AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

ÜNAL AKPINAR ĠNġAAT ĠMALAT SANAYĠ VE TĠCARET A.ġ. VE AKPINAR

YAPI SANAYĠ A.ġ. - TÜRKĠYE DAVASI

(Başvuru no:41246/98 )

KARARIN ÖZET ÇEVĠRĠSĠ

(Esas)

STRAZBURG

26 Mayıs 2009

İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

USUL

Türkiye’de yerleşik Ünal Akpınar İnşaat İmalat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Akpınar Yapı

Sanayi A.Ş. adlı şirketlerin (başvuran taraf) Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 4 Mayıs 1998

tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa

İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) eski 25. maddesi uyarınca yapılan 41246/98 numaralı

başvuru sonucu bu dava görülmektedir.

Başvuran taraf Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Ankara barosu

avukatlarından T. Akıllıoğlu tarafından temsil edilmektedir.

AİHM, 29 Nisan 2008 tarihli kararı ile başvurunun Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesi

önünde görülen kısmını kabuledilebilir, gerisini kabuledilemez bulmuştur.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOġULLARI

A. Davanın konusu

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (İdare),

Güneydoğu Anadolu Kalkınma Projesi kapsamında Şanlıurfa Tüneli ve Tesisleri İkmal İnşaatı

(inşaat) için 29 Temmuz 1981 tarihinde ihale açmıştır.

İstihkak raporları hakkında bilgi edindikten ve alan görüldükten sonra, başvuran taraf

açıklanan fiyat üzerinden % 40,15 oranında bir tenzilat teklif etmiştir. Böylece, sözkonusu

inşaatın yapımı İdare tarafından 3 Eylül 1981 tarihli sözleşme ile başvuran tarafa ihale

edilmiştir.

Sözleşme uyarınca, başvuran tarafın 30 Aralık 1987 tarihinde işi bitirmesi ve buna karşılık

26.930.443.943,25 T.L. karşılığında para alması gerekmekteydi. Bu miktar, “hakediş”

karşılığı periyodik olarak başvuran tarafa ödenecekti.

2

21 Eylül 1981 tarihinde, inşaat başlamıştır.

30 Eylül 1983 tarihinde başvuran taraf, sözleşme şartlarının aradan geçen süre zarfında

öngörülemeyen ekonomik dalgalanmaları karşılamadığı gerekçesiyle işi durdurmuştur. 27

Temmuz 1984 tarihinde, Bakanlar Kurulu, işin devam etmesine ve ilk sözleşmenin gözden

geçirilmesine karar vermiştir.

31 Ağustos 1984 tarihinde, kamu ihalelerinin gözden geçirilmesinde olumlu görüşü alınması

zorunlu olan Danıştay’ın onayından sonra taraflar arasında ek sözleşme imzalanmıştır.

Aradan geçen süre zarfında ortaya çıkan ve birim fiyatında artışa neden olan ek işler

nedeniyle iş teslim tarihi 30 Haziran 1990 tarihine ertelenmiştir.

Sözleşmeye göre ABD doları üzerinden iki kere avans verilmesi öngörülmüştür. Bu avanslar

ödeme günü geçerli olan kurdan Türk Lirası’na çevrilecek ve zaman içinde hakedişlere

yansıtılacaktı.

Başvuran taraf, 31 Ocak 1986 tarihi itibariyle kronik zarar ettiği için işlerin ancak %15,41’ni

gerçekleştirmiştir. 25 Şubat 1986 tarihinde başvuran taraf, duruma çözüm getirmek üzere

ikinci bir ek sözleşme yapılmasını talep etmiştir. Başvuran şirket, işleri 31 Aralık 1989

tarihinde yani planlanandan 6 ay önce bitirmek pahasına, hak edişlerinin bundan böyle ABD

Doları/TL paritesinin enflasyon karşısındaki beklenmedik değer kaybından kaynaklanan zarar

dikkate alınarak hesaplanmasını talep etmiştir.

İdare bu talebi kabul etmiştir; Türk Lirası üzerinden hesaplanan hakedişlerin, 0,014391 döviz

çevrim katsayısıyla Amerikan Dolarına çevrilmesi hususunda anlaşmışlardır.

Bununla birlikte Danıştay, 29 Mayıs 1986’da re’sen, sekize karşı dokuz oyla katsayının

0,01011’ne çekilmesi gerektiğine karar vermiştir. 18 Haziran 1986’da Bakanlar Kurulu bu

kararı onaylamıştır.

3

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ve Cumhurbaşkanı nezdinde döviz kuru çevrim katsayısının

eski haline getirilmesi yönündeki 31 Temmuz ve 2 Eylül tarihli girişimler başarısız olmuş ve

26 Eylül 1986 tarihinde bu şartlarla ikinci ek sözleşme imzalanmıştır.

Bu ek sözleşmenin 2. maddesine göre yeni hakediş hesaplama yöntemi şu şekildedir:

- Hakedişler, istihkak raporlarında belirtilen birim fiyatları üzerinden Türk Lirası olarak

hesaplanacaktır.

- Hesaplanan meblağ, 0.01011 döviz kuru çevrim katsayısıyla çarpılarak Amerikan

Dolarına çevrilecektir.

- Amerikan Doları olarak ifade edilen bu miktar, sözkonusu hakedişin son ödeme (30 gün)

günü geçerli olan döviz kuru üzerinden tekrar Türk Lirası’na çevrilerek ödenecektir.

- Vadesi geldiğinde ödeme Türk Lirası olarak yapılacaktır.

7 Temmuz 1987 tarihinde, başvuran taraf Başbakana, katsayısının ilk belirlenen katsayı olan

0,014391 olarak tekrar düzeltilmesinin sağlanması için yazı yazmış, fakat sonuç alamamıştır.

1989 yılında, Türkiye’deki yıllık enflasyon oranındaki değişimin, Amerikan Doları’ndaki kur

değişiminin çok üzerinde seyretmesi nedeniyle, Amerikan Doları/Türk Lirası paritesine dayalı

ödemeyi öngören kamu ihalelerinin ifasının çok zor olduğu ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, 19

Ekim 1989 tarihinde “Yabancı para birimlerine dayalı birim fiyatlarla ihalesi yapılmış otoyol,

köprü, tünel yapımı işlerinde fiyat farkı hesabında uygulanacak esaslar hakkında” 89/14657

sayılı Bakanlar Kurulu kararı yürürlüğe girmiştir.

Kararın gerekçe bölümünde, Bakanlar Kurulu, 1985 yılından itibaren Türkiye’de enflasyon

oranı, dolayısıyla tüketim fiyatları hızla yükselirken, Amerikan Doları’nın alım gücünün

gerilediğini, artık ödemenin Amerikan Doları ile yapılmasını öngören sözleşme hükümlerinin,

ihaleyi alan müteahhitler için bir güvence oluşturmadığını belirtmiştir. Bakanlar Kurulu

kararı, enflasyon oranını dikkate alan ek ödeme yapılmasını öngörmüştür.

Yapması gereken inşaat kendisine döviz üzerinden ihale edilmemiş olmakla beraber üstlenmiş

olduğu işin niteliği gereği, başvuran taraf 89/14657 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’ndan

yararlanabileceğini ummaktaydı. Oysa 12 Ocak 1990 tarihli ve 90/29 sayılı ikinci bir karar ile

Bakanlar Kurulu önceki kararın uygulama alanını Karayolları Genel Müdürlüğü ile sözleşme

4

yapan şirketler ve münhasıran kamu yatırım fonlarından finanse edilen projelerle sınırlamıştır.

Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nün bir ihalesini almış olan başvuran taraf böylece

89/14657 sayılı kararnamenin kapsamı dışında kalmıştır.

Olayların yaşandığı dönemde, tüketici fiyatlarındaki artış ortalama %70’i bulurken, Amerikan

Doları’ndaki artış yıllık % 27 civarındaydı.

B. BaĢvuran tarafın açmıĢ olduğu hukuk davaları

I. Ön talep

Başvuran taraf, 4 Eylül 1991 tarihinde, yapı malzemeleri birim fiyatlarındaki ve işçilik

ücretindeki artış ve hakedişlerinin ödenmesindeki beş ila altı aylık gecikme nedeniyle,

0,014391 katsayısı kabul edilmediği sürece işe devam edemeyeceğini Bakanlığın ilgili

birimlerine bildirmiştir. Ayrıca başvuran taraf 89/14657 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın

kendisine de uygulanmasını talep etmiştir.

Yüksek Fen Kurulu, 8 Ocak 1992 tarihinde şikayet konusu ödemedeki gecikmelerin Kamu

Ortaklığı Fonundan finanse edilerek engellenebileceği ve başvuran tarafın 20 Ağustos 1988

tarih 88/13181 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamına alınarak durumunun

düzeltilebileceği, ancak, böyle bir işlem için de, Bakanlar Kurulu’nun ön onayı ile üçüncü bir

ek sözleşmenin imzalanması gerektiği yönünde görüş bildirmiştir..

19 Ekim 1992’de Bayındırlık ve İskan Bakanı, ihalenin ifasından sorumlu bakandan Yüksek

Fen Kurulu’nun görüşleri doğrultusunda taraflar arasındaki anlaşmazlığın giderilmesini

istemiştir.

Kısa vadede böyle bir girişimin yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Başvuran taraf, 7 Eylül 1992 tarihinde ödenmemiş onlarca alacağının ödenmesi ve

zararlarının tazmin edilmesi için İdare’yi uyarmış, İdare’nin tepkisiz kalması üzerine dava

açmaya karar vermiştir.

2. Birinci hukuk süreci

5

a. Davanın seyri ve sonucu

23 Aralık 1992 tarihinde başvuran taraf, 1985 ve 1992 arasında meydana gelen ve çeşitli

tarihlerde başvuran tarafça İdare’ye ihtar çekilen birçok olaydan dolayı tazminat ve

alacaklarının ödenmesi amacıyla Ankara Asliye 3. Hukuk Mahkemesi’nde (Asliye Hukuk

Mahkemesi) dava açmıştır.

Başvuran tarafın ileri sürdüğü argümanlar şu şekildedir:

-

Yargı erki, 26 Eylül 1986 tarihli ek sözleşmenin hazırlanmasına haksız olarak

müdahale etmiştir: müzakereler sırasında, İdare, iş maliyetinin arttığını ve döviz çevrim kuru

olarak 0,014391 katsayısı uygulanmasını kabul etmiştir. Oysa tarafların arzusu hilafına

Danıştay res’en, katsayıyı 0,01011’e çekmiştir. Ardından başvuran taraf, üzerindeki ekonomik

baskılar nedeniyle ek sözleşmeyi imzalamak zorunda kalmıştır.

-

Amerikan Doları olarak hesaplanan ödemenin yetersizliği karşısında, başvuran tarafın,

89/14657 sayılı Karar kapsamına alınması ve ekonomik dalgalanmalardan etkilenmemesi için

alacaklarının buna uygun olarak ıslahı gerekmekteydi.

-

Hakedişlerin İdare tarafından kronik olarak gecikmeli ödenmesinden dolayı tazminat

ödenmesi gerekmektedir.

Bu bağlamda başvuran taraf on yedi farklı iddia sunmuştur (Bkz. Ünal Akpınar İnşaat İmalat

Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Akpınar Yapı Sanayi A.Ş.-Türkiye kararı, no: 41246/98, 29 Nisan

2008). Bunlardan sadece dördü bu başvuruyu ilgilendirmektedir:

-

3 no’lu İddia: Fırat nehri malzeme ocaklarından çekilen çakıl taşı temizleme

çalışmalarının birim fiyatının artışının karşılanmaması nedeniyle 74,8 milyar

Türk Lirası;

-

8 no’lu İddia: Demir tel kafes taşıma ulaşım masrafları için 1,2 milyar Türk

Lirası

12 no’lu İddia: Fay hatlarını sağlamlaştırmak için kullanılan 350 ton segmentin

bedelinin ödenmemesinden dolayı 2,77 milyar Türk Lirası;

6

-

13 no’lu İddia: Borçlar Kanunu’nun 105 / 1 maddesi anlamında gecikme faizi

uygulanmadığı için munzam zararı karşılamak üzere, fazlaya ilişkin haklarını

saklı tutarak, 3 milyar Türk Lirası;

İdare, müteahhittin ekonomik ve teknik yetersizliklerinden dolayı bir türlü bitmeyen inşaatın

sürmesi için elinden geleni yaptığını belirtmiştir. İhaleyi yapan kuruma göre talepler

dayanaktan yoksundur.

i. İlk yargı kararı

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi 11 Temmuz 1994 tarihinde kararını açıklamıştır. Asliye

hukuk mahkemesi, özellikle başvuran tarafa 89/14657 sayılı kararın uygulanmasını ve

Danıştay’ın belirlediği katsayı üzerinden değişikliğe gidilmesini içeren 6 Nisan 1994 ve 20

Temmuz 1994 tarihli bilirkişi raporlarını dikkate alarak İdare’nin ne sözleşmeyle belirlenen

sorumluluklarını yerine getirdiğine ne iyi niyet gösterdiğine kanaat getirmiştir.

Bu bağlamda yerel mahkeme, hakedişlerdeki ödemenin bazı zamanlar 431 gün geciktiğini,

birim fiyatlarının artışından dolayı yapılması gereken fark ödemelerinin yıllar aldığını, işlerin

süresinin aşırı uzatılarak başvuran tarafın aleyhine bir maliyet artışı oluştuğunu ve son olarak

başvuran tarafın bu sorunlarla baş edebilmesi için hiçbir önlemin alınmadığını belirtmiştir.

Böylece, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, İdare’yi, başvuran tarafa aşağıda yer alan

tutarları ödemeye mahkûm etmiştir.

-

3 no’lu İddia başlığı altında 47.028.566.000 Türk Lirası;

8 no’lu İddia başlığı altında 332.553.000 Türk Lirası;

12 no’lu iddia başlığı altında 2.447.697.000 Türk Lirası;

13 no’lu İddia başlığı altında 3 milyar Türk Lirası;

Bu miktarlara 23 Aralık 1992 tarihinden (davanın açıldığı tarih) hesaplanmak üzere % 54

reeskont faizi eklenmiştir.

İhaleyi yapan kurum temyiz yoluna başvurmuştur.

7

26 Nisan 1995 tarihli bir karar ile Hâkim Y.A. başkanlığında toplanan Yargıtay 15. Hukuk

Dairesi, 11 Temmuz 1994 tarihli kararı bozmuştur. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi öngörülemez

ekonomik dalgalanmalar ve Amerikan Doları/ Türk Lirası paritesindeki istikrarsızlık gibi

sözleşmede yer almayan unsurlara dayanan tüm değerlendirmelere karşı olduğunu

belirtmiştir. Yargıtay’a göre sözleşmeyi devam ettirmeye karar veren başvuran tarafın,

sözleşmeden doğan sonuçlara da katlanması gerekmektedir.

İddiaların her biri için kararın gerekçeleri şu şekilde özetlenebilir:

-

3 no’lu İddia hakkında: Sözleşme uyarınca, başvuran taraf, mahkemeye

başvurmadan önce öncelikli olarak Yüksek Fen Kurulu’na ihtilafın dostane

çözümü için müracaat etmeliydi.

8 no’lu İddia hakkında: Malzeme taşıma ücretlerinin, prima facie, birim

fiyatlarına dâhil olduğu görüldüğünden, bu hususu açıklığa kavuşturmayan bir

bilirkişi raporuna dayanılamaz.

-

12 no’lu İddia hakkında: Bu konuda hatalı hazırlanmış bir bilirkişi raporuna

dayanarak bu talebin değerlendirilmesi mümkün değildir;

13 no’lu İddia hakkında: Kararın bu kısmı spekülasyona dayanmaktadır;

Böylece dosya, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesine iade edilmiştir.

ii. İkinci yargı kararı

31 Ocak 1996 tarihinde Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi öne sürülen bu dört iddia ile ilgili

ilk verdiği kararını yinelemiştir.

Sonuç olarak dava Yargıtay Genel Kurulu’na havale edilmiştir.

Yargıtay Genel Kurulu 3 Temmuz 1996 tarihinde, 26 Nisan 1995 tarihli Yargıtay kararının

tüm hükümlerini onamıştır.

Başvuran tarafın, karar düzeltme başvurusu 30 Nisan 1997 tarihinde reddedilmiş ve dosya

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderilmiştir.

8

iii. Üçüncü yargı kararı

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, 5 Kasım 1997 tarihinde bir duruşma gerçekleştirmiş ve

Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429/4 maddesi uyarınca Yargıtay Hukuk Genel

Kurulu kararına uyma yükümlülüğünü açıklamıştır. Ayrıca Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi,

her bir iddia için hesaplama yöntemindeki uyuşmazlıkların ortadan kaldırılması için iki yeni

bilirkişi raporu hazırlanmasına da hükmetmiştir.

Bilirkişiler, 17 Ağustos 1998 ve 4 Aralık 1998 tarihlerinde raporlarını sunmuşlardır. Bu

raporlara göre, başvuranın alacakları, 3 no’lu İddia için 18.746.865 Amerikan Doları, 8 no’lu

İddia için 116.028 Amerikan Doları, 12 no’lu İddia için 1.461.623 Amerikan Doları ve son

olarak 13 no’lu İddia için, 13.800.105 Amerikan Doları olarak toplam 34.127.621 Amerikan

Dolarıdır.

Bu hesaplamada uygulanan Amerikan Doları kur oranları, İdare’nin her bir iddia için

temerrüde düşürüldüğü tarih dikkate alınarak hesaplanmıştır.

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, 4 Şubat 1999 tarihli bir karar ile bu miktarları kabul etmiş,

çalışmaların her bir bölümünün bitim tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına

çevrilmesine karar vermiştir. Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuran tarafa, 23 Aralık

1992 tarihinden itibaren (davanın açıldığı tarih) % 54’e yükseltilen tekrar düzenlenebilir¹

reeskont faizi eklenmek üzere aşağıdaki miktarların ödenmesine karar vermiştir:

- 3 no’lu İddia başlığı altında 33.038.619.000 T.L.

- 8 no’lu İddia başlığı altında 236.968.000 T.L.

- 12 no’lu İddia başlığı altında 1.719.562.000 T.L.

- 13 no’lu İddia başlığı altında 3.000.000.000 T.L.

İdare bir kez daha temyiz başvurusunda bulunmuştur. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 19 Kasım

1999 tarihinde, 3 no’lu iddia hakkındaki kararın Yüksek Fen Kurulu’nun görüşü alınmadan ve

13 no’lu iddia hakkındaki kararın ise eksik bilirkişi raporuna dayanarak verildiğini

1

Bu düzenlenme Merkez Bankası tarafından açıklanan oranlardaki değişikliğe bağlı olarak yapılacak

değişiklikti (Bkz. Ek, 3. kısım).

9

belirtmiştir. Dolayısıyla kararın bu iki noktada gözden geçirilmesini istemiş, geri kalan

kısmını onamıştır.

iv. Dördüncü yargı kararı

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi yeni bir bilirkişi raporunun düzenlenmesini istemiştir.

Bilirkişi, 4 Ağustos 2000 tarihinde raporunu sunmuş ve 21 Aralık 2000 tarihinde Ankara

Asliye Hukuk Mahkemesi İdare’yi daha önce 3, 8, 12 ve 13 no’lu iddialara ilişkin hükmettiği

(ilk karar) aynı miktarları ödemeye yeniden mahkûm etmiştir.

İdare’nin temyiz başvurusunun ardından, Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 2 Temmuz 2001

tarihinde, gecikme faizinin toplam miktarı dikkate alınmaksızın Borçlar Kanunu’nun 105.

maddesi uyarınca munzam zararın hesaplanmayacağını gerekçe göstererek 13 no’lu iddiaya

ilişkin kararı bozmuştur.

Tarafların kararın düzeltilmesi için yaptıkları başvurular, 2 Mayıs 2002 tarihinde

reddedilmiştir.

v. Beşinci yargı kararı

13 Aralık 2002 tarihinde, başvuran taraf 13 no’lu iddia konusunun genişletilmesi hakkındaki

ek dilekçesini sunmuştur. Başvuran taraf, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca saklı

bulunan hakları başlığı altında 244.958.359.974 Türk Lirası talep etmiştir.

Dosyanın yeni bir bilirkişi raporu ışığında yeniden incelenmesinin ardından Ankara Asliye

Hukuk Mahkemesi, 26 Mart 2003 tarihinde kararını açıklamıştır.

Asliye Hukuk Mahkemesi 13 no’lu iddia ile ilgili İdareyi başvurana 3 milyar TL. ödemeye

mahkum etmiş, fakat başvuran tarafın 244.958.359.974 Türk Lirası tutarındaki ek talebini bu

hakkın düşmüş olması nedeniyle reddetmiştir.

Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 29 Eylül 2003 tarihli bir karar ile daha önceki aynı gerekçeden

dolayı 13 no’lu iddia hakkında verilen kararı yeniden bozmuştur.

10

19 Şubat 2004 tarihinde, ilgilinin karar düzeltme talebi reddedilmiştir.

vi. Altıncı yargı kararı

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi son olarak 30 Aralık 2004 tarihinde toplanmış, 13 no’lu

iddia başlığı altında ödenecek olan miktarı 24 Aralık 2004 tarihli bilirkişi raporuna uygun

olarak 2.974.093.750 T.L. olarak belirlemiştir. Geri kalan kısım için önceki kararları

yinelemiştir.

Başvuran taraf temyiz yoluna başvurmuştur. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 3 Ekim 2005 tarihli

karar ile kararı onamış böylece karar kesin hüküm niteliği kazanmıştır.

b. Bu yargılamaya iliĢkin temel verilerin özeti

i. Bilirkişi incelemeleri

Bilirkişi raporlarında İdare tarafından başvuranın mevcut iddialarına karşılık ödenmesi

gereken miktarlar Türk Lirasına çevrilerek verilmiştir.

Ġddia

No: 3

No: 8

No: 12

No: 13

T.L.

06.04.94

20.06.94

17.08.98

04.12.98

04.08.00

20.11.00

28.11.02

14.02.03

24.12.04

33.038.619.000

236.968.000

1.719.562.000

3.000.000.000

//

2.974.093,750

Bilirkişilere göre alacakların toplam anaparası, mahkeme karar verdiğinde 37.969.242.750

Türk Lirası’na, yaklaşık olarak 34.127.621 Amerikan Doları’na tekabül etmektedir.

ii. Hükmedilen cezaların icrasına ilişkin

11

Asliye Hukuk Mahkemesi önünde görülen ve Yargıtay’ın 3 Ekim 2005 tarihli kararıyla nihai

hale gelen davada sözkonusu her bir alacağın kesin hüküm niteliği kazandığı tarihler aşağıda

yer almaktadır:

Talep

No:3

No:8

No:12

No:13

Nihai hüküm tarihi

02.07.01

19.11.99 19.11.99

03.10.05

3. İkinci hukuk süreci

Bu yargı süreci halen sürmektedir ve konusu itibarıyla mevcut başvurunun dışında yer

almaktadır (Bkz. sözü edilen Ünal Akpınar İnşaat İmalat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Akpınar

Yapı Sanayi A.Ş.).

C. ĠĢlerin tamamlanması ve hükmedilen miktarların tahsil edilmesi

Asliye Hukuk Mahkemesi’nce hükmedilen meblağlar nihai hale geldikçe ödenmeleri için

başvuran tarafından İdareye yapılan başvurular sonuçsuz kalmıştır. Aynı durum, 11 Temmuz

1994 tarihli kararla ödenmesine hükmedilen miktarların tahsil edilmesi amacıyla başvuran

tarafça açılan ilk cebri icra davası için de geçerlidir.

İşin tamamı, 22 Aralık 1999 tarihinde tamamlanmıştır. İdare 10 Ağustos 2000 tarihinde resmi

olarak işi teslim almıştır. Teslim alma işlemi ile ilgili olarak hazırlanan tutanakta herhangi bir

cezaya ya da ihtirazi kayda yer verilmemiştir.

Başvuran taraf o tarihe kadar açığını kapatmak amacıyla banka kredileri kullanmak zorunda

kalmıştır. Çekilen banka kredilerini ödeyemeyen başvuran taraf, çok sayıda icra takibine

uğramış ve bu nedenle 17 gayrimenkulünü satmak zorunda kalmıştır.

Başvuran taraf, 13 Şubat 2001 tarihinde bakanlık makamlarına bir yazı göndererek 21 Aralık

2000 tarihinde Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından ödenmesine hükmedilen miktarların

ödenmesini talep etmiştir.

12

İdare bu talebin yerine getirilme “imkânının” bulunmadığını belirtmiştir.

İşbu başvurunun Hükümet’e tebliğ edilmesinden sonra, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı,

Asliye Hukuk Mahkemesi’nce bir takım alacakların ödenmesine hükmedilmiş olsa da, verilen

karar maddelerinin tamamı halen Yargıtay’ca onanmadığından dolayı henüz İdare aleyhinde

herhangi bir talebin sözkonusu olamayacağı ve kararın icra edilebilir olmadığı hususunda 21

Ağustos 2003 tarihinde Dışişleri Bakanlığı’na bilgi vermiştir.

İhaleyi yapan kurumda çalışan bir sorumlu, 26 Aralık 2005 tarihinde başvuran tarafı arayarak

Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından ödenmesine hükmedilen tutarları yatırmak üzere bir

banka hesap numarası istemiştir.

Ertesi gün ilgili kişi, AİHM’ye yapılan başvuruya ilişkin hakları saklı kalmak üzere talep

edilen bilgiyi vermiştir.

İhaleyi yapan kurum, ödenmesi öngörülen rakamın 23 Aralık 1992 tarihinden itibaren

hesaplanmak üzere gecikme faizi ve mahkeme masrafları da dâhil olmak üzere

290.626.585.189 Türk Lirası olduğunu başvuran tarafa bildirmiştir. Sözkonusu tarihte teklif

edilen miktar yaklaşık 216.000 Amerikan Doları’na tekabül etmektedir, hâlbuki vade

bitiminde bu alacakların anaparası 34.124.621 Amerikan Doları’na tekabül etmektedir.

Başvuran taraf 2 Ocak 2006 tarihli bir yazıyla, teklif edilen miktarın alması gereken miktarın

yalnızca % 0,4’üne tekabül ettiğini, ayrıca gecikme faizlerinin yanlış hesaplandığını

bildirmiştir.

İhaleyi yapan taraf, 2 Ocak 2006 tarihinde başvuran tarafın banka hesabına iddia edildiği

üzere bir takım masraflar düşüldükten sonra 288.446.89¹Yeni Türk Lirası yatırmıştır.

Başvuran taraf tüm haklarını saklı tutarak bu miktarı kabul etmiştir.

HUKUK

¹1 Ocak 2005 tarihinden itibaren Türk Lirasının yerini (TL) Yeni Türk Lirası (YTL) almıştır. 1.000.000 TL = 1

YTL’dir.

13

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI

HAKKINDA

Başvuran taraf, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından kabul edilen anapara ve gecikme

faizine ilişkin hükümlerin farklı tarihlerde icra kabiliyeti kazandığını ileri sürmektedir. Oysa

idare, Türkiye’deki enflasyon oranı Dolar/TL paritesindeki kontrol edilemeyen dalgalanmalar

nedeniyle başvuranın uğradığı büyük kayıpları telafi etmede hiçbir önemi olmayan bir miktar

olan 288.446,89 YTL’ yi ödemek için davanın nihai olarak kapanmasını beklemiştir.

Dolayısıyla başvuran tarafa göre, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.

A. Tarafların argümanları

AİHM, işbu kararın kabuledilebilirliği hakkındaki 29 Nisan 2008 tarihli kararla belirlenen

çerçeveyi göz önüne alarak sırasıyla tarafların aşağıda sunulan argümanlarını özetlemektedir.

1. Hükümet

Hükümet öncelikle başvuran tarafın ihtilaflı sözleşmeyi 3 Eylül 1981 tarihinde imzaladığını

ve 30 Eylül 1983 tarihinde ilk kez işi durdurduğunu belirtmektedir. 1986 yılı başında

çalışmaların yalnızca % 15,41’lik kısmı bitmiş durumdaydı. Belirlenen süreye riayet

edilemeyeceğinden başvuran taraf vadenin ertelenmesini talep etmiştir.

GAP projesinin sahip olduğu önem karşısında, İdare buna rağmen başvuran tarafla çalışmaya

devam ederek, durumlarını düzeltmeleri amacıyla iki sözleşme daha imzalamıştır. Ancak

başvuran taraf proje gereklerini yerine getirmeyerek kimisi iç hukuk yollarını tüketmemiş

bulunan, kimisi dayanaksız olan çeşitli iddiaların arkasına saklanmayı tercih etmiştir.

Ayrıca başvuran tarafın ABD Doları/Türk Lirası paritesinin 1985 yılının ikinci yarısında

fırlayan enflasyon oranı karşısında zayıf kalmasından dolayı sıkıntı çektiğinden yakınması

uygun değildir. Zira başvuran taraf sözkonusu krizin ortaya çıkmasından bir yıl sonra 26

Eylül 1986 tarihinde hiçbir itirazda bulunmadan ikinci bir sözleşme imzalamıştır. Zaten

14

ekonomik dalgalanmalardan kaynaklanan her türlü zarar bu amaçla öngörülen gecikme

faiziyle telafi edilmiş sayılır.

Hükümet mevcut durumun Akkuş – Türkiye (9 Temmuz 1997 tarihli karar) davasıyla hiçbir

ortak yanının bulunmadığını savunmaktadır. Zira mevcut durum kamulaştırma gibi tek taraflı

bir tedbire ilişkin olmayıp; başvuran tarafın bulunduğu ülkedeki ve kendi faaliyet alanına

ilişkin ekonomik verilerden ve ekonomik koşullardan haberdar olarak yaptığı bir şirket

sözleşmesine ilişkin borçlar hukuku alanına giren bir ihtilafa ilişkindir.

Hükümete göre başvuran taraf gerçekten zarar gördüğü kanaatini taşıyor idiyse diğer

sözleşmeci tarafa baskı yapmak için istediği anda adem-i ifa istisna (exceptio non adimpleti

contractus) yoluna başvurabilir ya da doğrudan sözleşmeyi feshedebilirlerdi. Bu hususta

önlerine engel çıkarıldığını hiçbir zaman öne sürmeyen başvuran taraf, ne sözleşmenin ifa

koşulları nedeniyle ne 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlali neticesinde mağdur

edildiği iddiasında bulunamaz.

Her ne kadar adalet başvuran tarafı kısmen haklı bulmuşsa da başvurunun yapıldığı tarihe

kadar verilen hiçbir karar «kesin hüküm gücü» kazanmamıştı. Bu çerçevede idarenin ilgiliye

herhangi bir meblağ ödeme yükümlülüğü bulunmamaktaydı. Hükümet bu bağlamda bir yargı

kararının tümüyle kesin hüküm gücünü kazandığı takdirde ancak icra kabiliyetinin oluşacağı

açıklamasını getirmektedir. Bir hüküm bir bütün olarak değerlendirilir ve tamamı icra

kabiliyetini kazanır.

2. Başvuran taraf

Başvuran taraf Hükümetin İdare tarafından özenle seçilmiş bir şirketin beceri ve deneyimini

tartışmaya açamayacağını ifade etmektedir. İş teslim tarihinin on bir kez ertelenmesinin

(bunun sonucunda fazladan 145 ay şantiye çalışması daha yapılması gerekmiştir) İdare’nin

başlangıçtaki planları değiştirerek ek iş talep etmesinden kaynaklandığını belirtmektedir.

Sonuç olarak işler 22 Aralık 1999 tarihinde başlangıçta hesaplanandan % 44,74 fazla bir

maliyetle tamamlanmıştır.

Başvuran tarafa göre, uğranılan zararlar tamamen devlet makamlarından kaynaklanmaktadır.

Zira sözkonusu makamlar sözleşmenin imzalanmasının ardından, serbest piyasada enflasyona

15

bağlı olarak ortaya çıkan ABD Doları/TL paritesini normal seviyenin altında tutmak için

uygun olmayan ve beklenmedik ekonomik önlemler almışlardır. Bu nedenle başta ABD

Doları cinsinden hesaplanan işleri gerçekleştirmek mümkün olmamıştır.

Başvuran taraf, idarenin borçlarını 80’li yıllarda hüküm süren enflasyonun son derece altında

olan döviz kuru üzerinden hesaplamayı tercih eden hukuk mahkemelerini sözkonusu duruma

kayıtsız kalmakla suçlamaktadır; ayrıca, mevcut davada ödenmesine hükmedilen faiz oranları

sözkonusu enflasyonu ve özellikle de ABD dolar kurunda yaşanan olağanüstü yükselişi

karşılamaktan uzaktır.

Başvuran taraf, ihtilaflı sözleşme hükümlerinin rızaya dayalı oluşunun Hükümet tarafından bir

argüman olarak kullanılmasının aşırı olduğuna kanaat getirmekte ve 1985 yılından itibaren

Türkiye’de yaşanan olumsuz ekonomik koşulları öngörmesi gerektiğini ifade eden tüm

varsayımları reddetmektedir; şayet müteahhitlerin uğradıkları kayıplar bu denli öngörülebilir

ve kabul edilebilir olsaydı Devlet’in sözleşmeci tarafların bu kayıplarını telafi etmek için

89/14657 sayılı kararnamede olduğu gibi acil önlemler almasına gerek kalmazdı.

Başvuran taraf, sözkonusu dönemde hâkim olan maddi koşullarda, şantiyeyi kapatmasının ya

da iş akdinin vadesinde yerine getirilmemesi nedeniyle sözleşmeyi feshetmesinin iflasına yol

açacağını ifade etmektedir. İdarenin güçlü olan taraf olması sebebiyle, bayındırlık

müteahhitleri mevcut davadaki gibi Devlet’in verdiği sözler inandırıcılığını kaybedene ve

şartlar dayanılmaz hale gelinceye kadar ilişkilerin zarar görmemesi için nadiren adalete

başvururlar ve alacaklarının ödenmesini bekleyerek işleri devam ettirirler.

Sonuç olarak, başvuran taraf, mevcut durumunda, işbu başvurunun bilirkişi raporları ile

ortaya konan ve hukuken sabit bulunan meblağlarla ilgili olduğunu yinelemekte ve

AİHM’den, vergiler hariç 34.124.621 Amerikan Dolarına tekabül eden alacaklarının şimdiki

değeri ile ödenmesini, ayrıca bu miktara %15,01 oranında ticari faiz uygulanmasını

istemektedir.

B. AĠHM’nin takdiri

16

Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin başvuran tarafın yeterli bir düzeyde «alacağının»

olduğuna ve bir «mülkü» oluşturduğuna hükmettiği karar örneklerinde olduğu gibi 1 no’lu Ek

Protokol’ün 1. maddesi temel olarak Devletin «mülkiyet» hakkına karşı her türlü haksız

fiilleri karşısında bireyi korumak amacını taşımaktadır (Bkz. örneğin, Eko-Elda AVEE-

Yunanistan, n^o10162/02, Kanioğlu vd.-Türkiye, n^os44766/98, 44771/98 ve 44772/98,

11 Ekim 2005; Angelov-Bulgaristan, n^o44076/98, 22 Nisan 2004; Bourdov-Rusya n^o

59498/00, Dimitrios Georgiedis -Yunanistan n^o41209/98, 28 Mart 2000; Stran ve Stratis

Andreadis Yunan rafinerileri).

Bu başvuruda sözkonusu yargı süreci 3 Ekim 2005 tarihinde kesin hükme bağlanan 30 Aralık

2004 tarihli karar ile tamamlanmıştır.

Sonuç olarak, 2 Ocak 2006 tarihinde yani ilk kez temerrüde düşürülmesinden sonra yaklaşık

on dört yıldan fazla bir sürenin ardından ihaleyi yapan kurum ilk kez başvuran tarafa 3, 8, 12

ve 13 numaralı iddialar ile ilgili olarak 288.446.89 YTL (yaklaşık 133.475 Euro) ödemiştir.

Mezkûr meblağların farklı tarihlerde ödendiği, bunlara değişen oranlarda yasal faizin

uygulandığı dikkate alındığında, karmaşık bir hesaplama yönteminin bulunduğunu kaydeden

AİHM, başvuran tarafın gelir kaybına ilişkin her türlü değer biçme girişiminin ancak yaklaşık

bir tahmin olacağını kabul etmektedir. AİHM yine de dosyada yer alan bilirkişi raporları,

enflasyona değin ekonomik veriler, ayrıntılı fiyat endeksi ve ilgili dönem boyunca Amerikan

Dolarının kur değişim oranları çerçevesinde bu konu hakkında fikir edinmeye çalışacaktır.

AİHM, nihai karar ile ödenmesine hükmedilen bu dört tutarın 23 Aralık 1992 (davanın

açıldığı tarih) tarihinden geçerli yıllık % 54’lük reeskont faiz eklenmek üzere 37.969.242.750

YTL; iç hukukta gerçekleştirilen bilirkişi raporları dikkate alınacak olduğunda, her bir talebe

ilişkin kesin hüküm karar tarihinde geçerli olan kurdan dört alacak miktarının toplam

34.127.621 Amerikan Doları olduğunu not etmektedir.

Türkiye’de tüketici fiyat endeksi 1992 Aralık ayından Ocak 2006’ya kadar olan dönemde %

27566.16 oranında artış göstermiştir. Ocak 2006’da, 1992 Aralık ayındaki 37.969.242.750

TL’lik alım gücünü yakalamak için yaklaşık 10.504.570 YTL ödemek gerekiyordu. Amerikan

Doları’nın Türk Lirası karşısındaki yıllık ortalama döviz değişim oranı hesaba katıldığında

17

başvuran şirketin uğradığı kayıp daha da alenidir: 2006’da sözkonusu 34.127.621 Amerikan

Dolarlık anapara 49.314.412 YTL’ye tekabül etmekte idi.

2 Ocak 2006 tarihinde, ihaleyi yapan taraf, yargılama masrafları düşüldükten sonra gecikme

faizi ile birlikte 288.446,89 YTL tutarında bir ödeme yapmıştır.

Sözkonusu durumu haklı kılmak için, Hükümet, başvurunun yapıldığı tarihte, alacakların

hiçbir kararda “kesin hüküm” kazanmaması nedeniyle idarenin sözkonusu alacakları

ödemediğini söylemekle yetinmektedir.

AİHM, bu görüşe katılmamaktadır.

AİHM, öncelikle, normal olarak başvuran tarafın alacağını elde etmek için adli ve idari

prosedürlere başvurma zorunluluğu olmaması gerektiği, üstelik de bu süreçteki gecikmelerden

zarar görme tehlikesi bulunduğu kanaatindedir (mutatis, mutandis, Aka- Türkiye, 23 Eylül

1998; Guillemin-Fransa, 21 Şubat 1997).

AİHM, 8 no’lu iddia başlığı altındaki miktar olan 236.968,000 TL tutarı ile 12 no’lu iddia

başlığı altındaki miktar olan 1.719.562.000 TL tutarının 19 Kasım 1999 tarihli Yargıtay

kararının ardından icra edilebilir nitelik kazandığını gözlemlemektedir.

3 no’lu iddia başlığı altındaki miktar olan 33.038.619.000 TL tutarı ile ilgili olarak dikkate

alınacak dönem 2 Temmuz 2001 tarihidir.

13 no’lu iddia başlığı altındaki miktar olan 2.947.093.750 TL tutarı ile ilgili olarak ise, göz

önüne alınması gereken tarih, Yargıtay’ın son karar tarihi olan 3 Ekim 2005 tarihidir.

AİHM, idare tarafından 2 Ocak 2006 tarihinde yapılan ödemenin uygun nitelikte olduğuna ve

sözkonusu ödemenin makul sürede yapıldığına (Akkuş) kanaat getirse dahi ilk üç ödeme için

aynı durumun sözkonusu olmadığı kanısındadır.

Temyiz başvurularının ya da karar düzeltme taleplerinin erteleyici etkisi bulunmadığından,

kimse, Türk hukukunda, alacağın tahsili istemi ile açılan davalara ilişkin kararların doğrudan

icra hükmü taşıdığına itiraz etmemiştir.

18

Dolayısıyla, hâlihazırda “usuli kazanılmış hakları” teşkil eden 3, 8 ve 12 no’lu iddialara

ilişkin hükümleri yerine getirmek için idarenin, sözkonusu hükümlerin nihai hale gelmesini

beklemesine gerek olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır (mutatis mutandis, diğerleri arasından,

Amat-G Ltd ve Mebaghishvili ve Hornsby-Yunanistan, 19 Mart 1997).

Bu bağlamda AİHM’ye göre, idareyi cebri icraya karşı koruyan (Dimitros Georgiadis; Yunan

Rafineleri Stran ve Stratis Andreadis) veya Yargıtay tarafından onanmış yargı kararlarına

itiraz edecek istisnai koşullar öngören iç hukukun çeşitli veçheleri Devletin başvuran tarafa

yönelik yükümlülüklerini yerine getirmekte gösterdiği yavaşlığı mazur göstermeye yetmez.

Kaldı ki, devlet olmanın kendisine bahşettiği imtiyazlar dikkate alındığında, İdare yeniden

dava açmak için gerekli imkânlara sahipti. AİHM, ayrıca, konuya ilişkin Türk hukukunun,

Devletin “icralarını geciktirmeksizin” hukuki kararların gereğini yerine getirmesi ve “kamu

hukukunun hükümlerine” göre “kendi rızasıyla” borcunu ödemesi fikrine dayandığını

belirtmektedir (Kanioğlu ve diğerleri).

AİHM, nihai olarak yukarıda dile getirilen durumun yalnızca Hükümetin işine yaradığını

tespit etmektedir. AİHM’nin daha önce vurguladığı üzere, alacaklarla ilgili düzenlemenin

gecikmeli yapılması ödemenin uygun niteliğini hatırı sayılır ölçüde azaltmış ve öngörülen

ödeme şeklinin -paranın Türkiye’de değer kaybetmesi- gibi ekonomik unsurları göz ardı

etmesi başvuranı belirsizlikte bırakmış ve maddi kaybının artmasına neden olmuştur (Bkz.

mutatis mutandis, Zacharakis-Yunanistan no:17305/02, 44076/98, 22 Nisan 2004 ve sözü

edilen Akkuş kararı; Stran ve Stratis Andreadis Yunan rafinerileri).

AİHM bu bağlamda, bir tazminatın ödenmesinde değerini azaltabilecek unsurların dikkate

alınmaması durumunda tazminatın uygun niteliğinin zarar göreceğini daha önce açıkladığını

hatırlatır (Bkz. sözü edilen Eko-Elda AVEE’de yer alan referanslar). Elbette 1 no’lu Ek

Protokol’ün 1. maddesi Sözleşmeci Devletlere enflasyonun olumsuz etkilerini telafi edecek,

alacakların ve aktiflerin değerini koruyacak şekilde önlemler alma yükümlülüğünü

getirmemektedir. Ancak, bu başvuru özel bir dikkati hak etmektedir çünkü başvuran verilen

kararın nihai hükümlerinden verildikleri anda yararlanamadığı ve alacaklarını tahsil

edebilmek için ki ödeme anında olması gereken değerin %1’ine ancak ulaşıyordu, mazur

gösterilemeyecek beş ila yedi yıllık gecikmeye maruz kaldığı için söz konusu alacakların

19

değeri çok ciddi bir kayba uğramıştır (Bkz. mutatis mutandis sözü edilen Angelov, Prodan-

Moldova kararı no: 49806/99; Safi-İtalya kararı, no: 22774/93).

Benzer durumlar 1 no’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin birinci bendinin ilk cümlesine aykırı

olarak başvuran tarafın «mülkiyet» hakkının ihlali olarak değerlendirilmektedir (Bkz.

Dimitrios Georgiedis, ibidem, Stran ve Stratis Andreadis Yunan rafinerileri, Amat G Ltd.ve

Mebaghishvili).

Hükümetin bu müdahaleyi haklı kılacak sağlam bir dayanağının bulunmayışında AİHM

bahsekonu hükmün ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

II. AĠHS’NĠN 6/1 MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA

Başvuran taraf, kararlarına karşı itiraz yolu mevcut olmayan Yargıtay Hukuk Genel

Kurulunun, ilk derece mahkemesi tarafından verilen 31 Ocak 1996 tarihli kararı bozma

kararını gerekçelendirmemiş ve esas hâkimlerinin evvelki kararlarında ısrar etmelerini

açıklayan argümanlarına cevap vermemiş olmasından şikâyetçi olmaktadır. Başvuran taraf

Genel Kurul’un Yargıtay 15. Hukuk Dairesi’nin Başkanı Y.A.’nın etkisi altında karar

verdiğini ileri sürmektedir.

Başvuran taraf bu bağlamda AİHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet başvuran tarafın iddialarına karşı çıkmaktadır.

AİHM, 1 no’lu Ek Protokol’ün 1.maddesinin ihlal edildiği kararına götüren gerekçeler

ışığında mevcut başvuruda ortaya konulan temel hukuki sorunların ele alındığını

kaydetmektedir. AİHM dava dosyasında yer alan hususları dikkate aldığında, AİHS’nin 6/1

maddesinin ayrıca incelenmesine gerek duymamaktadır (Bkz. birçokları arasında Kamil

Uzun-Türkiye kararı, no: 37410/97, 10 Mayıs 2007).

III. AĠHS’NĠN 41. MADDESĠ’NĠN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tarafların argümanları

20

Başvuran taraf uğradığı gerçek mali kaybın her iş bitimi tarihinde geçerli olan kur değişim

oranına dayanan ve Amerikan Doları olarak hesaplanan meblağların ulusal mahkemeler

tarafından Türk Lirasına çevrilmesinden ileri geldiğini, ihaleyi yapan kurumun sözü edilen

alacaklarını vadesinde ödemiş olması durumunda bu denli zarara uğramayacaklarını öne

sürmektedir.

İç hukukta hazırlanan ve itiraz konusu edilmeyen bilirkişi raporlarına dayanan başvuran taraf

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava konusu edilen olaylarla ilintili maddi kaybının

ihaleyi yapan kurumun 2 Ocak 2006 tarihinde vermiş olduğu meblağ düşülmek üzere

34.124.621 Amerikan Doları olduğunu iddia etmektedir.

Başvuran taraf, her bir alacak için idareyi temerrüde düşürdüğü tarihten itibaren işleyecek

KDV oranı ile belirtilen Amerikan Doları hesapları için öngörülen banka faizinin de

sözkonusu miktara eklenmesi gerektiğini sözlerine eklemektedir. Başvuran taraf, dikkate

alınacak dönemlerde Amerikan Doları hesapları için yıllık ortalama %15 oranında seyreden

Merkez Bankası’nın banka faiz oranı listesini sunmaktadır.

Maruz kaldığı kanaatinde olduğu manevi zararın tazmini ile ilgili olarak başvuran taraf, 8.500

işçinin farklı derecelerde sözkonusu işten etkilendiklerini belirterek manevi tazminatı

AİHM’nin takdirine bırakmaktadır.

Hükümet, AİHS’nin 41. maddesi kapsamında yapılan taleplerin tebliğ edildiği tarihte, dava

hakkında halen verilmiş bir kesin hüküm kararı bulunmadığını belirtmektedir. Dava

nihaileştiğinde, idare, ileri sürülen zararları karşılamak için yeteri kadar yüksek gecikme faizi

oranı ile birlikte başvuran tarafa ciddi bir miktar ödemiş olacaktır.

Hükümet, başvuran tarafın taleplerinin mesnetten yoksun ve aşırı olduğu kanaatindedir.

Hükümet, ne olursa olsun, ticari şirketlerin herhangi bir manevi zarar mağduru olduklarını

ileri süremeyeceklerini de sözlerine eklemektedir.

Sonuç olarak Hükümet’e göre, adil tatmin başlığı altında herhangi bir ödeme yapılmasına

lüzum yoktur.

B. AĠHM’nin takdiri

21

Mevcut dava koşullarında Savunmacı Devlet ile başvuranlar arasında olası bir uzlaşma

ihtimalini göz önünde bulunduran AİHM, AİHS’nin 41. maddesinin uygulanmasının bu

aşamada saklı tutulmasının uygun olacağı kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĠHM, OYBĠRLĠĞĠYLE,

1. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AİHS’nin 6/1 maddesi kapsamında yapılan şikâyetlerin incelenmesine gerek

olmadığına;

3. AİHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususunun,

a) saklı tutulmasına;

b) Hükümet ve başvuranın, AİHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın

kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde bu mesele hakkındaki görüşlerini

yazıyla kendisine bildirmeye ve bilhassa aralarında varacakları her türlü

uzlaşmadan kendisini haberdar etmeye davet edilmesine;

c) Sonraki sürecin saklı tutulmasına ve gerektiğinde daire başkanının izlenecek

süreci belirlemeye yetkili kılınmasına;

KARAR VERMĠġTĠR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 26 Mayıs 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

22

EK

Ġlgili ekonomik veriler

A. Türkiye Merkez Bankası döviz alıĢ satıĢ oranları uyarınca Amerikan Doları ortalama

döviz kurları

Yıl

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009 Şubat

1 Amerikan Doları =

5.082 T.L.

6.869 T.L.

10.987 T.L.

29.704 T.L.

45.705 T.L.

81.184 T.L.

151.429 T.L.

260.040 T.L.

417.581 T.L.

623.749 T.L.

1.222.921 T.L.

1.504.589 T.L.

1.495.307 T.L.

1.422.341 T.L.

1.341 Y.T.L.

1.429 Y.T.L.

1.330 Y.T.L

1.298 Y.T.L.

1.589 Y.T.L.

B. Enflasyon nedeniyle paranın değer kaybetmesi

Türkiye’deki enflasyon etkileri, Devlet İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan perakende

fiyat istatistikleri listesinde yer almaktadır. Alacaklarla ilgili olarak, satın alma gücündeki

düşüş, alacağın oluştuğu yıl/ay endeksi ile alacağın ödendiği yıl/ay endeksi arasında var olan

23

fark ile tespit edilebilir. Ödemenin yapılmaması durumunda içinde bulunulan günün endeksi

dikkate alınır.

Ocak

586,4

ġubat

618,2

Mart

645,2

Nisan

687,5

Mayıs

710,4

Haziran

731,4

Temmuz

731,4

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

1046,7

1672,3

2837,0

6542,1

11810,9

20404,1

41133,9

67753,9

1099,4

1738,8

3007,5

6918,1

12272,5

21603,2

43077,2

69744,5

1152,9

1821,7

3163,3

7201,8

12879,7

22818,4

44789,1

72406,9

1196,2

1901,6

3944,8

7665,5

13770,1

24586,0

47183,5

76128,3

1206,7

1991,4

4337,4

7911,2

14423,8

25614,0

48689,8

78455,0

1212,6

2027,9

4377,0

8069,9

14721,8

26192,9

49291,2

80910,5

1212,6

2027,9

4377,0

8069,9

14721,8

26192,9

49291,2

80910,5

113290,6 117305,7 120571,3 123662,1 126626,7 127433,4 127433,4

154183,8 156768,9 165677,8 182841,5 192391,7 198219,5 198219,5

266019,5 270352,2 273200,8 279490,8 281274,6 282867,6 282867,6

335586,2 342404,7 352737,7 361073,0 367551,8 367020,7 367020,7

390176,8 391833,0 394760,6 397411,6 399122,2 398460,0 398460,0

425843,73 427412,66 429373,77 434519,52 441279,80 445140,25 445140,25

10760,84 10784,35 10813,96 10958,52 11164,03 11201,48 11296,40

11829,35 11879,86 11988,71 12133,27 12194,22 12164,62 12075,82

12795,14 12960,19 12835,77 13051,41 13245,87 13198,18 13274,72

13744,90

Ağustos

770,5

1275,5

2183,7

4543,1

Eylül

817,4

1370,5

2305,8

4868,3

9311,4

16643,2

31381,8

56558,4

92372,7

137246,8

220973,2

302564,0

372924,5

404769,0

452838,84

11391,32

12202,63

13302,45

Ekim

871,3

1474,1

2464,7

Kasım

917,0

1546,0

2622,3

Aralık

957,0

1588,3

2717,2

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

5330,4

5761,9

6127,0

8625,3

10036,1

17925,5

34412,7

60194,7

98284,7

141834,6

235003,6

313689,1

378839,3

413882,0

462427,99

11535,88

12423,49

13648,31

10592,0

18897,5

36779,3

62888,9

102385,8

147340,4

245762,3

323250,6

385185,8

420107,0

468174,12

11684,79

12665,74

13761,59

10962,3

19344,8

38535,8

64913,5

108380,8

151026,2

253617,5

328469,1

388495,5

422178,9

470634,69

11711,79

12693,60

13705,16

15630,0

29129,3

52818,5

87090,3

133054,8

208229,1

291854,0

365419,8

400825,2

447510,25

11246,76

12078,23

13242,86

Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından önerilen hesaplama yöntemiyle örneğin 1992 yılının

Aralık ayı için endeksin 0,44665; 2006 yılının Ocak ayı için de 123,57 olduğu görülmektedir.

Birinci endekse 100 Y.T.L. değerini verdiğimiz takdirde ikinci endekse de 27.665 Y.T.L.

24

değerini vermemiz gerekmektedir. O halde, 2006 yılının Şubat ayında aynı alımı yapmak için

1992 yılının Şubat ayından 276,65 kat daha fazla ödeme yapmak gerekecektir.

C. Gecikme faizi

Ticari nitelikli alacaklara işleyecek olan gecikme faizi oranını belirlemek için ilke olarak kısa

vadeli kredi kolaylıkları için Merkez Bankası tarafından belirlenen gecikme faizi oranı temel

alınır. Değişiklik gösteren bu oranlar, sırasıyla yürürlüğe giriş tarihlerine göre şu şekildedir:

Yürürlüğe giriĢ tarihi

%

15 Şubat 1991

27 Ocak 1994

21 Nisan 1994

54,50

65

98

85

75

64

60

57

80

70

64

57

48

42

35

30

25

29

27

12 Temmuz 1994

27 Temmuz 1994

01 Ekim 1994

10 Haziran 1995

01 Ağustos 1995

02 Ağustos 1997

30 Aralık 1999

17 Mayıs 2002

14 Haziran 2003

08 Ekim 2003

15 Haziran 2004

13 Ocak 2005

25 Mayıs 2005

20 Aralık 2005

20 Aralık 2006

28 Aralık 2007’den itibaren

25