© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/diplomacy. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/dyplomacja. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 221

Sierpień – wrzesień 2018 r.

Vizgirda p. Słowenii – skarga nr 59868/08

Wyrok z 28.08.2018 r. [Czwarta Sekcja]

Art. 6 Konwencji [1]

Postępowanie karne

Art. 6 ust. 1

Sprawiedliwe rozpatrzenie

Art. 6 ust. 3 lit. a

Informacja w zrozumiałym języku

Art. 6 ust. 3 lit. e

Bezpłatna pomoc tłumacza

Niezapewnienie tłumaczenia postępowania karnego i dokumentacji na język, którym oskarżony władałby w wystarczającym stopniu: naruszenie

Fakty – Skarżący, obywatel litewski, został skazany na karę pozbawienia wolności w Słowenii. Bez powodzenia wszczynał różne postępowania, zarzucając, że nie był w stanie skutecznie bronić się w trakcie procesu, ponieważ postępowanie ustne oraz właściwe dokumenty nie były tłumaczone na język litewski, jego język ojczysty, ale na język rosyjski, który, jak twierdził, był dla niego trudny do zrozumienia.

Prawo – art. 6 ust. 1 i 3

(i) Zasady ogólne – Na władzach zaangażowanych w postępowanie, w szczególności na sądach krajowych, spoczywa obowiązek ustalenia, czy rzetelność procesu wymaga, lub wymagała, ustanowienia tłumacza celem udzielania pomocy oskarżonemu. W opinii Trybunału obowiązek ten nie ogranicza się tylko do sytuacji, w których oskarżony cudzoziemiec składa wyraźny wniosek o tłumaczenie, ale pojawia się każdorazowo, gdy zachodzą powody do podejrzewania, że oskarżony nie zna wystarczająco biegle języka postępowania. Pojawia się także, gdy przewiduje się korzystanie z trzeciego języka do tłumaczenia. W takich okolicznościach znajomość tego trzeciego języka przez oskarżonego powinna być ustalona przed podjęciem decyzji o jego wykorzystaniu celem tłumaczenia. Fakt, że oskarżony ma podstawową znajomość języka postępowania lub języka trzeciego, na który tłumaczenie jest łatwo dostępne, nie może sam przez się uniemożliwić osobie korzystania z tłumaczenia na język, który rozumie ona w stopniu wystarczającym do pełnego korzystania ze swego prawa do obrony.

W obecnej sprawie, w chwili „oskarżenia o popełnienie czynu zagrożonego karą” podejrzanego należało powiadomić – w zrozumiałym dla niego języku – o jego prawie do tłumaczenia. Trybunał zwraca uwagę na istotne znaczenie odnotowania w protokole zastosowanej procedury oraz podjętej decyzji w odniesieniu do ustalania potrzeb tłumaczeniowych, powiadomienia o prawie do tłumacza, a także pomocy zapewnianej przez tłumacza.

(ii) W odniesieniu do powodów wyznaczenia tłumacza języka rosyjskiego – W aktach sprawy nic nie wskazywało na to, że władze rozważyły możliwości zapewnienia tłumaczenia na język litewski podczas procesu i dochodzenia. Dopiero po wyroku sądu II instancji sąd krajowy skierował kilka zapytań o dostępność tłumaczy języka litewskiego, nie podejmując dalszych kroków. Choć sąd ten stwierdził, że brak było takich tłumaczy zarejestrowanych w Słowenii w tamtym czasie oraz że tłumaczenie w tym języku wymagałoby pomocy najbliższej ambasady litewskiej, w istocie tłumaczenie z języka litewskiego na słoweński i vice versa pozyskano na późniejszym etapie postępowania. W każdym razie Rząd nie przedstawił żadnych przekonujących powodów, które uniemożliwiały ustanowienie przez władze dla skarżącego tłumacza języka litewskiego. Postanowienia sądów krajowych oparte były na założeniu, że skarżący rozumie język rosyjski i jest w stanie śledzić tok postępowania w tym języku.

(iii) W odniesieniu od oceny potrzeb tłumaczeniowych skarżącego – Władze nie zweryfikowały w sposób wyraźny kompetencji językowych skarżącego w języku rosyjskim. Nigdy nie skonsultowano z nim, czy rozumie tłumaczenie ustne i pisemne w języku rosyjskim na tyle dobrze, by skutecznie prowadzić swą obronę w tym języku. W związku z tym Trybunał odrzucił argument rządu, że język rosyjski jest używany na Litwie.

(iv) W odniesieniu do innych wskazań na temat znajomości języka rosyjskiego przez skarżącego – Nie było nagrań audio z przesłuchania skarżącego przez sędziego śledczego ani z rozprawy, ani innych dowodów w celu określenia rzeczywistego stopnia znajomości mówionego języka rosyjskiego przez skarżącego. W sytuacji, w której nie przeprowadzono żadnej takiej weryfikacji, jego brak współpracy podczas postępowania prowadzonego przez policję oraz w trakcie przesłuchania przez sędziego śledczego można wyjaśnić, przynajmniej w części, jego trudnościami w wyrażaniu się i śledzeniu toku postępowania w języku rosyjskim. Zaledwie kilka i raczej podstawowych wypowiedzi, które skarżący wygłosił w trakcie postępowania, rzekomo w języku rosyjskim, nie może być uznanych za wystarczające do wykazania, że w istocie był on w stanie skutecznie prowadzić swą obronę w tym języku. Nawet jeśli Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżącemu „udało się porozumieć” ze swym obrońcą, wniosek ten wydaje się opierać raczej na założeniu niż dowodach biegłości językowej skarżącego i jego rzeczywistej komunikacji z obrońcą. Konkludując, choć wydaje się, że skarżący był w stanie trochę wypowiadać się i rozumieć w języku rosyjskim, Trybunał nie uznał za ustalone, że jego znajomość tego języka była wystarczająca, by zagwarantować rzetelność postępowania.

(v) W odniesieniu do braku skargi lub wniosku o ustanowienie innego tłumacza w trakcie procesu – W świetle prawa krajowego skarżący był uprawniony do tłumaczenia na swój język ojczysty, a władze były zobowiązane poinformować go o tym prawie i odnotować fakt pouczenia o tym oraz odpowiedź skarżącego. Nic nie wskazuje, że władze dopełniły tego wymogu. Rząd nie przedstawił żadnego uzasadnienia tego zaniechania. W opinii Trybunału brak wspomnianego pouczenia o prawie do tłumaczenia, powiązany z bezbronnym (wrażliwym) statusem skarżącego jako cudzoziemca, który przyjechał do Słowenii na krótko przed zatrzymaniem i został pozbawiony wolności w czasie postępowania, a także z jego ograniczoną znajomością języka rosyjskiego, może wyjaśnić brak z jego strony wniosku o innego tłumacza lub skargi aż do późniejszego etapu postępowania, kiedy to był już w stanie korzystać ze swego języka ojczystego. Trybunał Konstytucyjny uznał, że sytuacja skarżącego była nadzwyczajna, czego skutkiem był brak wymogu wykorzystania zwykłych środków odwoławczych. Brak podniesienia kwestii tłumaczenia przez pełnomocnika procesowego skarżącego nie zwalniał sądu krajowego z jego odpowiedzialności na gruncie art. 6 Konwencji.

***

W sumie, nie wykazano w obecnej sprawie, że skarżący otrzymał pomoc językową, która umożliwiłaby mu aktywne uczestnictwo w procesie prowadzonym przeciwko niemu. W opinii Trybunału jest to wystarczające, by sprawić, że postępowanie oceniane jako całość było nierzetelne.

Rozstrzygnięcie: naruszenie (pięcioma głosami do dwóch).

Art. 41: 6 400 euro tytułem szkody niemajątkowej; roszczenie z tytułu szkody majątkowej oddalone.

Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa

[1] Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.).