ĠġLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 63733/00 başvuru no’lu davanın nedeni,

Türk vatandaşı Ahmet Ergin’in (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM), 25

Mart 1999 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS) 34.

maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, İstanbul Barosu avukatlarından K.T.

Sürek tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVA KOġULLARI

1973 doğumlu başvuran, İstanbul’da ikamet etmektedir. Başvuran, olayların geçtiği

dönemde, Günlük Emek gazetesinin Yazı İşleri Müdürü ve Editörü idi.

Başvuran, 2 Eylül 1997 tarihinde bu gazetenin 298. sayısında, hapishanede tutulu

bulunan gazeteci yazar Can Yücel ile yaptığı “Barış...” röportajını yayınlamıştır.

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) hakimi, 2 Eylül 1997 tarihinde, Günlük

Emek gazetesinin 298. sayısının toplatılması emri vermiştir.

İstanbul DGM Cumhuriyet Başsavcısı, 10 Eylül 1997 tarihli iddianameyle, Türk Ceza

Kanunu’nun (TCK) 312§2 maddesi gereğince, hiçbir alıntı yapmadan bahsigeçen röportajı

yayınladığından dolayı, başvuranı halkı ırk ve bölge ayrımcılığına dayanan kin ve nefrete

teşvik etmekle suçlamıştır.

Başvuran, DGM önünde, yapılan suçlamaları reddederek, AİHS’nin 6 ve 10.

maddelerini ileri sürmüştür.

DGM, 14 Nisan 1998 tarihli kararla başvuranı, bir yıl sekiz ay hapis ve 1.433.333 TL

para cezasına çarptırmıştır. DGM, başvuran dava konusu makalenin kim tarafından

yazıldığını açıkladığından dolayı, hapis cezasını para cezasına çevirmiştir. Sonuçta başvuran,

4.458.333 TL (yaklaşık 50 Euro) para cezasına çarptırılmıştır. DGM ayrıca, bir ay boyunca

gazetenin çıkarılmasının durdurulması emri vermiştir.

Başvuran, verilen bu kararın temyizine gitmiştir. Temyiz gerekçelerinde, başvuran

yeniden AİHS’nin 6 ve 10. maddelerini ileri sürmüştür.

Yargıtay Savcı görüşü başvurana tebliğ edilmemiştir.

Yargıtay, 7 Ekim 1998 tarihli kararla ilk derece mahkemesinde verilen kararı

onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĠHS’NĠN 10. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI

Başvuran, hakkında verilen cezai mahkumiyet kararının, AİHS’nin 10. maddesinde

öngörüldüğü gibi ifade özgürlüğünü ihlal etmesinden şikayet etmektedir.

A. Kabul edilebilirlik hakkında

AİHM, şikayetin AİHS’nin 35§3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını saptamakta ve ayrıca, hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle ters düşmediğini

ortaya koymaktadır. Dolayısıyla şikayeti kabul edilebilir ilan etmek uygun olacaktır.

B. Esas hakkında

AİHM, dava konusu mahkumiyet kararının, 10§1 maddesinin güvence altına aldığı

başvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluşturmasının taraflar arasında ihtilaf konusu

olmadığını kaydetmiştir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğüne ve 10§2

maddesi bakımından toprak bütünlüğünün korunması gibi yasal amaç güttüğüne itiraz

edilmemektedir (Bkz. 4 Haziran 2002 tarihli Yağmurdereli-Türkiye kararı, no: 29590/96,

§40). AİHM, bu değerlendirmeyi benimsemiştir. Buna karşın uyuşmazlık, bu müdahalenin

“demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığı sorusuna dayanmaktadır.

Hükümet, dava konusu röportaj Devlet’in hayati çıkarlarını tehlikeye soktuğu sürece,

özellikle ülkenin güneydoğusundaki güvenliğe bağlı özel koşullarda, başvuran hakkında

verilen mahkumiyet kararının demokratik toplumda gerekli olduğunda ısrar etmektedir.

AİHM, geçmişte mevcut davada olduğu gibi bir çok davada ortaya çıkan buna benzer

sorunları irdelemiş ve AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği kanaatine varmıştır (Bkz.

Özellikle Ceylan-Türkiye, no: 23556/94, §38, 1999-IV, Öztürk-Türkiye, no: 22479/93, §74,

1999-VI, İbrahim Aksoy, §§80, Karkın, §39, 23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-Türkiye, no:

27528/95, §43, 2 Ekim 2003).

AİHM, içtihat kararları ışığında mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in, sözkonusu

durumu farklı bir sonuca ulaştırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat

getirmiştir. AİHM, suç unsuru röportajda kullanılan ifadelere ve röportajın yayımlandığı

duruma önem vermiştir. Bu bağlamda, göreceği davanın bulunduğu koşulları ve özellikle

terörle mücadeleye bağlı zorlukları gözönünde bulundurmuştur (Bkz. İbrahim Aksoy, §60 ve 9

Haziran 1998 tarihli Incal-Türkiye kararı, 1998-IV, s.1568, §58).

Dava konusu röportaj, Türk Devleti’nin “kürt sorunu”’na ve ülkenin güneydoğusunda

barışın getirilmesine yönelik yaklaşımı hakkında sert bir eleştiri içermektedir.

AİHM, DGM’nin dava konusu röportajın halkı kin ve düşmanlığa teşvik edici ifadeler

içerdiğine kanaat getirdiğini belirtmektedir.

AİHM, başvuranın ifade özgürlüğüne yapılan müdahaleyi haklı gösterecek kendi

içinde yeterli olmayan yerel mahkemelerin aldığı kararlarda bulunan gerekçeleri incelemiştir.

(Bkz. Mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no: 24762/94, §58, 1999-IV). AİHM,

röportajdaki bazı ifadelerin Türk Devleti hakkında negatif bir tablo çizerek metne düşmanlık

uyandıran bir anlam yüklese de, ne şiddet kullanmaya, ne silahlı mücadeleye, ne de

ayaklanmaya teşvik etmiş ve AİHM’nin gözünde, gözönünde bulundurulması gereken başlıca

unsur olan konuşmanın kin güden bir konuşma olmadığını gözlemlemiştir (Bkz. a contrario,

Sürek-Türkiye (no:1), no: 26682/95, §62, 1999-IV ve Gerger-Türkiye, no:24919/94, §50, 8

Temmuz 1999).

AİHM, müdahalenin oranını belirlemek sözkonusu olduğunda, verilen cezaların

niteliği ve ağırlığının da gözönünde bulundurulması gereken unsurlar olduğunu

belirtmektedir. AİHM, bu bakımdan, başvuranın 4.458.333 TL para cezasına çarptırıldığını

not etmektedir. Buna ek olarak, Günlük Emek gazetesinin 298. sayısının tümü toplatılmış ve

bir ay boyunca yayınlanması yasaklanmıştır. Bu davada verilen cezaların niteliği ve ağırlığı

ne olursa olsun –cezalar çekilse veya çekilmese de-, TCK’nın 312. maddesi alanında dava

konusu mahkumiyet kararından tam hak olarak doğan kısıtlamaları da gözönünde

bulundurmak gerekir. AİHM, başvuran hakkında verilen mahkumiyet kararının, sadece yan

etkileriyle bile, demokratik toplumda gereklilik ilkesiyle bağdaşmadığına kanaat

getirmektedir.

II. AĠHS’NĠN 6. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI

Başvuran, kendisini mahkum eden DGM’nin, bünyesinde bir askeri hakim

bulundurması nedeniyle, kendisine hakkaniyete uygun yargılamayı garanti eden “tarafsız ve

bağımsız bir mahkeme” olamayacağını iddia etmektedir. Ayrıca başvuran, Yargıtay Savcı

görüşünün kendisine tebliğ edilmemesinden şikayetçi olarak, AİHS’nin 6§1 ve 3 b)

maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.

A. Kabul edilebilirlik hakkında

AİHM, şikayetlerin AİHS’nin 35§3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun

olmadıklarını saptamakta ve ayrıca, şikayetlerin hiçbirinin kabul edilemezlik gerekçesiyle ters

düşmediğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla şikayetleri kabul edilebilir ilan etmek uygun

olacaktır.

B. Esas hakkında

1. DGM’nin tarafsız ve bağımsız olması hakkında

AİHM, geçmişte de birçok defa benzer olayların meydana geldiği sözüedilen

durumlarla ilgili sorunlara benzer sorunları birçok kez incelemiş ve AİHS’nin 6§1 maddesinin

ihlal edildiğini tespit etmiştir (Bkz. 7 Kasım 2002 tarihli Özel-Türkiye kararı, no: 42739/98,

§§33-34 ve 10 Temmuz 2001 tarihli Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§35-36).

AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca

ulaştırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. AİHM, TCK’nın

öngördüğü ve cezalandırdığı suçlardan DGM önüne çıkarılan başvuranın, aralarında askeri

hakimin de bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlayışla

karşılanacağını saptamaktadır. Bu nedenden dolayı, başvuran, DGM’nin bu türden davalara

ters düşen değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak

çekinmektedir. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında başvuran

tarafından duyulan şüphelerin objektif olarak kanıtlandığı düşünülebilir (sözüedilen Incal

kararı, §72 in fine).

AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum ettiği sırada, DGM’nin, 6§1 maddesi uyarınca

tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.

2. Savcı görüşünün tebliğ edilmemesi hakkında

AİHM, benzer davalarda, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğu ortaya

konulan bir mahkemenin, her olasılıkta, kendi yargısına tabi kişilere hakkaniyetli bir yargı

sağlayamayacağı hükmüne varıldığını hatırlatmıştır.

AİHM, başvuranın tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından dinlenme hakkının

ihlal edilmesi sonucu gözönünde bulundurulursa, AİHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer

şikayeti incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmıştır (Bkz. diğerleri arasında, 28 Ekim

1998 tarihli Çıraklar-Türkiye kararı, 1998-VII, §§ 44-45).

III. AĠHS’NĠN 41. MADDESĠNĠN UYGULANMASI HAKKINDA

AİHS’nin 41. maddesi gereğince,

A. Tazminat

Başvuran, ödenen para cezası ile toplatılma ve gazetenin yayımlanmasının

ertelenmesinin sebep olduğu kazanç kaybı için maddi tazminat olarak 31.000 Euro

istemektedir. Başvuran, uğradığı manevi zarar için 5.000 Euro istemiştir.

Hükümet bu iddialar konusunda görüş bildirmemektedir.

AİHM, iddia edilen parasal kayıp konusunda, başvuranın 4.458.333 TL’lik borcunu

ödediğini saptamaktadır. Derginin toplatılması ve yayımlanmasının ertelenmesi iddiaları

konusunda, başvuran AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edilmesinden doğan zararın miktarının

tespit edilmesini sağlayan hiçbir delil unsurunu sunmadığı sürece, AİHM bu talebi

reddetmektedir. Manevi tazminat için AİHM, ilgilinin dava koşullarında bir takım sıkıntılar

duyabileceğine kanaat getirmektedir. AİHM, başvurana uğranılan maddi ve manevi zararlar

için 2.000 Euro verilmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

AİHM, başvuran hakkındaki mahkumiyet kararının, 6§1 maddesi bağlamında tarafsız

ve bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında prensip olarak en

uygun tazminin, başvuranı zamanında tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından yeniden

yargılamak olacağı kanaatindedir (sözüedilen Gençel kararı, §27).

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran ayrıca, ulusal mahkemeler ve AİHM’de yapılan masraf ve harcamalar için

3.000 Euro talep etmiştir.

Hükümet bu miktar konusunda görüş bildirmemektedir.

AİHM’nin içtihadına göre, başvuran, yaptığı masraf ve harcamaların gerçekliği,

gerekliliği ve oranlarının makul olduğu ortaya konulduğu sürece geri ödemelerini elde

edebilir. Davada, elinde bulunan unsurlar ve yukarıda belirtilen kriterleri gözönünde

bulundurarak, AİHM, yapılan bütün masraflar için 1.500 Euro’nun makul olduğuna kanaat

getirerek, bu miktarın başvurana ödenmesine hükmetmektedir.

C. Temerrüt faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit

faize dayalı olarak %3 'lük bir faiz oranı uygulanacağını belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĠRLĠĞĠYLE,

1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle AİHS’nin 6§1

maddesinin ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 6§3 b) maddesine göre yapılan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek

olmadığına;

5. a) Bu kararın, AİHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in

başvurana:

i. maddi ve manevi tazminat için 2.000 Euro (iki bin euro)

ii. masraf ve harcamalar için 1.500 Euro (bin beş yüz euro)

iii. miktara yansıtılabilecek KDV ve pul, harç ve masraflarla birlikte ödemesine;