COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

DÖRDÜNCÜ DAİRE

BUDAK VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE

(Başvuru no. 57345/00)

KARAR

STRAZBURG

10 Ocak 2006

Bu karar AİHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen şartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, şekle

ilişkin değişiklik yapılabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Budak ve Diğerleri – Türkiye davasında,

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (Dördüncü Daire),

Başkan Sir Nicolas BRATZA,

Yargıçlar J. CASADEVALL,

G. BONELLO,

R. TÜRMEN,

R. MARUSTE,

S. PAVLOVSCHI,

J. BORREGO BORREGO ve

Bölüm Sekreteri M. O’BOYLE’un katılımı ile kapalı oturumda 8 Aralık 2005 tarihinde

toplanmış ve anılan tarihte izleyen kararı vermiştir:

USUL

1. Dava, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34.

maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Vahdettin Budak, Mehmet Emin Yalçın,

Songül Karatağna ve Tayyip Ölmez (“başvuranlar”) isimli dört Türk vatandaşı tarafından, 21

Nisan 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan başvurudan (no. 57345/00)

kaynaklanmaktadır.

2. Başvuranlar, İzmir Barosu’na bağlı avukat T. Aslan tarafından temsil edilmiştir.

Türk Hükümeti (“Hükümet”) AİHM huzurundaki işlemler için bir Ajan tayin etmemiştir.

3. 7 Eylül 2004 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, başvurunun kısmen

kabuledilmez olduğuna karar vermiş ve başvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından adil yargılanma haklarına ilişkin şikayeti Hükümet’e bildirmeye karar vermiştir.

AİHS’nin 29 § 3. maddesinin hükümleri uyarınca, AİHM, başvurunun esaslarını

kabuledilebilirliği ile birlikte incelemeye karar vermiştir.

4. 1 Kasım 2004 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Daire’lerinin yapısını

değiştirmiştir ( İç Tüzük 25 § 1. madde). Bu dava, yeni oluşturulmuş Dördüncü Daire’ye

verilmiştir.

5. Başvuran ve Hükümet esaslara ilişkin görüş bildirmişlerdir (İç Tüzük 59 § 1.

madde).

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

6. Başvuranlar sırasıyla 1977, 1976, 1974 ve 1968 doğumludurlar ve AİHM’ye

başvuruları sırasında Nazilli’de hapis cezalarını çekmekteydiler.

1

7. Antalya Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi polis memurları, sırasıyla 22

Şubat, 13 Mart, 12 Nisan ve 24 Nisan 1998 tarihlerinde, Tayyip Ölmez, Vahdettin Budak,

Songül Karatağna ve Mehmet Emin Yalçın’ı yakalamış ve onları gözaltına almışlardır.

8. Antalya Sulh Hukuk Mahkemesi, sırasıyla 27 Şubat, 22 Mart, 21 Nisan ve 29 Nisan

1998 tarihlerinde, Tayyip Ölmez, Vahdettin Budak, Songül Karatağna ve Mehmet Emin

Yalçın’ın tutuklu yargılanmalarını emretmiştir.

9. 24 Mart, 8 Mayıs, 17 Mayıs ve 22 Mayıs 1998 tarihli iddianameler ile İzmir Devlet

Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, Vahdettin Budak, Songül Karatağna ve Mehmet

Emin Yalçın’ı yasadışı bir örgüte üyelikle ve Tayyip Ölmez’i yasadışı bir örgüte yardım ve

yataklık yapmakla suçlamıştır. Vahdettin Budak’ın Ceza Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca

mahkum edilmesini ve cezalandırılmasını talep etmiştir. Songül Karatağna ve Mehmet Emin

Yalçın’a ilişkin olarak, Cumhuriyet Savcısı, Ceza Kanunu’nun 168 § 2. maddesi ve 3713

Sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca mahkum edilmelerini ve cezalandırılmalarını talep

etmiştir. Tayyip Ölmez hakkında ise, Cumhuriyet Savcısı, Ceza Kanunu’nun 169. maddesi ve

3713 Sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca mahkum edilmesini ve cezalandırılmasını talep

etmiştir.

10. 11 Kasım 1998 tarihinde, İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuranları iddia

makamının talebine uygun biçimde mahkum etmiş ve Vahdettin Budak’ı ömür boyu, Songül

Karatağna ve Mehmet Emin Yalçın’ı on iki yıl ve altı ay ve Tayyip Ölmez’i beş yıl hapis

cezasına çarptırmıştır.

11. 11 Ekim 1999 tarihinde, Yargıtay, İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını

onamıştır. 2 Kasım 1999 tarihinde, Yargıtay’ın kararı İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi

kayıtlarına gönderilmiştir.

12. 29 Mart 2005 tarihinde, başvuranların temsilcisi AİHM’ye, Vahdettin Budak

dışında bütün başvuranların serbest bırakıldıklarını bildirmiştir.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK

13. Sözkonusu zamanda yürürlükte bulunan ilgili iç hukuk ve uygulama şu kararlarda

ortaya konmuştur: Özel – Türkiye (no. 42739/98, §§ 20-21, 7 Kasım 2002) ve Gençel –

Türkiye (no. 53431/99, §§ 11-12, 23 Ekim 2003).

14. 30 Haziran 2004 tarihinde resmi gazetede yayınlanan, 16 Haziran 2004 tarihli

5190 sayılı Kanun ile Devlet Güvenlik Mahkemeleri kaldırılmıştır.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

15. Başvuranlar, kendilerini yargılayan ve mahkum eden İzmir Devlet Güvenlik

Mahkemesi heyetinde askeri hakim bulunması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından adil bir yargılama sağlanmadığından şikayetçi olmuşlardır. Ayrıca, baskı altında

2

alınan polis nezaretindeki ifadelerine dayanarak mahkum edildiklerini ve mahkemenin ek

soruşturma taleplerini reddettiğini ileri sürmüşlerdir. Cezai işlemlerin başlangıç aşamalarında

avukat yardımından mahrum bırakıldıklarını ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın yazılı

görüşünün kendilerine hiçbir zaman bildirilmediğini dolayısıyla karşı iddialarını ortaya

koyma imkanından yoksun kaldıklarını iddia etmişlerdir.

16. AİHS’nin 6. maddesine istinat etmişlerdir. Bu maddenin ilgili kısımları şöyledir:

“1. Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan,

yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun ve

açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.

3. Her sanık en azından aşağıdaki haklara sahiptir:

b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olmak;

c) Kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının yardımından yararlanmak ve

eğer savunmacı tutmak için mali olanaklardan yoksun bulunuyor ve adaletin selameti

gerektiriyorsa, mahkemece görevlendirilecek bir avukatın para ödemeksizin yardımından

yararlanabilmek;”

A. Kabuledilebilirlik

17. Hükümet, AİHS’nin 35. maddesi uyarınca, başvuranların İzmir Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlığına ilişkin şikayetlerinin iç hukuk yollarının

tüketilmemesi ve altı ay kuralına uyulmaması gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini ileri

sürmüştür. Bu hususta, başvuranların, yerel mahkemelere bu şikayetle başvurmadıklarını ileri

sürmüştür. Ayrıca, başvuranların, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin hüküm verdiği tarihten

itibaren altı ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurularını yapmış olmaları

gerektiğini ileri sürmüştür.

18. AİHM, Hükümet’in benzer ön itirazlarını geçmişte incelemiş olduğunu ve bunları

reddettiğini yineler ( bkz. Vural – Türkiye, no. 56007/00, § 22, 21 Aralık 2004, Çolak –

Türkiye (no.1), no. 52898/99, §§ 24-27, 15 Temmuz 2004 ve Özdemir – Türkiye, no.

59659/00, § 26, 6 Şubat 2003). AİHM, bu davada, yukarıda anılan davalarda verdiği

hükümlerden farklı bir hüküm vermesini gerektirecek özel bir durum görmemektedir.

Yukarıda belirtilenlerin karşısında, AİHM, Hükümet’in bu başlık altındaki ön itirazlarını

reddeder.

19. Yerleşik içtihadı (bkz., birçok içtihadın yanı sıra, Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim

1998 tarihli karar, Reports of Judgments and Decisions 1998-VII) ışığında ve kendisine

sunulan belgeler karşısında, AİHM, başvuranların şikayetlerinin, belirlenmesi esaslarının

incelenmesine bağlı olması gereken, AİHS bağlamında karmaşık hukuki ve olgusal konular

ortaya koyduğu kanısındadır. Dolayısıyla, AİHM, başvurunun bu kısmının, AİHS’nin 35 § 3.

maddesi anlamı dahilinde, temelsiz olmadığı kararına varmıştır. Kabuledilmez olduğuna karar

vermek için başka bir sebep görülmemiştir.

3

B. Esaslar

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

20. AİHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan çok sayıda dava

incelemiş ve AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlalini tespit etmiştir (bkz, yukarıda anılan, Özel,

§§ 33-34 ve yukarıda anılan, Özdemir, §§ 35-36).

21. Sözkonusu davaya ilişkin olarak, AİHM, Hükümet’in, farklı bir sonuca

götürebilecek herhangi bir delil veya iddia sunmadığını değerlendirir. “Milli güvenlik” ile

ilgili suçlar sebebiyle Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan başvuranların, bünyesinde

askeri yargıç bulunduran bir heyet tarafından yargılanmaktan endişe duyması anlaşılabilir. O

nedenle, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin davanın niteliği ile ilgili olmayan etkenlerden

gereksiz yere etkilenmesinde haklı bir endişe duyabilirdi. Dolayısıyla, başvuranların,

sözkonusu mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkındaki şüphelerinin yerinde olduğu

kabul edilebilir (bkz., Incal – Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Reports 1998-IV, s. 1568,

§ 72, in fine).

22. Sonuç olarak, AİHM, başvuranları yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin AİHS’nin 6 § 1. maddesi anlamı dahilinde bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

olmadığını değerlendirir. Dolayısıyla, bu hüküm ihlal edilmiştir.

2. Yargılamanın adilliği

23. Başvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil yargılanma

hakkının ihlal edildiği tespitini göz önünde bulundurarak, AİHM, yerel mahkemelerdeki

işlemlerin hakkaniyetine ilişkin AİHS’nin 6. maddesi uyarınca olan diğer şikayetleri

incelemenin gereksiz olduğunu değerlendirir (bkz., diğer içtihatların yanı sıra, yukarıda

anılan, Incal, § 74 ve Ükünç ve Güneş – Türkiye, no. 42775/98, § 26, 18 Aralık 2003).

II. AİHS’NİN İHLAL EDİLDİĞİNE İLİŞKİN DİĞER İDDİALAR

24. Başvuranlar, 29 Mart 2005 tarihli görüşlerinde, Yargıtay kararının gerekçeli

olmadığından şikayetçi olmuşlardır. Ayrıca, İzmir’den üç yüz kilometre uzaklıkta tutuklu

bulundurulmaları dolayısıyla savunmalarını hazırlamak amacıyla cezai yargılama süreci

sırasında temsilcilerinin onları düzenli olarak ziyaret etme imkanı olmadığından şikayetçi

olmuşlardır. AİHS’nin 6. maddesine istinat etmişlerdir.

25. AİHM; sözkonusu davada, nihai yerel mahkeme kararın, Yargıtay’ın ilk derece

mahkemesinin kararını onadığı tarih olan 11 Ekim 1999 tarihinde verildiğini gözlemler. Bu

karar, 2 Kasım 1999 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi kayıtlarına gönderilmiş, ancak, bu

şikayetler AİHM’ye 29 Mart 2005 tarihinde sunulmuştur.

26. Bu şikayetlerin geç yapıldığı ve AİHS’nin 35 §§ 1 ve 4. maddesine uygun olarak

reddedilmesi gerektiği kararını verir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

4

27. AİHS’nin 41. maddesi şöyledir:

“ Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

28. Başvuranlar, toplam olarak, 50.000 Euro manevi tazminat talep etmişlerdir.

Başvuranlar, ayrıca, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yeniden yargılanmayı ve

4793 sayılı Kanun tarafından öngörülen değişikliklerin kaldırılmasını talep etmişlerdir.

29. Hükümet, başvuranlar tarafından talep edilen miktarlara itiraz etmiştir.

30. AİHM, bu bağlamda başvuranların uğradığı herhangi bir manevi zarara karşı, 6.

maddenin ihlalinin tespitinin, başlı başına yeterli tazmin oluşturduğunu değerlendirir (bkz.,

yukarıda anılan, Incal, s. 1575, § 82 ve yukarıda anılan, Çıraklar, § 45).

31. AİHM, sözkonusu davada olduğu gibi, bireyin, AİHS’nin bağımsızlık ve

tarafsızlık şartlarını karşılamayan bir mahkeme tarafından mahkum edildiği durumda,

istendiği takdirde, yeniden yargılamanın veya davanın yeniden açılmasının prensip itibariyle

ihlali telafi etmenin uygun bir yolunu temsil ettiğini değerlendirir (bkz. Öcalan – Türkiye

[BD], no. 46221/99, § 210, in fine, AİHM 2005-…).

B. Mahkeme masrafları

32. Başvuranlar, ayrıca, yerel mahkemelerde ve AİHM’de yapılan mahkeme

masraflarına karşılık 5.000 Euro talep etmiştir. Başvuranlar, taleplerini kanıtlayan herhangi

bir makbuz veya belge sunmamışlardır.

33. Hükümet başvuranlar tarafından talep edilen miktarlara itiraz etmiştir.

34. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, başvuran, ancak mahkeme

masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı

durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu

bilgileri ve yukarıdaki kriterleri gözönünde tutan AİHM, yerel işlemlerdeki mahkeme

masrafları talebini reddeder ve AİHM’deki işlemler karşılığında 1.000 Euro tazminat

ödenmesine karar vermeyi makul değerlendirir.

C. Gecikme faizi

35. AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

5

BU SEBEPLERLE, AİHM OYBİRLİĞİ İLE

1. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmaması dolayısıyla adil

yargılamanın reddedilmesi iddiasına, baskı altında alınan ifadelere dayandığı iddia edilen

mahkumiyetlere, ek soruşturmanın reddedilmesine, avukata erişimin olmamasına ve Yargıtay

Cumhuriyet Başsavcısı’nın yazılı görüşünün bildirilmemesine ilişkin şikayetlerin

kabuledilebilir ve başvurunun geri kalanının kabuledilmez olduğuna;

2. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin şikayet

hususunda AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Başvuranların AİHS’nin 6. maddesi uyarınca yapılan diğer şikayetlerini değerlendirmenin

gereksiz olduğuna;

4. Başvuranlar tarafından uğranan herhangi bir manevi zarara karşı ihlal tespitinin başlı başına

yeterli adil tazmin oluşturduğuna;

5. a) Sorumlu Devlet’in, AİHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde, başvuranlara, mahkeme masraflarına ilişkin olarak 1.000 Euro’yu

(bin Euro), tabi olabilecek her türlü vergi ve harçtan muaf olarak, ödeme günündeki kur

üzerinden Yeni Türk Lirası’na dönüştürerek ödemesine;

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Başvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERİR.

İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 10 Ocak 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Michael O’BOYLE

Sekreter

Nicolas BRATZA

Başkan

6