COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

CANPOLAT – TÜRKİYE

(Başvuru no. 63354/00)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

15 Şubat 2007

İşbu karar AİHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup, şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, Türk vatandaşı Aziz Canpolat’ın (“başvuran”), İnsan Haklarının ve

Temel Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“AİHS”) 34. Maddesi uyarınca,

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AİHM”) 15.09.2000

tarihinde yapmış olduğu 63354/00 no’lu başvurudur.

Başvuran, Şanlıurfa Barosuna bağlı avukat M. Güzeler tarafından temsil edilmektedir.

AİHM, 31.05.2005 tarihinde başvuruyu Hükümet’e bildirmeye ve AİHS’nin 29 § 3.

Maddesi’ni uygulayarak, başvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını beraber incelemeye

karar vermiştir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

1950 doğumlu başvuran, başvurunun yapıldığı sırada Şanlıurfa’daki Hilvan Cezaevi’nde

tutuklu bulunmaktaydı.

Başvuran, başvuranın oğlu ve çalışanlarından biri, 11.10.1997 tarihinde uyuşturucu madde

bulundurduğu ihbarının yapılması üzerine İ.Ş.’nin evinde Siverek Emniyet Müdürlüğünce

yakalanmışlardır. Başvuranın evi ve çiftliği aranmış, bir miktar hint keneviri ele geçirilmiştir.

Sanıklar 12.10.1997 tarihinde Siverek Sulh Hukuk Mahkemesi’nin huzuruna çıkarılıp,

tutuklanmışlardır.

Siverek Sulh Hukuk Mahkemesi davanın örgütlü uyuşturucu ticaretiyle ilgisi olduğu

gerekçesiyle 14.10.1997 tarihinde dava dosyasını Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcılığı’na göndermiştir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 24.10.1997 tarihinde

başvuran ve diğer iki şüpheli hakkında bir iddianame hazırlamış, bu kişileri Türk Ceza

Kanunu’nun 403 § 5. Maddesi uyarınca ticaret amaçlı esrar bulundurmakla, İ.Ş.’yi ise esrar

kullanmakla suçlamıştır.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 26.05.1998 tarihinde başvuran ve İ.Ş.’yi suçlu

bulmuş, başvuranı üç yıl dört ay hapis cezasına çarptırmıştır.

Yargıtay 05.10.1998 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını bozmuştur.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 24.11.1998 tarihinde başvuran ve diğer sanıkları

bir kez daha suçlu bulup, altı yıl üç ay hapis cezasına çarptırmıştır.

Yargıtay 15.04.1999 tarihinde, ilk derece mahkemesinin kararını, başvuran ve sanıkların

duruşma tarihinden haberdar edilmeyerek savunma hakları gözetilmediği için bir kez daha

bozmuştur.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 15.06.1999 tarihinde başvuran ve diğer sanıkları

suçlu bulup, altı yıl üç ay hapis cezasına çarptırmıştır. Öte yandan hapiste bulundukları süreyi

göz önünde bulundurarak serbest bırakılmalarına karar vermiştir.

Yargıtay 20.04.2000 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

HUKUKA İLİŞKİN

1. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, AİHS’nin 6 § 1. Maddesi uyarınca kendisini yargılayıp, suçlu bulan Diyarbakır

Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde askeri hakim bulunması nedeniyle adil yargılanma

hakkından yoksun bırakıldığından şikayetçi olmuştur. Ayrıca yargılanma sürecinin

uzunluğunun, AİHS’nin 6 § 1. Maddesi’nde şart koşulan “makul süre” kuralıyla uyuşmadığı

konusunda şikayetçi olmuştur. 6 § 1. Madde’nin ilgili kısımları aşağıdaki gibidir:

“Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, gerek cezai alanda kendisine yöneltilen

suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından

davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir...”

A. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

1. Kabuledilebilirliğine ilişkin

Hükümet, başvuranın Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve

tarafsızlığına ilişkin şikayetinin, iç hukuk yollarını tüketmediği gerekçesiyle reddedilmesi

gerektiğini savunmuştur. Hükümet, başvuranın bu şikayeti ulusal mahkemelere götürmediğini

belirtmiştir. Başvuranların AİHM’ye yaptıkları başvuruları Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

kararından itibaren altı ay içinde yapmaları gerektiğini savunmuştur.

AİHM, Hükümet’in benzer ön itirazlarını daha önce inceleyip reddettiklerini anımsar

(örneğin bkz. Vural – Türkiye, 56007/00; Çolak – Türkiye (no.1), 52898/99, Özel – Türkiye,

42739/98 ve Özdemir – Türkiye, 59659/00). AİHM, bu davada diğer davalarda vardığı

kararlardan sapmasını gerektirecek özel koşullar tespit etmemiştir. Dolayısıyla AİHM

Hükümet’in ön itirazlarını reddeder.

AİHM bu şikayetin AİHS’nin 35 § 3. Maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeder. Ayrıca başka bakımlardan da kabuledilmez değildir. Bu nedenlerle

kabuledilebilir olarak beyan edilmelidir.

2. Esaslara ilişkin

Hükümet başvuranın Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ile ilgili

kapılacağı geçerli kuşkular için temel bulunmadığını belirtmiştir. Hükümet ayrıca askeri

hakimlerin bundan böyle bu tür mahkemelerde görev alamayacağına ilişkin 18.06.1999 tarihli

anayasa değişikliğine işaret etmiştir. Son olarak Devlet Güvenlik Mahkemelerinin 2004

yılında kapatıldığını ifade etmiştir.

AİHM, geçmişte benzer davaları incelediğini ve AİHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal

edildiğinin tespit edildiğini kaydeder.

AİHM, bu davada farklı bir sonuca ulaşmak için neden görememektedir. Devlet Güvenlik

Mahkemesinde yargılanan bir sivil olarak başvuranın, ordu mensubu ve aynı zamanda

Muvazzaf Askeri Yargıç olan bir kimsenin mevcut bulunduğu bir heyet tarafından

yargılanması konusunda endişeli olması anlaşılabilir. Bu nedenle başvuran, örgütlü

uyuşturucu ticareti yapmaktan Devlet Güvenlik Mahkemesi önüne çıkmasına karşın,

mahkemenin davanın niteliğiyle hiçbir ilgisi bulunmayan etmenlerden gereksiz yere

etkilenmesinden endişelenmek için haklı nedenleri bulunabilir. Başka bir deyişle, başvuranın

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olmasından endişe

etmesinin haklı olduğu söylenebilir.

B. Yargılama sürecinin uzunluğu

Hükümet, bu davada yargılamanın uzunluğunun, davanın karmaşıklığı ve başvuranın

işlemekle suçlandığı suçun niteliği açısından makul olarak değerlendirilmesi gerektiğini

belirtmiştir.

AİHM, yargılama sürecinin 11.10.1997 tarihinde başvuranın gözaltına alınmasıyla

başladığını ve 20.04.2000 tarihinde Yargıtay’ın Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını

onamasıyla sona erdiğini kaydeder. Buna göre yargılama süreci yaklaşık olarak iki yıl altı ay

sürmüştür.

AİHM, yargılama sürecinin uzunluğunun makul olmamasının, davanın koşulları ışığında

ve AİHM’nin içtihadının belirlediği, davanın karmaşıklığı, başvuranın ve ilgili makamların

tavırları ile başvuranın kaybedecekleri gibi ölçütlere bağlı olarak değerlendirilmesi gerektiğini

yineler (diğerlerinin yanı sıra bkz. Kiper – Türkiye, 44785/98).

Yargılama sürecinin genel müddetine bakıp, davanın karmaşıklığı ve iki yargı aşamasında

incelendiği gerçeği göz önüne alındığında, AİHM bu davadaki yargılama sürecinin

uzunluğunun haddinden fazla olmadığı kanısındadır. Öte yandan başvuran, adli makamlara

addedilebilecek önemli bir durgunluk süreci gösterememiştir.

Başvurunun bu kısmının AİHS’nin 35 § 3. ve 4. Maddesi çerçevesinde açıkça dayanaktan

yoksun olması nedeniyle reddedilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. Maddesi’nin ilgili kısmı şöyledir:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuran maddi ve manevi tazminat olarak toplam 20.000 Euro talep etmiştir.

Hükümet başvuranın talebine itiraz etmiştir.

Maddi tazminat konusuyla ilgili olarak, AİHM ilk olarak, AİHS ihlali gerçekleşmeseydi,

Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki yargılamanın sonucu konusunda tahmin yürütemeyeceği

kanısındadır (bkz. Tezcan Uzunhasanoğlu – Türkiye, 35070/97). Ayrıca başvuranın maddi

tazminat talebiyle ilgili belgelenmiş hiçbir delil sunulmamıştır. Dolayısıyla AİHM bu başlık

altında tazminat ödenmemesine karar verir.

Manevi tazminatla ilgili olarak, AİHM, ihlalin tespit edilmesinin başvuranın maruz

kaldığı manevi zarar için yeterli tazmin teşkil edeceğine karar vermiştir.

Bununla beraber, AİHM, bu davada olduğu gibi, bir kimse AİHS’nin bağımsızlık ve

tarafsızlık koşullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum edilirse, davanın

yeniden görülmesi ya da istenirse yeniden dava açılmasının, ihlali telafi etmek için uygun bir

yol olduğu kanısındadır (örneğin bkz. Öcalan – Türkiye, 46221/99).

B. Mahkeme masrafları

Başvuran AİHM önünde oluşan mahkeme masrafları için 5.000 Euro talep etmiştir.

Hükümet taleplerin aşırı ve belgelenmemiş olduğunu öne sürmüştür.

AİHM’nin içtihadına göre, mahkeme masrafları, ancak gerçekliği ve gerekliliği

kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde başvurana geri ödenir (bkz. Sawicka –

Polonya, 37645/97). Bu davada, AİHM, sahip olduğu bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler

ışığında, AİHM’de açılan davalar için 1.000 Euro tazminat ödenmesinin makul olduğu

sonucuna varmıştır.

C. Gecikme Faizi

AİHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiştir.

BU NEDENLERLE AİHM OYBİRLİĞİYLE

1. Başvuranı yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve

tarafsızlığı ile ilgili şikayetin kabuledilebilir, başvurunun geri kalanının kabuledilmez

olduğuna;

2. Başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanmaması nedeniyle

AİHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. İhlalin tespit edilmesinin başvuranın maruz kaldığı manevi zarar için başlı başına yeterli

adil tazmin teşkil ettiğine;

4. (a) Sorumlu Devlet’in, mahkeme masraflarına karşılık olarak 1.000 Euro’yu (bin euro), bu

meblağa uygulanabilecek tüm vergilerle beraber, AİHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai

kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden

Yeni Türk Lirası’na çevirerek, başvurana ödemesine;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre

için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.

5. Başvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiştir.

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 15 Şubat 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Santiago QUESADA

Zabıt Katibi

Boštjan M. ZUPANČIČ

Başkan