COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

BODUR VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 42911 / 98)

Kararın Özet Çevirisi

STRAZBURG

4 Nisan 2006

İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (42911/98) başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaşları Zeynure Çağlayan, Ayla Üge ve Özdemir Bodur’un (Başvuranlar) Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesi’ne 21 Haziran 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin

Temel İnsan Haklarını güvence altına alan eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu

başvurudur. Başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İzmir Barosu

avukatlarından Suat Sert tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) 1991 yılında başvuranlara ait İzmir’de bulunan araziyi

çevre yolu yapımı dolayısıyla istimlak etmiştir.

Başvuranlar İdare tarafından ödenen miktarın yetersiz olduğu gerekçesiyle ek bedel istemiyle

İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurmuştur.

Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından 29 Kasım 1993 tarihinde alınan karar Yargıtay

tarafından bozulmuş ve dosya Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderilmiştir.

30 Ekim 1995’te yeniden düzeltilen kararla Asliye Hukuk Mahkemesi başvuranlara

6.705.000.000 TL. ek bedel ödenmesine ve taşınmazın İdareye geçtiği tarih olan 4 Aralık

1992 tarihinden itibaren hesaplanacak basit faiz oranının uygulanmasına karar vermiştir.

Yargıtay, İlk derece mahkemesinin kararını 5 Mart 1996’da onamıştır.

Yasal faiz oranıyla birlikte 17.370.029.000 TL.’ye ulaşan ek bedel başvuranlara 26 Ocak

1998 tarihinde ödenmiştir.

HUKUKA DAİR

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR

Başvuranlar ek kamulaştırma bedeline uygulanan yasal faiz oranının yetersiz kaldığından ve

İdarenin bu miktarı geç ödemesinden şikayetçi olmakta ve Ek 1 no’lu Protokol’ün 1.

maddesinin ihlal edildiğinden şikayetçi olmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, başvuranların AİHS’nin 35. maddesi çerçevesinde iç hukuk yollarını

tüketmediklerini ve Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde öngörülen başvuru yolunu

kullanmadıklarını savunmaktadır. Ödemenin geç yapılmasıyla uğranıldığı öne sürülen gelir

kaybının tazmini için başvuranlar bu başvuru yolunu kullanmış olsalardı yasal faiz oranının

dışında tazminat elde edebilirlerdi.

AİHM, daha önce de benzer bir şikayetin dile getirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen

Aka kararı, s. 2678-2679, §§ 34-37). Bu sonucu değiştirecek hiçbir gerekçe yer almamaktadır

ve Hükümetin itirazı reddedilmektedir.

AİHM, mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihatları (Bkz. özellikle Akkuş kararı) ve sunulan

unsurların bütünü ışığında, bu şikayetin esastan incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir.

Şikayetin bu bölümünün kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe tespit edilmemiştir.

B. Esas hakkında

AİHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuş

kararı, s. 1317, §§ 30-31, ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak

bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye

yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da

artırmıştır ki bu durumda AİHM, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının korunması

arasındaki dengeyi bozacak şekilde başvuranların gereğinden fazla yük altında kaldığı

görüşündedir.

Sonuç olarak Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

A. Maddi zarar ve masraf ve harcamalar

Başvuranlar 10 Nisan 2002 tarihli yazılı görüşlerinde 698.074 Amerikan Doları, yaklaşık

570.471 Euro’ya karşılık gelen maddi zarara uğradıklarını ileri sürmektedirler.

Buna karşın, rakam belirtmeksizin uğradıkları manevi zararın tazminini talep etmektedirler.

Hükümet bu miktarları ispat edilmemiş olarak değerlendirmekte ve tazminat miktarının

sebepsiz zenginleşme kaynağı olmaması gerektiğini savunmaktadır.

AİHM, Akkuş kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili ekonomik

hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvuranlara maddi

tazminat olarak 127.342 Euro’nun ödenmesini kararlaştırmıştır.

Manevi zararla ilgili olarak AİHM, ihlal kararının tespitinin başlı başına bir adil tazmini

oluşturduğu kanısındadır.

Başvuranların yargı giderleri konusunda hiçbir rakam telaffuz etmemeleri doğrultusunda

AİHM, bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.

B. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Mevcut kararın manevi zarar için tek başına adil bir tazmini oluşturduğuna;

4. a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf

olmak üzere Savunmacı Hükümetin maddi zarar için başvuranlara birlikte 127.342 (yüz yirmi

yedi bin üç yüz kırk iki) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin

uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 4 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.