COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

DÖRDÜNCÜ DAİRE

ARI VE ŞEN/TÜRKİYE

(Başvuru no. 33746/02)

KARAR

STRAZBURG

2 Ekim 2007

Söz konusu karar AİHS’nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,şekle ilişkin

değişiklik yapılabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULİ İŞLEMLER

Davanın nedeni, iki Türk vatandaşı Alibaba Arı ve Ali Şen’in (“başvuranlar”), 20

Haziran 2002 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleşme’nin

(“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne

yaptığı başvurudur (başvuru no. 33746/02).

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Başvuranlar, sırasıyla 1962 ve 1963 doğumludur.

Sırasıyla 24 ve 28 Ekim 1993 tarihlerinde başvuranlar, yasadışı bir terör örgütü olan

TKP-ML (Türkiye Komünist Partisi/Marksist-Leninist) üyesi olduklarından şüphe edilmesi

üzerine İstanbul Emniyet Müdürlüğü terörle mücadele şubesi polis memurları tarafından

gözaltına alınmıştır.

6 Ocak 1994’de İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı, başvuranlar ve diğer

sekiz kişi aleyhinde bir iddianame sunmuştur. Başvuranlar, Ceza Kanunu’nun 146 § 1. ve

3713 No.lu Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesine aykırı olarak anayasal düzene zarar

verme teşebbüsünde bulunmakla suçlanmışlardır.

4 Haziran 2002’de başvuranlar, 3 Haziran 2002 tarihli karara itirazlarını sunmuştur.

5 Haziran 2002’de İstanbul DGM 5. Dairesi başvuranların itirazlarını reddetmiştir.

23 Ekim 2002’de İstanbul DGM başvuranların müebbet hapsine karar vermiştir.

5 Mayıs 2003’de Yargıtay, 23 Ekim 2002 tarihli kararı onamıştır.

HUKUK

I. AİHS’NİN 5 § 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, tutuklu yargılanma sürelerinin AİHS’nin ilgili kısımları aşağıda

kaydedilen 5 § 3. maddesi bağlamındaki “makul süre” gereğini aştığı hususunda şikayette

bulunmuştur:

“Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koşullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan

herkes[in] ... makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuşturma sırasında serbest bırakılmaya

hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruşmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata bağlanabilir.”

Hükümet sözkonusu iddiaya itiraz etmiştir.

A. Kabuledilebilirlik

1. Mağduriyet durumu

Hükümet, gözaltında tutuldukları sırada harcadıkları sürenin, yerel mahkeme

tarafından verilen cezadan düşürülmüş olması nedeniyle AİHS’nin 5 § 3. maddesi uyarınca

mağdur olarak kabul edilemeyeceklerini ileri sürmüştür.

AİHM, Ceza Kanunu’nun 63. maddesi uyarınca nihai kararın verilmesinden önce,

kişinin şahsi özgürlüğünden mahrum bırakılacak şekilde hapsedilmesi dönemi cezadan

düşürülmelidir. Ancak, tutuklu yargılanma sürecinin cezadan düşürüleceğinin göz önüne

alınması, 5 § 3. maddenin ihlal edildiği gerçeğini ortadan kaldırmamaktadır.

2. İç hukuk yollarının tüketilmesi

Hükümet AİHM’den AİHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yollarının

tüketilmemiş olması nedeniyle başvuruyu reddetmesini istemiştir. Bu bağlamda,

başvuranların CMK’nın 298. ve 299. maddeleri uyarınca devam etmekte olan tutuklu

yargılanmalarına itiraz etmediklerini ileri sürmüştür.

AİHM, daha önce benzeri davalarda Hükümet’in ilk itirazını incelemiş ve reddetmiş

olduğunu hatırlatmaktadır. Söz konusu davada yargı içtihatlarını terk etmesini gerektirecek

özel koşullar görmemektedir. Sonuç olarak, bu başlık altında Hükümet’in ilk itirazını

reddetmektedir.

3. Altı ay kuralı

Hükümet aynı zamanda AİHS’nin 35. maddesi uyarınca altı aylık zaman sınırı

kuralına uyulmaması nedeniyle başvurunun reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Yerel

hukuk uyarınca etkin iç hukuk yollarının mevcut olmadığı kanısındaysalar başvuranların,

AİHM’ye daha önce başvuruda bulunmuş olmasının gerektiğini belirtmiştir.

AİHM, hiçbir iç hukuk yolunun mevcut olmaması durumunda AİHS’nin 35 § 1.

maddesi bağlamındaki altı aylık zaman sınırının prensip olarak, başvuruda şikayette

bulunulan eylemin tarihinden itibaren işlemeye başladığını yinelemektedir.

Bununla birlikte, başvuranların bir iç hukuk yolundan yararlandıktan sonra etkin

olmadığını fark ettikleri veya fark etmeleri gereken istisnai davalarda özel durumlar

uygulanabilmektedir. Bu tür bir durumda altı aylık süre, başvuranın koşulların farkına vardığı

veya varması gereken tarihten itibaren hesaplanabilmektedir.

Söz konusu davada 4 Haziran 2002’de başvuranlar, İstanbul DGM 4. Dairesi’nin

tutuklu yargılanma sürelerini uzatan kararına itiraz etmiştir. 5 Haziran 2002’de talepleri,

İstanbul DGM 5. Dairesi’nce reddedilmiştir. 20 Haziran 2002’de sunulmuş olması nedeniyle

AİHM, başvurunun altı aylık zaman sınırı içerisinde sunulmuş olduğunu kabul etmektedir.

Sonuç olarak, Hükümet’in itirazlarının sözkonusu kısmını reddetmektedir.

AİHM, başvurunun AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça temelden yoksun

olmadığını belirtmektedir. Kabuledilmez olması için de gerekçe bulunmamaktadır. Bu

nedenle kabuledilebilir olduğu sonucuna varılmalıdır.

B. Esaslar

AİHM sözkonusu davada göz önüne alınması gereken sürenin İstanbul DGM kararı ile

sırasıyla başvuranların tutuklanma tarihleri olan 24 ve 28 Ekim 1993’te başladığını ve 23

Ekim 2002’de sona erdiğini belirtmektedir. Bu nedenle dokuz yıl sürmüştür. Bu süre boyunca

yerel mahkemeler, “suçun niteliğine ve delillerin durumuna ilişkin olarak” benzer ve

kalıplaşmış terimler kullanarak başvuranların tutuklu yargılanma sürelerini uzatmıştır.

AİHM sıklıkla sözkonusu başvuruda ortaya konan konulara benzer konuların

görüldüğü davalarda AİHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir.

Sunulan delilleri inceleyen AİHM, sözkonusu davada Hükümet’in farklı bir karara

varmalarını sağlayacak deliller ya da iddialar ortaya koymadığı kanısındadır. Konuya ilişkin

içtihatlarını göz önüne alan AİHM, sözkonusu davada başvuranların yargılanmadan önce

gözaltında tutulma sürelerinin haddinden fazla ve AİHS’nin 5 § 3. maddesine aykırı olduğu

kanısındadır.

Dolayısıyla sözkonusu madde ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesi aşağıda kaydedilmiştir:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Zarar

Başvuranlar, manevi zarar için 9,000 Euro talep etmiştir.

Hükümet sözkonusu talebe itiraz etmiştir.

AİHM eşit temellere dayanarak başvuranların her birine sözkonusu başlık altında

7,000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

B. Mahkeme masrafları

Başvuranlar, yasal ücretler için 9,900 Yeni Türk Lirası (YTL) – yaklaşık 5,620 Euro –

ve mahkeme masrafları için 300 YTL – yaklaşık 680 Euro – tazminat talep etmiştir.

Hükümet sözkonusu taleplere itiraz etmiştir.

Mevcut bilgilere dayanarak değerlendirmede bulunan AİHM, huzurunda vuku bulan

masraflar için başvuranlara toplam olarak 1,000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

B. Gecikme Faizi

AİHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle oluşacak faiz oranına göre belirlenmesini uygun bulmuştur.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) sorumlu Devletin başvurana, kararın AİHS’nin 44 § 2. maddesine göre kesinleştiği

tarihten itibaren üç ay içerisinde, kararın verildiği tarihte uygulanan oran üzerinden yeni Türk

Lirası’na çevrilmek ve her türlü vergiden muaf olmak üzere, aşağıda kaydedilen miktarları

ödemesi gerektiğine:

(i) Manevi tazminat 7,000 Euro (yedi bin Euro);

(ii) Mahkeme masrafları için toplam 1000 Euro (bin Euro);

(b) Yukarıda kaydedilmiş olan üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar,

Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

oluşacak faiz oranına göre yukarıda belirtilen miktarlarda ödenecek basit faizi ödemekle

yükümlü olduğuna karar vermiş,

5. Başvuranların adil tazmin taleplerinin kalan kısmını reddetmiştir.

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 2 Ekim 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.