© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.mfa.gov.pl/en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.msz.gov.pl - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 199

Sierpień – Wrzesień 2016 r.

W.D. p. Belgii – skarga nr 73548/13

Wyrok z 6.09.2016 r. [Sekcja II]

Art. 46

Wyrok pilotażowy

Środki generalne

Pozwane Państwo zobowiązane do zmniejszenia liczby osadzonych w psychiatrycznych oddziałach więzień bez dostępu do odpowiedniego leczenia

Art. 3

Poniżające traktowanie

Problem strukturalny skutkujący pozbawieniem wolności przez ponad 9 lat w psychiatrycznym oddziale więzienia bez szans na zmianę lub odpowiednią pomoc medyczną: naruszenie

Fakty – Skarżący, który jest zakwalifikowany przez władze jako osoba z “niepełnosprawnością intelektualną”, był pozbawiony wolności nieprzerwanie od 2007 r. w więziennej jednostce ochrony społecznej za czyny uznane za napaść seksualną. Skarży się, że poza dostępem do więziennych służb psychiatrycznych nie otrzymał żadnego leczenia lub spersonalizowanego wsparcia medycznego. Ponadto, z powodu odmowy przyjęcia go ze strony domów opieki i szpitali psychiatrycznych, pozostawał pozbawiony wolności bez żadnej realnej szansy leczenia w placówce zewnętrznej, a zatem bez jakiejkolwiek nadziei na reintegrację społeczną.

Prawo – Art. 3 (aspekt materialny): Choć nie należy pomniejszać wysiłków podejmowanych przez władze w celu znalezienia placówki zewnętrznej, by zapewnić opiekę skarżącemu, okazały się one jednak nieskuteczne, gdyż instytucje, z którymi się kontaktowano, odmówiły jego przyjęcia. Ta szkodliwa dla skarżącego sytuacja była w rzeczywistości skutkiem problemu strukturalnego. Z jednej strony opieka medyczna dostępna osobom pozbawionym wolności w psychiatrycznych oddziałach więzień była nieadekwatna, z drugiej zaś strony umieszczenie na zewnątrz systemu więziennego było często niemożliwe albo z powodu braku dostępnych lub odpowiednich miejsc w szpitalach psychiatrycznych, albo z powodu ram prawnych, które nie zezwalały władzom opieki społecznej na nakazanie przyjęcia takich osób do zewnętrznych placówek, które uważały te osoby za niepożądane.

Władze krajowe nie zatroszczyły się wystarczająco o zdrowie skarżącego poprzez zapewnienie, by nie znalazł się on w sytuacji naruszającej art. 3 Konwencji. Jego trwające przez ponad 9 lat pozbawienie wolności w środowisku więziennym bez odpowiedniego do jego zdrowia psychicznego leczenia bądź bez jakiejkolwiek perspektywy reintegracji społecznej stanowiło poniżające traktowanie.

Rozstrzygnięcie: naruszenie (jednomyślnie).

Trybunał stwierdził również, jednomyślnie, że doszło do naruszenia art. 5 ust. 1 lit. e Konwencji poprzez to, że pozbawienie skarżącego wolności przez ponad 9 lat w placówce niedostosowanej do jego sytuacji doprowadziło do zerwania wymaganego przez art. 5 ust. 1 lit. e związku między celem a praktycznymi warunkami pozbawienia wolności; a także do naruszenia art. 5 ust. 4 z uwagi na brak skutecznego środka mogącego w praktyce zapewnić naprawienie sytuacji, której był ofiarą, i zapobieżenie trwaniu zarzucanych naruszeń.

Art. 41: 16.000 euro z tytułu szkody niemajątkowej.

Art. 46: Trybunał postanowił zastosować w obecnej sprawie procedurę pilotażową, biorąc pod uwagę liczbę potencjalnie zainteresowanych osób w Belgii i możliwe stwierdzenia naruszeń na skutek ich skarg.

Państwo Belgijskie podjęło już znaczące środki w kontekście szeroko zakrojonej reformy opieki nad zdrowiem psychicznym oraz pozbawienia wolności ze względów psychiatrycznych. Środki takie mogły zmniejszyć zjawisko ciągłego pozbawienia wolności w środowisku więziennym przestępców z zaburzeniami psychicznymi i wynikające z tego konsekwencje. Trybunał z zadowoleniem przyjął kroki podjęte i planowane przez władze krajowe i mógł jedynie zachęcić Państwo Belgijskie do kontynuowania tych wysiłków.

Trybunał zachęcił Państwo Belgijskie do podjęcia działań w celu zmniejszenia liczby przestępców z zaburzeniami psychicznymi pozbawionych wolności w psychiatrycznych oddziałach więzień bez odpowiedniego leczenia, w szczególności poprzez określenie na nowo kryteriów uzasadniających pozbawienie wolności ze względów psychiatrycznych, zgodnie z kierunkami reform ustawowych prowadzonych w Belgii. W tym samym duchu, Trybunał z zadowoleniem przyjął cel – wpisany obecnie do prawa – zapewnienia odpowiedniego wsparcia terapeutycznego osobom osadzonym ze względów psychiatrycznych, zmierzającego do ich reintegracji w społeczeństwie.

Pozwany Rząd otrzymał termin dwóch lat na zaradzenie zarówno ogólnej sytuacji, w szczególności przez podjęcie kroków w celu wdrożenia reformy ustawowej, jak też sytuacji wszystkich skarżących, którzy złożyli już podobne skargi do Trybunału przed wydaniem wyroku w obecnej sprawie, oraz wszystkich, którzy mogą następnie złożyć skargi do Trybunału. Dla obecnych i przyszłych skarżących zadośćuczynienie może być przyznane poprzez środki o charakterze ad hoc, które mogą być określone w ugodach lub deklaracjach jednostronnych przyjętych zgodnie z właściwymi wymogami Konwencji.

W związku z powyższym, do czasu przyjęcia środków zaradczych, postępowania we wszystkich podobnych sprawach zostały odroczone na dwa lata ze skutkiem od dnia, w którym niniejszy wyrok stał się ostateczny.

(Zobacz L.B. p. Belgii, skarga nr 22831/08, 2 października 2012 r., Nota informacyjna nr 156; Claes p. Belgii, skarga nr 43418/09, 10 stycznia 2013 r., Nota informacyjna nr 159; Bamouhammad p. Belgii, skarga nr 47687/13, 17 listopada 2015 r., Nota informacyjna nr 190; oraz Murray p. Holandii [Wielka Izba], skarga nr 10511/10, 26 kwietnia 2016 r., Nota informacyjna nr 195).

Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa