CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÇETİN VE ŞAKAR - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:57103/00)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

20 Eylül 2007

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir.

Şekli düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

1

T.C. vatandaşı Vedat Çetin ve Mahmut Şakar’ın (başvuranlar) Türkiye Cumhuriyeti Devleti

aleyhine 24 Ocak 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) Temel İnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi

uyarınca yapmış oldukları (57103/00) numaralı başvuru sonucu bu dava görülmektedir.

Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Diyarbakır barosu

avukatlarından M. Beştaş tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuranlar sırasıyla 1961 ve 1966 doğumlu olup Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

M. Şakar olayların meydana geldiği dönemde İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) Diyarbakır

şubesi başkanıydı ve V. Çetin sözkonusu derneğin yönetim kurulu üyesiydi.

29 Ağustos 1996 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü, Diyarbakır Cumhuriyet

Savcılığı’na İHD tarafından Mayıs-Haziran 1996 tarihinde yayımlanan ve içeriğinde güvenlik

güçlerine eleştiriler getiren 3 numaralı bülten hakkında hazırlamış olduğu raporu sunmuştur.

Sözkonusu bültenin sahibi M. Şakar’ın ve yazı işleri sorumlusu V.Çetin’in isimleri bu raporda

yer almıştır.

Güneydoğu bölgesindeki insan hakları ihlallerini yeren ve Kürt sorununa barışçıl

yollardan çözüm bulunması gerektiğini savunan makale M. Şakar tarafından yazılmıştır.

Makalede son üç ayda Diyarbakır’da meydana gelen ve ölümle sonuçlanan olayların bir

bilançosu çıkarılmış, özellikle güvenlik güçlerinin PKK’ya yönelik düzenlediği operasyonda

oluşan zararlar vurgulanmıştır.

Cumhuriyet Savcılığı, 6 Eylül 1996 tarihinde siyasi amaçlı bir suçun sözkonusu

olduğu gerekçesiyle Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) lehine yetkisizlik kararı vermiştir.

18 Ekim 1996 tarihinde başvuranlar DGM Savcısı tarafından bülten içeriği hakkında

dinlenmiştir.

DGM Cumhuriyet Savcısı 2 Nisan 1997 tarihli iddianame ile 3713 sayılı Terörle

Mücadele Kanunu’nun 8 / 1. ve 2., 7 / 2.,3. ve 5. maddeleri uyarınca devletin bölünmez

bütünlüğüne karşı basın yoluyla propaganda yapma suçu ile başvuranların mahkumiyetini

talep etmiştir.

İstanbul’da ikamet eden M. Şakar, 24 Kasım 1997’de yapılan duruşmaya gelmemiştir.

M. Şakar’ın İstanbul DGM önünde istinabe yoluyla ifadesinin alınması beklenirken 21

Nisan-16 Temmuz 1999 tarihleri arasında birçok duruşma ertelenmiştir. Sonuncu duruşmada

adıgeçen için tevkif müzekkeresi çıkarılmıştır.

2

M. Şakar DGM önüne çıkarıldığı 4 Ağustos 1999 tarihinde Cumhuriyet Savcısı

önünde vermiş olduğu ifadeleri yinelemiştir. Başvuran aynı gün serbest bırakılmıştır.

Cumhuriyet Savcısı 9 Eylül 1999 tarihli duruşma sırasında 4454 sayılı Kanun’un 1.

maddesine istinaden kesin hükme bağlamanın ertelenmesini istemiştir.

Aynı gün alınan bir kararla DGM, başvuranlar hakkındaki hükmün ertelenmesine

karar vermiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 10. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar DGM tarafından alınan 9 Eylül 1999 tarihli karardan şikayetçi

olmaktadır. Başvuranlar üç yıl boyunca mahkum olma korkusuyla karşı karşıya kaldıklarının

altını çizmekte ve AİHS’nin 9, 10. ve 13. maddelerine atıfta bulunmaktadırlar. AİHM,

başvuranlar tarafından öne sürüldüğü şekliyle şikayetin yalnızca AİHS’nin 10. maddesi

çerçevesinde inceleneceğini kaydetmektedir.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet, DGM’nin kararına karşılık başvuranların temyiz başvurusunda

bulunmamaları doğrultusunda iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır.

Başvuranlar Hükümetin savına karşı çıkmaktadırlar.

AİHM, Yargıtay’ın 4454 sayılı Kanun hükümlerine göre davanın yeniden incelenmesi

talebine uygun olarak, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin ceza davasının ertelenmesine karar

verdiğini hatırlatmaktadır. Başvuranlar bu kararın yanlış uygulandığını hiçbir surette iddia

etmemektedirler. Olası bir temyiz başvurusunun ilk derece mahkemesinin kararını teyit

edeceğini ve dile getirilen durumu düzeltmeye olanak vermeyeceğini belirtmek gerekir. Bu

nedenle yapılan itiraz kabul edilmemektedir (Bkz. Oral Çalışlar-Türkiye kararı, no: 60261/00,

10 Mayıs 2005).

B. Esas hakkında

Hükümet başvuranların öne sürülen ceza sürecinde mahkum edilmemeleri ölçüsünde

ifade özgürlüklerine yönelik bir müdahalede bulunulmadığını savunmaktadır.

Başvıranlar üç yıl boyunca mahkum edilme korkusuya karşı karşıya kaldıklarını, bu

durumun ifade özgürlüklerine bir müdahaleyi oluşturduğunu ileri sürerek bu sava itiraz

etmektedir.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre, başvurana yönelik alınan bir kararın veya

uygulamanın, başvuranın “mağdur” statüsünü ortadan kaldırması, ancak, ulusal makamların

Sözleşme’nin ihlal edildiğini açıkça veya esastan kabul etmeleri ve bunu tazmin yoluna

gitmeleri ile mümkündür. (Bkz. Öztürk-Türkiye kararı no: 22479/93, /73, AİHM 1999-VI).

Zira, davanın kesin hükme bağlanmasının ertelenmesi, ifade özgürlüğünü kullanmasını

engellenmesi nedeniyle başvurana doğrudan zarar veren, ceza davasının ne kendisini ne

3

sonuçlarını ortadan kaldırmaktadır. Bu koşullar doğrultusunda AİHM, başvuranların ifade

özgürlüğünün ihlal edildiğine itibar etmektedir.

Hükümet yapılan müdahalenin yasayla öngörüldüğünü ve «kamu düzeninin

korunması» gibi meşru bir amacı izlediğini belirtmektedir.

Başvuranlar müdahalenin 10/2. madde uyarınca kamu düzenini korumak adına yasayla

öngörüldüğüne ve meşru bir amacı içerdiğine karşı çıkmamaktadırlar (Bkz. Yağmurdereli-

Türkiye kararı, no: 29590/96, /40, 4 Haziran 2002). AİHM bu değerlendirmeyi göz önünde

bulundurmaktadır, bununla birlikte taraflar arasındaki anlaşmazlık yapılan müdahalenin

«demokratik bir toplum için gereklilik» oluşturup oluşturmadığı hususunda ortaya

çıkmaktadır.

Hükümet yazılı görüşlerinde sözkonusu bültende bilhassa PKK terörist örgütü

üyelerinden «gerilla» olarak söz edildiğinin ve «kurgusal» bilgilerin yayımlandığının altını

çizmektedir. Hükümete göre gerçeği yansıtmayan bu bilgilerle halk arasında huzursuzluk

yaratmaya ve bölgedeki kamu düzenini bozmaya yönelik PKK’nın bir propagandası

yapılmaktadır. Hükümet bir kısıtlama gerektiğinde ulusal yetkililerin daha geniş bir takdir

yetkisinden yararlanmak durumunda olduklarını ifade etmektedir.

Başvuranlar mevcut durumda sözkonusu yayınla kamu düzeninin bozulmasını ve halk

arasında husumet yaratılmasını değil, tam tersine bölgedeki mevcut Kürt sorununa dikkat

çekerek çözüm bulunmasını amaçladıklarını öne sürmekte, getirilen kısıtlamanın hiçbir sosyal

ihtiyacı karşılamadığını dile getirmektedirler.

AİHM, buna benzer şikayetlerin daha önce de dile getirildiği ve bunların AİHS’nin 10.

maddesinin ihlali ile sonuçlandığı tespitinde bulunmaktadır (Bkz. özellikle Kızılyaprak-

Türkiye kararı, no: 27528/95, / 43, 2 Ekim 2003, ve Ali Erol-Türkiye kararı, no: 47796/99, /

36, 27 Ekim 2005).

AİHM, yerleşik içtihadı ışığında mevcut başvuruyu incelemiş ve Hükümetin

Mahkemenin bu davada farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespiti ve

delili sunmadığına itibar etmiştir. AİHM suç unsurunu teşkil eden bültende yayımlandığı

bağlamda kullanılan terimleri dikkatli bir biçimde ele alacaktır. Bu noktada özellikle terörle

mücadelede karşılaşılan güçlükleri dikkate almaktadır. (Bkz. sözü edilen İbrahim Aksoy

kararı, no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, /60, 10 Ekim 2000 ve Incal-Türkiye kararı, 9

Haziran 1998, 1998-I, s. 1568, / 58).

AİHM sözkonusu makalenin ekleriyle birlikte «siyasi bir ifade» olduğunu, konu

itibariyle hassas, genel bir menfaati ele aldığını not etmektedir.

AİHM, uzunca bir süredir, genel kamu menfaaatini içeren hususlar da dahil olmak

üzere, «siyasi ifadenin» 10. maddenin gerekleri doğrultusunda üst düzeyde korunması

gerektiğinin altını çizmektedir (Bkz. örneğin, Thorgeir Thorgeirson-İzlanda kararı, 25 Haziran

1992, A serisi, no: 239, ve Hertel-İsviçre kararı, 25 Ağustos 1998, 1998-VI, /47). Ayrıca,

Hükümetin güçlü konumu, kendisine ve kurumlarına yöneltilen haksız eleştiri ve suçlamalar

söz konusu olduğunda, hele ki bunlara karşılık verecek başka araçlar var ise, cezai yaptırım

yolunu sıklıkla kullanmamasını gerektirir. (Bkz. özellikle sözü edilen Incal kararı / 54 ve sözü

edilen Yağmurdereli kararı, / 43).

4

AİHM, sözkonusu yayının, başvuranların mensubu bulunduğu İnsan Hakları

Derneği’nin düzenli bir yayını olduğunu gözlemlemekte ve insan hakları ihlalleri konusunda

toplumu bilgilendirme ve bilinçlendirmeyi amaç edinen bir derneğin demokratik bir toplumun

gelişimine katkı sağlayabileceğine itibar etmektedir (Bkz. diğerleri arasında mutatis mutandis

sözü edilen Thorgeir Thorgeirson-İzlanda kararı, /63 ve Vides Aizsardzibas Klubs-Letonya

kararı, no: 57829/00, / 42, 27 Mayıs 2004).

AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde görülen davada, başvuranların şiddete teşvik

etmekle değil, devletin bölünmez bütünlüğüne karşı propaganda yapmakla suçlandıklarını

hatırlatmaktadır. AİHM, davanın koşullarında, bu suçlamayı uygun bulmadığı gibi,

başvuranların ifade özgürlüğüne karşı yapılan müdahaleyi haklı çıkarmaya yetmediğini

düşünmektedir. (Bkz. mutadis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4) kararı, no: 24762/94, / 58, 8

Temmuz 1999, sözü edilen Kızılyaprak kararı, / 33).

Yukarıda dile getirilenler ışığında, AİHM, ulusal makamların, kamuoyunun farklı

yöntem ve kaynaklardan yararlanarak Türkiye’nin Güneydoğu bölgesindeki durum hakkında

bilgi edinmesi hakkını yeterince dikkate almadıkları görüşündedir (Bkz. mutadis mutandis,

Sürek (no:4) / 58, ve sözü edilen Kızılyaprak kararı, / 33).

AİHM, yapılan müdahalenin orantılılığı sözkonusu olduğunda verilen cezanın

niteliğinin ve ağırlığının da dikkate alınacak hususlar olduğunu hatırlatmaktadır. Bu

bağlamda, adli makamlar 4454 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak verilen cezayı

erteleseler de bu erteleme İnsan hakları derneği üyeleri olarak başvuranların faaliyetlerini

kısmen sansürleyecek ve kamuya açık eleştiri yapma yeteneklerini büyük ölçüde sınırlayacak

bir etkiye sahiptir (Bkz. sözü edilen Hertel kararı, / 50, Erdoğdu-Türkiye kararı no: 25723/94,

/ 72 ve Veysel Turhan-Türkiye kararı, no: 53648/00, / 25, 20 Eylül 2005).

Bu unsurlar AİHM’nin AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varması için

yeterli bulunmaktadır.

II. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran [Tekin] Çetin yazı işleri sorumlusu olduğu halde sözkonusu yargı sürecine

dahil olduğundan yakınmakta, AİHS’nin 6. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Kabuledilebilirlik hakkında

AİHM, daha önce benzer davalarda benimsediği gerekçeye dayalı olarak başvuranın

başvurusunun dayanaktan yoksun olduğuna karar vermektedir (Bkz. örneğin, Koç ve Tambaş-

Türkiye kararı, no: 46947/99, 24 Şubat 2005).

III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuranların her biri maruz kaldıkları manevi zarar için 20.000 YTL talep

etmektedir.

Hükümet bu talebin dayanaktan yoksun olduğu görüşündedir.

5

AİHM, AİHS’nin 41. maddesi uyarınca başvuranların her birine manevi tazminat

olarak 1.000 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuranlar AİHM önünde yapmış oldukları giderler için 9.800 YTL talep etmektedir.

Hükümet bu talebin temelden yoksun olduğunu belirtmektedir.

AİHM, mahkemeye sunulan deliller ve bu yöndeki yerleşik içtihat ışığında yargı gideri

olarak başvuranlara birlikte 1.500 Euro ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS’nin 10. maddesine ilişkin yapılan başvurunun kabuledilebilir, bunun

dışındakilerin kabuledilemez olduğuna;

2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AİHS’nin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü

vergiden muaf tutulmak üzere Savunmacı Hükümet tarafından manevi tazminat olarak

başvuranların her birine 1.000 (bin) Euro ve yargı gideri olarak başvuranlara birlikte

1.500 (bin beş yüz) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve

3. maddesine uygun olarak 20 Eylül 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

6