Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (49566/99) başvuru no’lu davanın

nedeni, bu ülke vatandaşı Ahmet Ergin’in (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne

(AİHM) 16 Haziran 1999 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34.

maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran İstanbul Barosu avukatlarından Kamil Tekin Sürek tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. Davanın Koşulları

1973 doğumlu başvuran İstanbul’da ikamet etmektedir. Olayların meydana geldiği

dönemde başvuran Günlük Emek gazetesinin yazı işleri müdürüdür.

Başvuran adıgeçen gazetenin 19 Mart 1998 tarihinde çıkan 496. sayısında “Kürt

sorununu emekçiler çözecek” başlıklı bir makale yayınlamıştır. Makalede Hükümet’in

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yürüttüğü politika, özellikle de “bölgesel kalkınma projesi”

eleştirilmektedir.

30 Mart 1998 tarihli iddianame ile İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)

Cumhuriyet Savcılığı, Türk Ceza Kanunu’nun 312 § 2 maddesi uyarınca, başvuranı,

sözkonusu makalelerin yayınlanmasından ötürü, ırk ve bölge ayrımcılığı gözeterek halkı kin

ve düşmanlığa tahrik etmekle suçlamıştır.

Başvuran İstanbul DGM önünde suçlamalara itiraz etmiş ve AİHS’nin 6. ve 10.

maddelerine atıfta bulunmuştur.

5 Kasım 1998 tarihinde İstanbul DGM başvuranı bir yıl hapis cezası ve 2.533.333 TL

para cezasına çarptırmıştır. Mahkeme, başvuran tarafından aidiyet belgesi sunulduğu için

hapis cezasını para cezasına çevirmiştir. Nihayetinde başvurana 5.558.333 TL para cezası

verilmiş ve bir ay süreyle gazetenin yayını durdurulmuştur.

Başvuran İstanbul DGM’nin kararını temyize götürmüş ve temyiz gerekçesi olarak bir

kez daha AİHS’nin 6. ve 10. maddelerini göstermiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Savcısı’nın görüşü başvurana tebliğ edilmemiştir.

1 Mart 1999 tarihinde Yargıtay başvuranın talebini reddetmiş ve ilk derece

mahkemesini verdiği kararı onamıştır.

4 Ağustos 1999 tarihinde başvuran yukarıda belirtilen para cezasını ödemiştir.

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 13 Kasım 2003 tarihli ek kararla, basın yoluyla

işlenen suçlara ilişkin dava ve cezaların ertelenmesine dair 6 Mart 2003 tarih ve 4454 sayılı

Kanun uyarınca, 5 Kasım 1998 tarihli kararı tüm sonuçlarıyla birlikte iptal etmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

II. AĠHS’NĠN 10. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA

Başvuran mahkum edilmesiyle ifade özgürlüğü hakkının ihlal edildiğinden şikayetçi

olarak, AİHS’nin 10. maddesine gönderme yapmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

AİHM şikayetin, AİHS’nin 35 § 3 maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun olarak

ilan edilemeyeceğini ve başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit

etmiştir. Dolayısıyla şikayet kabuledilebilir bulunmuştur.

B. Esas hakkında

AİHM sözkonusu mahkumiyet kararının, Sözleşme’nin 10 § 1 maddesi ile güvence

altına alınan ifade özgürlüğü hakkına yönelik bir müdahale teşkil ettiği hususunun taraflar

arasında bir ihtilafa yol açmadığını belirtir. AİHS’nin 10 § 2 maddesi uyarınca müdahalenin

yasa ile öngörüldüğüne ve toprak bütünlüğünün korunması gibi meşru bir amaç güttüğüne

yönelik bir itirazda da bulunulmamıştır (Bkz. Yağmurdereli-Türkiye, no: 29590/96, § 40, 4

Haziran 2002). AİHM bu değerlendirmeyi kabul etmektedir. Bu durumda anlaşmazlık,

müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığı sorusuna dayanmaktadır.

Hükümet başvuranın mahkum edilmesinin demokratik bir toplumda gerekli olduğunu,

zira ülkenin güneydoğusundaki durumun özellikle olayların meydana geldiği dönemde hassas

olduğunu ve dava konusu makalenin bütün olarak kürt kökenli çalışanları kine tahrik ettiğini

savunmaktadır.

AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da

incelemiş ve AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. özellikle

Ceylan-Türkiye, no: 23556/94, § 38, Öztürk-Türkiye, no: 22479/93, § 74, İbrahim Aksoy-

Türkiye no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, § 80, Karkın-Türkiye, no:43928/98, § 39,

Kızılyaprak-Türkiye, no: 27528/95, § 43, 2 Ekim 2003).

AİHM mevcut davayı içtihatları ışığı altında incelemiş ve Hükümetin davayı farklı

şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiştir. AİHM metinlerde

kullanılan kelimeler ile bunların kullanıldığı bağlamı özel olarak dikkate almış ve

incelemesine sunulan davayı çevreleyen koşulları, özellikle de terörle mücadeleye bağlı

zorlukları gözönünde bulundurmuştur (Bkz. İbrahim Aksoy, adıgeçen karar, § 60, ve İncal-

Türkiye, 9 Haziran 1998,s. 1568, § 58).

Dava konusu makalede, Hükümet’in “kürt sorunu” konusunda yürüttüğü politika sert

bir dille eleştirilmektedir.

AİHM İstanbul DGM’nin dava konusu makaleleri halkı kin ve düşmanlığa tahrik eden

ifadeler içerdiği kanaatine vardığını ortaya koymaktadır.

AİHM ulusal mahkemelerin kararlarında yer alan gerekçeleri inceleyerek bunların

başvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahaleyi haklı göstermeye yeterli görülemeyeceği

sonucuna varmıştır (Bkz., mutadis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no: 24762/94, § 58, 8

Temmuz 1999). Mahkeme özellikle söz konusu makalelerin bazı bölümlerinin, Türk Devleti

hakkında son derece olumsuz bir tablo çizerek anlatıma düşmanlığı çağrıştıran bir anlam

yüklemiş olsa da, yazının ne şiddet kullanmaya ne silahlı direnişe ne de başkaldırmaya teşvik

ettiğini tespit etmiş ve bunun kin yüklü bir söylem olmayışının, göz önünde bulundurulması

gereken esas unsur olduğu kanaatine varmıştır (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye (no:1), no:

26682/95, § 62, CEDH 1999-IV ve Gerger-Türkiye, no: 24919/94, § 50, 8 Temmuz 1999).

AİHM, müdahalenin orantılılığı sözkonusu olduğunda, verilen cezaların niteliği ile

ağırlığının da gözönünde bulundurulacak unsurlar olduğunu hatırlatır. Bu itibarla AİHM,

başvuranın 5.558.333 TL para cezasına mahkum edildiğini kaydeder. Ayrıca Günlük Emek

gazetesinin yayınlanması da bir ay boyunca yasaklanmıştır. AİHM’ye mevcut başvurunun

yapılmasından sonra İstanbul DGM tarafından verilen ek kararda, mahkumiyet kararı hiç

verilmemiş gibi kabul edilmiş ve bundan doğan tüm sonuçlar silinmiştir. Bununla birlikte

AİHM başvuran lehine verilen bir kararın, ulusal makamlar tarafından açıkça ya da öz olarak

kabul edilmiş fakat daha sonra AİHS’nin ihlalinden ötürü düzeltilmiş olsa da, sözkonusu

kişinin “mağdur” sıfatını ortadan kaldırmadığını kaydeder (Amuur-Fransa, 25 Haziran 1996

tarihli karar, Derleme 1996-III, s. 846, § 36). Oysa mevcut davada başvuran verilen para

cezasını ödemekle kalmamış, yaklaşık dört yıl sonra çıkan ek karara kadar, mahkum

edilmesinden kaynaklanan kısıtlamalara maruz kalmıştır. Bu koşullarda AİHM, başvuranın

başlangıçta mahkum edilmesinin, demokratik bir toplumda gereklilik ilkesi içinde yer

alamayacağı kanaatine varmıştır. Dolayısıyla AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AĠHS’NĠN 6 § 1 MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA

Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin,

bünyesinde bir askeri hakim bulunmasından dolayı, adil bir yargılama sağlayabilecek

“bağımsız ve tarafsız bir mahkeme” olmadığı iddiasında bulunmaktadır. Başvuran ayrıca

Yargıtay Cumhuriyet Savcısı’nın tebliğnamesinin kendisine tebliğ edilmediğinden şikayetçi

olmaktadır. Başvuran AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b) maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

AİHM şikayetlerin, AİHS’nin 35 § 3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olarak ilan edilemeyeceğini ve başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit

etmiştir. Dolayısıyla şikayetler kabuledilebilir bulunmuştur.

B. Esas Hakkında

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında

AİHM daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve

bunların AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz.

adıgeçen Özel, § § 33-34, ve Özdemir-Türkiye no:59659,§§ 35-36, 6 Şubat 2003).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, Ceza Kanunu’nda öngörülen

suçlardan ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan başvuranın, aralarında asker

kökenli bir hakimin yer aldığı mahkeme önüne çıkma konusunda endişe duymasının

anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında sebepsiz bir yargı kararı almasından haklı

olarak kaygı duymaktadır. Bu nedenle başvuranın, bu yargı merciinin tarafsız ve bağımsız

olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması gerekmektedir (Incal –Türkiye, 9 Haziran

1998 tarihli karar, Derleme 1998-IV, s. 1573, § 72 ).

AİHM, başvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin

AİHS’nin 6 § 1 maddesinde öngörülen bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı

sonucuna varmıştır.

2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin bildirilmemesi hakkında

AİHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve

bağımsızlıktan yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kişilere adil bir

yargılama temin edebileceğinin varsayılamayacağını hatırlatır.

Başvuranın, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde görülmesi hakkının

ihlal edildiği tespiti ışığında, AİHM, Sözleşme’nin 6. maddesine dayanan diğer şikayeti

incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmıştır (Bkz. diğerleri arasında adıgeçen Çıraklar

kararı, s. 3074, §§ 44-45).

III. AĠHS’NĠN 41. MADDESĠNĠN UYGULANMASI HAKKINDA

AİHS’nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.

A. Tazminat

Başvuran, ödediği para cezası için 85 Fransız Frankı (FF) (yaklaşık 13 Euro) ve

gazetenin bir ay süreyle yayınının durdurulmasından ötürü uğradığı gelir kaybı için 14.000 FF

(yaklaşık 2.134 Euro) değerinde maddi tazminat talep etmektedir. Başvuran ayrıca uğradığı

manevi zararın tazmini için 20.000 FF (3.048 Euro) talep etmektedir.

İddia edilen maddi kayıp konusunda AİHM, başvuranın 13 Euro tutarındaki para

cezasını ödediğini tespit etmiştir. Gazetenin yayınının durdurulmasına dayanan iddialara

ilişkin olarak ise, başvuran tarafından Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlalinden doğan kaybın

tam olarak belirlenmesini sağlayacak herhangi bir delil sunulmadığından ötürü AİHM

sözkonusu talebi reddetmiştir. Manevi tazminata ilişkin olarak AİHM, başvuranın davanın

koşulları nedeniyle bir tür karmaşaya maruz kalmış olduğuna kanaat getirmiştir. Bu itibarla

AİHM uğranan maddi ve manevi zararın tazmini için başvurana 2.000 (iki bin) Euro tutarında

tazminat ödenmesine karar vermiştir.

AİHM bir mahkumiyet kararının Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine göre tarafsız ve

bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en

uygun tazminin, başvuranın gecikmeksizin tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından

yeniden yargılanması olacağı kanaatine varmıştır (Gençel, adıgeçen karar, § 27).

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran, AİHM ve yerel mahkemeler nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar için

25.000 Euro tazminat talebinde bulunmaktadır.

AİHM’nin bu konudaki içtihadına göre, başvuranlar ancak yaptıkları masraf ve

harcamaların gerçekliğini, zorunluluğunu ve miktarının makul olduğunu ortaya koyduklarında

sözkonusu masraf ve harcamalar geri ödenebilir. Bu durumda, elindeki unsurları ve yukarıda

belirtilen kriterleri gözönüne alarak AİHM tüm masraflarla birlikte başvurana 1.500 (bin beş

yüz) Euro ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı % 3 'lük

bir faiz oranının uygulanacağını belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĠHM OYBĠRLĠĞĠYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna,

2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine,

3. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

niteliğinden yoksun bulunması nedeniyle AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 6§3 b) maddesine dayanan şikayetin incelenmesine gerek görülmediğine;

5. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet

tarafından başvurana,

i. maddi ve manevi tazminat için 2.000 (iki bin) Euro ödenmesine,

ii. masraf ve harcamalar için 1.500 (bin beş yüz) Euro ödenmesine;

iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

(b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda basit faizi ödenmesine;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 16 Haziran 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.