CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĠ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ERDAL TAŞ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 77650/01 )

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

19 Aralık 2006

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı (AKGY) tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı, AKGY’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (77650/01) başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaşı Erdal Taş’ın (başvuran) 22 Ekim 2001 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi’ne Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu

başvurudur. Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İstanbul Barosu

avukatlarından Ö. Kılıç ve A. Üstün tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1974 doğumlu başvuran Frauenfeld’de (İsviçre) ikamet etmektedir.

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) 31 Ağustos 2000 tarihinde «Kürtlerin Devrimi»

başlıklı bir makale yayımlayan 2000’de Yeni Gündem adlı gazetesinin toplatılmasına karar

vermiştir.

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı 1 Eylül 2000 tarihinde 3713

sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 8. ve 6. maddelerine dayalı olarak başvuranı sözkonusu

gazetenin yazı işleri sorumlusu olarak terörist bir örgütün beyanını yayımlaması nedeniyle

Devletin bölünmez bütünlüğüne kastetmek suçu ile itham etmiştir.

DGM’deki yargı sürecinde başvuran basın özgürlüğünün korunmasını öne sürmüştür.

Üç sivil hakimden oluşan DGM heyeti 10 Nisan 2001 tarihinde 2000’de Yeni Gündem adlı

gazetesinin yazı işleri sorumlusu sıfatıyla başvuranı beş ay hapis cezasına ve 498.825.000 TL.

[yaklaşık 435 Euro] ağır para cezasına mahkum etmiştir. Sözü edilen makalenin yazarı belli

olduğundan başvuranın cezası 456.000.000 TL. [yaklaşık 400 Euro] ağır para cezasına

çevrilmiş, DGM başvuranı tüm cezalarından 955.125.000 TL. [yaklaşık 835 Euro] para

cezasına çarptırmıştır.

DGM bu görüşlerin 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 8 § 2. maddesi uyarınca

Devletin toprak bütünlüğüne ve ulusun bölünmez bütünlüğüne karşı bölücülük

propagandasını oluşturduğuna itibar etmiştir.

DGM, 5680 sayılı Basın Kanunu’nun 2 § 1. ek maddesinde yer alan hükümler uyarınca

2000’de Yeni Gündem’in bir ay süreyle yayımının yasaklanmasına karar vermiştir.

26 Haziran 2001’de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın görüşünün başvurana tebliğ

edilmemesi ışığında, Yargıtay temyizine gidilen kararı onamıştır.

Başvuran İsviçre’ye gittiğinden hükmedilen cezaların infazı gerçekleşmemiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. KABULEDĠLEBĠLĠRLĠK ÜZERĠNE

Hükümet üç bakımdan kabuledilemezlik itirazda bulunmaktadır.

1. Başvuranın mağdur sıfatının bulunmayışı

Hükümet, başvuranın iç hukuka göre sözkonusu gazetenin yazı işleri sorumluluğunu

üstlenecek nitelikleri haiz olmadığından AİHS ile güvence altına alınan hakların ihlaliyle

mağdur olduğunu öne süremeyeceğini belirtmektedir.

AİHM bu konudaki yerleşik içtihadını hatırlatarak AİHS’nin 34. maddesiyle «mağdurun»

tazmin edilmese dahi AİHS gerekliliklerinden birinin yokluğu ile fiilden ya da sözü edilen

ihmalden doğrudan etkilenen bir kimsenin olduğu tespitinde bulunmaktadır (Bkz.

Brumarescu-Romanya kararı, no: 28342/95). AİHS’nin 34. maddesine göre bir başvuran

sözkonusu fiile veya ihmale maruz kalıp bundan doğrudan etkilenmemiş ise «mağdur»

olduğunu öne süremez (Bkz. Otto-Preminger-Institut-Avusturya kararı, 20 Eylül 1994).

Bu başvuruda AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin iç hukukta yer alan hükümlerine

uygun olarak sözkonusu görevin gerektirdiği nitelikleri yerine getirip getirmediğini

doğrulamaksızın başvuranı gazetenin yazı işleri sorumlusu sıfatıyla mahkum ettiği

saptamasını yapmaktadır. Kaldı ki başvuranın bu mahkumiyet kararından doğrudan

etkilendiğine itiraz edilmemektedir. Bu durumda Hükümetin bu yöndeki itirazının

reddedilmesi gerekir.

2. İç hukuk yollarının tüketilmesi ve altı ay kuralı

Hükümet başvuranın iç hukuk yollarını tüketmediği ve iç hukuktaki nihai kararın ardından altı

ay içinde başvuruda bulunmadığı itirazında bulunmaktadır.

AİHM, başvuranın 22 Ekim 2001 tarihinde yani Yargıtay’ın iç hukukta nihai hale gelen 26

Haziran 2001 tarihli kararının ardından başvuruda bulunduğunu not etmektedir. O halde

Hükümetin kalan itirazı reddedilmektedir.

AİHM, başvurunun bu bölümünün AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun

olmadığı tespitini yapmaktadır. Başvurunun kabuledilemezliği hakkında hiçbir gerekçe yer

almamaktadır. Bu durumda başvuru kabuledilmelidir.

II. AĠHS’NĠN 10. MADDESĠ’NĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA

Başvuran hakkında verilen mahkumiyet kararının AİHS’nin 10. maddesi gereğince ifade

özgürlüğüne yönelik bir ihlali oluşturduğunu ileri sürmektedir.

Başvuran gazetenin yazı işleri sorumlusu olarak suç unsurunu oluşturan makaleyi güncel

olaylar hakkında kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla yayımladığını, halkın yalnızca Devletin

resmi yetkililerinin onayıyla aktarılan bilgilerle ve/veya Devletin kamuoyu için uygun ve

yeterli addettiği haberlerle sınırlı kalmaması gerektiğini öne sürmektedir. Burada demokratik

bir toplumun temel ilkesi sözkonusudur. Yasal olarak yayımlanan bir gazetenin yazı işleri

sorumlusu bu makaleden sorumlu tutulmamalıdır.

Hükümet ulusal mahkemelerin başvuranı bölücülük yanlısı olması nedeniyle mahkum ettiğini

ifade etmektedir. Bu mahkumiyet AİHS’nin 10. maddesinin ikinci paragrafında yer alan ve

ulusal güvenliğin ve kamu emniyetinin sağlanması, toprak bütünlüğünün korunması gibi

tedbirlere uygundur.

Hükümet AİHM’nin bu yöndeki yerleşik içtihadına göndermede bulunarak sözü edilen

yazının bazı bölümlerinin bölgenin en olumsuz yönlerini ortaya koyduğunu ve provokasyona

çağrıda bulunduğunu hatırlatmaktadır. Hükümet açısından müdahalenin amacı AİHS ile

güvence altına alınan ilkelere karşı sergilenen tehlikeli yaklaşımın önünü kesmektir.

Başvurana öngörülen ceza ile ilgili olarak Hükümet bunların gerekli ve izlenen amaç ile

orantılı olduğunu savunmaktadır.

AİHM, sözkonusu mahkumiyet kararının AİHS’nin 10 § 1. maddesi ile güvence altına alınan

başvuranın ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahaleyi oluşturduğu hususunda taraflar arasında

bir ihtilaf bulunmadığını not etmektedir. Yapılan müdahalenin AİHS’nin 10 § 2. maddesi

uyarınca toprak bütünlüğünün korunması gibi meşru bir amacı izlediğine itiraz

edilmemektedir. AİHM bu hususu dikkate almaktadır. Bununla birlikte müdahalenin

«demokratik bir toplum için zorunluluk» oluşturup oluşturmadığının incelenmesi

gerekmektedir (Bkz. Yağmurdereli-Türkiye kararı, no: 29590/96, 4 Haziran 2002).

AİHM, daha önce de bu başvurudaki sorunları ele alan kararların incelendiğini ve bunların

AİHS’nin 10. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını hatırlatmaktadır (Bkz. özellikle Ceylan-

Türkiye kararı, no: 23556/94, § 38, AİHM 1999-IV, Öztürk-Türkiye kararı, no: 22479/93, §

74, AİHM 1999-VI, İbrahim Aksoy kararı § 80, Karkın-Türkiye kararı, no: 43928/98, § 39,

23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-Türkiye kararı, no: 27528/95, § 43, 2 Ekim 2003).

AİHM, mevcut başvuruyu mahkemenin yerleşik içtihadı ışığında incelemiş ve Hükümetin

davanın farklı sonuçlandırılmasına neden olacak hiçbir tespiti ve delili sunmadığına itibar

etmiştir. AİHM, makalede yer alan ifadelere ve konuşmanın yapıldığı ortama özellikle dikkat

etmiş, bu doğrultuda terörle mücadeleye bağlı özel zorlukları dikkate almıştır. (Bkz. özellikle

sözü edilen İbrahim Aksoy kararı, § 60 ve Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998, 1998-IV, s.

1568, § 58).

Başvuranın 2000’de Yeni Gündem gazetesinin yazı işleri sorumlusu olarak mahkum

edilmesine yol açan makale Kürt sorununun bir analizine dayanmaktadır.

AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin dile getirmiş olduğu hükümle sözkonusu makaleyi

suç unsurunu oluşturan bölücülük yanlısı ifadeleri içerdiğine kanaat getirmekle yetindiğini

hatırlatmaktadır. Bununla birlikte, AİHM iç hukuk mercilerinin vermiş oldukları kararlardaki

gerekçelerin başvuranın ifade özgürlüğüne yapılan bir müdahaleyi meşru kılmaya

yetmediğine itibar etmiştir. (Bkz. mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4) kararı, no:

24762/94, § 58, 8 Temmuz 1999). Kürt sorunu hakkında eleştiriler içeren makale ne şiddet

kullanımını, silahlı direnişi, ne de ayaklanmayı ne de kin dolu bir söylemi teşvik etmektedir.

AİHM nezdinde dikkate alınacak temel unsur budur (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye kararı

(no:1), no: 26682/95, § 62, AİHM 1999-IV, ve Gerger-Türkiye kararı, no: 24919/94, § 50, 8

Temmuz 1999).

Yapılan müdahalenin orantılılığı bakımından verilen cezanın niteliğinin ve ağırlığının da

dikkate alınması gerekmektedir. Bu doğrultuda AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

başvuranı yaklaşık 835 Euro para cezasına çarptırdığını ve gazetenin yayımının bir ay süreyle

durdurulmasına karar verdiğini vurgulamaktadır.

Sonuç itibariyle, AİHM başvuranın mahkumiyetinin öngörülen amaçlarla orantısız olduğu ve

«demokratik bir toplum için gereklilik» oluşturmadığı sonucuna varmaktadır. AİHS’nin 10.

maddesi bu nedenle ihlal edilmiştir.

III. AĠHS’NĠN 6 § 1. MADDESĠ’NĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA

Başvuran Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın görüşünü elde edemediğinden şikayetçi

olmakta, bu bağlamda AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

AİHM, başvuranınkine benzer bir şikayetin daha önce incelendiğini ve Yargıtay Cumhuriyet

Başsavcısı’nın görüşünün tebliğ edilmemesi ve bunlara yazılı olarak yanıt verilmesinin

olanaksız olmasını doğrular görüşlerin bulunmaması dikkate aldığında AİHS’nin 6 § 1.

maddesinin ihlal edildiği sonucuna varıldığını kaydetmektedir (Bkz. Göç kararı, § 55, ve

Abdullah Aydın-Türkiye kararı, (no2), no: 63739/00, § 30, 10 Kasım 2005).

AİHM, mevcut başvuruyu incelemiş ve Hükümetin davanın seyrini farklı sonuçlandıracak

hiçbir tespiti ve delili sunmadığına itibar etmiştir.

Bu nedenle, AİHS’nin 6 § 1. maddesi bu açıdan ihlal edilmiştir.

IV. AĠHS’NĠN 41. MADDESĠ’NĠN UYGULANMASI

A. Tazminat

Başvuran 2.000 Euro maddi, maruz kaldığı manevi zarar için 5.000 Euro tazminat talep

etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

Maddi tazminat ile ilgili olarak AİHM, mahkemeye sunulan delillerin AİHS’nin 10.

maddesinin ihlali sonucunda bir zararın oluştuğunu kanıtlamaya yetmediğine itibar etmekte,

bu nedenle bu talebi reddetmektedir. Buna karşın, AİHM başvurana 2.000 Euro manevi

tazminat ödenmesine karar vermiştir.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran iç hukuktaki mahkemeler ve AİHM nezdinde yapmış olduğu yargı giderleri için

2.160 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu miktara itirazda bulunmaktadır.

Mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihadı göz önünde bulundurulduğunda AİHM başvurana

yargı gideri için 1.000 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĠHM, OYBĠRLĠĞĠYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

başvurana:

manevi zarar için 2.000 (iki bin) Euro ödemesine;

ii.

iii.

yargı giderleri için 1.000 (bin) Euro ödemesine;

belirtilen miktarların yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĠġTĠR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddesine

uygun olarak 19 Aralık 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.