nierozpraszaniu uczestników demonstracji. W szczególności sądy krajowe dokonały oceny, czy działania policji były uzasadnione obowiązkami służbowymi i wystarczające dla ochrony skarżących i społeczności romskiej w ogólności, podkreślając, że policja podjęła szereg czynności przygotowawczych, a podczas demonstracji stanęła między protestującymi a mieszkańcami. Niewskazane było zatem kwestionowanie ustaleń sądów krajowych dotyczących odpowiedniej reakcji policji na demonstrację.

Pozostaje jednak faktem, że skarżący nie mogli uniknąć demonstracji na rzecz polityki motywowanej rasowo i zastraszającej ich ze względu na przynależność do grupy etnicznej. Postępowanie przygotowawcze w sprawie przestępstwa podżegania przeciwko grupie zostało umorzone, ponieważ w ocenie władz krajowych wypowiedzi mówców podczas marszu nie wypełniały znamion tego przestępstwa. Wszczęto dochodzenie w sprawie przestępstwa z użyciem przemocy, a dalsze postępowanie doprowadziło do skazania jednego z demonstrantów.

Sposób wdrożenia mechanizmów prawa karnego był istotnym czynnikiem dla oceny, czy ochrona praw skarżących była wadliwa do tego stopnia, że stanowiła naruszenie obowiązków pozytywnych pozwanego Państwa wynikających z art. 8. Władze krajowe powinny były zwrócić szczególną uwagę na specyficzny kontekst, w jakim wypowiedziano inkryminowane oświadczenia. Wydarzenie zorganizowano bowiem w okresie, kiedy to przeprowadzano wymierzone przeciwko Romom marsze z udziałem dużych grup osób w takim zakresie, że można było je uznać za skoordynowane zastraszanie na wielką skalę. Wypowiedzi na tle rasistowskim i ich kontekst mogły stanowić wyraźne i bezpośrednie zagrożenie przemocą i naruszeniem praw innych osób.

Postępowanie prowadzono przez okres niemal trzech lat, a jego zakres był ustawowo ograniczony do rzeczywistych aktów przemocy. Chociaż policja miała wystarczająco dużo czasu na przygotowanie się do tego wydarzenia i powinna była mieć możliwość przesłuchania wielu osób w jego następstwie, to przesłuchano jedynie pięciu demonstrantów. Taki sposób działania nie mógł doprowadzić do ustalenia stanu faktycznego sprawy i nie stanowił wystarczającej reakcji na realny i złożony charakter objętej skargą sytuacji.

Kumulatywny efekt nieprawidłowości, które wystąpiły na etapie postępowania przygotowawczego, w szczególności brak kompleksowego podejścia w zakresie egzekwowania prawa w odniesieniu do tych wydarzeń, doprowadził do sytuacji, w której otwarcie rasistowska demonstracja, w połączeniu z aktami przemocy, obyła się praktycznie bez konsekwencji prawnych, a skarżącym nie zapewniono wymaganej ochrony ich prawa do integralności psychicznej.

Rozstrzygnięcie: naruszenie (pięcioma głosami do dwóch).

Art. 41: zasądzenie na rzecz każdego ze skarżących kwoty 7500 EUR tytułem słusznego zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową.

(Zob. P.F i E.F. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (dec.), skarga nr 28326/09, 23 listopada 2010 r., Nota informacyjna nr 135; Perinçek przeciwko Szwajcarii [WI], skarga nr 27510/08, 15 października 2015 r., Nota informacyjna nr 189)

Kliknij tutaj, aby zapoznać się z Notami informacyjnymi na temat orzecznictwa.