© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.mfa.gov.pl/en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.msz.gov.pl - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 196

Maj 2016 r.

Biao p. Danii [Wielka Izba] – skarga nr 38590/10

Wyrok z 24.05.2016 r. [Wielka Izba]

art. 14

Dyskryminacja

Bardziej korzystne warunki łączenia rodzin mające zastosowanie do osób, które miały obywatelstwo duńskie przez co najmniej 28 lat: naruszenie

Fakty – Skarżący są małżeństwem. Pierwszy skarżący jest naturalizowanym obywatelem duńskim pochodzenia togijskiego, który mieszkał w Ghanie w wieku od 6 do 21 lat, przybył do Danii w 1993 r. w wieku 22 lat i nabył obywatelstwo duńskie w 2002 r. Poślubił drugą skarżącą w 2003 r. w Ghanie. Jest ona obywatelką Ghany, która urodziła się i dorastała w Ghanie, i która w czasie zawarcia związku małżeńskiego nigdy wcześniej nie odwiedziła Danii i nie mówiła po duńsku. Po zawarciu małżeństwa druga skarżąca wystąpiła o pozwolenie na pobyt w Danii, jednak Urząd ds. Cudzoziemców odmówił na tej podstawie, że skarżący nie spełniali wymogu przewidzianego ustawą o cudzoziemcach (znanego jako „wymóg więzi”), w świetle którego para wnioskująca o połączenie rodziny nie może mieć silniejszych związków z innych państwem (w przypadku skarżących – z Ghaną) niż z Danią. „Wymóg więzi” nie miał zastosowania wobec osób, które miały obywatelstwo duńskie przez co najmniej 28 lat, jak też wobec obywateli nieduńskich, którzy urodzili się w Danii i mieszkali tam zgodnie z prawem przez co najmniej 28 lat (tzw. reguła 28 lat na podstawie ustawy o cudzoziemcach). Skarżący bez powodzenia kwestionowali przed sądami duńskimi odmowę przyznania im prawa do połączenia rodziny. Twierdzili, że reguła 28 lat skutkowała różnym traktowaniem dwóch grup obywateli duńskich, a mianowicie tych, którzy z urodzenia byli obywatelami duńskimi, i tych którzy nabyli obywatelstwo duńskie później. W świetle tej reguły, pierwszy skarżący nie mógł być zwolniony z wymogu więzi aż do 2030 r., kiedy osiągnie wiek 59 lat.

W międzyczasie, druga skarżąca wjechała do Danii na podstawie wizy turystycznej. Kilka miesięcy później para przeprowadziła się do Szwecji, gdzie w 2004 r. urodził się ich syn. Ich syn ma obywatelstwo duńskie, które nabył po ojcu.

W wyroku z 25 marca 2014 r. (zobacz Nota informacyjna nr 172) Izba Trybunału jednomyślnie orzekła, że nie doszło do naruszenia praw skarżących na gruncie art. 8 Konwencji. Czterema głosów do trzech orzekła, że nie doszło do naruszenia art. 14 w związku z art. 8 Konwencji z uwagi na różne traktowanie osób będących obywatelami duńskimi przez ponad 28 lat i tych, które były obywatelami przez krótszy czas. Sprawa została przekazana do Wielkiej Izby na wniosek skarżących.

Prawo – Art. 14 w związku z art. 8: W celu ustalenia, czy obecna sprawa ujawnia „dyskryminację pośrednią” opartą na rasie lub pochodzeniu etnicznym, konieczne było zbadanie, czy zastosowanie reguły 28 lat w praktyce rodziło nieproporcjonalnie krzywdzące skutki wobec osób, które, jak pierwszy skarżący, nabyły obywatelstwo duńskie po urodzeniu i nie miały duńskiego pochodzenia etnicznego.

Możliwość, że osoby, które uzyskały obywatelstwo duńskie po urodzeniu, mogły nie musieć następnie czekać 28 lat, a jedynie, jak twierdził rząd, trzy lata lub więcej, by móc skorzystać z możliwości łączenia rodzin, nie zmienia faktu, że reguła 28 lat wywierała niekorzystny skutek wobec obywateli duńskich znajdujących się w sytuacji takiej jak skarżący.

Ponadto, Trybunał stwierdził, że można rozsądnie przyjąć, że co najmniej znaczna większość duńskich emigrantów oraz duńskich obywateli urodzonych i zamieszkałych w Danii (którzy mogli korzystać z reguły 28 lat) była zwykle duńskiego pochodzenia etnicznego, natomiast osoby, które nabyły obywatelstwo duńskie w ciągu życia, jak pierwszy skarżący (które nie korzystały z reguły 28 lat w tym samym wieku), generalnie były obcego pochodzenia etnicznego.

Możliwość korzystania z reguły 28 lat również przez osoby obcego pochodzenia etnicznego, które urodziły się w Danii lub przybyły tam w młodym wieku, nie zmienia faktu, że reguła ta pośrednio skutkowała faworyzowaniem duńskich obywateli duńskiego pochodzenia etnicznego i stawiała w niekorzystnej sytuacji lub wywierała nieproporcjonalnie krzywdzący skutek wobec osób obcego pochodzenia etnicznego, które, podobnie jak pierwszy skarżący, nabyły obywatelstwo duńskie w późniejszym wieku.

W tych okolicznościach to na rząd przerzucony jest ciężar dowodu wykazania, że zróżnicowanie skutków ustawodawstwa służyło realizacji uprawnionego celu i było wynikiem obiektywnych czynników niezwiązanych z pochodzeniem etnicznym.

Jednym z celów wprowadzenia reguły 28 lat było to, że uznano, że poprzednia zmiana ustawy o cudzoziemcach, która rozszerzała wymóg więzi również na obywateli duńskich, wywoływała niezamierzone konsekwencje dla osób takich jak obywatele duńscy, którzy zdecydowali się mieszkać za granicą przez długi czas i rozpoczęli życie rodzinne z dala od Danii, a następnie napotkali trudności ze spełnieniem wymogu więzi po powrocie.

Uzasadnienie wskazywane przez rząd dla wprowadzenia reguły 28 lat było w dużej mierze oparte na argumentach mających charakter spekulacji. W opinii Trybunału, odpowiedź na pytanie, kiedy można uznać, że obywatel duński ustanowił więzi z Danią na tyle silne, że połączenie rodziny z obywatelem cudzoziemskim rokowało powodzenie z punktu widzenia integracji, nie może zależeć jedynie od długości posiadania obywatelstwa, czy to 28 lat, czy mniej. Już w celu uzyskania obywatelstwa duńskiego pan Biao musiał spełnić wymóg spędzenia 9 lat w Danii i wykazać się znajomością duńskiego języka i kultury; dodatkowo, wcześniej pozostawał w związku małżeńskim z obywatelką duńską przez ok. 4 lata, uczestniczył w różnych kursach i pracował w Danii przez ponad sześć lat, miał syna, który był obywatelem duńskim z uwagi na obywatelstwo ojca. Żaden z tych czynników nie był, a nawet nie mógł być wzięty pod uwagę przy stosowaniu reguły 28 lat wobec pana Biao, choć były one rzeczywiście istotne dla oceny, czy istniały perspektywy skutecznej integracji jego żony.

Prace przygotowawcze dotyczące ustawy, która zmieniła przedmiotową ustawę, w negatywny sposób odnosiły się do stylu życia duńskich obywateli nieduńskiego pochodzenia etnicznego, na przykład, opisując ich „wzorce małżeństwa”, polegające na „poślubianiu osoby z kraju ich pochodzenia”, jako przyczyniające się do izolacji i „utrudniające integrację nowoprzybyłych do Danii cudzoziemców”. Odwołując się do swego orzecznictwa, w świetle którego ogólne tendencyjne założenia lub uprzedzenia społeczne dominujące w danym państwie nie stanowią wystarczającego uzasadnienia dla zróżnicowanego traktowania z uwagi na płeć*, Trybunał uznał, że podobne rozumowanie należy stosować wobec dyskryminacji wobec naturalizowanych obywateli.

Duński Sąd Najwyższy, uznając, że okoliczności faktyczne obecnej sprawy są identyczne jak w sprawie pani Balkandali**, stwierdził, że kryterium 28 lat obywatelstwa duńskiego „miało ten sam cel, co wymóg urodzenia w Wielkiej Brytanii, który został zaakceptowany przez Trybunał w wyroku z 1985 r. jako niesprzeczny z Konwencją: odróżnienie grupy obywateli, którzy, z ogólnego punktu widzenia mieli trwające i silne więzi z krajem”. Sąd Najwyższy uznał, że zarzucana dyskryminacja oparta była jedynie na długości obywatelstwa, kwestii, która była objęta sformułowaniem „inna przyczyna” w rozumieniu art. 14 Konwencji. A zatem, test proporcjonalności zastosowany przez Sąd Najwyższy był odmienny od testu, który zastosowałby Europejski Trybunał Praw Człowieka, który dla uzasadnienia pośrednio dyskryminacyjnego skutku reguły 28 lat wymaga nieodpartych lub bardzo ważnych powodów niezwiązanych z pochodzeniem etnicznym.

W obszarze dyskryminacji pośredniej własnych obywateli Państwa w oparciu o pochodzenie etniczne bardzo trudno jest pogodzić przyznanie specjalnego traktowania z obecnymi standardami międzynarodowymi i ich rozwojem:

(a) Art. 5 ust. 2 Europejskiej Konwencji o obywatelstwie, mający na celu likwidację dyskryminacyjnego stosowania regulacji w obszarze obywatelstwa między obywatelami, którzy nabyli obywatelstwo przez urodzenie, a innymi obywatelami, w tym osobami naturalizowanymi, wskazuje na istnienie pewnego trendu w kierunku europejskiego standardu, który należy uznać za istotny w obecnej sprawie.

(b) Ani w 29 Państwach Członkowskich Rady Europy, których regulacje zbadał Trybunał, ani w prawie Unii Europejskiej nie było żadnego rozróżnienia między różnymi grupami obywateli przy ustalaniu warunków przyznania łączenia rodzin.

(c) Różne niezależne organy wyrażały zaniepokojenie w odniesieniu do reguły 28 lat: Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Rasowej (CERD), Europejska Komisja przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI) oraz Komisarz Praw Człowieka Rady Europy.

Podsumowując, zważywszy na bardzo wąski margines oceny przysługujący pozwanemu Państwu w obecnej sprawie, rząd nie wykazał, że zachodziły nieodparte lub bardzo ważne powody niezwiązane z pochodzeniem etnicznym uzasadniające pośrednio dyskryminacyjny skutek reguły 28 lat.

Rozstrzygnięcie: naruszenie (dwunastoma głosami do pięciu).

Trybunał uznał również, czternastoma głosami do trzech, że nie było potrzeby zbadania skargi oddzielnie na podstawie art. 8 Konwencji.

Art. 41: 6.000 euro w odniesieniu do szkody niemajątkowej.

* Konstantin Markin p. Rosji [Wielka Izba], skarga nr 30078/06, 22 maja 2012 r., Nota informacyjna nr 150.

** Abdulaziz, Cabales i Balkandali p. Wielkiej Brytanii, skarga nr 9214/80 i inne, 28 maja 1985 r.

Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa