COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

DÖRDÜNCÜ DAİRE

BORAK - TÜRKİYE

(Başvuru no. 60132/00)

KARAR

STRAZBURG

5 Aralık 2006

Bu karar AİHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen şartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde şekle ilişkin değişiklik yapılabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Dava, İdris Borak (“başvuran”) isimli Türk vatandaşının, 5 Nisan 1999 tarihinde,

İnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34. maddesine

dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AİHM’ye yaptığı başvurudan (no. 60132/00)

kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

I.DAVA OLAYLARI

Başvuran 1978 doğumludur. AİHM’ye başvurduğu tarihte Sakarya Cezaevi’nde

tutuklu idi. 17 Temmuz 1997 tarihinde, DHP (Devrimci Halk Partisi) isimli yasadışı örgütle

bağlantısı olduğu şüphesiyle İzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi tarafından

yakalanmış ve gözaltına alınmıştır. Polisler tarafından hazırlanan ve başvuranın babası

tarafından imzalanan 18 Temmuz 1997 tarihli arama tutanağında, polis, başvuranın rızasını

alarak başvuranın ebeveynlerine ait evinde arama yapmış ve herhangi bir suç bulgusuna

rastlamamıştır. Aynı gün polisler tarafından hazırlanan ve başvuran tarafından imzalanan

arama ve el koyma tutanağına göre, polis başvuranın evinde arama yapmış ve bir kitap içinde

üzerinde şifreler ve sayılar bulunan bir kağıt bulmuştur. Aramanın ardından, başvuran

karakola getirilmiştir. Ancak, üç polis memuru, yasadışı örgütün diğer üyelerinin gelme

olasılığı sebebiyle saat 18:30’a kadar başvuranın evinde kalmıştır. 18 Temmuz 1997 tarihinde,

başvuranın temsilcisi, İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’ndan gözaltında

bulunan başvuranı görmek için izin istemiştir. Aynı tarihte, Cumhuriyet Savcısı talebi

reddetmiştir. Yine aynı gün, başvuran, İzmir Adli Tıp Kurumu doktoru tarafından muayene

edilmiştir. Başvuran, dövüldüğünü ileri sürerek şikâyetçi olmuştur. Ancak, doktor, kötü

muamele izine rastlamamıştır. 21 Temmuz 1997 tarihinde, başvuran İzmir Devlet Güvenlik

Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı huzuruna çıkarılmıştır. Başvuran, çeşitli kişilerle olan ilişkisi

hakkında bilgi vermiş ancak yasadışı bir örgütle bağlantısı olduğunu ve Yunanistan’da askeri

eğitim aldığını inkâr etmiştir. Arama esnasında bulunan şifre hakkında hiçbir bilgisi

olmadığını iddia etmiştir. Kendisini karakolda tespit eden A.T. ve U.M.’yi tanıdığını kabul

etmiştir. Ayrıca, kız kardeşiyle aynı cezaevinde olduklarından A.E.K., M.K. ve G.C.’yi

tanıdığına da ifade etmiştir. A.T. ve U.M.’nin kendisini Kemal Borak olarak tanıdığını ancak

bu ismin bir kod adı olmadığını da belirtmiştir. Başvuran, diğer iki şüpheliyle birlikte aynı

gün, İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne getirilmişlerdir. Polise verdiği ifadeleri reddetmiş

ve Cumhuriyet Savcısı’na verdiği ifadeleri yinelemiştir. Diğer şüpheliler, başvuranı “Kemal”

olarak tanıdıklarını iddia etmişler ve polise ve Cumhuriyet Savcısı’na verdikleri ifadeleri

doğrulamışlardır. Mahkeme, başvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiştir. 25 Temmuz

1997 tarihinde, İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, mahkemeye,

başvuranı DHP isimli yasadışı örgüte mensup olmakla suçlayan bir iddianame sunmuştur.

Cumhuriyet Savcısı, başvuranın 168 § 2. madde ile ve 3713 sayılı Kanun’un 5. maddesi

uyarınca yargılanarak mahkum edilmesini talep etmiştir. Belirli olmayan bir tarihte, İzmir

Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuran ve diğer iki sanığa yönelik yargılamaya başlamıştır. 7

Ekim 1997 tarihinde yapılan bir duruşmada, başvuran DHP üyesi olmadığını ve baskı ve zorla

alındıklarından, polise verdiği ifadelerin içeriğini kabul etmediğini belirtmiştir. Cumhuriyet

Savcısı’na verdiği ifadeler, başvurana okunmuştur. Bazı ayrıntıları düzeltmiştir. Ayrıca, erkek

kardeşinden para istediğini, ancak kimlik belgesi ve banka hesabı olmadığından, erkek

kardeşinin parayı R.A.’nın banka hesabına yatırdığını ifade etmiştir. Parayı R.A.’ya gönderen

S.D. hakkında kendisine soru sorulmuştur. Başvuran, S.D.’yi bizzat tanımadığını, ancak erkek

kardeşinin bir arkadaşı olduğunu belirtmiştir. Kod adı bulunmadığını; insanların, göbek adı

olduğundan kendisini “Kemal” olarak tanıdığını öne sürmüştür. Şifreli yazılarla ilgili olarak,

polisin bunları kendisine karakolda yazdırdığını iddia etmiştir. Arama ve el koyma tutanağı

kendisine okunmuştur. Şifreli yazıların evinde bulunduğunu inkâr etmiştir. 6 Kasım 1997

tarihinde, başvuran, kendi adına tanıkların dinlenmesini talep etmiştir. Dava dosyasındaki

kanıtları ve S.D.’nin Almanya’da ikamet ettiği gerçeğini göz önüne alarak, mahkeme, bu

tanığı dinlememeye karar vermiştir. 27 Kasım 1997 tarihinde, mahkeme, başvuranın

tanıklarını dinlemiştir. 23 Aralık 1997 tarihinde, başvuran, mahkemeye nihai yazılı

savunmasını sunmuştur. Polis gözaltında verdiği ifadelerden başka, dava dosyasında,

kendisine yönelik suçlamaları destekleyecek hiçbir kanıt olmadığını iddia etmiştir. Özellikle

gözaltı esnasında, polislerin kendisine şifreli yazıları yazdırdığını öne sürmüştür. 23 Aralık

1997 tarihinde, İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuranı suçlandığı üzere yargılamış ve

on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıştır. Mahkeme, diğerleri meyanında, başvuranın

gözaltındaki ifadeleri I.A., R.K., A.T. ve U.M.’nin ifadeleri ile tutarlı olduğundan, başvuranın

yargılama sırasındaki ifadelerini ikna edici bulmamıştır. Savunma tanıklarının ifadeleriyle

ilgili olarak, mahkeme, tanıklar başvuranın akrabaları olduklarından, bunların görüşlerinin

güvenilir olarak görülemeyeceğine hükmetmiştir. 23 Eylül 1998 tarihinde, başvuran, İzmir

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını temyize götürmüştür. Başvuran temyiz

dilekçesinde, önceki görüşlerini yinelemiştir. Ayrıca, mahkemenin kanuni olmayan yollarla

elde edilmiş kanıtlara dayandığını ve kendisinin yasadışı bir örgüte üye olduğu iddiasını

destekleyecek hiçbir kanıt bulunmadığını ileri sürmüştür. Ayrıca, dilekçesine S.D.’nin yazılı

tanık ifadesini de eklemiştir. S.D.’nin yazılı tanık ifadesine göre, başvuranın erkek kardeşinin

bir arkadaşıdır ve kendisi meşgul olduğundan, S.D.’nin bütün işlemleri yapmış ve kendisine

verilen banka hesabına parayı yatırmıştır. 28 Eylül 1998 tarihinde, Yargıtay, İzmir Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onamıştır. Mahkeme, 30 Eylül 1998 tarihinde, başvuranın

ve temsilcisinin gıyabında kararını ilan etmiştir. Başvuranın temsilcisi, Yargıtay’ın kararını 12

Ekim 1998 tarihinde, başka bir iş vesilesiyle Yargıtay’a gittiğinde öğrendiğini iddia

etmektedir. 26 Ekim 1998 tarihinde, Yargıtay kararı, birinci derece mahkemesi kalemine tevdi

edilmiştir. Başvuranın temsilcisi, AİHM’ye, başvuranın cezasını çektikten sonra serbest

bırakıldığını bildirmiştir.

HUKUK

I.AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, kendisini yargılayıp mahkum eden İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi

heyetinde askeri hakim bulunmasından dolayı bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından

adil yargılanmadığını ileri sürerek şikayetçi olmuştur. Polis gözaltında işkenceyle verdiği

ifadelerin kanıt kabul edildiğini ve yargılamanın ilk safhalarından avukat yardımından yoksun

bırakıldığını ifade etmiştir. Mahkemenin, kendisinin, belgenin kabul edilebilirliğine ve kanuni

olmayan aramaya ilişkin itirazlarını dikkate almadığını ileri sürmüştür. Polis ve iddia makamı

tarafından kanuni olmayan yollarla elde edilen kanıtlar ve diğer belgelerin, kendisinin

savunma haklarına halel getireceğini iddia etmiştir. Mahkemenin S.D.’nin tanıklığını

almadığını ve S.D.’nin ifadesinin temyiz safhasında dava dosyasında yer almasına rağmen,

Yargıtay’ın bunu dikkate almadığını iddia etmiştir. Başvuran, mahkemenin, başvuranın

tanıklarının ifadesini dikkate almamasına ilişkin hiçbir gerekçe göstermediğini belirtmiştir. İki

mahkum edilmiş kişinin ifadesinin dava dosyasına alındığını ileri sürmüştür. Son olarak,

İzmir dışından bir cezaevinde tutuklu bulundurulduğundan ve bu da temsilcisini

görememesine sebep olduğundan dolayı savunma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

Başvuran, AİHS’nin 6 §§ 1., 2. ve 3. maddelerine atıfta bulunmuştur. Sözkonusu maddelere

göre:

“1. Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla

kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının …, hakkaniyete uygun ve açık olarak

görülmesini istemek hakkına sahiptir.

2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılır.

Her

sanık

azından

aşağıdaki

haklara

sahiptir:

…

b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olmak;

c) Kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının yardımından yararlanmak ve eğer

savunmacı tutmak için mali olanaklardan yoksun bulunuyor ve adaletin selameti gerektiriyorsa,

mahkemece görevlendirilecek bir avukatın para ödemeksizin yardımından yararlanabilmek.”

A.Kabuledilebilirlik

Hükümet, AİHS’nin 35 § 1. maddesi kapsamında, başvuranın altı ay kuralına

uymadığını belirtmiştir. Bu bağlamda, başvuranın başvurusunu AİHM’ye, Yargıtay kararının

açıklanmasından sonraki altı ay içinde yapmış olması gerektiğini ifade etmiştir.

Başvuran, Hükümet’in argümanlarına itiraz etmiştir.

AİHM, bir başvuranın, kendisine resen nihai iç hukuk kararının yazılı bir kopyasının

tebliğ edilmesi hakkının bulunduğu hallerde, AİHS’nin 35 § 1. maddesinin amacının, altı

ayın, yazılı kararın gönderildiği tarihten itibaren işletilmesi suretiyle, en iyi şekilde yerine

getirildiğini tekrarlar. Bu davada olduğu gibi, iç hukukun, tebliğ sağlamadığı hallerde,

başvuranın nihai kararın içeriğini kesin olarak öğrenebileceği son tarih olan, nihai iç hukuk

kararının birinci derece mahkemesine tevdi edildiği tarihin, başlangıç tarihi olarak alınmasının

uygun olacağı kanısındadır (bkz. diğerlerinin yanı sıra Esmer – Türkiye, no. 57888/00, 30

Haziran 2005). Her ne kadar başvuran kararı ancak daha sonra öğrenebilmiş olsa da, AİHM;

ayrıca, altı aylık sürenin, başvuranın temsilcisinin iç hukuk yollarını tamamlayan karardan

haberdar olduğu tarihten itibaren işlediğini tekrarlar (bkz. özellikle, Bölükbaş ve Diğerleri –

Türkiye, no. 37793/97, 12 Ekim 1999).

AİHM, başvuranın temsilcisinin, Yargıtay kararının bir kopyasını 12 Ekim 1998

tarihinde temin ettiğini gözlemler. Ayrıca, Yargıtay kararının Yargıtay Sekreteryasına 26

Ekim 1998 tarihinde tevdi edildiğini not eder. Başvuru, 5 Nisan 1999 ‘da, yani altı ay içinde

yapılmıştır. Dolayısıyla, Hükümet’in bu başlık altındaki itirazını reddeder.

Yerleşik içtihadı ışığında (bkz. diğerlerinin yanı sıra Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim

1998) ve kendisine sunulmuş olan belgeler temelinde, AİHM, başvuranın şikâyetlerinin,

belirlenmesi, esasların incelenmesine dayalı olan, karmaşık hukuki ve olgusal konular ortaya

koyduğu kanısındadır. Dolayısıyla, AİHM, başvurunun, AİHS’nin 35 § 3. maddesi

bağlamında temelden yoksun olmadığı sonucuna varmıştır. Kabuledilmez olduğunun ilanı

için başka hiçbir gerekçe tespit edilmemiştir.

B.Esaslar

1.Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı

AİHM, bu davadakine benzer konular ortaya koyan pek çok dava incelemiş ve

AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine hükmetmiştir (bkz yukarıda anılan Özel, ve

Özdemir – Türkiye, no. 59659/00, 6 Şubat 2003).

AİHM, bu davada farklı bir sonuca varmak için hiçbir neden görmemektedir. Buna

göre, AİHM, 6 § 1. maddenin ihlal edildiği sonucuna varmıştır

2.Yargılamanın adilliği

Başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil olarak yargılanma

hakkının ihlal edildiğine ilişkin ihlalini dikkate alarak, AİHM, AİHS’nin 6. maddesi

kapsamında yerel mahkemelerdeki yargılamanın adilliğine ilişkin şikâyetleri incelemenin

gerekli olmadığı kanısına varmıştır (bkz. diğerlerinin yanı sıra, Incal – Türkiye, 9 Haziran

1998).

II.AİHS’NİN 8. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, evinde yapılan aramanın kanuni olmadığını ve AİHS’nin 8. maddesini ihlal

ettiğini ileri sürerek şikâyetçi olmuştur. Sözkonusu maddeye göre:

“1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti,

ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya

ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda, zorunlu olan

ölçüde ve yasayla öngörülmüş olmak koşuluyla söz konusu olabilir.”

Hükümet, AİHS’nin 35 § 1. maddesi kapsamında, başvurunun bu kısmının, iç hukuk

yolları tüketilmediğinden reddedilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Başvuranın ne yargılama

sırasında bir şikayet bulunduğunu ne de Cumhuriyet Savcısı’na resmi bir şikayet dilekçesi

sunduğunu belirtmiştir.

Başvuran, cezai yargılama sırasında, evinde yapılan aramadan şikâyetçi olduğunu

ifade etmiştir. Ayrıca, olaylar sırasında hiçbir etkili iç hukuk yolu bulunmadığını belirtmiştir.

AİHM, AİHS’nin 35 § 1. maddesi çerçevesinde, genel uluslararası hukuk kuralları

uyarınca, bir konuyla ancak tüm iç hukuk yolları tüketilmiş ise ilgilenebileceğini tekrarlar. Bu

şart, başvuranın davasını çeşitli yetkili mahkemelere sunmuş olması gerçeği ile karşılanmış

olmaz. Ayrıca AİHM’ye getirilmiş şikâyetin, en azından konusu itibarıyla sözkonusu

yargılama sırasında ortaya konulmuş olması gereklidir (bkz. diğerlerinin yanı sıra Çakar –

Türkiye, no. 42741, 23 Ekim 2003).

Bu davada, AİHM, başvuranın hiçbir safhada, evinin kanunsuz olarak arandığına ve

bunun kendisinin aile ve özel hayatına saygı gösterilmesi hakkını ihlal ettiğine ilişkin hiçbir

iddiada bulunmamış, bu tür bir argümana dayanmamış veya bu tür bir argüman ortaya

koymamıştır. AİHM, başvuranın, yerel mahkemelerde, hiçbir yasadışı örgüte üye olmadığına

dair genel argümanını desteklemek amacıyla, iddiaya göre arama sırasında bulunan kağıdın

kanıt olarak kabul edilmesine itirazda bulunduğunu not eder. Buna göre, AİHM, başvuranın,

bu başlık altında, şikâyetlerinin konusunu yerel mahkemelerde ortaya koyamadığı kanısına

varmıştır (bkz. özellikle Rüzgar – Türkiye, no. 59246/00, 9 Kasım 2004).

Bu koşullarda, AİHM, Hükümet’in, başvuranın iç hukuk yollarını tüketmediğine

ilişkin itirazını kabul eder. Buna göre, başvurunun bu kısmının AİHS’nin 35 § 1. ve 4.

maddeleri kapsamında reddedilmesi gereklidir.

III.AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesi şöyledir:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A.Tazminat

Başvuran, maddi ve manevi tazminat için toplam 36.000 Euro talep etmiştir.

Hükümet, bu meblağa itiraz etmiştir.

Maddi tazminatla ilgili olarak, AİHM, öncelikle, 6 § 1. madde ile uyumlu

yargılamanın sonuçlarının ne olabileceğine ilişkin spekülasyon yapamayacağı kanısındadır.

Dolayısıyla, maddi tazminat bağlamında hiçbir ödeme yapılmamasına karar vermiştir.

AİHM ayrıca, bir 6. madde ihlalinin, başvuran tarafından maruz kalınan zarar için

başlı başına yeterli tazmin teşkil ettiği kanısındadır (bkzç yukarıda anılan Incal).

B.Mahkeme masrafları

Başvuran ayrıca AİHM’deki masraflar için 4.000 Euro talep etmiştir.

Hükümet, bu meblağa itiraz etmiştir.

AİHM içtihadına göre, bir başvuran, ancak gerçekten ve gerektiği için yapıldığı ve

miktar açısından makul olduğu ortaya konulur ise masrafların geri ödenmesine hak

kazanabilir. Bu davada, elinde bilgi ve yukarıdaki ölçütleri dikkate alarak, AİHM, 1.000 Euro

ödenmesinin uygun olacağına hükmetmiştir.

C.Gecikme faizi

AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiştir.

YUKARIDAKİ GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1.Başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanmasına ilişkin şikâyetini

kabuledilebilir, başvurunun kalan kısmının kabuledilmez olduğuna;

2.İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin olarak

AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3.Başvuranın AİHS’nin 6. maddesi kapsamındaki diğer şikâyetlerinin incelenmesinin gerekli

olmadığına;

4.Bir ihlal tespitinin, başvuranın maruz kaldığı her türlü manevi tazminat için başlı başına

yeterli tazmin teşkil ettiğine;

5.(a) Sorumlu Devlet’in, AİHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde, başvurana, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden yeni Türk

Lirası’na çevrilmek ve uygulanabilecek her türlü vergi ve harç hariç olmak üzere 1.000 Euro

(bin Euro) ödemesine;

(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

6. Başvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

KARAR VERMİŞTİR.

İngilizce hazırlanmış, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 5

Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

T.L. EARLY

Nicolas BRATZA

Yazı İşleri Müdürü

Başkan