© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/diplomacy. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/dyplomacja. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 216

Marzec 2018 r.

Irlandia p. Zjednoczonemu Królestwu (rewizja) – skarga nr 5310/71

Wyrok z 20.03.2018 r. [Trzecia Sekcja]

Art. 33 Konwencji [1]

Skarga międzypaństwowa

Reguła 80 Regulaminu Trybunału

Wniosek o rewizję wyroku

Rzekomo nowy fakt o niedecydującym znaczeniu dla stwierdzeń zawartych w pierwotnym wyroku: wniosek o rewizję oddalony

Fakty – W wyroku w sprawie Irlandia p. Zjednoczonemu Królestwu (skarga nr 5310/71, 18 stycznia 1978 r.) Trybunał orzekł, w kontekście kryzysu w Irlandii Północnej naznaczonego terroryzmem i niepokojami społecznymi, że wykorzystanie przez władze w 1971 r. pięciu technik przesłuchań stanowiło praktykę o charakterze nieludzkiego i poniżającego traktowania, naruszającego art. 3 Konwencji, a także, że wspomniane wykorzystywanie pięciu technik nie stanowiło praktyki o charakterze tortur w rozumieniu tego artykułu.

W dniu 4 czerwca 2014 r. irlandzka sieć telewizyjna nadała program zatytułowany „Akta tortur”, który omawiał pierwotne postępowanie przed Europejską Komisją Praw Człowieka oraz Trybunałem i wskazywał na wiele dokumentów z archiwów Zjednoczonego Królestwa, które zostały niedawno ujawnione.

W dniu 4 grudnia 2014 r. skarżący Rząd poinformował Trybunał, że dowiedział się o dokumentach, które nie były znane Trybunałowi w czasie wydawania wyroku, a które mogły mieć decydujący wpływ na wyrok Trybunału w odniesieniu do szczegółowego zagadnienia, czy wykorzystanie pięciu technik przesłuchań stanowiło tortury. Stosownie do tego Rząd wnioskował o rewizję wyroku w rozumieniu Reguły 80 Regulaminu Trybunału, powołując się na następujące podstawy:

- po pierwsze, że ekspert w dziedzinie psychiatrii, powołany przez pozwany Rząd w pierwotnym postępowaniu, wprowadził w błąd Komisję co do ciężkich i długoterminowych skutków pięciu technik, oraz

- po drugie, że pozwany Rząd zataił ważne informacje dotyczące tych technik.

Prawo – Reguła 80 Regulaminu Trybunału: Wprowadzona Regulaminem Trybunału możliwość rewizji ma charakter wyjątkowy. Wnioski o rewizję wyroków podlegają zatem dokładnemu badaniu.

(a) Czy został dotrzymany termin sześciu miesięcy przewidziany Regułą 80 § 1 Regulaminu Trybunału – Pozwany Rząd twierdził, że skarżący Rząd otrzymał pewne istotne dokumenty jeszcze przed czerwcem 2014 r. Wywodził, po pierwsze, że termin sześciu miesięcy na złożenie wniosku o rewizję rozpoczął bieg od daty, w której skarżący Rząd mógł w uzasadniony sposób wiedzieć o nowych faktach, oraz, po drugie, że fakty możliwe do ustalenia z publicznie dostępnych źródeł powinny być traktowane jako znane.

W odniesieniu do odrębnego wymogu wynikającego z Reguły 80 § 1, a mianowicie wymogu, by nowy fakt „w uzasadniony sposób nie mógł być znany” stronie ubiegającej się o rewizję, dotyczy on sytuacji, w których nowy fakt, stanowiący podstawę wniosku o rewizję, mógł być znany tej stronie już przed wydaniem pierwotnego wyroku, a nie, jak w obecnej sprawie, na długo po zakończeniu pierwotnego postępowania. Niemniej jednak, mając na względzie wyjątkowy charakter procedury rewizyjnej, która kwestionuje ostateczny charakter przedmiotowych wyroków Trybunału, można twierdzić, że gdy tylko strona uzyska świadomość możliwych podstaw do rewizji, ma ona pewien obowiązek staranności i powinna podjąć uzasadnione kroki, by ustalić, czy takie podstawy rzeczywiście istnieją, tak aby Trybunał mógł orzec w sprawie bezzwłocznie (zob. Grossi i Inni p. Włochom (rewizja), skarga nr 18791/03, 30 października 2012 r.).

Obecny wniosek o rewizję dotyczy złożonych kwestii: okoliczności wynikają ze znacznej liczby dokumentów, które, zbadane łącznie, doprowadziły skarżący Rząd do wniosku, że istnieją podstawy ubiegania się o rewizję. Skarżący Rząd nie pozostał bierny, gdy przed czerwcem 2014 r. otrzymał dokumenty potencjalnie ujawniające nowe fakty. Dokumenty te zostały przeanalizowane przez adwokata, który uznał, że same w sobie nie są one wystarczające, by uzasadnić wniosek o rewizję. Co do kwestii, czy Rząd miał obowiązek uczynić więcej, należy zauważyć, że istotne dokumenty nie były łatwo dostępne. Skarżący Rząd musiałby przeprowadzić daleko idące poszukiwania w archiwach państwowych Zjednoczonego Królestwa w szerokim zbiorze dokumentów mogących mieć potencjalne znaczenie.

W podsumowaniu, skarżący Rząd nie „uzyskał wiedzy” na temat nowych faktów przed czerwcem 2014 r. Trybunał powątpiewał również, czy przed czerwcem 2014 r. skarżący Rząd mógł był w uzasadniony sposób „uzyskać wiedzę” na temat dokumentów dotyczących faktów, na które się powołał w swym wniosku o rewizję. A zatem, wniosek o rewizję został złożony w terminie sześciu miesięcy przewidzianym w Regule 80 § 1 Regulaminu Trybunału.

(b) Czy istniały fakty, „które ze swej natury mogły mieć decydujący wpływ” na wyrok z 18 stycznia 1978 r.

(i) Zakres wniosku o rewizję – Choć skarżący Rząd nie ubiegał się o zmianę stwierdzenia Trybunału co do naruszenia art. 3 Konwencji, a uzasadnienia, na którym stwierdzenie to się opierało, wnioskowana rewizja dotyczyła istotnego ustalenia zawartego w pierwotnym wyroku wyrażonego w dwóch odrębnych punktach jego sentencji i podnosiła kwestie, które mogą podlegać wnioskowi o rewizję.

(ii) Czy dokumenty przedłożone przez skarżący Rząd wskazywały na nowe fakty – Gdy na poparcie wniosku o rewizję składane są dokumenty, należy ocenić, czy stanowią one wystarczający dowód prima facie na poparcie wersji wydarzeń strony. Aby dokonać takiej oceny, Trybunał musi mieć wzgląd na przebieg pierwotnego postępowania, a w szczególności na sposób, w jaki fakty sprawy zostały ustalone.

W odniesieniu do dokumentów przedłożonych na poparcie pierwszej podstawy rewizji Trybunał miał wątpliwości, czy dokumenty te zawierały wystarczający dowód prima facie rzekomo nowego faktu, jakoby biegły z dziedziny psychiatrii wprowadził w błąd Komisję co do ciężkich i długoterminowych skutków pięciu technik. W odniesieniu do drugiej podstawy rewizji, choć wiele dokumentów przedłożonych na jej poparcie wskazywało, że ówczesny Rząd Zjednoczonego Królestwa chciał uniknąć szczegółowego badania użycia pięciu technik, istotne fakty jako takie nie były „nieznane” Trybunałowi w czasie pierwotnego postępowania. W pierwotnym wyroku Trybunał wyrażał ubolewanie z powodu postawy pozwanego Rządu, który nie zawsze udzielał mu pożądanej pomocy.

(iii) Czy rzekomo nowe fakty są faktami o „decydującym wpływie” – Aby wniosek o rewizję został uwzględniony, należy wykazać, że doszło do błędu faktograficznego i istniał związek przyczynowy między błędnie ustalonym faktem a wnioskiem wyciągniętym przez Trybunał. Z uzasadnienia pierwotnego wyroku Trybunału musi jasno wynikać, że Trybunał nie doszedłby do określonego wniosku, jeśli byłby świadom rzeczywistego stanu faktycznego. I przeciwnie, gdy pozostają wątpliwości, czy nowy fakt rzeczywiście miałby decydujące znaczenie dla pierwotnego wyroku, zasada pewności prawnej musi przeważyć, a ostateczny wyrok musi się ostać.

W świetle zarówno sformułowania Reguły 80, jak i celu postępowania rewizyjnego, wniosek o rewizję nie został pomyślany jako umożliwienie stronie ubiegania się o zmianę w świetle późniejszego orzecznictwa Trybunału. W konsekwencji, Trybunał dokonał oceny w świetle swego ówczesnego orzecznictwa na podstawie art. 3 Konwencji.

W pierwotnym postępowaniu Europejska Komisja Praw Człowieka podkreśliła, że byli inni biegli, którzy uważali, że następstwa stosowania pięciu technik były raczej niewielkie i nie wywoływały długoterminowych skutków. Niemniej jednak, niepewność w tym zakresie nie powstrzymała jej od stwierdzenia, że stosowanie pięciu technik stanowiło tortury w rozumieniu art. 3.

W pierwotnym wyroku kwestia możliwych długoterminowych skutków wykorzystania pięciu technik nie była wspomniana w ocenie prawnej. Trudno uznać, że pierwotny wyrok przywiązywał jakieś szczególne znaczenie do niepewności co do ich długoterminowych skutków, a tym bardziej uznać tę kwestię za decydujący czynnik dla przyjętego w wyroku odmiennego wniosku niż Komisja. Jak wynika z uzasadnienia pierwotnego wyroku, różnica między pojęciami „tortur” i „nieludzkiego i poniżającego traktowania” sprowadzała się do kwestii stopnia dolegliwości określonego intensywnością wywoływanego cierpienia. Oczywiście, ocena różnicy stopnia zależała od wielu czynników.

Trybunał nie mógł uznać, że rzekomo nowe fakty mogłyby mieć decydujący wpływ na pierwotny wyrok, w sytuacji, w której pierwotny wyrok nie zawierał stwierdzenia, że gdyby wykazano, że pięć technik mogło wywoływać ciężkie długoterminowe skutki psychiatryczne, to ten jeden element doprowadziłby Trybunał do wniosku, że wykorzystanie tych technik spowodowało na tyle „poważne i okrutne cierpienie”, że musiałyby one zostać zakwalifikowane jako praktyka tortur.

Rozstrzygnięcie: wniosek o rewizję oddalony (sześcioma głosami do jednego).

Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa

[1] Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.).