© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.mfa.gov.pl/en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.msz.gov.pl - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 214

Styczeń 2018 r.

Enver Şahin p. Turcji – skarga nr 23065/12

Wyrok z 30.01.2018 r. [Druga Sekcja]

Art. 14

Dyskryminacja

Brak skonkretyzowanej i zindywidualizowanej oceny potrzeb niepełnosprawnego studenta w celu zagwarantowania dostępności pomieszczeń uniwersyteckich: naruszenie

Fakty – W trakcie studiów skarżący miał wypadek, który spowodował paraliż jego nóg. W 2007 r. wezwał uniwersytet do przeprowadzenia niezbędnych dostosowań i prac, tak by pomieszczenia, w których nauczano, stały się dla niego dostępne. Uniwersytet odpowiedział, że nie dysponuje niezbędnymi funduszami, by zrealizować takie prace w krótkim terminie, i zaproponował mu pomoc osoby towarzyszącej. W 2010 r. trybunał administracyjny oddalił skargę skarżącego z tego zwłaszcza powodu, że przedmiotowy budynek został zbudowany przed wejściem w życie dyrektyw technicznych przyjętych na rzecz osób niepełnosprawnych, a także, że środki architektoniczne zostaną podjęte „w zależności od możliwości budżetowych” (chociaż nie było wówczas żadnej konkretnej propozycji w tym zakresie).

Prawo – Art. 14 w związku z art. 2 Protokołu nr 1: Pomimo marginesu oceny władz nie można uznać, że kwestia dostępności pomieszczeń uniwersytetu dla skarżącego może być pozostawiona w zawieszeniu aż do uzyskania wszystkich funduszy niezbędnych dla przeprowadzenia całości daleko idących prac dostosowawczych nakazanych przez prawo: gdy realizacja obowiązku podjętego na podstawie Konwencji wymaga działań pozytywnych państwa, nie może się ono ograniczyć do bierności.

Art. 14 Konwencji powinien być odczytywany w świetle Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych [1], zgodnie z którą dyskryminacja ze względu na niepełnosprawność obejmuje wszystkie formy dyskryminacji, w tym „odmowę racjonalnego usprawnienia” (racjonalne usprawnienia są zaś zdefiniowane jako „konieczne i odpowiednie zmiany i dostosowania, nie nakładające nieproporcjonalnego lub nadmiernego obciążenia, jeśli jest to potrzebne w konkretnym przypadku, w celu zapewnienia osobom niepełnosprawnym możliwości korzystania z wszelkich praw człowieka i podstawowych wolności oraz ich wykonywania na zasadzie równości z innymi osobami”).

Choć nie należy, oczywiście, do Trybunału, określanie tych „racjonalnych usprawnień” – które mogą przyjmować różne formy, zarówno materialne, jak i niematerialne – istotne jest jednak, by władze krajowe były szczególnie uważne przy dokonywaniu swych wyborów w tym obszarze, zważywszy na szczególną wrażliwość osób, których to dotyczy.

Oczywiście, w odpowiedzi na wnioski skarżącego uniwersytet nie udzielił mu tylko i po prostu odmowy: zaoferował mu pomoc osoby towarzyszącej. Jednakże, choć istotnie dokumenty prawa międzynarodowego uznają, że udostępnienie form pomocy ze strony innej osoby jest jednym ze środków do rozważenia, propozycja uniwersytetu nie wpisuje się w te ramy, gdyż w aktach sprawy nic nie wskazuje, by była ona poprzedzona rzeczywistą oceną potrzeb skarżącego i rzetelnym rozważeniem jej potencjalnych skutków dla jego bezpieczeństwa, godności i autonomii. Mimo że skarżący nie ucierpiał z powodu takich skutków, władze zignorowały kluczowe znaczenie zagwarantowania osobom cierpiącym z powodu niepełnosprawności możliwości życia w sposób autonomiczny i pełnego rozwoju poczucia godności i własnej wartości (pojęcia te znajdują się w samym centrum Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych oraz zaleceń Rady Europy; godność i autonomia osobista zajmują również ważne miejsce w orzecznictwie Trybunału, w szczególności na podstawie art. 8, z którym powiązany jest art. 2 Protokołu nr 1).

Trybunał administracyjny, który również nie wypowiedział się w tych kwestiach, nie rozważył w sposób wystarczający kwestii słusznej równowagi, którą należy zapewnić między interesem skarżącego a wszelkimi innymi konkurencyjnymi interesami.

Rozstrzygnięcie: naruszenie (sześcioma głosami do jednego)

Art. 41: 10.000 EUR z tytułu szkody moralnej.

(Zobacz również Çam p. Turcji, nr 51500/08, 23 lutego 2016 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 193 [2], jak też zestawienie tematyczne Osoby niepełnosprawne a Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności).

Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa

[1] Tłumaczenie Konwencji na język polski jest dostępne pod adresem: http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20120001169 [przyp. tłum.]

[2] Tłumaczenie streszczenia wyroku ws. Çam p. Turcji na język polski jest dostępne pod adresem: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-175438 [przyp. tłum.]