CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ADİL ÖZDEMİR- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:36531/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

10 Mayıs 2007

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (36531/02) başvuru no’lu davanın nedeni, bu

ülke vatandaşı Adil Özdemir’in (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 16

Temmuz 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca

yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, AİHM önünde Hatay Barosu avukatlarından Z. Işık tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Başvuran 1930 doğumlu olup Antakya’da ikamet etmektedir.

Başvuran, Hatay ili, Samandağ ilçesi, Çiğde mahallesinde deniz kenarında bulunan

468 metrekare büyüklüğünde (1236 parsel numaralı) bir taşınmaz satın almıştır. Taşınmazın

tapu kaydı kendi adına yapılmıştır. Başvuran sözkonusu arazinin üzerine bahçesi ve havuzu

olan bir villa inşa etmiştir.

5 Temmuz 1995 tarihinde Hazine, tapu kaydının iptali istemiyle Samandağ Asliye

Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıştır.

14 Eylül 1998 tarihinde düzenlenen kıyı kenar çizgisinin belirlendiği bilirkişi

raporunda, 1236 parsel numaralı taşınmazın kıyı kenar çizgisi içerisinde kaldığı ve aynı

zamanda kıyıda ilk yerleşim yerlerinin inşa edildiği tarihle mevcut raporun hazırlandığı tarih

arasında, kıyı kenar çizgisinin mevcut olan yerleşim yerlerinden yaklaşık otuz kırk beş metre

uzağa gitti ve bu durumun taşınmazın maliki olan başvuranın aleyhinde bir durum teşkil ettiği

belirtilmiştir.

Samandağ Asliye Hukuk Mahkemesi, 30 Aralık 1999 tarihli bir kararla ve aynı

zamanda 14 Eylül 1998 tarihli bilirkişi raporuna dayanarak taşınmazın, Anayasa ile güvence

altına alınmış olan kıyı kenar çizgisi içerisinde yer alması sebebiyle tapu kaydının iptal

edilmesine ve bu nedenle özel mülkiyete konu olamayacağına karar vermiştir. Bu noktada

başvuran taşınmaz üzerinde hiçbir hak iddia edememektedir.

Başvuran, 25 Mayıs 2001 tarihinde Yargıtay’a başvurarak temyiz talebinde

bulunmuştur. Başvuran kendisine her hangi bir kamulaştırma bedeli ödenmeksizin taşınmazın

tapu kayıtlarının iptal edildiğini belirtmiştir. Başvuran bu nedenle 30 Aralık 1998 tarihli

kararın bozulmasını talep etmiştir.

Yargıtay, dosya içeriğini ve toplanan delil unsurlarını, kanun uygulaması ile birlikte

hukuki gerekçeleri ve özelikle de delil unsurlarının değerlendirilmesini dikkate alarak ilk

derece mahkemesinin kararını onamıştır.

Yargıtay, 13 Şubat 2002 tarihli bir kararla 17 Eylül 2001 tarihli karar aleyhinde

yapılan düzeltme başvurusunu reddetmiştir.

Başvuran, 19 Haziran 2002 tarihinde tapu kaydı iptal edilen taşınmazın değerinin

tespit edilmesi amacıyla dava açmıştır.

2

21 Haziran 2002 tarihli bilirkişi raporunda, sözkonusu taşınmazın o tarihte tespit

edilen gerçek değerinin 137.954.603.000 Türk Lirası olduğu (yaklaşık 487.700 Euro)

belirtilmiştir. Bu tutar hesaplanırken taşınmazın değeri ile birlikte, taşınmaz üzerinde bulunan

ağaçlar ve villa da hesaba dahil edilmiştir. Bilirkişi raporunda yalnızca taşınmazın değeri

93.847 Amerikan Doları (yaklaşık 97.290 Euro) olarak tespit edilmiştir.

Şu anki tarihe dek henüz bir ödeme yapılmamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

Başvuran, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi uyarınca kendisine tazminat ödenmeden

mülkiyet sıfatından yoksun bırakıldığını iddia etmektedir.

Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

Hükümet mevcut davada sözkonusu taşınmazın özel mülkiyete konu olamayacak kıyı

kenar çizgisi içerisinde kaldığını belirtmektedir. Hükümet bununla ilgili olarak, mülkiyet

hakkı bulunmayan başvuranın, kamulaştırma nedeniyle herhangi bir tazminat elde etme gibi

yasal bir beklenti içerisinde olamayacağını ifade etmektedir. Hükümet, başvuranın AİHM

önünde dile getirdiği şikayetlerini ulusal mahkemeler önünde dile getirmediğini

belirtmektedir. Hükümet, ilgilinin mülkiyet sıfatının iptal edilmesi sebebiyle Anayasa’nın

125. maddesi uyarınca ya da İdari Yargılama Usulü Kanunu ya da Medeni Kanun’un ilgili

maddeleri uyarınca tazminat davası açabileceğini belirtmektedir.

Başvuran bu iddiaları reddetmektedir.

AİHM başvuranın Yargıtay’a yaptığı temyiz başvurusunda 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.

maddesine atıfta bulunduğunu tespit etmektedir. Bu nedenle AİHM, bu itirazı reddetmektedir.

AİHM, Hükümet’in başvuranın idari ve hukuki başvuru yollarını tüketmediği iddiası

ile ilgili olarak buna benzer bir itirazı, bu başvuruların yalnızca başvuran adına yapılan tapu

kaydının yasadışı olarak iptal edilmesi halinde yapılabileceği gerekçesiyle Doğrusöz ve Aslan

(no: 1262/02, 30 Mayıs 2006) davasında reddettiğini hatırlatmaktadır. Oysa ki mevcut

davada Samandağ Asliye Hukuk Mahkemesi kıyı kenar çizgisi içerisinde bulunan

taşınmazların özel mülkiyete konu olamayacağının belirtildiği mevzuatlara uygun olarak,

başvuranın tapu kaydını iptal etmiştir. Bu nedenle AİHM Hükümet’in itirazını

reddetmektedir.

Son olarak Hükümet başvuranın, tapu kaydının iptal edildiği tarihten itibaren altı aylık

süre içerisinde başvurusunu yapmadığını belirtmektedir.

Başvuran itiraz etmektedir.

3

AİHM başvurana ait mülkiyetin tapu kaydının iptaline ilişkin davanın, Yargıtay’ın

kararını verdiği 13 Şubat 2002 tarihinde sona erdiğini tespit etmektedir. Başvuran

başvurusunu, 16 Temmuz 2002 tarihinde yani nihai iç hukuk kararından yaklaşık beş ay sonra

yapmıştır. Bu nedenle bu itirazın da reddedilmesi uygun olacaktır.

AİHM başvurunun bu kısmının, AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir. AİHM başvuruda başka hiçbir

kabuledilemezlik gerekçesi tespit etmemektedir. Bu nedenle başvurunun kabuledilebilir ilan

edilmesi uygun olacaktır.

B. Esas Hakkında

Başvuran iddialarını yinelemektedir.

Hükümet, iç hukuka göre kıyı kenar çizgisi içerisinde bulunan bir taşınmazın özel

mülkiyete konu olamayacağını belirtmektedir. Mevcut davada, taşınmazın başvuran adına

tapuya tescil işlemi, işlemin yapıldığı tarihte Anayasa’ya ve ilgili yasalara aykırı bir şekilde

gerçekleştirilmiştir. Böylece başvuran adına yapılan tapu kaydı Samandağ Asliye Hukuk

Mahkemesi tarafından iptal edilmiş ve başvurana bu nedenle herhangi bir ödeme

yapılmamıştır.

Buna karşılık AİHM, başvuranın mülkiyet hakkına yönelik olarak yapılan

müdahalenin, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin birinci bendinin ikinci cümlesi

bakımından mülkiyetten yoksun bırakma olarak değerlendirilebileceğini tespit etmektedir.

AİHM başvuran tarafından dile getirilen şikayete benzer bir şikayetleri daha önce

incelediğini ve bunların 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını

hatırlatmaktadır (Bkz. N. A. ve diğerleri). Esasında AİHM, taşınmazın değerine eşit makul bir

tutar ödenmeden mülkiyetten yoksun bırakmanın normal koşullarda aşırı bir müdahale teşkil

edeceğini ve tazminatın ödenmemesinin yalnızca olağanüstü koşullarda 1 No’lu Ek

Protokol’ün 1. maddesi bakımından haklı gösterilebileceğini ifade etmiştir (Bkz. Nastou-

Yunanistan (No:2), no: 16163/02, 15 Temmuz 2005, Jahn ve diğerleri-Almanya, no:

46720/99, 72203/01 ve 72552/01, ve Les saints monastéres-Yunanistan, 9 Aralık 1994 tarihli

karar). Mevcut davada, başvuran taşınmazının tapu kaydının Hazine adına yapılması

sebebiyle herhangi bir tazminat almamıştır. AİHM, Hükümet’in tazminat ödenmemesini haklı

çıkarabilecek hiçbir özel gerekçe sunmadığını not etmektedir (N.A. ve diğerleri).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır (N.A. ve diğerleri).

Bu nedenle 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran ulusal mahkemelerin kararlarını yeteri kadar gerekçelendirmediğini

belirtmektedir. Başvuran bu itibarla 6 § 1. maddesine atıfta bulunmaktadır

Hükümet buna itiraz etmektedir.

4

AİHM, bir davanın hakkaniyete uygun olarak görülüp görülmediğinin, davanın bütünü

dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatmaktadır (Bkz., örneğin, Miailhe-Fransa

(No:2), 26 Eylül 1996 tarihli karar, Derleme Kararlar ve Hükümler). Ayrıca şayet AİHM, 6 §

1. maddenin mahkemeleri kararlarını gerekçelendirmeye zorladıklarını kabul etse de, bu

maddeden bir mahkeme tarafından sunulan gerekçelerin, yalnızca taraflardan birinin kendi

gerekçesini sunması için temel olarak nitelendirebileceği gerekçeleri incelemesi anlamına

gelmemektedir. Taraflardan birinin mahkemeden argümanlarından her biri için reddetme

gerekçelerini açıklamasını istemek gibi mutlak bir hakkı bulunmamaktadır (Van de Hurk-

Hollanda, 19 Nisan 1994).

Buna karşın AİHM, Hazine’nin başvurana ait taşınmazın, kıyı kenar çizgisi içerisinde

yer aldığı gerekçesiyle tapu kaydının iptal edilmesi talebiyle Samandağ Asliye Hukuk

Mahkemesi’ne başvurduğunu tespit etmektedir. Samandağ Asliye Hukuk Mahkemesi, 30

Aralık 1999 tarihli kararında dava konusu taşınmazın, Anayasa ile güvence altına alınan ve

özel mülkiyete konu olamayacak kıyı kenar çizgisi içerisinde yer aldığını ifade etmiştir.

Yargıtay ise taraflarca kendisine sunulan unsurları inceledikten sonra dosya içeriğini, kanun

uygulaması ile birlikte hukuki gerekçeleri ve özellikle de delil unsurlarının değerlendirmesini

dikkate alarak ilk derece mahkemesi kararı onamıştır. AİHM, ulusal mahkemelerin kararlarını

yeterli ölçüde gerekçelendirdiklerine kanaat getirmiştir.

Bu koşullarda bu şikayet açıkça dayanaktan yoksun bulunmaktadır ve AİHS’nin 35 §§

3 ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi uygun olacaktır.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, 21 Haziran 2002 tarihli bilirkişi raporuna dayanarak maddi tazminat olarak

103.000 Amerikan Doları talep etmektedir. Başvuran ayrıca manevi tazminat olarak 15.000

Amerikan Doları talep etmektedir.

Hükümet bu rakamlara itiraz etmektedir.

Buna karşın AİHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğinin tespit

edilmesinin özünde, taşınmaza yasadışı bir şekilde el konulması hususunun değil başvurana

tazminat ödenmemesi hususunun yattığını tespit etmektedir (Scordino-İtalya (No:1), no:

36813/97).

Bu unsurlarla birlikte taşınmazın, dava konusu arazinin, evin ve ağaçların değeri

dikkate alındığında AİHM, hakkaniyete uygun olarak başvurana 35.000 Euro tutarında maddi

tazminat ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.

Mevcut dava koşullarında AİHM, ihlal kararının kendisinin manevi zararın tazmini

için başlı başına yeterli olduğuna karar vermiştir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran AİHM ve yerel mahkemeler önünde yaptığı masraf ve harcamalar için

104.590 Amerikan Doları talep etmektedir. Başvuran bununla ilgili olarak tercüme bedelleri

için 545.000.000 Türk Lirası (yaklaşık 352 Euro) tutarında iki adet faturanın nüshasını

5

sunmaktadır. Başvuran aynı zamanda Asliye Hukuk Mahkemesi’nde görülen dava ile ilgili

olan masraf ve harcamalarına ilişkin olarak 198. 830.000 Türk Lirası (yaklaşık 131 Euro)

tutarında bir faturanın bir kopyasını sunmaktadır.

Hükümet bu rakamlara itiraz etmektedir.

Mevcut davada ve elindeki mevcut unsurlar doğrultusunda AİHM, başvurana 500

Euro ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine ilişkin olarak dile getirilen şikayetin

kabuledilebilir olduğuna, geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. İhlal kararının kendisinin manevi zararın tazmini için başlı başına yeterli olduğuna;

4. a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve her

türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından başvurana maddi tazminat

olarak 35.000 Euro (otuz beş bin Euro), masraf ve harcamalar için 500 Euro (beş yüz)

ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar,

Hükümet’in, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;

Karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3 maddesi

gereğince 10 Mayıs 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

6