COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

AYGÜN VE DİĞERLERİ/TÜRKİYE

(Başvuru no. 5325/02, 5353/02 ve 27608/02)

KARAR

STRAZBURG

20 Kasım 2007

İşbu karar AİHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

İsimleri mevcut karar ekinde bulunan başvuranların, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM), Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS)

insan hakları ve temel özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu

(5325/02, 5353/02 ve 27608/02) numaralı üç başvuru sonucu bu dava görülmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

1999 senesi Mayıs ayında başvuranlar, çalıştırıldıkları Diyarbakır Sur Belediyesi

tarafından işten çıkarılmıştır.

Başvuranların her biri ödenmemiş maaşı, işten çıkarma ve kıdem tazminatı ve diğer

maddi hakları talep ederek Diyarbakır İş Mahkemesi’nde dava açmıştır.

1999 senesi Kasım ayında mahkeme, belediyenin 1999 senesi Haziran ayından

itibaren işlemeye başlayan faiz ile birlikte masrafları da kapsayacak şekilde başvuranlara Türk

Lirası olarak belirli meblağları ödemesine karar vermiştir.

İtiraz edilmemesi nedeniyle kararlar, 19 Kasım 1999’da kesinleşmiştir.

İlerleyen aylarda başvuranlar, gerekli meblağları almak için icra takibi başlatmışlardır.

Çabalarının sonuçsuz kalması üzerine Diyarbakır Valiliği’nden mahkeme kararlarının icrasını

kolaylaştırmak için müdahale etmesini istemişlerdir. Valilik, başvuranlara belediyeden

başvuranların zararlarını tazmin etmesini talep ettiğini bildirmiştir. Ancak, fon yetersizliği

nedeniyle belediye, hiçbir ödeme yapmamıştır.

Belirsiz bir günde Hatip Bozyıl, 724 Yeni Türk Lirası almış ve belirtilen tarihlerde

aşağıda kaydedilen başvuranlar ve belediye arasında dostane çözüm anlaşmaları yapılmıştır:

– 6 Şubat 2002’de Ramazan Fidancan;

– 11 Nisan 2002’de Muhyettin Babayiğit;

– 27 Ekim 2004’te Ali Rıza Babayiğit;

– 21 Mayıs 2002’de Talat Tunç;

– 30 Aralık 2003’te Hüseyin ve Mehmet Şirin Kamik; ve

– 13 Mayıs 2005’te Fahri Açan.

Diğer başvuranlara ilişkin bir anlaşma yapılmamıştır. Ancak belediye, yerel icra

bürosundaki ilgili hesaba belirli kısmi meblağları yatırmıştır. Bu meblağlar başvuranlara daha

sonra ödenmiştir.

HUKUK

Olaylara ve hukuka ilişkin olarak benzerlikleri gözönüne alındığında AİHM,

başvuruları birleştirmeyi uygun görmektedir.

I. BAŞVURANLARIN MAĞDUR STATÜSÜ

Hükümet, başvuruların yapılmasını ardından belediyenin, başvuranları kendilerine

ödenmemiş olan meblağları almak üzere davet etmiştir. Sonuç olarak, başvuranlardan altısı

belediye ile dostane çözüm anlaşmaları yapmıştır. Başvuranların kalan kısmı teklifi reddettiği

halde, icra bürosu hesabında adlarına para yatırılmıştır. Bu nedenle Hükümet, AİHM’den

başvuruların kayıttan düşürülmesini istemiştir.

Başvuranlar, mali zayıflıkları nedeni ile belirli anlaşmaların yapılması gerektiğini ve

ödenen meblağların yalnızca kısmi ödemeleri teşkil ettiğini ileri sürmüştür.

AİHM mevcut başvuruyu Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri kararında ortaya konan

ilkeler ışığında inceleyecektir.

AİHM, belediyenin Ramazan Fidancan, Muhyettin Babayiğit, Ali Rıza Babayiğit,

Talat Tunç, Hüseyin Kamik, Mehmet Şirin Kamik ve Fahri Açan ile ödeme protokolleri

imzaladığını gözlemlemektedir.

Protokoller, başvuranların toplam meblağın belirli kısmının ödenmesine karşı

yargılama masrafları ve avukat ücretleri de dahil olmak üzere iç tazminat taleplerinden,

haklarından ve diğer alacaklarından vazgeçtiklerini taahhüt etmektedir. Ayrıca Ali Rıza

Babayiğit, AİHM önündeki başvurusu ile ilgili olarak olası hak ve taleplerinden vazgeçmiştir.

Sonuç olarak, AİHM imzalamış olduğu tam ödeme sözleşmesi hükümleri gözönüne

alındığında Ali Rıza Babayiğit’in bundan böyle AİHS ihlalinden mağdur olduğunun kabul

edilemeyeceği sonucuna varmaktadır. 5353/02 nolu başvuru dayanaktan yoksundur ve Ali

Rıza Babayiğit tarafından sunulduğu şekliyle AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları

uyarınca reddedilmelidir.

Fahri Açan, Mehmet Şirin Kamik, Hüseyin Kamik, Ramazan Fidancan, Talat Tunç ve

Muhyettin Babayiğit’e ilişkin olarak AİHM, mağdur statülerinin, yaptıkları anlaşmalarca

yalnızca kısmen ortadan kalktığı kanısındadır. Ödemeler, yalnızca 1 No.lu Protokol’ün 1.

maddesi bağlamındaki taleplerini kapsamaktadır. Bu nedenle, AİHS’nin 6/1. maddesi

bağlamındaki şikayetler halen esasa ilişkin ayrı bir inceleme yapılmasını gerektirmektedir.

Son olarak başvuranların kalan kısmı için icra bürosu hesabına yatırılan meblağa

ilişkin AİHM, sözkonusu meblağın iş mahkemesi kararlarınca ödenecek toplam tazminat

miktarını karşılamadığını gözlemlemektedir. Meblağ, başvuranlara faiz veya tazmin

edilmesine karar verilen yargılama masrafları olmaksızın, sadece ödenmesi gereken orijinal

borçları içermektedir. Bu nedenle, işçi alacaklarının geç ödemesini düzenleyen iç mevzuat

uyarınca başvuranlara ödenecek gerçek miktar eksik kalmaktadır. Dolayısıyla AİHM, Hasan

Aygün, Sabri Bahşi, Remzi Demirel, Hatip Bozyıl, Mehmet Ali Bölek, Hamit Girişen ve

Şaban Gönder’in halen AİHS’nin 6/1. maddesinin ve 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin

ihlalinden mağdur olduklarını ileri sürebilecekleri kanısındadır.

II. 1 NOLU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar yetkili makamların ilamlı borçları ödememesinin, mal ve mülk

dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme haklarını ihlal ettiği hususunda şikayette

bulunmaktadır. Şikayetlerini, 1 No.lu Protokol’ün ilgili kısmı aşağıda kaydedilen 1.

maddesine dayandırmışlardır:

“Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.

Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun

genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.”

Önceki paragraflarda açıklanan nedenlerden dolayı AİHM, yalnızca Hasan Aygün,

Sabri Bahşi, Remzi Demirel, Hatip Bozyıl, Mehmet Ali Bölek, Hamit Girişen ve Şaban

Gönder’in şikayetlerinin incelenmesine karar vermiştir.

A. Kabuledilebilirlik

Başvuranların bundan böyle mağdur olduklarının kabul edilemeyeceğine ilişkin

görüşlerine ek olarak Hükümet, davaların kabuledilebilirliği hususunda aşağıda kaydedilen

itirazlarda bulunmuştur.

Öncelikle Hükümet, başvuranların iç hukuk yollarını tüketmemiş olduklarını ileri

sürmüştür. İlamlı borçları ödenmeyen başvuranlar için Türk hukuku uyarınca mevcut bir dizi

seçenek bulunduğunu belirtmiştir. Kararlara uymaması nedeniyle belediye aleyhinde cezai

takibat başlatabilir, ihtiyati tedbir kararı gibi geçici hak arama yollarına başvurabilir veya

gelecekte herhangi bir tarihte icra takibini devam ettirmelerini sağlayacak bir acizlik vesikası

için başvuruda bulunabilirlerdi. Ayrıca Hükümet başvuranlardan bazılarının icra takibi

başlatmamış olduklarını belirtmiştir.

İkinci olarak Hükümet, belediyenin ödenmesine karar verilen tazminatları

ödeyememesine rağmen iş mahkemesinin kararlarının geçerliliğini koruması nedeniyle 1

No.lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamındaki taleplerin dayanaktan yoksun olduğunu ileri

sürmüştür. Dolayısıyla Hükümet, başvuranların herhangi bir haktan mahrum bırakıldıklarının

kabul edilemeyeceğini iddia etmiştir.

AİHM Çiçek ve Öztemel ve Diğerleri davasında benzeri ön itirazları reddetmiş

olduğunu gözlemlemektedir. Mevcut başvurularda aksi bir tutum sergilemek için neden

görmediği için Hükümet’in itirazlarını reddetmektedir.

AİHM başvuranların, yukarıda kaydedilen 24. paragrafta belirtilen mülke ilişkin

şikayetlerinin, esasa ilişkin incelenmesi gerektiği ve başka hiçbir açıdan da

kabuledilmezliğine ilişkin bulgu olmadığı sonucuna varmaktadır.

B. Esas

AİHM, yeterli ölçüde dava edilebilir olduğunun tespit edilmesi halinde, bir

“alacağın”, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca “mal ve mülk” addedilebileceğini

hatırlatmaktadır . olduğunun

Diyarbakır İş Mahkemesi’nin Kasım 1999 tarihli kararları yukarıda adıgeçen

başvuranlara yalnızca Devlet’ten yardım alma hakkını sağlamamış, icra talebinde bulunma

hakkı da tanımıştır. İtiraz edilmemesi nedeniyle kararlar kesinleşmiş ve icra takibi

başlatılmıştır., Verilen kararların başvuranların lehlerinde yürürlüğe konmasının imkansız

kılınması, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ilk paragrafının ilk cümlesinde belirtilen mal ve

mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme haklarına müdahale teşkil etmiştir.

İş mahkemesinin kararlarına uymayan yerel makamlar, başvuranların hakları olan

parayı almalarını engellemişlerdir. Hükümet, sözkonusu müdahale için ikna edici bir

açıklamada bulunmamıştır. AİHM, fon eksikliğinin bu tür bir ihmali haklı gösteremeyeceği

kanısındadır. Hasan Aygün, Sabri Bahşi, Remzi Demirel, Hatip Bozyıl, Mehmet Ali Bölek,

Hamit Girişen ve Şaban Gönder isimli başvuranlar hususunda 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi

ihlal edilmiştir.

III. AİHS’NİN 6/1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar aynı zamanda yetkili makamların, uzunca bir süre iş mahkemesi

kararlarına uymamasının, AİHS’nin ilgili kısmı aşağıda kaydedilen 6. maddesindeki “makul

süre” gereğini ihlal ettiği hususunda şikayette bulunmuştur:

“Herkes ... medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili ... karar verecek olan ... bir mahkeme tarafından

davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına

sahiptir.”

A. Kabuledilebilirlik

AİHM, AİHS’nin 35. maddesi çerçevesinde şikayetin açıkca dayanaktan yoksun

olmadığını belirtmektedir. Ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilmezlik unsuru

bulunmadığını kaydetmektedir. Bu nedenle, Ali Rıza Babayiğit hariç tüm başvuranlar

hususunda kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esas

AİHM, 6/1. maddenin herkese bir mahkeme önünde medeni hak ve yükümlülüklerine

ilişkin taleplerini sunma hakkını temin ettiğini hatırlatmaktadır. Bu şekilde mahkemeye erişim

hakkı,bir başka ifadeyle medeni hukuk konularında mahkemeler önünde dava açma hakkın,

erişim hakkının bir boyutunu oluşturmaktadır. Ancak, verilen nihai, bağlayıcı bir yargı

kararının, taraflardan birinin zararına yol açacak şekilde geçersiz kalmasına Sözleşmeci

Devlet’in yerel hukuk sisteminin izin vermesi durumunda sözkonusu hak gerçekçi

olmayacaktır. 6/1. maddenin, , davacı taraflara sağlanan usuli teminatları –adil, açık ve hızlı

işlemleri –detaylı bir şekilde tanımlaması gerektiği kabul edilemez,. 6. maddenin yargı

kararlarının uygulanmasını koruma altına almaksızın , yalnızca mahkemeye erişim ve davanın

adil şekilde görülmesi aşamalarında gözönünde alındığı şeklinde yorumlanması durumunda,

Sözleşmeci Devletler’in AİHS’yi onayladıklarında riayet etmek yükümlülüğünü üstlendikleri

hukukun üstünlüğü ilkesine uygun olmayan durumların ortaya çıkması muhtemeldir. Bu

nedenle herhangi bir mahkeme tarafından verilen kararın uygulanması, 6. madde

bağlamındaki “duruşmanın” tamamlayıcı kısmı olarak kabul edilmelidir.

Bir Devlet makamı, ilamlı borcun ödenmeme sebebi olarak fon eksikliğini

gösteremez. Kararın uygulanmasındaki gecikme, belirli koşullar altında mazur görülebildiği

halde, AİHS’nin 6/1. maddesince korunan bir hakkın esasının ihlal edilmesi mazur

görülemez. Söz konusu davalarda başvuranların, Diyarbakır Sur Belediyesi’nin yaşadığı iddia

edilen maddi zorluklar gerekçe gösterilerek davanın başarıyla sonuçlanmasından

faydalanmaları engellenmemeliydi.

AİHM, Diyarbakır İş Mahkemesi’nin 1999 senesi Kasım ayı tarihli kararlarının,

tamamen ya da kısmen uygulanmadan kaldığını belirtmektedir (Ali Rıza Babayigit durumu

hariç).

Bu kanaatler ışığında AİHM, mevcut davalardaki nihai kararlara uyulması için gerekli

tedbirleri uzun yıllar boyu almayan yetkili makamların, 6/1. madde hükümlerini yararlı

etkilere sahip olmalarını engellediklerini tespit etmektedir.

Dolayısıyla AİHS’nin 6/1. maddesi tüm başvuranlar hususunda ihlal edilmiştir, (Ali

Rıza Babayigit durumu hariç).

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

Sözleşme’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuranlar uğradıkları maddi zarar için kendilerine vaktinde ödenmesi ve tasarruf

hesaplarında birikmesi halinde ilamlı borçların ulaşacağı meblağa eşit olduğunu düşündükleri

çeşitli miktarlar talep etmiştir. Uğradıkları manevi zarar için de her biri 3,000 Euro tazminat

talep etmiştir.

Hükümet hayali hesaplamalara dayandığını iddia ettiği taleplere itiraz etmiştir. Ayrıca

Mahkeme mevcut davalarda ihlal tespitinde bulunsaydı, bunun başvuranların uğradıklarını

iddia ettikleri manevi zarar için yeterli tazmini teşkil edeceğini belirtmiştir.

AİHM 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitine uygun olarak Hasan

Aygün, Sabri Bahşi, Remzi Demirel, Hatip Bozyıl, Mehmet Ali Bölek, Hamit Girişen ve

Şaban Gönder’in maddi tazminat almaya hakları bulunduğu sonucuna varmıştır.

Başvuranların, Mahkeme kararlarında ödenmesine karar verilen tazminatların ödenmemesine

ilişkin şikayetlerini gözönüne alan AİHM, Hükümet’in personel taleplerinin geç ödenmesi

hususunda uygulanacak yerel hukuk uyarınca ortaya çıkan faizlerle birlikte ödenmemiş ilamlı

borçları ödemesinin, başvuranların maddi tazminat taleplerini karşılayacağı kanısındadır.

Söz konusu kararların icra edilmediği önemli süreç dolayısıyla AİHS’nin 6/1.

maddesinin ihlal edildiği tespitini gözönüne alan AİHM başvuranın uğradığı zararın, yalnızca

ihlal bulgusu ile yeterli derecede tazmin edilemeyeceği kanısındadır. Dava koşullarını ve

içtihadını gözönüne alan AİHM, manevi zarar için başvuranlara (Ali Rıza Babayiğit hariç)

aşağıda kaydedilen meblağların ödenmesine karar vermiştir:

-

Ramazan Fidancan için 1320 Euro;

Muhyettin Babayiğit için 1320 Euro;

Talat Tunç için 1440 Euro;

Hüseyin Kamik için 2400 Euro;

Mehmet Şirin Kamik için 2400 Euro;

Fahri Açan için 3000 Euro; ve

Hasan Aygün, Sabri Bahşi, Remzi Demirel, Hatip Bozyıl, Mehmet Ali Bölek,

Hamit Girişen ve Şaban Gönder isimli başvuranların herbiri için 3000 Euro.

,

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuranların herbiri, yerel makamlar ve AİHM önünde görülen davalar sırasında

yaptıkları masraf ve giderler için 1.101 Euro talep etmiştir.

Hükümet, başvuranların taleplerinin bütünüyle dayanaktan yoksun olduğunu ileri

sürmüştür.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre gerçekten ancak gerekli oldukları için

yapıldıklarının ve miktarının makul olduğunu tespit edilmesi halinde, 41. madde uyarınca

yargılama masraf ve giderlerinin tazmin edilmesine karar verilmektedir. AİHM başvuranların

bu başlık altında iddialarını destekleyecek yazılı bir delil sunmadıklarını gözlemlemektedir.

Bu nedenle sözkonusu talebi reddetmektedir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana

yüzde üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AİHM OYBİRLİĞİ İLE

1. Başvuruları birleştirmeye;

2. Ali Rıza Babayiğit’e ilişkin kısmıyla 5353/02 nolu başvurunun kısmen kabuledilmez

olduğuna;

3. AİHS’nin 6/1. maddesi uyarınca diğer başvuranlar tarafından şikayetin kabuledilebilir

olduğuna;

4. Hasan Aygün, Sabri Bahşi, Remzi Demirel, Hatip Bozyıl, Mehmet Ali Bölek, Hamit

Girişen ve Şaban Gönder tarafından 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca sunulan

şikayetin kabuledilebilir ve sözkonusu şikayetin, diğer başvuranlara ilişkin kısmının

kabuledilmez olduğuna;

5. Başvuranlar Hasan Aygün, Sabri Bahşi, Remzi Demirel, Hatip Bozyıl, Mehmet Ali Bölek,

Hamit Girişen ve Şaban Gönder’e ilişkin olarak 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal

edildiğine;

6. Ali Rıza Babayiğit hariç tüm başvuranlar hususunda AİHS’nin 6/1. maddesinin ihlal

edildiğine;

7. (a) AİHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere

Savunmacı Devlet tarafından Hasan Aygün, Sabri Bahşi, Remzi Demirel, Hatip Bozyıl,

Mehmet Ali Bölek, Hamit Girişen ve Şaban Gönder’e halen kendilerine ödenmemiş olan

ilamlı borçlara ilişkin meblağın ve iç hukuk uyarınca uygulanacak yasal faizin ödenmesi

gerektiğine;

(b) Sorumlu Hükümet’in, aşağıda kaydedilen başvuranlara ödeme gününde uygulanacak faiz

oranı üzerinden yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere belirtilen meblağları ödemesi

gerektiğine:

(i) Ramazan Fidancan için 1,320 Euro (bin üç yüz yirmi Euro);

Muhyettin Babayiğit için1,320 Euro (bin üç yüz yirmi Euro);

Talat Tunç için 1,440 Euro (bin dört yüz kırk Euro);

Hüseyin Kamik için 2,400 Euro (iki bin dört yüz Euro);

Şirin Kamik için 2,400 Euro (iki bin dört yüz Euro);

Fahri Açan için 3,000 Euro (üç bin Euro); ve

Hasan Aygün, Sabri Bahşi, Remzi Demirel, Hatip Bozyıl, Mehmet Ali Bölek, Hamit

Girişen ve Şaban Gönder isimli başvuranların herbiri için 3,000 Euro (üç bin Euro);

(ii) Yukarıda kaydedilen meblağlara uygulanabilecek her tür vergi;

(c) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz

uygulanmasına,

8. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiştir.

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. paragrafları gereğince 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

F. ELENS-PASSOS

Katip Yardımcısı

F. TULKENS

Başkan