COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĠ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĠNSAN HAKLARI MAHKEMESĠ

ĠKĠNCĠ DAĠRE

SAYGILI VE FALAKAOĞLU – TÜRKĠYE DAVASI

(Başvuru no. 39457/03)

KARAR

STRAZBURG

21 Ekim 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tâbi olabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı (AKGY) tarafından yapılmıĢ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiĢ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koĢulu ile DıĢiĢleri

Bakanlığı, AKGY’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

SAYGILI VE FALAKAOĞLU – TÜRKĠYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 39457/03 no’lu davanın nedeni Fevzi Saygılı ve

Bülent Falakaoğlu adlı iki T.C. vatandaĢının (“baĢvuranlar”) Avrupa Ġnsan Hakları

Mahkemesi’ne 12 Kasım 2003 tarihinde, Avrupa Ġnsan Hakları SözleĢmesi’nin (“SözleĢme”)

34. maddesi uyarınca yapmıĢ olduğu baĢvurudur.

BaĢvuranlar, AĠHM önünde Ġstanbul Barosu avukatlarından K. T. Sürek, D. Avcı ve S.

Mutlu tarafından temsil edilmiĢtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOġULLARI

BaĢvuranlar sırasıyla 1966 ve 1974 doğumludur ve Ġstanbul’da yaĢamaktadır.

Birinci baĢvuran Fevzi Saygılı Ġstanbul’da yayınlanan Yeni Evrensel adlı gazetenin

sahibi, ikinci baĢvuran Bülent Falakaoğlu ise yazı iĢleri müdürüdür.

Gazetenin 22 ġubat 2001 tarihli nüshasında yayımlanan “Kaçırma olayları arttı” baĢlıklı

haberde HADEP Cizre Ġlçe BaĢkanı Mehmet Dilsiz’in jandarma komutanlığı tarafından tehdit

edildiği, gerekçe gösterilmeden gözaltına alındığı belirtilmiĢ ve olayların sorumlusu olarak

ġırnak Jandarma Alay Komutanı Albay L. E. gösterilmiĢtir. Gazetenin 7 Mart 2001 tarihli

nüshasında ise “Cizre’de YaĢanan, Silopi için Ġpucu” baĢlıklı yazıda da kaçırılma olaylarına

değinilmiĢ ancak L. E.’nin adı zikredilmemiĢtir.

Ġstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısı 25 Temmuz 2001 tarihli iddianamesinde

baĢvuranlar ve sözkonusu yazıları kaleme alan Veli BüyükĢahin’i terörle mücadelede görev

alan kamu görevlisini silahlı terör örgütlerine hedef göstermekle suçlamıĢ, sanıkların 3713

sayılı yasanın 6/1 maddesine göre cezalandırılmasını ve gazete hakkında 5680 sayılı yasanın

ek 2/1 maddesinin tatbik edilmesini talep etmiĢtir.

Ġstanbul DGM, 9 Nisan 2002 tarihli kararında baĢvuranların sözkonusu ikinci haberle

ilgili suçlamalardan beraatlerine karar vermiĢ ancak birinci haberin haber görünümü altında

Albay L. E.’nin silahlı terör örgütlerine hedef gösterilmesi amacıyla kaleme alındığına karar

vererek birinci baĢvuranı 757,080,000 TL, ikinci baĢvuranı ise 378,540,000 TL “ağır para

cezası”na çarptırmıĢtır. Mahkeme ayrıca 5680 sayılı kanunun Ek 2/1 maddesi gereğince

sözkonusu gazetenin 3 gün süre ile geçici olarak kapatılmasına karar vermiĢtir.

BaĢvuranlar ve savcı kararı temyize götürmüĢ, temyiz dilekçesinde baĢvuranlar,

Yargıtay’ın duruĢma yapmasını istemiĢ, dava konusu haberin haber verme ve bilgilendirme

niteliğinde bir “basın açıklaması” olduğunu, ayrıca verilen para cezasının aĢırı olduğunu

belirtmiĢler ve 5680 sayılı kanunun Ek 2/1 maddesinin uygulanmasından Ģikâyetçi

olmuĢlardır.

3 Temmuz 2003 tarihinde Yargıtay, birinci derece mahkemesi kararını duruĢma

yapmadan onamıĢtır.

SAYGILI VE FALAKAOĞLU – TÜRKĠYE KARARI

HUKUK

I. AĠHS’NĠN 10. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI

BaĢvuranlar 3713 sayılı kanunun 6. maddesine dayanan mahkûmiyet ve cezalarının ve

gazetelerinin geçici olarak kapatılmasının ifade özgürlüklerini ihlal etmesinden Ģikâyetçi

olmuĢtur. Bu bağlamdaki Ģikâyetlerini AĠHS’nin 10. maddesine dayandırmıĢlardır.

A. Kabuledilebilirlik

AĠHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baĢvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĠHM, baĢvurunun baĢka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baĢvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Başvuranların 3713 sayılı kanunun 6/1 maddesine dayalı mahkûmiyet ve cezaları

(a) Tarafların görüşleri

Hükümet, baĢvuranların ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin 10. maddenin 2.

paragrafı kapsamında haklı bir müdahale olduğunu savunmuĢtur. Özellikle L.E.’nin

sözkonusu makalede yansıtılıĢ biçimine vurgu yapmıĢlar ve isminin makalede açıkça

anılmasının terör örgütlerine hedef gösterme olduğunu ifade etmiĢlerdir. Hükümet, makale

içeriğinin bölgede Ģiddete ve nefret cinayetlerine yol açabileceğini savunmuĢtur.

(b) AĠHM’nin değerlendirmesi

AĠHM, baĢvuranların mahkûmiyet ve cezalarının 10/1 madde ile korunan ifade

özgürlüğü hakkına bir müdahale teĢkil ettiğine dair taraflar arasında ihtilaf olmadığını

kaydeder. Aynı zamanda bu müdahalenin hukuki olduğu ve 10/2 maddede belirtilen suç

iĢlenmesinin önlenmesi gibi meĢru bir amaca hizmet ettiği de tartıĢma konusu değildir. Bu

davada tartıĢma konusu olan müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup

olmadığıdır.

AĠHM, 10. maddeye iliĢkin kararlarında ortaya koyduğu temel ilkeleri hatırlatır (bkz.

özellikle Şener – Türkiye, no. 26680/95; İbrahim Aksoy – Türkiye, no. 28635/95, 30171/96 ve

34535/97; Lingens – Avusturya, A Serisi no. 103; Fressoz and Roire – Fransa [BD], no.

29183/95; Sürek – Türkiye (no. 1) [BD], no. 26682/95 ve Kuliś – Polonya, no. 15601/02).

Somut davayı da bu ilkeler ıĢığında inceleyecektir.

AĠHM, dava konusu müdahaleyi, makalenin içeriği ve yayınlanmıĢ olduğu dönemin

koĢulları dahil olmak üzere davanın tamamı ıĢığında incelemelidir. Özellikle tartıĢma konusu

müdahalenin “ulaĢılması hedeflenen amaç ile orantılı” ve ulusal makamların bunu haklı

çıkarmak için gösterdiği gerekçelerin “ilgili ve yeterli” olup olmadığıdır. Mahkeme ayrıca ele

aldığı davaların zeminini, özellikle de terörle mücadele ile bağlantılı sorunları dikkate alır

(bkz. Üstün – Türkiye, no. 37685/02).

Ancak hukukun üstünlüğüne dayalı bir devlette basının vazgeçilmez rolü

unutulmamalıdır. Suç iĢlenmesinin önlenmesi ve asayiĢ ve üçüncü Ģahısların itibarının

korunması gibi amaçlarla konulmuĢ bazı sınırların aĢılmaması gerekse de siyaset ve halkı

ilgilendiren diğer konularda bilgi ve fikir aktarmak basının görevidir. Basının özgürlüğü

SAYGILI VE FALAKAOĞLU – TÜRKĠYE KARARI

siyasi liderlerinin fikir ve tavırlarını öğrenmeleri ve haklarında bir kanaat oluĢturmalarında

halka sunulmuĢ en iyi araçlardan biridir (bkz. Castells – İspanya, A Serisi no. 236). Basın

özgürlüğü aynı zamanda bir dereceye kadar abartı ve hatta tahrike izin verir (bkz. Prager and

Oberschlick – Avusturya, A Serisi no. 313).

AĠHM ayrıca düzenlenmiĢ olsun ya da olmasın, röportaj ve Ģahısların beyanlarına

dayanan haberlerin basının “halkın gözcüsü” olma görevini yerine getirmesinde en önemli yol

olduğunu hatırlatır. BaĢka bir Ģahsın sözlerinin yayılmasına yardımcı olduğu için bir

gazetecinin cezalandırılması basının halkı ilgilendiren konuların tartıĢılmasına katkısına ciddi

Ģekilde engel olacaktır ve bunu yapmak için çok geçerli nedenler bulunmuyorsa bu yola

baĢvurulmamalıdır (bkz. örneğin Kuliś – Polonya, yukarıda anılan). Gazetecilerden

baĢkalarını rencide ya da tahrik edebilecek ya da itibarını zedeleyebilecek beyanlara resmen

ve sistematik olarak mesafeli durmaları yönünde genel bir koĢul getirilmesi, basının güncel

olaylar, görüĢler ve fikirler hakkında bilgi verme rolüyle bağdaĢmamaktadır (bkz. örneğin

Thoma – Lüksemburg, no. 38432/97).

Somut dava koĢullarına dönülecek olursa AĠHM, dava konusu yazının Veli BüyükĢahin

adlı politikacının Türkiye’nin güneydoğusunda yaĢanan kaybolma olayları hakkındaki sözleri

ile ilgili olduğunu kaydeder. Makalede BüyükĢahin, devleti sözkonusu kaybolma olaylarının

sorumlularının bulunması için yeterince çaba sarf etmemekle eleĢtirmiĢtir. Aynı zamanda

birtakım ciddi iddialar ortaya atmıĢtır. Ġlk olarak Albay L.E.’yi bir HADEP üyesini tehdit

etmekle suçlamıĢ, ikinci olarak da L.E.’nin baĢka iki HADEP üyesinin kaybolmasındaki

muhtemel sorumluluğunu ima etmiĢtir. AĠHM, DGM’nin sözkonusu yazının Albay L.E.’yi

terör örgütlerine hedef göstermek amacıyla yazıldığı ve baĢvuranların bu yazının

yayınlanmasından sorumlu oldukları kanaatine varmıĢ olduğunu gözlemler.

AĠHM, sözkonusu makaleyi incelemiĢtir. Ġlk olarak Türkiye’nin güneydoğusundaki

kaybolma olaylarının Ģüphesiz halkı ilgilendiren bir konu olduğu kanısındadır. Ancak AĠHM,

BüyükĢahin’in sözlerinin güvenlik güçlerinin, özellikle de Albay L.E.’nin görevlerini kötüye

kullandığı iddiasını içerdiği ve bu ifadelerin, doğru değilse hakaret niteliğinde ve ilgilileri

halkın gözünde küçük düĢürebilecek sözler olduğunu kaydeder. Bu bağlamda AĠHM, kamu

görevlilerini, görevlerini yerine getirmelerini etkilemek ve halkın kendilerine ve makamlarına

olan güvenini sarsmak için bilinçli olarak yapılan kırıcı, hakaret içeren ve küçük düĢürücü

saldırılardan korumanın zorunlu olabileceğini hatırlatır (bkz. Nikula – Finlandiya, no.

31611/96). Ne var ki AĠHM, baĢvuranlar hakkındaki davanın konusunun hakaret değil Terörle

Mücadele Yasası’na muhalefet olması nedeniyle bu hususun bu baĢvurunun konusu

olmadığını kaydeder (bkz. Falakaoğlu ve Saygılı – Türkiye, no. 11461/03).

AĠHM, ulusal mahkeme kararlarında belirtilen gerekçeleri incelemiĢ ve bunları aĢağıda

belirtilen nedenlerden dolayı baĢvuranların ifade özgürlüğü haklarına müdahaleyi haklı

çıkaracak kadar gerekli görmemiĢtir. Ġlk olarak AĠHM, baĢvuranların mahkûm edilmesine yol

açan gerekçelerde Albay L.E.’ye getirilen suçlamaların niteliğine dayanılmadığı veya

herhangi bir özel önem atfedilmediğinin DGM kararından anlaĢıldığını kaydeder (bkz. mutatis

mutandis, Halis – Türkiye, no. 30007/96). Ġkinci olarak terörle mücadelede Albay L.E.’nin adı

ve rolünün kamuoyu tarafından bilinip bilinmediği ve isminin ifĢası nedeniyle gerçek bir

tehlike ile karĢı karĢıya kalıp kalmadığı hususu dikkate alınmamıĢtır. Bu Ģekilde DGM,

konumu itibariyle en azından kendi bölgesinde iyi tanınmıĢ olabilecek bir albayın kimliğinin

gizlenmesi ile isminin kamu yararına ifĢa edilmesi arasında bir yarar muhasebesi

yapamamıĢtır. Bu bağlamda AĠHM, hakaret içeren bazı kısımlar haricinde makalenin, bir

bütün olarak ele alındığında bir kamu görevlisine karĢı Ģiddete teĢvik ettiği ve dolayısıyla

SAYGILI VE FALAKAOĞLU – TÜRKĠYE KARARI

Albay L.E.’yi önemli bir fiziksel Ģiddet tehlikesiyle karĢı karĢıya bıraktığı Ģeklinde

yorumlanamayacağını kaydeder (bkz. Koç ve Tambaş – Türkiye, no. 50934/99). AĠHM’ye

göre alınan tedbirin gerekliliğinin değerlendirilmesindeki temel unsurlar bunlardır.

Dava koĢullarını bir bütün olarak göz önünde bulunduran AĠHM, ulusal makamların

takdir yetkisini de dikkate almakla birlikte, baĢvuranların ifade özgürlüğüne yapılan Ģikâyet

konusu müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olduğunu göstermeye yetecek

gerekçeye dayanmadığını tekrarlar. Bu tespit AĠHM’nin baĢvuranların ceza hukukuna göre

tayin edilen mahkûmiyet ve cezalarının hedeflenen amaçla orantılı olup olmadığının

belirlenmesi için incelemeyi sürdürmesini gereksiz kılmaktadır.

Buna göre AĠHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiĢtir.

2. 5680 sayılı kanunun 2/1 maddesi uyarınca gazetenin geçici olarak kapatılması

Dava olayları, tarafların görüĢleri ve yukarıda belirtilen 10. maddenin ihlalinin tespiti

dikkate alındığında AĠHM somut baĢvuruda dile getirilen temel hukuki sorunun incelenmiĢ

olduğu kanaatindedir. Bu nedenle baĢvuranların 10. maddeye dayalı, kalan Ģikâyetine dair

ayrı bir hüküm verilmesine gerek görmemektedir (bkz. örneğin Eser Ceylan – Türkiye, no.

14166/02; K.Ö. – Türkiye, no. 71795/01; Mehmet ve Suna Yiğit – Türkiye, no. 52658/99 ve

Uzun – Türkiye, no. 37410/97).

II. AĠHS’NĠN 6. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI

BaĢvuranlar davalarının bağımsız ve tarafsız bir mahkemede görülmemesinden Ģikâyetçi

olmuĢtur. Bu bağlamda DGM’lerin yapısı ve DGM hakimlerinin Hakimler ve Savcılar

Yüksek Kurulu’na bağlı olmalarından Ģikâyetçi olmuĢtur. BaĢvuranlar ek olarak Yargıtay’ın

kararını gerekçelendirmemesinden ve duruĢma yapmamasından Ģikâyetçi olmuĢlardır.

AĠHM, daha önce benzer Ģikâyetleri inceleyip reddettiğini hatırlatır (bkz. diğerlerinin

yanı sıra Maçin – Türkiye (no. 2), no. 38282/02; Falakaoğlu – Türkiye, no. 77365/01 ve

Emire Eren Keskin – Türkiye, no. 49564/99). AĠHM somut davada daha önceki tespitlerinden

ayrılmasını gerektirecek özel bir koĢul görmemektedir. Dolayısıyla baĢvurunun bu bölümü,

AĠHS’nin 35/3 maddesi bağlamında açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle AĠHS’nin

35/4 maddesi uyarınca reddedilmelidir.

III. AĠHS’NĠN 41. MADDESĠNĠN UYGULANMASI

AĠHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iĢbu SözleĢme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

SözleĢmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

BaĢvuranlar toplamda 2,496 Euro maddi tazminat talep etmiĢtir. Bu miktar gazetenin 3

gün süreyle kapatılmasından doğan zararlar ve baĢvuranlar tarafından ödenen para cezalarını

SAYGILI VE FALAKAOĞLU – TÜRKĠYE KARARI

(sırasıyla 664 ve 332 Euro) içermektedir. BaĢvuranlar ek olarak 10,000 Euro manevi tazminat

talebinde bulunmuĢlardır.

Hükümet miktarlara itiraz etmiĢtir.

AĠHM, gazetenin geçici olarak kapatılmasına iliĢkin olarak uğrandığı iddia edilen

zararları, belge ibraz edilmemiĢ olması nedeniyle spekülatif ve dayanaksız olarak

değerlendirerek reddeder. Ancak tespit edilen ihlal ve baĢvuranların ödemek zorunda

kaldıkları para cezaları arasında bir illiyet bağı olduğunu tespit etmiĢtir. Bu nedenle

baĢvuranlar tarafından talep edilen miktarın tamamının ödenmesine karar verir.

Ek olarak AĠHM, baĢvuranların dava koĢullarında belli bir miktar sıkıntı ve endiĢe

yaĢadıklarının kabul edilebileceği kanaatindedir. AĠHS’nin 41. maddesinin gerektirdiği

hakkaniyet temelinde bir değerlendirmeyle baĢvuranlara ortak bir miktar olarak 3,000 Euro

ödenmesine hükmeder.

B. Yargılama masraf ve giderleri

BaĢvuranlar AĠHM önündeki masraf ve harcamalar için 3,000 Euro ödenmesini talep

etmiĢler, Hükümet miktara itiraz etmiĢtir.

BaĢvuranlar yaptıkları masraf ve harcamaları AĠHM Ġç Tüzüğü’nün 60. maddesinin

gerektirdiği Ģekilde kanıtlayamamıĢ olmaları nedeniyle bu baĢlık altında ödeme

yapılmamasına hükmeder.

C. Gecikme faizi

AĠHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiĢtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĠHM OYBĠRLĠĞĠYLE,

1. BaĢvuranların ifade özgürlüğüne müdahale edildiği iddiasına iliĢkin Ģikâyetin

kabuledilebilir, baĢvurunun kalan kısmının ise kabuledilemez olduğuna;

2. BaĢvuranların mahkûmiyetleri ve cezalarına iliĢkin olarak AĠHS’nin 10. maddesinin ihlal

edildiğine;

3. BaĢvuranların AĠHS’nin 10. maddesine dayalı Ģikâyetlerinin kalan kısmının ayrıca

incelenmesinin gerekli olmadığına;

4. (a) Sorumlu Devlet’in baĢvuranlara, AĠHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleĢtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden yeni Türk

Lirası’na çevrilerek:

(i) Saygılı’ya 664 Euro (altı yüz altmıĢ dört Euro), Falakaoğlu’na 332 Euro (üç yüz

otuz iki Euro) maddi tazminat;

(ii) ortaklaĢa 3,000 Euro (üç bin Euro) manevi tazminat;

(iii) bu miktarlara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;