COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

ABACI – TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no. 33431/02)

KARAR

STRAZBURG

7 Ekim 2008

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir.

Şekli düzeltmelere tâbi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ABACI – TÜRKİYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 33431/02 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaşı olan

Kerime Abacı’nın (“başvuran”) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 1 Mayıs 2002 tarihinde,

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu

başvurudur.

Başvuran, AİHM önünde Hatay Barosu avukatlarından Z. Işık tarafından temsil

edilmiştir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran 1938 doğumludur ve Hatay’da yaşamaktadır. 15 Eylül 1993 tarihinde

Hatay’da deniz kıyısına yakın bir arsa (parsel no. 1241) satın almış ve tapu siciline kendi

adına kaydettirmiştir. Başvuran burada bir ev inşa ettirmiştir.

4 Temmuz 1995 tarihinde Hazine, arsanın kıyı şeridinde olması gerekçesiyle Samandağ

Asliye Hukuk Mahkemesi’nde bir dava açarak başvuranın tapusunun iptalini istemiştir.

16 Aralık 1999 tarihinde Samandağ Asliye Hukuk Mahkemesi Hazinenin talebini

onaylamış ve başvuranın sahip olduğu tapunun iptaline karar vermiştir. Mahkeme, kararında

iç hukuka göre kıyı bölgelerinin özel mülkiyete tâbi olamayacağına ve bu nedenle başvuranın

iyi niyetle hareket etmiş olduğu savına dayanamayacağına hükmetmiştir.

16 Mayıs 2001 tarihinde Yargıtay, birinci derece mahkemesi kararını onamış,

başvuranın kararın düzeltilmesi talebini 14 Ocak 2002 tarihinde reddetmiştir.

HUKUK

I. 1 NO’LU PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, yetkililerin kendisini, 1 no’lu Protokolün 1. maddesine aykırı olarak tazminat

ödemeksizin mülkiyetten mahrum bırakmasından şikâyetçi olmuştur.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, iç hukukta mevcut yollardan tam olarak yararlanmadığı için başvuranın

AİHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği iç hukuk yollarını tüketmediğini ifade etmiştir. Bu

bağlamda Hükümet, tapusu iptal edildiği halde kıyı şeridindeki arsa sahibine tazminat

ödenmediği gerekçesiyle Yargıtay’ın birinci derece mahkemesi kararını bozduğu 9 Temmuz

2007 tarihli güncel bir düzeltme kararını sunmuştur. Hükümetçe sunulan 23 Ekim ve 1 Kasım

2007 tarihli diğer iki kararda ise Yargıtay, tapunun iptaline karar veren birinci derece

mahkemesi kararlarını onamış ancak diğer hususların yanında Mahkemenin mülkiyet hakkına

ilişkin kararlarına atıfla tapu sahiplerinin hukuk mahkemelerinde tazminat talep etme hakkına

sahip olduklarına hükmetmiştir.

Başvuran Hükümetin görüşlerine karşı çıkmıştır.

ABACI – TÜRKİYE KARARI

Mahkeme, AİHS’nin 35/1 maddesinde belirtilen iç hukuk yollarının tüketilmesi

kuralının başvuranları öncelikle iddia edilen ihlaller nedeniyle tazminat elde edilebilmesi

amacıyla iç hukuk sisteminde normalde mevcut ve yeterli çareleri kullanmaya zorunlu

kıldığını hatırlatır. Yolların mevcudiyeti teori ve pratikte yeterince açık olmalıdır; aksi

takdirde bunlar zaruri erişilebilirlik ve etkililikten yoksun olacaktır (bkz. Burden and Burden

– İngiltere, no. 13378/05). Ayrıca çarenin sözkonusu zamanda teori ve pratikte etkili ve

kullanılabilir olduğu; yani erişilebilir olduğu, başvuranın şikâyetleri bağlamında telafi

sunduğu ve başarı konusunda makul ümit verdiği konusunda Mahkemeyi ikna etmek

sorumluluğu bu iddiayı ortaya atan Hükümete aittir (bkz. Nnyanzi – İngiltere, no. 21878/06).

Mahkeme, daha önceki benzer davalarda Hükümetçe belirtilen iç hukuk yollarını

inceleyip bunların etkisiz olduğunu tespit ettiğini hatırlatır (bkz. örneğin Doğrusöz ve Aslan,

no. 1262/02 ve Asfuroğlu vd. – Türkiye, no. 36166/02, 36249/02, 36263/02, 36272/02,

36277/02, 36319/02, 36339/02 ve 38616/02).

Hükümetin iç hukuk yollarının bulunduğuna dair görüşlerine ilişkin olarak Mahkeme,

Yargıtay’ın kıyı şeridinde bulunan arsaların tapusunun iptal edilmesi ile ilgili davalardaki yeni

yorumlamayı memnuniyetle karşılamakta, ancak böyle davalarda henüz tazminat ödenen bir

örnek olmadığını gözlemlemektedir. Yargıtay’ın bu bağlamdaki kararı bozduğu tek örnek

davanın ulusal mahkemelerde sürdüğü görülmektedir. Mahkeme ayrıca somut davada

başvuranın temyiz ve sonrasındaki kararın düzeltilmesi talebinin Yargıtay tarafından sırasıyla

16 Mayıs 2001 ve 14 Ocak 2002 tarihlerinde reddedildiğini hatırlatır.

Sonuç olarak Mahkeme, somut davada başvuranın, nihai kararı yaklaşık altı yıl önce

verilmiş bir mahkeme ilamı ile iptal edilmiş bir tapu ile ilgili tazminat talep etmek amacıyla

yeni bir dava açmasının beklenemeyeceğine hükmeder.

Yukarıda belirtilenler ışığında Mahkeme Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği

yönündeki ön itirazının reddedilmesine karar verir. Bu hüküm somut dava koşullarıyla

sınırlıdır ve ulusal mahkemelerin yeni yaklaşımının etkisiz olduğu ya da başvuranların 34.

maddede belirtilen mevcut ve işler hukuk yollarına başvurma yükümlülüğünden ibra

edildikleri gibi genel bir beyan olarak yorumlanmamalıdır.

Mahkeme ayrıca AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun

dayanaktan yoksun olmadığını, başvurunun başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet Anayasaya göre kıyı bölgelerinin devlete ait olduğu ve özel mülkiyete tâbi

olamayacağını ifade etmiştir. Başvuranın devlete ait kıyı bölgesinde bulunan bir arsanın

kullanımının mülkiyet getirmeyeceğinin farkında olması gerektiğini savunmuşlardır.

Dolayısıyla tapu siciline başvuranın adının kaydedilmesi Anayasa ve yürürlükteki kanunlara

aykırı idi ve kanuna aykırı işlem Samandağ Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından

düzeltilmiştir.

Başvuran iddialarında ısrarcı olmuştur.

ABACI – TÜRKİYE KARARI

Mahkeme daha önce benzer davalar incelemiş ve iyi niyetle edinilmiş ancak daha sonra

tazminat ödenmeden kamu mülkiyetine geçirilmiş tapuların iptaline ilişkin olarak 1 no’lu

Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (bkz. Doğrusöz ve Aslan, yukarıda

anılan ve Aslan ve Özsoy – Türkiye, no. 35973/02 ve 5317/02). Mahkeme somut davada

sözkonusu tespitinden sapmak için neden görmemektedir.

Dolayısıyla 1 no’lu Protokolün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran aynı zamanda AİHS’nin 6/1 maddesine dayanarak ulusal mahkeme kararının

adaletsiz, yeterince gerekçelendirilmemiş ve ulusal ve uluslararası hukuk hükümlerine aykırı

olmasından şikâyetçi olmuştur.

Hükümet görüşlere karşı çıkmıştır.

Mahkeme, kendisine sunulan delillerin incelemesinden sözkonusu hükmün herhangi bir

ihlalini tespit etmemektedir. Başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması

nedeniyle AİHS’nin 35/3 ve 35/4 maddeleri uyarınca reddedilmesi gerektiği görüşündedir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuran 150,000 Euro maddi tazminat talep etmiştir. Talebini birinci derece

mahkemesinin isteği üzerine hazırlanan 2 Ekim 2001 tarihli bilirkişi raporuna dayandırmıştır.

Sözkonusu rapora göre dava konusu arsanın değeri 64,114,470,000 Türk Lirası¹idi. Başvuran

ayrıca 15,000 ABD Doları manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

Hükümet dayanaksız, spekülatif ve aşırı olduğu gerekçesiyle taleplere itiraz etmiştir.

Mahkeme tespit edilen ihlalin temelini mülkün elden alınmasının içinde barındırdığı

kanunsuzluktan ziyade tazminat ödenmemesinin oluşturması durumunda tazminatın mülkün

tam değerini yansıtmasının şart olmadığını hatırlatır (I.R.S vd. – Türkiye (adil tatmin), no.

26338/95). Bu nedenle başvuranın tazminat elde etmek için meşru beklentisine uyacak bir

miktarın tespitini uygun bulmaktadır.

Yukarıda belirtilenler ışığında Mahkeme başvurana 40,000 Euro maddi tazminat

ödenmesine karar vermiştir.

¹2 Ekim 2001 itibariyle 44,575 Euro’ya eşdeğer.

ABACI – TÜRKİYE KARARI

Başvuranın manevi zararlara ilişkin talebiyle ilgili olarak Mahkeme, somut dava

koşullarında ihlal tespitinin yeterli adil tazmin sağlayacağı kanaatindedir (bkz. Doğrusöz ve

Aslan, yukarıda anılan ve Adil Özdemir – Türkiye, no. 36531/02).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran ayrıca ulusal yargılamadaki masraflar için 832,130,000 TL [yaklaşık 426

Euro] ve AİHM önündeki masraflar için 519.20 YTL [yaklaşık 267] Euro talep etmiştir. Bu

bağlamda temsilcisi ve ulusal mahkemeler tarafından hazırlanan birtakım makbuzlar ibraz

etmiş, bazı masrafların da belgelenemediğini belirtmiştir.

Hükümet taleplere karşı çıkmıştır.

Elindeki deliller ve hakkaniyet temelinde bir hüküm vererek Mahkeme başvurana bu

başlık altında talep edilen miktarın tamamı olan 693 Euro’nun ödenmesini uygun

bulmaktadır.

C. Gecikme faizi

AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiştir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. 1 no’lu Protokolün 1. maddesi bağlamındaki şikâyetin kabuledilebilir, başvurunun kalan

kısmının ise kabuledilemez olduğuna;

2. 1 no’lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. İhlal tespitinin başvuran tarafından uğranan manevi zararın adil tazmini için yeterli

olduğuna;

4. (a) Sorumlu Devlet’in başvurana, AİHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleştiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk

Lirası’na çevrilerek:

(i) 40,000 Euro (kırk bin Euro) maddi tazminat;

(ii) 693 Euro (altı yüz doksan üç Euro) yargılama masraf ve giderleri;

(iii) bu miktarlara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 7 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.