CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĠ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

BAHÇECİ VE TURAN - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 33340/03)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

16 Haziran 2009

İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı (AKGY) tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı, AKGY’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

1

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (33340/03) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaşları) Ömer Bahçeci ve Fikret Turan’ın (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi’ne 4 Ağustos 2003 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış

olduğu başvurudur.

Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İzmir Barosu avukatlarından

T. Aslan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuranlar 1982 doğumludur.

Başvuranlar 2001 Eylül ayında İzmir Emniyet Müdürlüğü polislerince yakalanarak gözaltına

alınmışlardır. Başvuranlar cep telefonu kullanıcılarına kısa mesaj göndererek yasadışı örgüt

PKK’nın propagandasını yapmakla itham edilmişlerdir.

Suç unsurunu oluşturan mesajda Abdullah Öcalan’ın resmiyle birlikte Kürtçe “Yaşasın

Abdullah Öcalan, Yaşasın Başkan, Yaşasın Halkların Kardeşliği, Yaşasın Kürdistan”

ifadeleri yer almaktaydı.

Başvuranlar gözaltı sırasında avukat bulundurma hakkından yararlanmamışlardır.

Aleyhlerinde yapılan suçlamaları kabul eden başvuranlar yakalandıkları tarihte İzmir Asliye

Ceza Mahkemesi hakimi tarafından tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmışlardır.

Cumhuriyet Savcısı 7 Eylül 2001 tarihli bir iddianame ile 3713 sayılı Terörle Mücadele

Kanunu’nun 8/1 maddesine dayalı olarak başvuranları Türk ulusunun birliğine ve Devletin

toprak bütünlüğüne karşı propaganda yapmakla itham ederek mahkumiyetlerini talep etmiştir.

Başvuranlar gözaltında vermiş oldukları ifadelerin içeriğini inkâr ederek suçsuz olduklarını

iddia etmişlerdir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) 30 Mayıs 2002 tarihli bir karar ile başvuranları

aleyhlerinde yapılan ithamlardan suçlu bulmuş ve TCK’nın 169. maddesi ile 3713 sayılı

Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca adı geçenleri üç yıl dokuzar ay hapis

cezasına çarptırmıştır. DGM’ye göre cep telefonu kullanıcılarına kendi rızaları dışında

mesajlar göndererek kamuoyunun dikkatini bu yöne çekmek sözkonusu örgütün liderinin

propagandasını yapmak amacını taşımaktadır. Mahkeme başvuranların bu yolla TCK’nın 169.

maddesine aykırı olarak adı geçen örgütün eylemlerine katkı sağladıklarına itibar etmiştir.

Yargıtay 7 Nisan 2003 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını tüm hükümleriyle

onamıştır.

DGM, 1 Ekim 2003 tarihinde 4963 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinin ardından

başvuranlar aleyhinde yapılan ithamların TCK’nın 169. maddesi gereğince artık suç unsuru

2

teşkil etmediğine itibar etmiş ve sonuç itibarıyla başvuranlar hakkında verilen mahkumiyet

kararını kaldırmıştır.

HUKUK

I. AĠHS’NĠN 6. VE 7. MADDELERĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA

AİHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunan başvuranlar İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığını ileri sürmektedir. Başvuranlar bu

bağlamda davalarının hakkaniyete uygun olarak görülmediğinden yakınmaktadır. Başvuranlar

ayrıca gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanamadıklarından şikayetçi olmakta, bu

yönde AİHS’nin 6/3 maddesinin c) fıkrasını öne sürerek ulusal mahkemelerin AİHS’nin 6/3

maddesinin d) fıkrasına riayet etmediklerini iddia etmektedir. AİHS’nin 7. maddesini

hatırlatan başvuranlar ulusal mahkemelerin mahkumiyetlerinin esasını oluşturan yasayı yanlış

yorumladıklarını öne sürmektedir.

Hükümet DGM’nin 1 Ekim 2003 tarihli kararı ile başvuranların mahkumiyetinin

kaldırılmasıyla birlikte Sözleşmenin 34. maddesi uyarınca adı geçenlerin mağdur sıfatının

bulunmadığını ifade ederek AİHM’yi başvuranların şikayetlerini reddetmeye çağırmaktadır.

Başvuranlar Hükümetin savına karşı çıkmaktadır.

AİHM başvuranların mahkumiyetinin kaldırılmasının AİHS’nin 6. ve 7. maddesine yönelik

dile getirmiş oldukları şikayetleriyle ilintili zararların bütün sonuçlarını giderdiğini

gözlemlemektedir. Başvuranlar bu durumda AİHS’nin 34. maddesini öne sürerek başvurunun

bu kısmının incelenmesinde yarar bulunduğunu iddia edemezler (Bkz. Emir-Türkiye kararı,

no: 10054/03, 3 Mayıs 2007 ve Aslı Güneş-Türkiye kararı no: 53916/00, 13 Mayıs 2004).

Dolayısıyla, başvurunun bu bölümü AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına uygun

olarak reddedilmelidir.

II. AĠHS’NĠN 10. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI HAKKINDA

A. Kabuledilebilirlik hakkında

AİHS’nin 9. ve 10. maddelerine atıfta bulunan başvuranlar mahkumiyetlerinin düşünce ve

ifade özgürlüklerine karşı bir ihlali oluşturduğunu iddia etmektedir.

Hükümet DGM’nin 1 Ekim 2003 tarihli kararı ile başvuranların mahkumiyetlerinin ortadan

kaldırılması ile birlikte adı geçenlerin mağdur sıfatlarının bulunduğunu ileri süremeyecekleri

argümanını yinelemektedir.

Başvuranlar bu argümana karşı çıkmaktadır.

AİHM bu şikayetin 10. madde çerçevesinde incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre, başvurana yönelik alınan bir kararın veya uygulamanın,

başvuranın “mağdur” statüsünü ortadan kaldırması, ancak, ulusal makamların Sözleşme’nin

ihlal edildiğini açıkça veya esastan kabul etmeleri ve bunu telafi yoluna gitmeleri ile

mümkündür. (Bkz. Öztürk-Türkiye kararı no: 22479/93, /73, AİHM 1999-VI). Sözkonusu

DGM kararı başvuranların ifade özgürlüğü haklarını kullanmaları bakımından ceza davasının

tüm sonuçlarının telafisini sağlamadığı yahut bu tür sonuçların ortaya çıkmasına mani

olmadığı cihetle AİHM, 1 Ekim 2003 tarihli kararın başvuranların şikayetine konu olan

3

durumu çözüme kavuşturacak nitelikte olmadığı kanaatindedir. (Bkz. sözü edilen Emir kararı

ve mutatis mutandis sözü edilen Aslı Güneş kararı).

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esasa dair

Başvuranlar suç unsurunu oluşturan mesajın şiddet kullanımını teşvik etmemesi ölçüsünde

AİHS’nin 10. maddesi bakımından düşünce özgürlüğüne karşı orantısız bir müdahale

oluşturduğunu öne sürmektedir.

Hükümet başvuranların mahkumiyet kararının kaldırılması doğrultusunda başvurunun

dayanaktan yoksun olduğunu bir kez daha yineler.

Başvuranların mahkumiyetine dayanak oluşturan unsurların yalnızca başvuranların kendi

ifade tarzlarına yönelik olduğu saptamasını yapan AİHM, başvuranların düşünce ve ifade

özgürlüklerinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır (Bkz. Yılmaz ve Kılıç-Türkiye no:

68514/01, 17 Temmuz 2008, Sever ve Aslan-Türkiye no: 33675/02, 12 Nisan 2007, sözü

edilen Emir kararı, mutatis mutandis Çakar-Türkiye no: 42741/98, 23 Ekim 2003 ve Şirin-

Türkiye kararı no: 47328/99, 15 Mart 2005).

AİHM, ihtilaflı müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğünü ve AİHS’nin 10/2 maddesi

uyarınca ulusal güvenliğin ve kamu düzeninin korunması gibi meşru bir amacı güttüğünü not

etmektedir (sözü edilen Yılmaz ve Kılıç ve Yağmurdereli-Türkiye, başvuru no: 29590/96, 4

Haziran 2002). Mevcut davada uyuşmazlık, sözkonusu müdahalenin “demokratik bir

toplumda gerekli” olup olmadığı sorununa dayanmaktadır.

AİHM, mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan birçok davayı incelemiş ve

AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (Bkz. diğer birçokları arasında Yılmaz

ve Kılıç, Kızılyaprak-Türkiye başvuru no: 27528/95, Feridun Yazar-Türkiye, başvuru no:

42713/98, 23 Eylül 2004).

Mevcut davayı içtihadı ışığında inceleyen AİHM, Hükümet’in davanın farklı sonuca

ulaşmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatindedir.

Mevcut davada AİHM, suç unsurunu teşkil eden mesajda kullanılan terimlere, yargı kararının

gerekçesine ve başvuranlara uygulanan müeyyidelere özellikle dikkat etmektedir. Bu

bağlamda AİHM, incelemekte olduğu davayı çevreleyen koşulları, özellikle terörle

mücadeleye bağlı zorlukları göz önünde bulundurmaktadır (Bkz. İbrahim Aksoy-Türkiye,

başvuru no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, 10 Ekim 2000 ve Incal-Türkiye kararı, 9

Haziran 1998).

AİHM sözkonusu mesajın içerik olarak ne şiddete başvurmayı, silahlı direnişi, ne de

başkaldırıyı teşvik ettiğini, kin ve husumet dolu bir söylemin sözkonusu olmadığını

gözlemlemektedir. AİHM nezdinde dikkate alınması gereken temel unsur budur (Bkz. sözü

edilen Emir kararı, a contrario, Sürek-Türkiye no (1), 8 Temmuz 1999 ve Gerger-Türkiye no:

24919/94, 8 Temmuz 1999).

4

AİHM başvuranlar hakkında verilen mahkumiyet kararının kaldırılması sürecinin

başlatıldığını not etmektedir. Bununla birlikte AİHM, başvuranların yakalanıp gözaltına

alındıklarını ve kesinleşmiş yargı kararı ile mahkum edildiklerini ve sözü edilen ceza

kaldırılarak serbest bırakılıncaya dek adı geçenlerin yaklaşık altı ay boyunca bu kararın etkisi

altında bulunduklarını saptamaktadır. AİHM bu bağlamda mahkumiyet kararının

kaldırılmasının bu kararın neden olduğu sonuçları telafi etmediğini hatırlatır.

AİHM yukarıda dile getirilen hususların bütünü ışığında, ulusal mahkemelerin başvuranların

ifade özgürlüğüne getirdikleri sınırlamanın «gereklilik» koşulunu taşımadığı sonucuna

varmaktadır.

Bu nedenle AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

III. AĠHS’NĠN 41. MADDESĠ’NĠN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran Ömer Bahçeci 10.000 Euro manevi tazminat, başvuran Fikret Turan 5.000 Euro

manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

AİHM başvuranların bu başvuruya konu edilen olaylardan belirli bir ölçüde etkilendiklerini

kabul etmektedir. Bu durumda AİHM, hakkaniyete uygun ve AİHS’nin 41. maddesi

gereğince başvuranların her birine 1.500 Euro manevi tazminat ödenmesi gerektiğine kanaat

getirmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuranlar ulusal mahkemeler nezdinde ve AİHM önünde yapmış oldukları yargılama

giderleri için 3.500 Euro talep etmekte, kanıtlayıcı belge niteliğinde ise avukatlarının çalışma

saatlerini gösteren makbuzu sunmaktadırlar.

Hükümet bu miktara karşı çıkmaktadır.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre bir başvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Bunun yanı sıra AİHM, başvuranların

avukatlarının çalışma saatlerini belirten makbuzu sunduklarını fakat öne sürmüş oldukları

giderleri ispat edemediklerini saptamaktadır. AİHM sunulan belgeler ve bu yöndeki yerleşik

içtihadı ışığında başvuranlara ortaklaşa 1.000 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĠHM, OYBĠRLĠĞĠYLE,

1. AİHS’nin 10. maddesi hakkındaki şikayetin kabuledilebilir, bunun dışında kalan

şikayetlerin kabuledilemez olduğuna;

5

2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AİHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden ulusal para birimine çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından:

i. başvuranların her birine 1.500 (bin beş yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;

ii. yargılama masraf ve giderleri için başvuranlara ortaklaşa 1.000 (bin) Euro

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĠġTĠR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 16 Haziran 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

6