OZEROV/RUSYA KARARI

1

Ozerov/Rusya davasında,

Başkan,

Josep Casadevall,

Yargıçlar,

Boštjan M. Zupančič,

Anatoly Kovler,

Alvina Gyulumyan,

Ineta Ziemele,

Luis López Guerra,

Ann Power,

ve Bölüm Yazı İşleri Müdürü Santiago Quesada‟nın katılımıyla Daire

halinde toplanan Avrupa Ġnsan Hakları Mahkemesi (Ġkinci Bölüm), 27

Nisan 2010 tarihinde yapılan kapalı müzakereler sonrasında, aynı tarihte

aĢağıdaki kararı vermiĢtir.

USUL

1. Rusya Federasyonu aleyhine açılan (64962/01 no‟lu) davanın

temelinde, Rus vatandaĢı Sergey Sergeyevich Ozerov‟un (“baĢvuran”)

(“baĢvuran”) Avrupa Ġnsan Hakları Mahkemesi‟ne (“AĠHM” veya

“Mahkeme”) 12 Temmuz 2000 tarihinde, Avrupa Ġnsan Hakları

SözleĢmesi‟nin (“SözleĢme”) 34. maddesi uyarınca yapmıĢ olduğu baĢvuru

bulunmaktadır.

2. Mahkeme önünde baĢvuran, Moskova‟da görev yapan avukat M.N.

Stepanov tarafından temsil edilmiĢtir. Rus Hükümeti ise (“Hükümet”)

Rusya Federasyonu Avrupa Ġnsan Hakları Mahkemesi eski temsilcisi P.A.

Laptev tarafından temsil edilmiĢtir.

2

OZEROV/RUSYA KARARI

3. BaĢvuran, yargılanmasının tarafsız bir mahkeme tarafından

gerçekleĢtirilmediğini, savcının yokluğunda yapıldığını iddia etmiĢtir.

4. Mahkeme, 3 Kasım 2005 tarihinde, baĢvurunun kısmen kabul

edilebilir olduğunu beyan etmiĢtir.

5. BaĢvuran ve Hükümet, daha geniĢ kapsamlı görüĢlerini yazılı olarak

bildirmiĢlerdir (Mahkeme Ġçtüzüğünün 59/1. maddesi).

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

6. BaĢvuran 1969 doğumlu olup, Moskova‟da ikamet etmektedir.

7. 1999 yılında baĢvuran aleyhine iki suça iliĢkin olarak ceza

yargılamaları baĢlatılmıĢtır. Bu suçların biri 1999 senesinin Haziran ayında

iĢlenen ve fiziki yaralanmayla sonuçlanan bir trafik suçu olup, diğeri ise

1999 senesinin Ağustos ayında iĢlenen bir hırsızlık suçudur.

8. Moskova Savcılığı, 6 Ekim 1999 tarihinde, davayı Moskova

Savelovskiy Bölge Mahkemesi‟ne nakletmiĢ, duruĢmadan haberdar

edilmeyi ve bir savcının katılımı ile davayı incelemeyi talep etmiĢtir.

9. Moskova Savelovskiy Bölge Mahkemesi yargıcı F., 12 Ekim 1999

tarihinde, baĢvuranın davasının, bir savcısının ve müdafinin katılımıyla 26

Ekim 1999 tarihinde inceleneceğini ilan etmiĢtir.

10. Yargıç F. ve iki asistan yargıçtan oluĢan Savelovskiy Bölge

Mahkemesi heyeti, 25 Kasım 1999 tarihinde bir açık duruĢma

gerçekleĢtirmiĢtir. BaĢvuran, baĢvuranın avukatı ve mağdurlar duruĢmada

olmalarına rağmen, savcı bilinmeyen sebeplerden ötürü duruĢmada

bulunmamıĢtır.

11. DuruĢma tutanaklarına göre mahkeme, duruĢmada bulunanlara,

herhangi bir talepleri olup olmadığı sormuĢtur. Katılımcıların herhangi bir

OZEROV/RUSYA KARARI

3

talebi olmamıĢtır. Ardından mahkeme, hazır bulunan kiĢilerle incelemeye

baĢlamanın mümkün olup olmadığını sormuĢ, aldığı olumlu yanıt üzerine

müzakere ederek davayı incelemeye karar vermiĢtir.

12. DuruĢmada iddianame okunmuĢtur. BaĢvuran, Ceza Kanunu‟nun 264/1

maddesi uyarınca, yaralanmayla sonuçlanan trafik kuralları ihlali ve yine

aynı kanunun 158/2 maddesi uyarınca, birden fazla kiĢi ile önemli zarara

neden olan hırsızlıkla suçlanmıĢtır.

13. BaĢvurana kendisine yöneltilen suçlamaları anlayıp anlamadığı ve

bu suçları kabul edip etmediği sorulmuĢtur. BaĢvuran, suçlamaları anladığı,

trafik suçunu kabul ettiği ancak hırsızlıkta suçsuz olduğu cevabını vermiĢtir.

Bunun üzerine, hazır bulunan kiĢilere delillerin incelenmesinin sırası

hakkındaki görüĢleri sorulmuĢ ve hazır bulunan kiĢiler bu kararı

mahkemenin takdirine bırakmıĢtır. Mahkeme önce baĢvuranı, ardından

mağdurları dinlemeye, sonrasında ise yazılı delilleri değerlendirmeye ve

mağdur L.‟nin beyanlarını almaya karar vermiĢtir.

14. Mahkeme, müzakere ettikten sonra resen, baĢvuranı suç mahallinde

yakalayan polis memuru Y.‟nin de tanıklığına baĢvurmuĢtur. 40 dakika

aradan sonra gelip ifade veren polis memuru, ifadesinde, olay yerine devriye

arabası ile ve diğer polis memurlarıyla geldiğini, orada bir adam görüp

kovaladıklarını ancak adamın kaçtığını, kendilerinin açık bir araba

bulduklarını ve bir süre sonra arabaya yaklaĢan ve kovaladıkları adama

benzeyen baĢvuranı yakaladıklarını dile getirmiĢtir. BaĢvuran, hırsızlıkla

hiçbir ilgisi olmadığını iddia etmiĢ, o esnada arkadaĢlarını ziyaret ettiğini

belirtmiĢ ancak arkadaĢlarının adlarını veya adreslerini verememiĢtir.

15. Ardından Mahkeme, hazır bulunan kiĢilerle soruĢturmayı

sonuçlandırmanın mümkün olup olmadığını sormuĢtur. Hazır bulunan

kiĢilerin olumlu yanıtının ardından mahkeme savunmalara geçmiĢ ve

bilhassa baĢvuranın avukatının beyanlarını dinlemiĢtir.

16. Savelovskiy Bölge Mahkemesi, 26 Kasım 1999 tarihinde, baĢvuranı,

Ceza Kanununun, yaralanmayla sonuçlanan trafik ihlali suçlarına iliĢkin

4

OZEROV/RUSYA KARARI

264. maddesi ve birden fazla kiĢi ile önemli zarara neden olan hırsızlık

suçuna iliĢkin 154. maddesi uyarınca suçlu bulmuĢ ve kendisine 3 yıl 6 ay

hapis ve para cezası vermiĢtir.

17. BaĢvuranın hırsızlık suçundan mahkumiyetinde; mağdur V., tanık L. ve

üç kiĢiyi arabadan çıkarken gördüğünü, biri bahçede beklerken diğer

ikisinin demir bir levyeyi andıran bir aletle binaya doğru yaklaĢtığını

söyleyen bir güvenlik görevlisinin ifadeleri temel alınmıĢtır. L. metal

kazıma sesleri duymuĢ ve polisi aramıĢtır. Mahkumiyet daha geniĢ olarak

Y‟nin; suç mahallinde polis tarafından bulunan çalıntı bir eĢyaya dair bir

rapor ve o eĢyanın da bir demir levye olduğuna dair diğer bir rapor üzerine

kurulmuĢtur. Mahkeme, baĢvuranın, arabasını, çalınan eĢyanın taĢınmasına

tahsis etmek Ģeklinde suça iĢtirak ettiği, diğerleri pencere parmaklıklarını

zorlarken onun gözcülük yaptığı sonucuna varmıĢtır. Sunulan kesin yazılı

delil ise hukuka aykırı elde edildiği için geçersiz sayılmıĢtır.

Mahkumiyet ayrıca, tanık Y.‟nin ifadesi, suç mahalinde polis tarafından

bulunan ve mağdur tarafından teĢhis edilen bir çalıntı mala iliĢkin inceleme

raporu ve yine suç mahalinde bulunan bir levyeye iliĢkin inceleme raporları

üzerine kurulmuĢtur. Mahkeme, baĢvuranın diğer suç ortaklarını arabasıyla

suç mahaline götürdüğü, çalıntı malın taĢınması için arabasını tahsis ettiği

ve diğerleri pencere parmaklıklarını zorlarken kendisinin etrafı gözetlediği

sonucuna varmıĢtır. Bölge Mahkemesi belli yazılı delillerin, hukuka aykırı

olarak elde edilmesinden dolayı geçersiz olduğunu beyan etmiĢtir.

18. BaĢvuranın avukatı, müvekkilinin hırsızlığa iĢtirak ettiğine iliĢkin

herhangi bir delil bulunmadığını ileri sürerek, suçlamaları reddetmiĢtir.

Avukat ayrıca, dava dosyasında duruĢma için savcıya yapılan herhangi bir

tebligat olmadığına ve savcının neden duruĢmaya iĢtirak etmediğine dair bir

gerekçe de bulunmadığına dikkat çekmiĢtir. Ġlk derece mahkemesi, savcının

yokluğunda iĢlem tesis etmiĢ, böylece savcının iĢlevini de yerine getirmiĢtir.

Mahkeme, aynı anda baĢvuranı suçlayan ve yargılayarak, suçlayıcı adalet

OZEROV/RUSYA KARARI

5

anlayıĢında olduğu gibi, anayasal ilkeler olan; mahkemenin tarafsızlığı,

tarafların eĢiliği ve nizalı yargı kurallarını ihlal etmiĢtir.

19. Moskova ġehir Mahkemesi, 27 Ocak 2000 tarihinde açık duruĢma

gerçekleĢtirmiĢtir. Mahkeme, baĢvuranın avukatını ve yargılamanın geçerli

kılınması gerektiğini ileri süren savcının beyanlarını almıĢ, temyizi

reddetmiĢ ve kararı onamıĢtır.

20. ġehir Mahkemesi kararında, baĢvuranın hırsızlığa iĢtirak etmediği

yönündeki iddiasını kabul edemeyeceğini, davada elde edilen delillerin bu

iddiayı çürüttüğünü belirtmiĢtir. ġehir Mahkemesi ayrıca, kararı iptal etmeyi

gerektirecek, esaslı bir ceza muhakemesi kanunu ihlali bulunmadığına karar

vermiĢtir. Mahkeme, kararında, baĢvuranın avukatının, ilk derece

mahkemesi tarafından yapılan duruĢmada savcının bulunmadığına iliĢkin

Ģikayeti hakkında ise görüĢ bildirmemiĢtir.

21. Moskova ġehir Mahkemesi baĢkanlık heyeti, 19 Ekim 2000

tarihinde, baĢvuranın davasını yeniden incelemiĢ ve hırsızlık olan suçun

niteliğini 33/5 ve 158/2 maddeleri uyarınca, hırsızlığa yardım ve yataklık

etmek olarak değiĢtirerek ve cezayı iki yıl üç ay hapis ve para cezasına

düĢürmüĢtür.

22. BaĢvuran, belirtilmeyen bir tarihte genel af ile serbest bırakılmıĢtır.

II. ĠLGĠLĠ ĠÇ HUKUK

A. İç Hukuk

1. 1960 Tarihli Rusya Federal Sosyalist Cumhuriyeti Ceza

Muhakemesi Kanunu

23. Söz konusu zamanda yürürlükte olan 1960 tarihli Rusya Federal

Sosyalist Cumhuriyeti Ceza Muhakemesi Kanunu‟nun (“Kanun”) 20.

maddesine göre, davanın tüm koĢullarının kapsamlı, dikkatli ve objektif

6

OZEROV/RUSYA KARARI

olarak incelenmesi için mahkemelerin bütün hukuki ölçütleri göz önünde

bulundurması ve mahkumiyet ve beraat gibi ağırlaĢtırıcı ve hafifletici

nedenleri saptaması gerekmektedir.

24. Kanunun 228. maddesine göre, davanın hazırlık aĢaması boyunca, bir

hâkim, savcının yargılamada yer alıp almayacağına karar vermek

zorundadır. Eğer yargıç, savcının da davada yer alması gerektiğine karar

verirse, bu karar savcıyı bağlar. Savcı, dosyayı mahkemeye gönderdiği

sırada uygulanacak cezalar konusundaki kanaatini mahkemeyi bildirmiĢse,

mahkeme artık baĢka türlü karar veremez.

25. Kanunun 251 ve 277. maddeleri uyarınca, savcının duruĢmada yer

almaması halinde mahkeme, hazır bulunan kiĢileri dinledikten sonra,

davanın savcının yokluğunda incelenmesinin mümkün olup olmadığına ya

da duruĢmanın ertelenmesi gerekip gerekmediğine karar verir. Söz konusu

karar, üst mahkeme önünde temyiz edilemez (Kanunun 331. maddesi).

26. Yargılama sürecinde savcı, devlet adına sanığa sorular yöneltir,

delillerin incelenmesinde görev alır ve bilhassa sanığa uygulanması gereken

kanun ve cezaya iliĢkin kararını ve beyanlarını açıklar. Eğer savcı,

soruĢturma sırasında sanığın aleyhine olan suçlamaların daha fazla

desteklenemeyeceği sonucuna ulaĢırsa, bu durumu gerekçeleri ile

mahkemeye bildirip soruĢturmaya son verir (Kanunun 248. maddesi).

27. Rusya Anayasa Mahkemesi, görev dağılımı sorunu içeren birçok

vakada, Rusya Federal Sosyalist Cumhuriyeti‟nin Ceza Muhakamesi

Kanunu‟na göre mahkemenin görevinin özellikle bağımsız, tarafsız

(Anayasa‟nın 120. maddesi) ve ceza yargılamasının ruhuna uygun Ģekilde

(Anayasa‟nın 123/3 maddesi) yargılamanın yürütülmesi olduğunu

belirlemiĢtir. Anayasa Mahkemesi, yargıca yüklenmiĢ olan aĢağıdaki

görevleri, söz konusu ilkelere aykırı bulmuĢtur.

Ceza kovuĢturmasını ve cezaları Kanunun 418. maddesine göre kurmak

(28 Kasım 1996 tarihli bir kararı ile); ceza kovuĢturmasını özellikle yeni bir

OZEROV/RUSYA KARARI

7

kiĢi aleyhine kurmak ve yine o kiĢi aleyhine 3, 108/1, 109/1,2,3, 112, 115,

23271 ve 256/1,2,4 maddelerine gore koruyucu bir tedbir uygulamak (14

Ocak 2000 tarihli karar); 248/4 maddesine göre savcı, cezadan vazgeçtiği

halde ceza vermek (20 Nisan 1999 tarihli bir kararı) ; 232/1 ve 258/1

maddeleri gereğince özellikle delil kanuna aykırı olarak elde edildiğinde ya

da davanın gerekçesinde sanık aleyhine daha ağır veya yeni cezalar

verilmesi gereken durumlarda, soruĢturmada telafisi imkansız eksiklikler

gördüğünde bir ceza davası dosyasını, ek soruĢturma için savcıya resen geri

göndermek (20 Nisan 1999 ve 3 ġubat 2000 tarihli kararlar).

Anayasa Mahkemesi‟ne göre, cezaların hesaplanması ve uygulanması

mahkemeye bırakılmamalı; bu görevler savcı tarafından yerine

getirilmelidir. Anayasa Mahkemesi, özellikle, 20 Nisan 1999 tarihli

kararında, ceza yargılamaları, yargısal görevlerin katı ayrımı anlamına gelen

ilkeler olan nizalı dava ve tarafların eĢitliği ilkelerine ve farklı aktörler

tarafından yerine getirilen soruĢturma temeline dayanacağına hükmetmiĢtir.

Cezai yargılamaların çekiĢmeli yapısı, ceza kovuĢturmasının ve cezaların

formüle edilmesinin mahkeme safhasından önce gerçekleĢmesinin, yetkili

kurumlar ve yetkililer gibi mağdurların da garanti altına alınmasını

sağlayacağına iĢaret etmektedir. Mahkemeye herhangi bir Ģekilde söz

konusu kurumların ve kiĢilerin soruĢturma faaliyetlerini yerine getirmesi

yükümlülüğünü getirmek, hem Anayasa‟nın 123/3 maddesine hem de Ġnsan

Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması SözleĢmesinin 6. maddesine ve

Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası SözleĢmesinin 14. maddesine aykırı

olup, Anayasa‟nın 120/1 maddesinde hükmolunan yargılamanın bağımsız

ve tarafsız gerçekleĢtirilmesi Ģartının oluĢmasını engeller.

28. Kanunun 278/1 maddesine göre kovuĢturma, iddianamenin açıkça

okunması ile baĢlar. Anayasa Mahkemesi, kanunda, iddianamenin mahkeme

tarafından açıkça okunmasını zorunlu kılan bir iĢaret olmadığına

hükmetmiĢtir. Dolayısıyla, mahkemenin anayasal görevi olan kovuĢturma

sırasındaki çekiĢmeli ceza yargılaması ve tarafların eĢitliği ilkelerine aykırı

8

OZEROV/RUSYA KARARI

olacağından ötürü, mahkemenin sanık aleyhine cezaları belirleme, kabul

etme ya da onları kanıtlama gibi herhangi bir iĢlev üstlenmek zorunda

olduğu sonucu çıkmamaktadır. Eğer duruĢma hakimi, savcının, duruĢmada

iddianameyi açıkça okumasını emretmiĢse, savcının bunu reddetme Ģansı

yoktur (21 Aralık 2000 tarihli bir karar).

29. 1960 tarihli Kanuna göre, savcının jüri bulunan yargılamalarda davaya

katılması zorunludur. (428. madde).

30. Temyiz mahkemesi, ilk derece mahkemesinin hükmünün hukuka

uygunluğunu ve sağlam dayanakları bulunup bulunmadığını, dava

dosyasındaki belgeler ve yeni ibraz edilen belgelere dayalı olarak inceler.

Temyiz mahkemesi, temyiz gerekçeleri ile bağlı olmadığı gibi davayı

yeniden tam olarak değerlendirmeye de yetkilidir (332. madde). Kanunun

339 -341. maddeleri uyarınca temyiz mahkemesi, ilk derece

mahkemesinin hükmünü bozabilir, onayabilir, yargılamayı iptal edebilir,

yeni bir soruĢturma ya da yeni bir kovuĢturma için dosyayı geri gönderebilir

ya da yargılamayı değiĢtirebilir.

31. Kanunun 342. maddesi aĢağıdaki gibidir:

[Temyizde] Yargılamayı İptal Etme veya Değiştirme Gerekçeleri

“Temyiz aĢamasında yargılamayı iptal etme veya değiĢtirme gerekçeleri aĢağıdaki

gibidir:

(i) önyargılı veya eksik tahkikat, soruĢturma veya mahkeme incelemesi;

(ii) davaya konu olaylar ve mahkemenin ulaĢtığı sonuç arasındaki tutarsızlık;

(iii) usule hukukunun ağır ihlali;

(iv) yürürlükteki kanunun hatalı uygulanması;

(v) mahkumun kiĢiliği veya suçun ciddiyeti ile ceza arasındaki tutarsızlık.”

OZEROV/RUSYA KARARI

9

2. 2001 Tarihli Ceza Muhakemesi Kanunu

32. 2002 tarihinde yürürlüğe giren 2001 tarihli yeni Ceza Muhakemesi

Kanunu‟nun 246. maddesi uyarınca, devlet savcısının tüm kamu

davalarındaki yargılamalara katılması zorunludur.

B. İlgili Uluslararası Hukuk Kaynakları

1. Avrupa Konseyi

33. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi‟nin Kamu Savcılarının Cezai

Yargılama Sistemindeki Rolüne iliĢkin Üye Devletlere Tavsiyesi‟ne göre

(Tavsiye (2000)19) Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından 6 Ekim

2000 tarihinde 724. oturumda kabul edilmiĢtir), tüm Avrupa ceza

sistemlerinde savcıların görevleri, ceza belirlemek ya da soruĢturmaya

kovuĢturma safhasından önce son vermek ve tüm veya belirli mahkeme

kararlarını temyiz etmektir. Bazı ceza sistemlerinde savcı ayrıca,

soruĢturmayı yönetir, gözetler ve denetler; mağdurlara yasal destekte

bulunur veya soruĢturma için alternatif tedbirlere karar verir (2 ve 3). Kamu

savcıları ile yargıçların yasal iliĢkileri konusunda da Tavsiye, aĢağıdaki

ifadelere yer vermiĢtir:

“17. Devletler, kamu savcılarının kanunla belirlenmiĢ olan yetkilerini,

muhakemedeki rollerini ve yasal konumlarını güvence altına alacak uygun tedbirler

almalıdır ki mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili en ufak bir meĢruiyet

Ģüphesi olmasın. Bazı ülkeler, ayrıca bir kiĢinin hem mahkeme yargıcı hem de kamu

savcısı olarak görev ve sorumluluk alamayacağını da garanti etmelidir.”

2. Birleşmiş Milletler

34. BirleĢmiĢ Milletler savcıların rolü ile ilgili Suçun Önlenmesi ve

Suçluların ĠyileĢtirilmesi (Havana, Küba, 27 Ağustos – 7 Eylül 1990) 8.

BirleĢmiĢ Milletler Kongresi‟nde birtakım rehberler yayımlamıĢtır. Ceza

10

OZEROV/RUSYA KARARI

yargılamalarında savcıların rolüne iliĢkin 10. Rehber‟de, “savcılıkların

yargısal fonksiyonlardan mutlak surette ayrılması gerektiği”

belirtilmektedir.

HUKUKĠ DEĞERLENDĠRME

I. SÖZLEġME‟NĠN 6. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI

HAKKINDA

35. BaĢvuran, Moskova Savelovskiy Bölge Mahkemesi önünde bir savcı

bulunmaksızın yargılanmasından ötürü tarafsız bir yargılamaya tabi

tutulmadığından Ģikayetçi olmuĢtur. BaĢvuran, ilgili kısmı aĢağıdaki gibi

olan SözleĢme‟nin 6/1 maddesine dayanmıĢtır:

“Herkes davasının, cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda

karar verecek olan, yasayla kurulmuĢ, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından

görülmesini isteme hakkına sahiptir.”

A. Hükümet’in İlk İtirazı

36. Hükümet, yargılamanın baĢlangıcında baĢvuranın ve avukatının,

davanın savcının yokluğunda görülmesine itiraz etmediklerini ileri

sürmüĢtür.

37. BaĢvuran, mahkeme incelemesine “hazır bulunan kiĢilerle”

baĢlamanın ve incelemeyi sonuçlandırmanın mümkün olup olmadığı

sorusunun tanıkların hazır bulunmasıyla ilgili olduğunu değerlendirdiğinden

ve bazı iĢtirakçıların yokluğunda, bir üst mahkemeye aleyhe bir temyiz

imkanı olmaksızın karar verilmesinin tamamen mahkemenin takdirinde

olduğunu düĢündüğünden itiraz etmediğini belirtmiĢtir (Bk. yukarıda 25.

paragraf).

OZEROV/RUSYA KARARI

11

38. Mahkeme, baĢvurunun kabul edilebilirliği hakkında karar verirken,

Hükümet‟in itirazının baĢvuranın Ģikayetinin özü ile yakından bağlantılı

olduğunu kabul etmiĢtir. Dolayısıyla Mahkeme, iki iddiayı dayanakları ile

birlikte inceleyecektir.

B. Şikayetin Esası

1. Tarafların ibrazları

(a) Hükümet

39. Hükümet, RSFSC Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu uyarınca,

savcıların ceza davalarına katılmaları, jurili yargılamalar dıĢında, mecburi

olmadığını belirtmiĢtir.

40. Hükümet, savcının, katılımıyla 26 Ekim 1999 tarihinde

gerçekleĢtirilmesinin planlandığı 12 Ekim 1999 tarihli mahkeme kararına

iliĢkin gereğince bilgilendirilip bilgilendirilmediğini tespit etmenin

imkansız olduğunu belirtmiĢtir. Dava dosyasında bu duruma iĢaret eden

herhangi bir belge bulunmamaktadır. Fakat, her halükarda, Savelovskiy

Bölge Mahkemesi, iç hukuk uyarınca, savcının katılmadığı gerekçesiyle

yargılamayı erteleme mecburiyeti yoktur.

41. Bölge Mahkemesi, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu‟nun 251 § 1

maddesinin gerektirdiği üzere, savcı hazır bulunmadan,mahkeme

soruĢturmasını baĢlatma olanağını tartıĢmıĢtır.BaĢvuran, temsilcisi ve

yargılama iĢlemlerinin diğer katılımcıları itiraz etmemiĢlerdir.Savunmaları

dinlemeden once, mahkeme, ayrıca, mahkeme soruĢturmasının savcı hazır

bulunmadan sona erdirilmesi olanağını tartıĢmıĢtır.Kimse itirazda

bulunmamıĢtır.Mahkeme soruĢturması sırasında, savcının duruĢmaya

katılmamasına

dayanarak,

yargılamanın

ertelenmesi

talebinde

bulunulmamıĢtır.

12

OZEROV/RUSYA KARARI

42. Hükümet, Bölge Mahkemesi‟nin iddia makamı gibi davranmadığını

iddia etmiĢtir. Ġddia makamı, mahkeme önünde savcının ve geniĢ usuli

haklardan faydalanan mağdurların onayladığı iddianame ile temsil

edilmiĢtir. Mahkeme, iddianameyi ve iddianamede yer alan suçları

incelemiĢtir. Yargılamada, baĢvuranın aleyhinde yeni suçlamalar ortaya

atılmamıĢtır. Bu nedenle, Bölge Mahkemesi, soruĢturma makamının

sunduğu

delillerin

incelenmesinden

baĢka

bir

iĢlem

gerçekleĢtirmemiĢtir.Yargılama, Bölge Mahkemesi‟nin, savcının iĢlevlerini

üstlenmeksizin, davanın bütün koĢullarının kapsamlı, titiz ve nesnel bir

Ģekilde incelenmesi için bütün kanuni önlemleri almasını ve cezayı

ağırlaĢtırıcı ve hafifleĢtirici olanların yanı sıra, suçlayıcı ve beraat ettirici

koĢulları tespit etmesini gerektiren ve o dönemde yürülükte olan özellikle

Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu‟nun 20. maddesine uygun olarak

gerçekleĢtirilmiĢtir. Bölge Mahkemesi‟nin, masumiyete iliĢkin kanıt yükünü

baĢvurana yüklediğine dair herhangi bir gösterge yoktur. Savcının

yargılama için sunduğu deliller incelendiğinde, Bölge Mahkemesi‟nin

delillerin bir kısmının kanunlara aykırı bir Ģekilde elde edildiğine

hükmederek kabul edilemez olarak nitelendirdiği özellikle belirtilmelidir.

43. Bu nedenle, baĢvuranın, Savelovskiy Bölge Mahkemesi‟nin tarafsız

olmadığına dair endiĢeleri, nesnel bir Ģekilde gerekçelendirilmemiĢtir.

(b) Başvuran

44. BaĢvuran, savcının yargılamaya katılma ve suçlamaları destekleme

istediğini dile getirdiğini belirtmiĢtir. Bölge Mahkemesi, yargılamanın

savcının katılımıyla gerçekleĢmesine karar vermiĢtir. Bu nedenle, mahkeme,

Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu‟nun 228 ve 251 maddeleri uyarınca,

savcının yargılamaya katılmama nedeni hakkında bilgi sahibi olunulmadığı

ve savcının yokluğunda ilerleme talebi olmadığından savcının hazır

bulunmayıĢı gerekçesiyle yargılamayı ertelemeliydi. Yargılamanın baĢında

mahkemece tartıĢılan, o sırada hazır bulunan kiĢilerle yargılamanın

OZEROV/RUSYA KARARI

13

gerçekleĢtirilmesinin mümkün olup olmadığı sorusu, savcının yokluğu ile

değil, tanık L.‟nin hazır bulunmayıĢı ile ilgilidir. Ayrıca, Ceza

Muhakemeleri Usulü Kanunu‟nun 331. maddesi gereğince, katılımcıların

bazılarının yokluğunda yargılama yapmaya iliĢkin ilk derece mahkemesinin

kararına itiraz etmek mümkün değildir.

45. BaĢvuran, bir ceza davasında yargılamanın adil bir Ģekilde

yürütülebilmesi için iki tarafın da, iddia makamı ve savunma, yer alması

gerektiğiniiddia etmiĢtir.Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu‟nun 248.

maddesine ve “Rusya Federasyonu‟nda Savcılığa Dair” 2202-1 sayılı 17

Ocak 1992 tarihli Federal Kanunun 35. maddesine göre, mahkemede iddia

makamının görevi sadece bir savcı tarafından yerine getirilebilir. BaĢvuran,

ayrıca, Anayasa Mahkemesi‟nin 20 Nisan 1999 tarihli kararına da atıfta

bulunmuĢtur.

46. Yargılamayı, savcının yokluğunda gerçekleĢtiren Savelovskiy Bölge

Mahkemesi, savcının Ģu iĢlevlerini üstlenmiĢtir: Mahkeme cezanın

hesaplanmasını gerçekleĢtirerek cezaya hükmetmiĢ; bu cezayı bütün

yargılama boyunca devam ettirmiĢ; bu cezayı desteklemek için bir iddia

makamı tanığı olan Bay. Y.‟yi çağırıp sorgulamıĢ ve bu ifadeyi hükme

dayanak kabul etmiĢtir

2. Mahkemenin değerlendirmesi

47. Mahkeme, 6 § 1 maddenin amacına uygun olarak, tarafsızlığın

varlığının hem nesnel hem de öznel bir kritere göre belirlenmesi gerektiğini

hatırlatmaktadır.Öznel kriter, görülen davada belirli bir hakimin kiĢisel

kanaati temeline dayanır.Nesnel kriter ise, tarafsızlığın varlığının hiç bir

meĢruiyet Ģüphesi olmadan hakim tarafından yeterli derecede ortaya

çıkarılmasıdır. (bk. Hauschildt / Danimarka, 24 Mayıs 1989, 46, Seri A no.

154)

48. Öznel kritere göre, baĢvuran, yargılanmasının kiĢisel kanaatlerine

göre hareket eden hâkimler tarafından yürütüldüğünü iddia etmemiĢtir.

14

OZEROV/RUSYA KARARI

Aksini ispatlayan bir kanıt olmadıkça hâkimin kiĢisel tarafsızlığının varlığı

her durumda kabul edilmelidir ve bu davada aksini ispatlayan bir kanıt da

yoktur.

49. Nesnel kritere göre ise, hâkimin kiĢisel davranıĢından farklı olarak,

onun tarafsızlığına Ģüphe düĢürecek, kabul edilebilir gerçekler olup

olmadığı saptanmalıdır. Bu bağlamda, dıĢarıdan görünüĢ dahi belli bir

öneme sahip olabilir.Demokratik toplumda tehlikede olan, cezai prosedürle

ilgili olarak suçlama sırasında, kamuya telkin edilmesi gereken

güvendir.Bundan nedenle, her hâkim, tarafsızlığının yokluğuna dair meĢru

bir neden var olduğunda çekilmelidir.Bu kural, belirli bir davada özellikle

bir hâkimin tarafsızlığının varlığına Ģüphe düĢürecek meĢru bir neden olup

olmadığına karar verilirken de uygulanır.Suçluya bakıĢ açısı önemlidir

ancak belirleyici değildir. Belirleyici olan bu kaygının nesnel olarak haklı

ve yerinde bulunup bulunmadığıdır.(aynı yerde, § 48)

50. Mahkeme, 6 § 1 madde ile bağlantılı olarak 5 § 3 madde

bağlamında, savcı ve hakimin görevleri arasında bir karmaĢanın var olduğu

yerde, nesnel olarak tarafsızlığa dair haklı Ģüpheler tespit ettiğini

hatırlatmaktadır (6§1 madde ile ilgili olarak bz., mutatis mutandis, Daktaras

/ Litvanya, no. 4 2095/98, §§ 35-38, AĠHM 2000-X, ve 5 §3 madde ile ilgili,

Brincat / İtalya, 26 Kasım 1992, Seri A no. 249 a, sf.11-12, §§ 20-22;

Huber / İsviçre, 23 Ekim 1990, Seri A no. 188, sf. 17-18, §§ 41-43 ; ve

Assenov ve Diğerleri / Bulgaristan, 28 Ekim 1998, Raporlar 1998 VIII, sf.

3298-99, §§ 146-50). Mahkeme, 6 § 1 madde uyarınca, mahkemeye

saygısızlıkla ilgili, soruĢturma kararı alan ve kısa bir yargılama ile davayı

sonuçlandıran kiĢilerin aynı hâkimler olduğu ve bunun da mahkemeye

saygısızlık olarak ortaya çıktığı Kyprianou davasında da aynı sonuca

varmıĢtır. (bk. Kyprianou / Kıbrıs [BD], no. 73797/01, §127, AĠHM 2005-

XIII).

OZEROV/RUSYA KARARI

15

51. Bu dava ile benzer olan Thorgeir Thorgeirson / İrlanda davasında,

bir yargılamada savcının yokluğu meselesi ortaya çıkmıĢ, Mahkeme, 6 § 1

maddesine iliĢkin herhangi bir ihlal tespit etmemiĢtir.BaĢvuranın,

tarafsızlığın yokluğuna dair Ģüpheleri, savcının, ilk derece mahkemesince

davanın esası ile ilgili soruĢturmayı yürütmek üzere zaten çağrıda

bulunulmayan bir duruĢmada yer almaması üzerine kurmuĢsa ve iddia

makamı tarafından yerine getirilebilecek hiç bir fonksiyon mahkemece

üstlenilmemiĢse, nesnel olarak gerekçelendirilemez. (bz. Thorgeir

Thorgeirson / İzlanda, 25 Haziran 1992, Seri A no. 239, sf. 22-24, §§ 46-

54).

52. Mevcut dava, Thorgeir Thorgeirson davasından, savcının ilk derece

mahkemesinden önceki tüm yargılama safhasındaki yokluğu noktasında

ayrılır. Dava dosyası yargılama için Savelovkskiy Bölge Mahkemesi‟ne

gönderildiğinde, Moskova Savcılık Bürosu, davanın bir savcının katılımı ile

incelenmesini talep etmiĢtir. Hâkim yargılamanın bir kamu savcısının

katılımı ile yürütülmesine karar vermiĢtir.Dava dosyasında, savcının

duruĢma hakkında bilgilendirilip bilgilendirilmediği ve neden duruĢmaya

katılmadığı hakkında bir veri yoktur. Fakat bölge mahkemesi davayı

savcının yokluğunda görmeye karar vermiĢtir. Mahkeme, Rusya Anayasa

Mahkemesi‟nin, Ceza Muhakemeleri Kanunu‟nun değiĢik maddeleriyle

bağlantılı olarak, soruĢturma için asıl olan fonksiyonlar olan,

kovuĢturmadan önce, cezai soruĢturmayı yürütme, cezayı formüle etme ve

onu tasdik etmenin öyle ya da böyle mahkeme tarafından

gerçekleĢtirilmesini, mahkemenin yargılamayı, Anayasanın 120 § 1 ve

SözleĢme‟nin 6. maddesinde öngörüldüğü Ģekilde bağımsız ve tarafsız bir

Ģekilde yürütme görevinin ihlali olacağı yönündeki görüĢünü dikkate

almıĢtır (bz. yukarıdaki 27-28. paragraflar).

53. Mahkeme, Bölge Mahkemesi‟nin, iddia makamı tarafından sunulan

iddianameyi duruĢmada okuduğunu, ardından baĢvuranın hırsızlık suçunu

kabul etmediği yönündeki beyanını dinlediğini gözlemlemektedir. Bölge

16

OZEROV/RUSYA KARARI

Mahkemesi, ayrıca mağdurlar ve tanıkların da ifadelerine baĢvurmuĢtur.

Özellikle, hırsızlık suçu ile ilgili olarak resen, baĢvuranı suçlayıcı nitelikte

delil öne süren Bay.Y.‟yi çağırıp sorgulamıĢ ve hükmünü bu delil üzerine

kurmuĢtur. Bölge Mahkemesi, dahası, diğer delilleri de incelemiĢ ve

soruĢturma dosyasını destekleyen ve yasa dıĢı elde edilmiĢ olan kesin bir

yazılı delili açıklamıĢtır. Bu doğrultusunda, Mahkeme,Hükümet‟in, Bölge

Mahkemesi‟nin yargılama için iddia makamı tarafından hazırlanmıĢ olan

delilleri incelemek dıĢında baĢka bir Ģey yapmadığına dair beyanını kabul

edemez. Gerçekte, Bölge Mahkemesi‟nin, baĢvuranın mahkûmiyetinde

temel aldığı delillerin yapısı, mahkemenin resen yeni suçlayıcı delillere

baĢvurması ve iddia makamı tarafından hazırlanan iddianamedeki bazı kesin

delillerin çıkarılması yoluyla değiĢtirilmiĢtir. Ayrıca, tüm bu değiĢiklikler

savcının yokluğunda ve onun beyanı alınmaksızın yapılmıĢtır.

54. Eğer savcı duruĢmada hazır bulunsaydı, özellikle de, delillerin

değerlendirilmesinde yer alsaydı, görüĢlerini beyan edebilirdi. Savcının

münhasır rolü, hem sanık aleyhine olan cezaları kovuĢturmadan önce

belirlemek hem de öne sürdüğü delillerin kovuĢturma safhasına artık

desteklenmediğine kanaat etmek olurdu (bk. yukarıdaki paragraf

26).Yargılamadan önce hazırlanan iddianame Ģüphesiz ki çok önemlidir.

Ancak Bölge Mahkemesi‟nden önceki duruĢmada, savcı, sanık aleyhine

cezanın belirlenmesinde ya da değiĢtirilmesinde yahut delillerin yapısının

değiĢtirilmesinde yer alabilirdi. Savcının önerisi ne olursa olsun sanık için

yargılamanın nasıl etkileneceği bu durumda bilinmemektedir. Ayrıca, söz

konusu durum bu dava için önemli değildir. Önemli olan savcının

yokluğunda yargılamanın yürütülmesi ve sanığın mahkûm edilmesinde

Bölge Mahkemesi hâkimleri ile savcının rollerinin karıĢtırılması ve bundan

dolayı da tarafsızlığına dair meĢruiyet Ģüphesinin ortaya çıkmasıdır.

Mağdurların duruĢma esnasında orada olmaları durumu etkilemez, çünkü bu

bir kamu davasıdır ve Ģahsi bir takibat değildir.

OZEROV/RUSYA KARARI

17

55. Mahkeme bundan dolayı, baĢvuranın, savcının yokluğu durumunda

Saveloyskiy Bölge Mahkemesi‟nin tarafsızlığına dair kaygısını nesnel

olarak haklı bulmuĢtur.

56. Daha kapsamlı bir inceleme yapıldığı savunması, söz konusu eksiğin

giderilmesi için bir çare değildir. Hükümet‟in iddiasına göre, Bölge

Mahkemesi kararını verirken cezai prosedürde iç hukukun emredici

hükümlerini eksiksiz bir biçimde uygulamıĢtır. Dava bu Ģekilde

sonlandırılabilir, dolayısıyla, Moskova ġehir Mahkemesi‟nin temyiz

makamı olarak, kararı usul hukuku ihlali temelinde bozması söz konusu

değildir (bz. temyiz mahkemesinin yargılaması paragraf 30 ve 31). Temyiz

mahkemesinin, bu kararı, Savelovskiy Bölge Mahkemesi‟nin tarafsız

olmadığı gerekçesi ile bozmasının mümkün olduğu varsayılsa dahi,

mahkeme bunu yapmamıĢ, hükmü bozmamıĢtır. Moskova ġehir

Mahkemesi, baĢvuranın savcının yokluğuna dair itirazı hususunda da ayrı

bir yorum yapmamıĢtır. Ayrıca mahkemenin söz konusu eksikliği

iyileĢtirdiğine dair herhangi bir iĢaret de yoktur. Moskova ġehir

Mahkemesi, temyiz incelemesi sonucu, hükmü ve cezayı değiĢtirmiĢtir.

Bundan baĢka temyiz incelemesinin söz konusu eksikliği giderdiğine dair

Mahkeme önünde herhangi bir kanıt yoktur.

57. Son olarak, Hükümet‟in, baĢvuranın, savcının yokluğu konusundaki

itiraz hakkını kaybettiğine dair iddiası Mahkeme tarafından ikna edici

bulunmamıĢtır. Hükümet‟e göre, savcının yargılamada yer alması iç hukuka

göre zorunlu değildir, Bölge Mahkemesi‟nin savcının katılmadığı

duruĢmayı ertelemek gibi bir mecburiyeti yoktur ve Moskova ġehir

Mahkemesi de yargılamaya dair esaslı bir usul hatası görmemiĢtir. Ancak

Hükümet‟in iddia ettiği gibi baĢvuranın duruĢmada savcı olmadığına dair

itirazından vazgeçtiği düĢünülse dahi, Mahkemeye gore, feragat edilmiĢ de

olsa, bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkı gibi kamu

yararını ilgilendiren temel haklar 6. madde ile garanti altına alınmıĢ olup,

kullanılmaları temel önemi haiz bulunan yerde, tarafların iradesine bağlı

18

OZEROV/RUSYA KARARI

değildir. Bağımsızlık ve tarafsızlık beklentisi, yargı sistemine güven

açısından çok önemlidir. (bk. Pfeifer ve Plankl / Avusturya, 25 ġubat 1992,

§§ 38-39, Seri A no. 227; Bulut / Avusturya, 22 ġubat 1996; ve Colozza /

İtalya, 12 ġubat 1985, Seri A no. 89, § 29).Bu nedenle, Hükümet‟in itirazı

reddedilmelidir.

58. Buna göre, 6 § 1. madde ihlal edilmiĢtir.

III. SÖZLEġMENĠN 41 MADDESĠNĠN UYGULANMASI

59. SözleĢme‟nin 41. maddesi uyarınca:

„‟Mahkeme iĢbu sözleĢme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar

verirse ve ilgili yüksek sözleĢmeci tarafın iç hukuku, bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir

surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.‟‟

A. Zarar

60. BaĢvuran, manevi zararın karĢılanması için 90,000 rus rublesi talep

etmiĢtir

61. Hükümet, bu talebi nedensiz ve aĢırı bulmuĢ, ihlal tespit edilmesinin

yeterli olduğunu savunmuĢtur.

62. Mahkeme ise, sadece ihlal tespit edilip de layıkıyla tazmin

edilmezse, baĢvuranın bu durumdan manevi olarak zarar göreceği sonucuna

varmıĢtır. davada var olan ihlalin yapısıyla ilgili olarak ve eĢitlik temelinde

yapılan değerlendirme sonucu, mahkeme, baĢvurana bu baĢlık altında,

miktar üzerinden her türlü vergiye tabi 2,600 avro tazminat ödenmesine

karar vermiĢtir.

OZEROV/RUSYA KARARI

19

B. Yargılama giderleri ve masraflar

63. BaĢvuran, yargılama öncesi posta ve tercüme masrafları olan 8,729.8

rus rublesi ve 96,000 rus rublesini ve strazburg‟taki yasal temsilcisi için

ödediği günlük 4,000 rus rublesinden yirmi dört günlük ücretin kendisine

geri ödenmesini talep etmiĢtir.

64. Devlet bu taleplere itiraz etmiĢ, özellikle de baĢvuranın gerçekten de

hukuki masraflarda bulunduğuna dair bir kanıt olmadığını iddia etmiĢtir.

65. Mahkemenin uygulamalarına göre, baĢvuran, yaptığı masrafların

gerçek ve gerekli olduğunu gösterirse bunları geri almaya hakkı olur. bu

davada, harcamaların dava ile ilgili olması ve yukarıdaki kritere uyması

yönünden, mahkeme, baĢvurana posta ve tercüme giderlerine karĢılık miktar

üzerinden her türlü vergiye tabi olmak üzere 250 euro ve avukatlık ücreti

olarak da 1600 euro ödenmesine karar verilmiĢtir.

C. Gecikme Faizi

66. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası‟nın kısa

vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiĢtir.

BU NEDENLERLE, MAHKEME OYBĠRLĠĞĠYLE,

1. Hükümet‟in ilk itirazını reddeder;

2. SözleĢme‟nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine hükmeder;

3. (a) SözleĢme‟nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleĢtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Rus

rublesine çevrilmek üzere davalı Devlet tarafından baĢvuranlara aĢağıda

kaydedilen meblağların ödenmesine;

20

OZEROV/RUSYA KARARI

(i) BaĢvurana manevi tazminat olarak, 2,600 avro ve bu miktar

üzerinden alınabilecek her türlü vergi,

(ii) BaĢvurana yargılama masraf ve giderleri için, 1,850 euro ve bu

miktar üzerinden alınabilecek her türlü vergi,

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren

ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem

için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına

eĢit oranda basit faiz uygulanmasına karar verir.

4. BaĢvuranın adil tazmine iliĢkin taleplerinin geri kalanını reddeder.

ĠĢbu karar, Ġngilizce olarak hazırlanmıĢ ve Mahkeme Ġçtüzüğü‟nün 77 §§ 2.

ve 3. maddeleri uyarınca, 18 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ

edilmiĢtir.

SantiagoQuesada

Josep Casadevall

Daire Yazı ĠĢleri Müdürü

BaĢkan