© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.mfa.gov.pl/en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.msz.gov.pl - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 207

Maj 2017 r.

Simeonovi p. Bułgarii [Wielka Izba] – skarga nr 21980/04

Wyrok z 12.05.2017 r. [Wielka Izba]

Art. 6

Postępowanie karne

Art. 6 ust. 1

Sprawiedliwe rozpatrzenie sprawy

Art. 6 ust. 3 lit. c

Bronienie się przez ustanowionego obrońcę

Brak dostępu do obrońcy w czasie pierwszych trzech dni zatrzymania policyjnego nie wpływający na ogólną rzetelność procesu sądowego: brak naruszenia

Fakty – Skarżący został zatrzymany w dniu 3 października 1999 r. pod zarzutem udziału w poważnym przestępstwie. Podczas trwającego trzy dni zatrzymania przez policję nie korzystał z pomocy obrońcy. W dniu 6 października 1999 r., gdy zostały mu postawione zarzuty w obecności obrońcy ustanowionego z urzędu, odmówił odpowiedzi na jakiekolwiek pytania śledczych. W dniu 12 października 1999 r., gdy był przesłuchiwany w obecności dwóch obrońców ustanowionych przez siebie, zachował milczenie. W dniu 21 października 1999 r., korzystając z pomocy dwóch swoich obrońców, przyznał się do popełnienia zarzucanego przestępstwa. Kilka miesięcy później wycofał to przyznanie i przedstawił inną wersję wydarzeń. Został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności.

W wyroku Izby z dnia 20 października 2015 r. Trybunał jednomyślnie stwierdził brak naruszenia art. 6 ust. 3 lit. c w związku z art. 6 ust. 1 w odniesieniu do braku dostępu do obrońcy w czasie pierwszych trzech dni zatrzymania przez policję.

W dniu 14 maja 2016 r. sprawa została przekazana na wniosek skarżącego do Wielkiej Izby.

Prawo – art. 6 ust. 1 i ust. 3 lit. c: Trybunał przypomniał, że co do zasady dostęp do obrońcy musi być udzielony już od pierwszego przesłuchania podejrzanego przez policję, chyba że w świetle szczególnych okoliczności sprawy można wykazać, że zachodziły istotne powody, by ograniczyć to prawo. Nawet jeśli istotne powody mogą w drodze wyjątku uzasadnić odmowę dostępu do obrońcy, ograniczenie takie –z jakiegokolwiek powodu – nie może zmniejszyć nienależycie praw oskarżonego przysługujących mu na podstawie art. 6. Prawo do obrony, co do zasady, będzie naruszone w sposób niemożliwy do naprawienia, jeśli obciążające zeznania złożone podczas przesłuchania przez policję przeprowadzonego bez jakiejkolwiek możliwości skorzystania z pomocy prawnej zostaną wykorzystane jako podstawa skazania.

(a) Punkt początkowy dla zastosowania art. 6: W niniejszej sprawie punktem początkowym, od którego przysługuje prawo do pomocy prawnej, powinna być data zatrzymania skarżącego. W istocie, jego zatrzymanie było oparte na podejrzeniu popełnienia przez niego przestępstw i miało główny wpływ na jego sytuację, umożliwiając władzom przeprowadzenie środków dochodzeniowych z jego udziałem.

(b) Brak zrzeczenia się – Nawet zakładając, że skarżący nie złożył wyraźnego wniosku o pomoc prawną w trakcie zatrzymania policyjnego, nie można uznać, że w sposób dorozumiany zrzekł się prawa do takiej pomocy. Policja w rzeczywistości zaniechała poinformowania go o tym prawie w czasie zatrzymania.

(c) Brak „istotnych powodów”, by ograniczyć dostęp do obrońcy – Nie zostały przywołane żadne „istotne powody” celem uzasadnienia ograniczenia dostępu skarżącego do obrońcy w czasie jego zatrzymania (bezpośrednie zagrożenie dla życia, integralności fizycznej oraz/lub bezpieczeństwa innych osób). Ponadto, ustawodawstwo krajowe w sprawie dostępu do obrońcy w czasie zatrzymania policyjnego nie przewidywało wyraźnie wyjątków od stosowania tego prawa.

(d) Ogólna rzetelność postępowania – Brak „istotnych powodów” w obecnej sprawie zmusił Trybunał do przeprowadzenia bardzo dokładnej oceny rzetelności postępowania. Na Rządzie spoczywał obowiązek przekonującego wykazania, że skarżący mimo wszystko korzystał z rzetelnego procesu karnego.

Trybunał zauważył, że: (i) skarżący aktywnie uczestniczył we wszystkich etapach postępowania karnego; wycofał swe początkowe zeznania, przedstawiając odmienną wersję wydarzeń, a jego obrońcy zagwarantowali możliwość gromadzenia dowodów uniewinniających i kwestionowali dowody przeciwko niemu; (ii) skazanie skarżącego nie opierało się wyłącznie na jego przyznaniu, ale na całym zgromadzonym, spójnym materiale dowodowym; (iii) sądy w sposób należyty wzięły pod uwagę zgromadzone dowody, ustaliły, że prawa procesowe skarżącego były przestrzegane i podały odpowiednie uzasadnienie swoich rozstrzygnięć zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym.

Nic nie sugeruje, by skarżący został formalnie lub nieformalnie przesłuchany w czasie zatrzymania policyjnego. Żadne dowody przeciwko skarżącemu nie zostały uzyskane ani dołączone do akt w czasie jego zatrzymania. Z żadnego dokumentu w sprawie nie wynika, by podczas około trzech dni zatrzymania skarżący uczestniczył w jakichkolwiek innych środkach dochodzeniowych (takich jak okazywanie w celu identyfikacji czy pobranie próbek DNA). Ponadto, w świetle prawa krajowego byłoby niemożliwe wykorzystywanie przeciwko niemu dowodów uzyskanych pod nieobecność obrońcy. Ponadto, skarżący zmienił swą wersję wydarzeń; nawet stanowiska, które przedstawiał przed Trybunałem były bardzo ogólnikowe w tym względzie i nie przedstawił on żadnych szczegółów aż do momentu złożenia stanowiska przed Wielką Izbą.

Z następujących faktów można wywieść dobrowolny charakter przyznania się skarżącego: (i) zachował milczenie w trakcie dwóch wcześniejszych przesłuchań; (ii) w czasie przesłuchania i przyznania korzystał z pomocy prawnej i był poinformowany o swych prawach procesowych, a w szczególności o prawie do nieskładania obciążających zeznań; (iii) jego odmowa złożenia zeznań nie miałaby żadnego wpływu na kolejne etapy postępowania karnego.

Ani przed sądami krajowymi, ani przed Trybunałem nie został wskazany kiedykolwiek związek przyczynowy między brakiem pomocy prawnej w czasie policyjnego zatrzymania skarżącego a jego przyznaniem się dwa tygodnie później w obecności ustanowionego przez siebie obrońcy. Tym samym, nieobecność obrońcy w czasie tego zatrzymania w żaden sposób nie naruszyła prawa skarżącego do nieskładania obciążających siebie zeznań. A zatem nie skutkowała nieodwracalnym naruszeniem rzetelności postępowania karnego ocenianego jako całość.

Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (dwunastoma głosami do pięciu).

Trybunał stwierdził także jednomyślnie naruszenie art. 3 Konwencji z uwagi na warunki pozbawienia wolności skarżącego w powiązaniu z długością jego kary pozbawienia wolności oraz zastosowanym wobec niego ścisłym reżimem więziennym, i zasądził na jego rzecz 8 000 EUR tytułem szkody niemajątkowej.

(Zobacz także Ibrahim i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu [Wielka Izba], skargi nr 50541/08 et al., 13 września 2016 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 199 [1])

Click here for the Case-Law Information Notes

[1] Zobacz również tłumaczenie na język polski wyroku ws. Ibrahim i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu [przyp. tłum.].