CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĠ

AVRUPA ĠNSAN HAKLARI MAHKEMESĠ

KORKMAZ - TÜRKİYE DAVASI (no:1)

(Başvuru no:40987/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

20 Aralık 2005

İşbu karar AİHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı (AKGY) tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı, AKGY’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (40987/98) başvuru no’lu davanın

nedeni, Vedat Korkmaz’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na (Komisyon) 3

Mart 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) eski 25. maddesi uyarınca

yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İstanbul Barosu

avukatlarından K. T. Sürek tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOġULLARI

Başvuran 1965 doğumlu olup İstanbul’da ikamet etmektedir.

Vedat Korkmaz İstanbul’da Deniz Basın Yayım Sanayii ve Ticaret Limited Şirketi’nin

en büyük ortağı olup, yayımlanan 3.500 tirajlı Evrensel gazetesinin sahibidir.

Evrensel gazetesinin 17 Ağustos 1996 tarihli nüshasında “PKK ateşkesi bitirdi”

başlıklı bir haber yayımlanmıştır. Haberde “MED TV” kanalının Londra’daki stüdyolarında

düzenlenen bir basın açıklamasına telefonla katılan PKK liderinin, tek taraflı olarak daha önce

ilan ettiği ateşkesi bitirdiğini açıkladığı ifade edilmektedir.

Başvurana göre sözkonusu haber ülkenin diğer gazetelerinde de yayımlanmıştır.

17 Ağustos 1996 tarihinde İstanbul 3 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi sözkonusu

gazetenin tüm yurtta toplatılmasına karar vermiştir.

5 Eylül 1996 tarihinde DGM Cumhuriyet Savcısı, terör örgütlerinin bildiri veya

açıklamalarını yayımlayanların cezalandırılmasını öngören 3713 sayılı Kanun’un 6§2.

maddesi gereğince başvuran aleyhine ceza davası açmıştır.

DGM önündeki savunması sırasında başvuran dava konusunu teşkil eden makalenin

bilgi mahiyetli yayımlandığını ileri sürmüştür.

25 Şubat 1997 tarihinde DGM başvuranı 265.837.500,- Türk Lirası ağır para cezasına

çarptırmıştır. Kararına gerekçe olarak da dava konusunu teşkil eden makalenin başlığını

göstermiştir.

Başvuran kararı temyiz etmiştir. Gerekçe olarak da AİHS’nin 6, 10 ve 14. maddelerini

göstermiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının tebliğnamesi başvurana tebliğ edilmemiştir.

21 Ekim 1997 tarihinde, Yargıtay DGM’nin mahkumiyet kararını onamıştır. 18 Kasım

1997 tarihinde, Yargıtay’ın kararı dava dosyasına eklenmiş, böylece karar tarafların

kullanımına sunulmuştur.

Başvuran 85.000.000 Türk Lirası tutarında ödeme yapmış, cezasının kalan kısmı ise

ertelenmiştir.

2

HUKUK AÇISINDAN

I. AĠHS’NĠN 10. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA

Başvuran, ceza mahkumiyeti ile AİHS’nin 10. maddesine aykırı olarak ifade

özgürlüğünün ihlal edildiğinden şikayetçi olmaktadır.

AİHM dava konusu mahkumiyetin başvuranın ifade özgürlüğüne müdahale teşkil

ettiğinin taraflar arasında tartışma konusu oluşturmadığının altını çizmektedir. Bununla

birlikte müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğü ve 10§2 madde uyarınca kamu düzeninin,

ulusal güvenliğin ve toprak bütünlüğünün korunması gibi pek çok meşru amaç taşıdığı da

tartışma götürmezdir (Bkz. Yağmurdereli –Türkiye, no: 29590/96, §40, 4 Haziran 2002).

AİHM bu değerlendirmeyi kabul etmektedir. Bununla birlikte burada önemli olan

müdahalenin “demokratik toplumda gerekli olup olmadığının” tespit edilmesi konusudur.

Hükümet başvuranın mahkum edilmesinin demokratik toplumda gerekli olduğunu

belirtmektedir. Bunu da sözkonusu gazetenin sanki terör örgütü PKK’nın sözcüsüymüş gibi

dava konusu bilgiyi yayımlamasıyla açıklamaktadır.

AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da

incelemiş ve AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. özellikle

Ceylan-Türkiye [GC], no: 23556/94, § 38, CEDH 1999-IV; Öztürk-Türkiye [GC], no:

22479/93, § 74 CEDH 1999-VI, İbrahim Aksoy-Türkiye no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97,

§ 80, 10 Ekim 2000; Karkın-Türkiye, no:43928/98, § 39, 23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-

Türkiye, no: 27528/95, § 43, 2 Ekim 2003).

AİHM mevcut davayı içtihatları ışığı altında incelemiş ve Hükümetin davayı farklı

şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiştir. AİHM metinlerde

kullanılan kelimeler ile bunların kullanıldığı bağlamı özel olarak dikkate almış ve

incelemesine sunulan davayı çevreleyen koşulları, özellikle de terörle mücadeleye bağlı

zorlukları gözönünde bulundurmuştur (Bkz. İbrahim Aksoy, adıgeçen karar, § 60, ve İncal-

Türkiye, 9 Haziran 1998, Karar ve Hükümlerin Derlemesi 1998-VI, s. 1568, § 58).

Dava konusu haberde özetle bir televizyon kanalı tarafından PKK lideri A. Öcalan ile

yapılan bir telefon konuşması yer almaktadır. Programda A. Öcalan örgüt tarafından ilan

edilen ateşkesle ilgili olarak gazetecilerin sorularını yanıtlamış ve Kürt sorunu ile ilgili

öngördüğü çözümlerden bahsetmiştir.

AİHM, DGM’nin dava konusu bilginin yayımlanmasının Terörle Mücadele

Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca suç teşkil ettiğine karar vermekle yetindiğini

gözlemlemiştir.

AİHM ulusal mahkemelerin kararlarında yer alan gerekçeleri inceleyerek bunların

başvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahaleyi haklı göstermeye yeterli görülemeyeceği

sonucuna varmıştır (Bkz., mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4) [GC], no: 24762/94, § 58, 8

Temmuz 1999). Mahkeme özellikle yasadışı örgüt üyesinin görüşmeler yapmasının ya da

beyanda bulunmasının ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahaleyi haklı kılmadığını

hatırlatmaktadır (Bkz. Özgür Gündem, adıgeçen karar, § 63). AİHM dava konusu bilgide

kullanılan ifadelerin olgusal içerikli olduğunu, şiddete, silahlı direnişe teşvik etmediğini

gözlemlemektedir. Ayrıca kine teşvik edici bir konuşma olmamasının dikkate alınması

3

gereken temel unsur niteliğinde olduğunu düşünmektedir (Bkz. a contrario, Sürel-Türkiye

no:1 [GC], no: 26682/95, § 62, CEDH 1999-IV, ve Gerger-Türkiye [GC], no: 24919/94, §50,

8 Temmuz 1999).

AİHM, müdahalenin orantılılığı sözkonusu olduğunda, verilen cezaların niteliği ile

ağırlığının da gözönünde bulundurulacak unsurlar olduğunu hatırlatır. Bu itibarla AİHM,

başvuranın 265.837.500 TL para cezasına mahkum edildiğini kaydeder. Bu koşullar altında

AİHM başvuranın mahkum edilmesinin “demokratik toplumda gereklilik” ilkesi ile

bağdaşmadığı görüşündedir. Dolayısıyla AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AĠHS’NĠN 6. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA

Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin,

bünyesinde bir askeri hakim bulunmasından dolayı, adil bir yargılama sağlayabilecek

“bağımsız ve tarafsız bir mahkeme” olmadığı iddiasında bulunmaktadır. Başvuran ayrıca

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin kendisine tebliğ edilmediğinden

şikayetçi olmaktadır. Başvuran AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b) maddelerinin ihlal edildiğini iddia

etmektedir.

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında

AİHM daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve

bunların AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz.

adıgeçen Özel-Türkiye, no: 42739/98, §§ 33-34, 7 Kasım 2002, ve Özdemir-Türkiye

no:59659/00, §§ 35-36, 10 Temmuz 2001).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, Ceza Kanunu’nda öngörülen

suçlardan ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan başvuranın, aralarında asker

kökenli bir hakimin yer aldığı mahkeme önüne çıkma konusunda endişe duymasının

anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında sebepsiz bir yargı kararı almasından haklı

olarak kaygı duymaktadır. Bu nedenle başvuranın, bu yargı merciinin tarafsız ve bağımsız

olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması gerekmektedir (Incal –Türkiye,s. 1573, §72

in fine).

AİHM, başvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin

AİHS’nin 6 § 1 maddesinde öngörülen bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı

sonucuna varmıştır.

2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin bildirilmemesi hakkında

AİHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve

bağımsızlıktan yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kişilere adil bir

yargılama temin edebileceğinin varsayılamayacağını hatırlatır.

Başvuranın, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde görülmesi hakkının

ihlal edildiği tespiti ışığında, AİHM, Sözleşme’nin 6. maddesine dayanan diğer şikayeti

incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmıştır (Bkz. diğerleri arasında adıgeçen Çıraklar-

Türkiye, 28 Ekim 1998 tarihli karar, Derleme 1998-VII, §§ 44-45).

4

III. AĠHS’NĠN 41. MADDESĠNĠN UYGULANMASI HAKKINDA

AİHS’nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.

A. Tazminat

Başvuran, ödediği para cezası ve gazetenin toplatılmasından dolayı 5.150 Amerikan

Doları (beş bin yüz elli) değerinde maddi zarara uğradığını iddia etmekte, uğradığı manevi

zararın tazmini için ise 3.000,- (üç bin) Amerikan Doları talep etmektedir.

Parasal kayba uğradığı iddiası ile ilgili olarak AİHM başvuranın olayların geçtiği

dönemde yaklaşık 500,- (beş yüz) Euro’ya tekabül eden 85.000.000 Türk Lirası tutarında

ödeme yaptığına ilişkin belge sunduğunu gözlemlemektedir. Gazetenin toplanmasıyla ilgili

olarak ileri sürülen iddialar konusunda ise, başvuran AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edilmesi

nedeniyle kazanç kaybına uğradığını ispatlayacak hiçbir delil sunmamaktadır, bu nedenle

AİHM bu talebi reddetmektedir. Manevi tazminatla ilgili olarak AİHM başvuranın davanın

koşulları nedeniyle bir takım sıkıntılar yaşamış olabileceğini kabul etmektedir. AİHM

uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini için başvurana 2.500,- (ikibin beşyüz) Euro

ödenmesine karar vermiştir.

AİHM bir mahkumiyet kararının Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine göre tarafsız ve

bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en

uygun tazminin, başvuranın gecikmeksizin tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından

yeniden yargılanması olacağı kanaatine varmıştır (Bkz. Öcalan-Türkiye [GC], no: 46221/99, §

210 in fine, CEDH 2005-…).

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, AİHM ve yerel mahkemeler nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar için

3.000 Euro tazminat talebinde bulunmaktadır.

AİHM içtihatlarına göre, başvurana ancak gerçekten yapılan ve makul bir miktardaki

masraf ve harcamaların geri ödenebileceğini hatırlatır. Elindeki mevcut unsurlar göz önüne

alındığında AİHM masraf ve harcamalar için 1.500 Euro (bin beş yüz) ödenmesinin makul

olduğuna karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĠHM OYBĠRLĠĞĠYLE,

1. AİHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AİHS’nin 44§2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana, maddi ve manevi tazminat için 2.500 Euro

5

(iki bin beş yüz), masraf ve harcamalar için 1.500 Euro (bin beş yüz) ödenmesine ve bu

miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) bu miktarların ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmesine;

c) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda basit faizi ödenmesine;

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 20 Aralık 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

6