COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

DOĞAN VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE

(Başvuru numaraları: 8803-8811/02, 8813/02 ve 8815-8819/02)

KARAR

(ÖZET ÇEVİRİ)

(Adil Tazmin)

STRAZBURG

13 Temmuz 2006

Bu karar AİHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen şartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde şekle ilişkin değişiklik yapılabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Dava, Abdullah Doğan, Cemal Doğan, Ali Rıza Doğan, Ahmet Doğan, Ali Murat

Doğan, Hasan Yıldız, Hıdır Balık, İhsan Balık, Kazım Balık, Mehmet Doğan, Müslüm

Yılmaz, Hüseyin Doğan, Geyik Doğan (8 Aralık 2004 tarihinde vefat eden Yusuf Doğan’ın

eşi), Hüseyin Doğan ve Ali Rıza Doğan (“başvuranlar”) isimli on beş Türk vatandaşının, 3

Aralık 2001 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleşmesi’nin

(“Sözleşme”) 34. maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AİHM’ye yaptığı on

beş başvurudan (no. 8803/02, 8804/02, 8805/02, 8806/02, 8807/02, 8808/02, 8809/02,

8810/02, 8811/02, 8813/02/, 8815/02, 8816/02, 8817/02, 8818/02 ve 8819/02)

kaynaklanmaktadır.

Davada ana kararın verilmesinin ardından, sorumlu Devlet yetkilileri, köylerindeki

mallarına erişimleri engellenmiş olan kişilerin AİHS kapsamındaki mağduriyetlerini tazmin

etmek amacıyla 27 Temmuz 2004 tarihli Tazmin Yasası dahil olmak üzere birkaç tedbir

almıştır. AİHM, tazmin yasasının uygulanmasını bir “örnek dava”da incelemiş (bkz. İçyer –

Türkiye, no. 18888/02, 12 Ocak 2006) ve Hükümet’in sisteme ilişkin sözkonusu olan durumu

gözden geçirme ve etkili bir hukuk yolu sunma görevini yerine getirmiş olarak

görülebileceğine karar vermiştir (ibid., § 86). Buna göre, başvuranların AİHS’nin 35 § 1.

maddesi kapsamında, 27 Temmuz 2004 tarihli Yasa bağlamında ilgili tazmin komisyonlarına

başvurmaları ve mallarına erişememelerinin bir sonucu olarak maruz kaldıkları zararın

tazminini talep etmeleri gerektiğini tespit etmiştir. Dolayısıyla, AİHM, AİHS’nin 35 §§ 1. ve

4. maddesi kapsamında yaklaşık 1500 benzer başvuruyu iç hukuk yollarının tüketilmemesi

nedeniyle reddetmiştir.

HUKUK

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,

gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A.Maddi Tazminat

1.Başvuranların görüşleri

Başvuranlar, bu davada belirlenecek olan maddi tazminatın mevcut yaşam standartları

ile köylerinden çıkarılmadan önce 1994’te sahip oldukları yaşam standartları arasındaki yıllık

ekonomik fark temel alınarak yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Bu bağlamda, sözkonusu

tarihte Boydaş Köyü’nde ikamet eden ortalama bir ailenin, yedi-sekiz dönüm arsa, bir ev, bir

ağıl ve yüz adet küçükbaş hayvanının olduğunu not etmişlerdir. Hayvancılıktan elde edilen

ortalama gelir, on milyar TL’nı (yaklaşık olarak 6.087 Euro) bulmakta idi. Dolayısıyla, bu

meblağın, her bir başvuranın maruz kaldığı ortalama yıllık kazanç kaybı olarak düşünülmesi

gereklidir. Ayrıca, büyük kentlerde alternatif barınma için ödedikleri aylık kiranın, maruz

kaldıkları zararla bağlantısı olduğunu ileri sürmüşlerdir.

Her bir başvuranın maruz kaldığı maddi zararla ilgili olarak, başvuranlar izleyen

iddiaları sunmuştur:

1

(a)Abdullah Doğan (başvuru no: 8803/02)

Evli ve beş çocuklu olan Abdullah Doğan, maddi tazminat başlığı altında, Boydaş’tan

1994 yılında çıkarılmasından bu yana gelir kaybının 80 milyar TL’nı (yaklaşık 48.750 Euro)

bulduğunu ileri sürmüştür. Boydaş’ta bir ev, bir ahır ve bir ağılının bulunduğunu belirtmiştir.

Boydaş’ın 9.000 m2 tapulu arsası bulunmaktaydı ve kendisi babasından kalan bir toprağı

işlemekteydi. Sözkonusu tarihte, altmış keçisi, kırk keçi yavrusu ve bir ineği vardı.

(b)Cemal Doğan (başvuru no: 8804/02)

Evli ve dört çocuklu olan Cemal Doğan, 81.6 milyar TL talep etmiştir. Babasından

kalmış olan bir toprağı işlemekte idi ve ayrıca bir evi, bir ahırı ve bir ağılı bulunmaktaydı.

Sekiz adet küçükbaş hayvanı vardı. Başvuran, her ay kira için 100 milyon TL harcadığını

eklemiştir. Dolayısıyla, 1999’ten bu yana alternatif barınma harcamaları toplam 9.6 milyarı

(yaklaşık 5.830 Euro) bulmuştur.

(c)Ali Rıza Doğan (başvuru no: 8805/02)

Başvuran, evlidir ve sekiz çocukludur. Maruz kaldığı maddi tazminat için 88 milyar

TL (53.450 Euro) talep etmiştir. Köyünde bir evi, bir ahırı ve bir ağılı bulunmaktaydı. Ayrıca,

seksen adet küçükbaş hayvanı, üç adet sığırı, seksen kavak, on beş ceviz ve elma ağacı vardı.

Yıllık gelir kaybı 11 milyar TL’nı (6.680 Euro) bulmuştur.

(d)Ahmet Doğan (başvuru no: 8806/02)

Evli ve on iki çocuklu olan başvuran, maddi zararının toplam 113.6 milyar TL (69.000

Euro) olduğunu iddia etmiştir. Boydaş Köyü’nde bir evi, bir ağılı, bir ahırı ve 21 dekar tapulu

arsasının olduğunu not etmiştir. Mallarına erişimi engellenmemiş olsaydı, her yıl 13 milyar

kazanacağını ve kira için 9.60 milyar (aylık 100 milyon) harcamamış olacağını iddia etmiştir.

(e)Ali Murat Doğan (başvuru no: 8807/02)

Evli ve iki çocuklu olan başvuran, babası Yusuf Doğan’dan kalan bir araziyi

işletmekteydi. Geçimini, hayvancılık ve ormancılıkla sağlamaktaydı. Yıllık kazanç kaybının 5

milyar TL olduğunu iddia etmiştir. Kazançtan yoksun bırakılmasından kaynaklanan kaybı,

toplam 40 milyar TL’dır (24.200 Euro). Ayrıca, alternatif barınma harcamasına ilişkin olarak

maddi kayba maruz kaldığını belirtmiştir. Bu bağlamda, aylık 100 milyon TL kira ödediğini

ve bunun toplam 9.6 milyar (5.800 Euro) olduğunu not etmiştir. Toplam kaybı, 49.6 TL’nı

(30.000 Euro) bulmuştur.

(f)Hasan Yıldız (başvuru no: 8808/02)

Başvuran, evli ve üç çocukludur. Maddi zararının 209.52 milyar TL (126.900 Euro)

olduğunu ileri sürmüştür. Yıllık gelir kaybının 25 milyar TL, aylık kira harcamasının ise 100

milyar TL olduğunu belirtmiştir. Babası ile birlikte, tapularının babasının üzerine olduğu 10

dönüm araziyi işlemekteydi. Sözkonusu tarihte, iki yüz küçükbaş hayvan ve altı adet sığırı

bulunmaktaydı. Ayrıca, seksen kavak ağacı vardı.

(g)Hıdır Balık (başvuru no: 8809/02)

2

Başvuran evli ve iki çocukludur. 79.52 milyar TL (48.200 Euro) maddi zarara

uğradığını belirtmiştir. Babasıyla birlikte, 180 dönüm arazi işlemekte idi ve bir ev, bir ahır ve

bir ambarı bulunmaktaydı. Altmış adet küçükbaş hayvanı ve iki adet sığırı vardı. Ayrıca, elli

kavak ağacı bulunmaktaydı. Yıllık gelir kaybının 8.5 milyar TL, aylık kira harcamasının ise

120 milyon olduğunu not etmiştir.

(h)İhsan Balık (başvuru no: 8810/02)

Başvuran, evli ve iki çocukludur. 51.52 milyar TL (31.000 Euro) maddi zarara

uğradığını ifade etmiştir. Dedesine ait 180 dekarlık araziyi işlemekteydi. Yıllık gelir kaybının

5 milyar TL, aylık kira harcamasının ise 120 milyon olduğunu not etmiştir.

(i)Kazım Balık (başvuru no: 8811/02)

Başvuran, evli ve dokuz çocukludur. 171.52 milyar TL (103.765 Euro) maddi zarara

uğradığını ifade etmiştir. Babasıyla birlikte 180 dönüm araziyi işlemekteydi ve bir evi, bir

ahırı ve bir ağılı bulunmaktaydı. Yüz elli adet küçükbaş hayvanı, beş sığırı, otuz arı kovanı ve

üç yüz kavak ağacı vardı. Yıllık gelir kaybının 20 milyar TL, aylık kira harcamasının ise 120

milyon olduğunu not etmiştir.

(j)Mehmet Doğan (başvuru no: 8813/02)

Başvuran evlidir ve iki çocukludur. 53,6 milyar TL (48.200 Euro) maddi zararının

olduğunu ifade etmiştir. Amcasının adına kayıtlı 15 dönüm araziyi işlemekteydi. Köyde, bir

evi, bir ahırı ve bir ambarı vardı. Otuz adet küçükbaş hayvanı ve iki adet sığırı

bulunmaktaydı. Yıllık gelir kaybının 5.5 milyar TL, aylık kira harcamasının ise 100 milyon

olduğunu not etmiştir.

(k)Müslüm Yılmaz (başvuru no: 8815/02)

Başvuran evlidir ve yedi çocukludur. 240 milyar TL (144.675 Euro) maddi zararının

olduğunu ifade etmiştir. Boydaş Köyü’nde, bir ev, bir ahır, bir ağıl ve 50 dönüm ekilebilir

arazisinin olduğunu belirtmiştir.Geçimini, iki yüz adet küçükbaş hayvan, yirmi adet sığır, yüz

kavak ağacı, yirmi ceviz ağacı ve yirmi adet çeşitli meyve ağacından sağlamakta idi. Yıllık

gelir kaybının 5.5 milyar TL olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, kira için 100 milyon TL

harcamıştır.

(l)Hüseyin Doğan (başvuru no: 8816/02)

Başvuran evli ve bir çocukludur. Maddi zarar için 53.6 milyar TL (32.250 Euro) talep

etmiştir. Bir evi, bir ahırı ve bir ağılı olduğunu belirtmiştir. Babası ile birlikte, babasının

sahibi olduğu araziyi işlemekte idi. Yirmi adet küçükbaş hayvanı, üç adet sığırı ve on beş adet

çeşitli ağacı bulunmaktaydı. Yıllık gelir kaybının 5 milyar TL olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca,

kira için 100 milyon TL harcamıştır.

(m)Geyik Doğan’ın yerini aldığı, Yusuf Doğan (başvuru no: 8817/02)

Başvuran, evli ve yedi çocukludur. 8 Aralık 2004 tarihinde vefat etmiştir ve karısı

başvuruyu takip etmeye karar vermiştir. Vefatından önce, Yusuf Doğan, maddi zarar için

3

126.4 milyar TL (76.300 Euro) talep etmiştir. Bir evi, bir ahırı, bir ağılı ve 10 dönüm arazisi

olduğunu belirtmiştir. Geçimini, seksen adet küçükbaş hayvan, on adet sığır, yüz adet kavak

ağacı, yüz kırk beş ceviz ağacı ve on beş arı kovanından sağlamaktaydı. Yıllık gelir kaybının

14 milyar TL olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca, kira için 150 milyon TL harcamıştır.

(n)Hüseyin Doğan (başvuru no: 8818/02)

Başvuran, babası ve büyükbabasının sahibi olduğu araziyi işlemekteydi. Babasının

evinde yaşamaktaydı. Seksen adet küçükbaş hayvanı ve dört adet sığırı bulunmaktaydı.

Toplam kaybının 89.6 milyar TL (54.000 Euro) olduğunu belirtmiştir. Yıllık gelir kaybının 10

milyar TL olduğunu ve aylık 100 milyon TL kira ödediğini ifade etmiştir.

(o)Ali Rıza Doğan (başvuru no: 8819/02)

Başvuran, evlidir ve bir çocukludur. Maddi zarar için 50.8 milyar TL (30.000 Euro)

talep etmiştir. Toplam kaybının 89.6 milyar TL (54.000 Euro) olduğunu ifade etmiştir. Yıllık

gelir kaybının 5 milyar TL olduğunu ve aylık 80 milyon TL kira ödediğini belirtmiştir.

2.Hükümet’in görüşleri

Hükümet, başvuranların taleplerine itiraz etmiş ve temel olarak bu davadaki “ana

karar”ın ardından oluşturdukları mekanizmanın, başvuranların maruz kaldıkları iddia edilen

zarar için yeterli tazmin sağladığını öne sürmüştür. 27 Temmuz 2004 tarihli Tazmin Yasası

kapsamında, Boydaş Köyü’ndeki mallarına erişememelerinin bir sonucu olarak maruz

kaldıkları zarar için tazmin talep etmeye yönelik olarak tazmin komisyonlarına başvuruda

bulunma yolunun başvuranlara açık olduğunu belirtmiştir. Bu bağlamda, Hükümet, 17 Mart

2005 tarihli yazı ile başvuranların temsilcilerinin, Tunceli Kaymakamı’nın, zararlarının

tazmini için ilgili tazmin komisyonuna başvurmalarına yönelik, 23 Şubat 2005 tarihli davetini

reddettiğini not etmiştir.

Hükümet ayrıca, “Doğu ve Güneydoğu Anadolu Köye Dönüş ve Rehabilitasyon”

projesinin, GAP, Köy İşleri Genel Müdürlüğü ve yerel idareler tarafından geliştirildiğini not

etmiştir. Bu proje, bölgedeki köylerin alt yapısını yeniden inşa etme ve imar ederek

sakinlerinin yeniden yerleştirilmesini kolaylaştırmayı hedeflemiştir. Bu proje bağlamında,

Hükümet, 5.050.733.000.000 TL (2.882.500 Euro) harcamış ve toplam 25,015,498,520,000

TL (14,280,000 Euro) yardımda bulunmuştur. 2000 ve 2004 yılları arasında, 128,270’den

fazla kişi köylerine geri dönmüştür. 2004 yılında, Tunceli Valisi, Boydaş’ın eski sakinlerini

geri dönmeye ve sözkonusu projeden faydalanmaya davet etmiştir. Ancak, geri dönmek

isteyen kişilerin sayısı yeterli olmadığı için proje Boydaş’da gerçekleştirilememiştir. Yetkili

makamlar, köylülere dönmeleri için yardımcı olmak istemiştir. Ancak, başvuranların da dahil

olduğu köylüler, iyi niyetle yaklaşmamışlardır.

Hükümet ayrıca, başvuranların öne sürdüğü iddiaların, güneydoğu Türkiye’nin sosyo-

ekonomik gerçeklerini yansıtmaması nedeniyle, aşırı ve asılsız olduğunu belirtmiştir. Boydaş

Köyü’ndeki evler, betondan değil, kerpiçten inşa edilmiştir. Dolayısıyla, daha ucuza doğal

etkenlere karşı daha az dayanıklı şekilde inşa edilmişlerdir.

Bununla birlikte, Boydaş Köyü dahilindeki ve civarındaki arazi, verimli olmayıp

ailelerin, ekonomik ihtiyaçlarını karşılayamamıştır. Sebze ve meyve üretim oranı, oldukça

düşmüştür. Buğday, köyde yetiştirilebilinen tek ürün olmuştur. Hozat’a bağlı Tarım

4

Müdürlüğü’nce yürütülen bir çalışma, Hozat’ın köylerindeki bir dönüm arsadan sağlanan

ortalama yıllık gelirin, 21,600,000 Türk Lirası (11.12 Euro) olduğunu göstermiştir. Ayrıca,

inek gibi büyükbaş bir hayvan, 288,000,000 Türk Lirası (148 Euro) gelir getirirken, koyun

veya keçi gibi küçükbaş bir hayvan, 23,000,000 Türk Lirası (11.85 Euro) gelir getirmektedir.

Toprak, belediye ve Hozat İlçesi’ne bağlı Tarım Müdürlüğü kayıtlarına ilişkin bir

bilirkişi komitesince yürütülen araştırmaya göre, Boydaş Köyü’ndeki toplam arsanın, 200,000

metre kare olduğu anlaşılmıştır. Ancak başvuranlar, 1994 senesi için, dört yılda bir sundukları

taşınmaz mal beyanlarında herbirinin, Boydaş’ta 50,000 – 60,000 metre kare toprağa sahip

olduğunu belirtmiştir. Sözkonusu rakamlar, 1990 senesinde sundukları beyanatlardaki

miktarlarla tam bir tezat oluşturmaktadır. Beyan ettikleri arsanın toplam miktarı, Boydaş

Köyü’nün toplam boyutundan çok daha fazladır.

Türkiye Elektrik Dağıtım Şirketi'nin (Tedaş), 25 Şubat 2005 tarihli yazısına değinen

Hükümet, yalnızca Abdullah Doğan, Ahmet Doğan, Kazım Balık, Yusuf Doğan ve Müslüm

Yılmaz isimli dört başvuranın, 1994 senesine kadar elektrik abonelikleri bulunduğunu

belirtmiştir. Diğer başvuranların evlerinde elektrik bulunmamaktadır veya Boydaş’ta yasadışı

yollardan elektirk kullanmışlardır.

Hükümet, başvuranların sahip oldukları toprakların boyutlarına ilişkin iddialarının

gerçekdışı olduğunu ve yetkili makamlardan, tarım kredileri elde etmek amaçlı olduğunu ileri

sürmüştür. Ayrıca, başvuranlardan bazılarının, aynı parsel toprağa veya babalarının sahip

olduğu evlere sahip olduklarını iddia ettiklerini ileri sürmüştür. Bu nedenle Hükümet,

AİHM’nin, sözkonusu köyde hiçbir mülke sahip olmayan başvuranların uğradıklarını iddia

ettikleri maddi zarara ilişkin taleplerini reddetmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

Abdullah Doğan’a ilişkin (başvuru no. 8803/02) Hükümet, Hozat İlçesi tapu

kayıtlarına göre, kayıtlı mülkü bulunmadığını belirtmiştir. Hozat Belediyesi’nin taşınmaz mal

kayıtlarında, başvurana ait mülk görünmediği halde başvuran, 1994 tarihli beyanında, 100

metre karelik bir eve sahip olduğunu iddia etmiştir. Hozat’a bağlı Tarım Müdürlüğü

kayıtlarında, başvuranın hayvanı bulunmadığı görülmüştür. Başvuranın beyanı ve

bilirkişilerin, başvuranın evinin piyasa değerine ilişkin yaptığı değerlendirme gözönüne

alındığında, maddi zararının 2,670,000,000 Türk Lirası (1,600 Euro) olması gerekirdi.

Ahmet Doğan’ın oğlu, Celal Doğan hususunda tapu kayıtları, Belediye ve Tarım

Müdürlüğü kayıtlarından, mülkü veya hayvanı bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle,

maddi zarara ilişkin talebi reddedilmelidir.

Hozat Belediyesi kayıtlarına göre Ali Rıza Doğan’ın (başvuru no. 8805/02) evi veya

arsası bulunmamaktadır. Ancak, 1994 tarihli beyanında 16,000 metre kare toprağa sahip

olduğunu ileri sürerken, Hozat Belediyesi’ne bağlı taşınmaz mal kayıt müdürlüğüne sunduğu

1990 tarihli beyanında, 1,000 metre kare toprağa sahip olduğunu ileri sürmüştür. Ayrıcai 100

metre karelik bir evi ve 50 metre karelik bir avlusu bulunduğunu da ileri sürmüştür. Hozat’a

bağlı Tarım Müdürlüğü kayıtlarından, başvuranın hayvanı olmadığı anlaşılmaktadır. 1994

tarihli beyanı ve bilirkişi raporları gözönüne alındığında, evinin ve avlusunun piyasa değeri,

4,005,500,000 Türk Lirası’na denktir. Toprağını ekmiş olsaydı, başvuranın 1994 ve 2004

yılları arasındaki gelir kaybı, 3,132,320,000 Türk Lirası olacaktı. Bu nedenle, başvuranın

toplam maddi zararı, 7,137,820,000 Türk Lirası (4,167 Euro) olmalıdır.

5

Hozat Belediyesi taşınmaz mal kayıtlarına göre, Ahmet Doğan’ın (başvuru no.

8806/02), 23,500 metre karelik toprağı ve 78 metre karelik bir evi bulunmaktadır. 1994 tarihli

beyanında, 24,600 metre karelik toprağı bulunduğunu iddia etmiştir. Hozat’a bağlı Tarım

Müdürlüğü kayıtlarından, başvuranın hayvanı olmadığı anlaşılmaktadır. 1994 tarihli beyanı ve

bilirkişi raporları gözönüne alındığında, evinin piyasa değeri, 2,776,800,000 Türk Lirası’na

denktir. Toprağını ekmiş olsaydı, başvuranın 1994 ve 2004 yılları arasındaki gelir kaybı,

4,599,400,000 Türk Lirası olacaktı. Bu nedenle, başvuranın toplam maddi zararı,

7,376,200,000 Türk Lirası (4,300 Euro) olmalıdır.

Tapu, belediye ve tarım müdürlüğü kayıtlarına göre, Ali Murat Doğan’ın (başvuru no.

8807/02) mülkü veya hayvanı bulunmamaktadır. Bu nedenle, maddi tazmin talebi

reddedilmelidir.

Hıdır Balık, İhsan Balık ve Kazım Balık (başvuru numaraları 8809/02, 8810/02 ve

8811/02) hususunda Hükümet, sözkonusu üç başvuranın, Hıdır ve İhsan’ın büyükbabası,

Kazım’ın babası olan Haydar Balık’ın topraklarını ekmiş olduklarını iddia ettiklerini

belirtmiştir. Tapu, belediye ve tarım müdürlüğü kayıtlarını inceleyen yetkili makamlar,

sözkonusu üç başvuranın mülkü veya hayvanı bulunmadığını tespit etmiştir. İhsan Balık, 1994

tarihli beyanında, 1950’de edinmiş olduğu 200 metre karelik bir evi bulunduğunu belirtmiştir.

Hükümet, 1973 doğumlu olduğu halde evi, 1950 senesinde edinmesinin mümkün olmadığını

vurgulamıştır. Kazım Balık, 1994 senesinde verdiği ifadesinde, 190,000 metre karelik bir

arazisi ve 200 metre karelik bir evi bulunduğunu belirtmiştir. Hükümet, Balık ailesi için

ödenecek tazminat hesaplanırken, Haydar Balık üzerine kayıtlı yalnızca 180,000 metre karelik

bir ev ve arazi bulunduğunun gözönüne alınması gerektiği kanısındadır. Kısaca, bilirkişi

raporlarını temek alan Hükümet, Kazım Balık’ın uğramış olduğu maddi zararın, evin piyasa

değeri olan 8,900,000,000 Türk Lirası’na denk olduğunu ileri sürmüştür.

Hükümet, Mehmet Doğan’a ilişkin olarak (başvuru no. 8813/02), başvuranın uğradığı

zararın, 25,225,280,000 (14,500 Euro) olarak hesaplandığını iddia etmiştir. Başvuranın, 1994

senesi için sunduğu taşınmaz beyanını temel alan Hükümet, evinin piyasa değerinin

4,000,500,000 Türk Lirası ve 1994 ve 2004 yılları arasındaki gelir kaybının, 21,109,680,000

Türk Lirası (11,137 Euro) olduğunu ileri sürmüştür. Başvuranın, kayıtlı mülkü bulunmadığı

halde, 1994 senesinde 108,000 metre karelik araziye ve 150 metre karelik bir eve sahip

olduğunu beyan ettiğini vurgulamıştır.

Hükümet, tapu, belediye ve tarım müdürlüğü kayıtlarına göre, Yusuf Doğan’ın oğlu

Hüseyin Doğan’ın (başvuru no. 8816/02) mülkü veya hayvanı bulunmadığını ileri sürmüştür.

Dolayısıyla, Hüseyin Doğan’ın maddi tazminat iddiasının reddedilmesi gerektiği kanısındadır.

Yusuf Doğan’a (başvuru no. 8817/02) ilişkin olarak Hükümet, Hozat Belediyesi tapu

kayıtlarına göre 2,000 metre karelik toprağı bulunduğunu belirtmiştir. 1994 senesinde

başvuran, 50,000 metre karelik bir arazisi ve evi, her biri 50 metre karelik bir avlusu ve ahırı

bulunduğunu beyan etmiştir. Evinin, avlusunun ve ahırının toplam değeri, 5,340,000,000 Türk

Lirası olarak hesaplanmıştır. 1994 ve 2004 seneleri arasındaki gelir kaybı, 391,550,000 Türk

Lirası’dır. Bu nedenle, toplam zararı 5,371,000,000 Türk Lirası (3,300 Euro) olmalıdır.

Son olarak Hükümet, tapu, belediye ve tarım müdürlüğü kayıtlarına göre, başvuranlar

Hüseyin Doğan ve Ali Rıza Doğan’ın (başvuru numaraları 8818/02 ve 8819/02) mülkü veya

hayvanı bulunmadığını ileri sürmüştür. Dolayısıyla, maddi tazminat iddiaları reddedilmelidir.

6

Kısaca Hükümet, AİHM’nin başvuranların, 5233 No.lu Kanun bağlamında kurulan

ilgili tazminat komisyonlarına başvurmasını gerekli kılmasını ve sözkonusu davada, maddi

tazminat miktarını belirlerken, sözkonusu komisyonlarca kullanılan hesaplama yöntemlerini

gözönünde bulundurmasını istemiştir. Ayrıca AİHM’nin, Boydaş köylülerinin, geri dönmeyi

ve “Köye Dönüş ve Rehabilitasyon Projesi”nin gerçekleştirilmesine katkıda bulunmayı

reddettiklerini gözönünde bulundurmasını istemiştir. Dolayısıyla, başvuranların sunduğu aşırı

taleplerin, özellikle de Boydaş’ta mülkü olmayanların taleplerinin, reddedilmesi gerektiği

sonucuna varmıştır.

3. AİHM’nin değerlendirmesi

AİHM, ihlal tespitinde bulunduğu bir kararın, sorumlu Devlet’e, sözkonusu ihlale son

verme ve ihlalden önceki mevcut durumun mümkün kıldığı ölçüde, doğan sonuçları telafi

etmek için düzeltme yapma hususunda yasal bir yükümlülük getirdiğini hatırlatır

(Brumărescu/Romanya (adil tazmin) [BD], no. 28342/95, § 19, AİHM 2001 – I).

Bir davaya taraf Sözleşmeci Devletler, AİHM’nin ihlal edildiğini tespit ettiği bir

karara uyma şekillerini belirlemede ilke olarak serbesttir. Bir kararın uygunlama şekline

ilişkin değerlendirme, Sözleşmeci Devletler’in, AİHS’nin 1. maddesi uyarınca garanti altına

alınan hakları ve özgürlükleri korumaya ilişkin birincil yükümlülükleri hususundaki seçme

özgürlüğünü yansıtır. İhlalin niteliği, eski halin iadesine (restitutio in integrum) olanak

veriyorsa, bunu uygulamak sorumlu Devlet’in görevidir. Diğer yandan, ulusal hukuk, ihlalin

sonuçlarına ilişkin düzeltme yapılmasına izin vermez veya kısmi olarak izin verirse, 41.

madde AİHM’ye, uygun gördüğü şekilde, mağdur tarafa tazminat ödenemesine karar verme

yetkisini verir (bkz. Papamichalopoulos ve Diğerleri/Yunanistan (Madde 50), 31 Ekim 1995

tarihli karar, A Serisi no. 330-B, sayfa 58-59, § 34).

AİHM, esas hükmünde, Boydaş’taki evlerine ve arazilerine ulaşamamaları sonucu

başvuranların, umumi menfaat talepleri ve mal ve mülk dokunulmazlığına saygı

gösterilmesini isteme hakkının korunması arasında korunması gereken hassas dengenin

bozulmasına yol açan kişisel ve haddinden fazla bir yüke maruz bırakıldığı sonucuna

varmıştır. Ayrıca, yetkililerin, başvuranların kendi istekleriyle, güvenli ve onurlu bir şekilde

evlerine veya daimi ikametgahlarının bulundukları yerlere dönmelerini veya kendi istekleriyle

ülkenin başka bir bölgesine yerleşmelerini sağlayacak şartları oluşturmak ve imkanları

sunmak şeklinde esas görev ve sorumluluklarının olduğunu gözlemlemiştir (§ 154).

AİHM, başvuranların Boydaş’a dönebilme imkanlarının ve evlerine ve topraklarına

erişimlerinin reddedildiği dönemde maruz kaldıkları zararın tazmininin, onları, mümkün

olduğu kadar, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ve AİHS’nin 8. maddesinin ihlal edilmemiş

olduğu takdirde içinde olmuş olacakları duruma eşit bir duruma getireceğini

değerlendirmektedir.

Ancak, tarafların ifadelerinden anlaşılan o ki, başvuranlar artık evlerine ve

topraklarına dönüp Boydaş’da yeni bir yaşam kurmak istememektedirler. Bu nedenle, bu

davanın şartlarında, sözkonusu maddi zarara karşılık tazminat ödenmesi başvuranlar için en

uygun adil tazmin olarak gözükmektedir.

Bu bağlamda, Hükümet’in, başvuranların işlemlerin bu aşamasında zararlarına karşılık

tazminat talep etmek için yetkili tazmin komisyonlarına başvurmaların gerektiği şeklindeki

7

iddiasını kabul edemez. Adil tazmin konusu üzerinde tarafların bir anlaşmaya varamadıklarını

ve işlemlerin hali hazırda çok uzun sürmüş olduğunu belirtmiştir.

Yukarıda belirtilenlerin karşısında, AİHM, başvuranların her birine ödenecek maddi

tazminat miktarını belirleyecektir. AİHM, başvuranların talepleri ve Hükümet tarafından

sunulan bilgiler arasında önemli bir fark olduğunu gözlemlemektedir. Ayrıca, bu amaçla

taraflarca kullanılan hesaplama yöntemleri birbirinden oldukça farklıdır. Bu nedenle,

başvuranlarca maruz kalınan maddi zararı değerlendirirken, AİHM, uygun olduğu sürece,

taraflarca sunulan hesapları göz önünde bulunduracaktır. Bununla beraber, 41. madde

uyarınca ortaya konan delillerin farklılığı nedeniyle, AİHM’nin değerlendirmesi ister istemez

bir derece düşündürücü olacaktır (bkz. Akdivar ve Diğerleri – Türkiye (50. madde), 1 Nisan

1998 tarihli karar, Reports 1998-II, § 19 ve Selçuk ve Asker – Türkiye, 24 Nisan 1998 tarihli

karar, Reports 1998-II, § 106).

a) Mülkiyetin bozulmasından veya bakımsızlığından doğan zararlar

Bakımsızlıktan harabe haline dönen ev veya ambarlardan doğan sözde zarar

hususunda, AİHM, sadece, aşağıda adları geçen sekiz başvurana tazminat ödenmesine karar

verecektir: Abdullah Doğan (başvuru no. 8803/02), Cemal Doğan (başvuru no. 8804/02), Ali

Rıza Doğan (başvuru no. 8805/02), Ahmet Doğan (başvuru no. 8806/02), Kazım Balık

(başvuru no. 8811/02), Mehmet Doğan (başvuru no. 8813/02), Müslüm Yılmaz (başvuru no.

8815/02) ve Geyik Doğan (başvuru no. 8817/02). Geri kalan başvuranların iddia edildiği gibi

daire sahibi oldukları veya zarar gördükleri ispat edilmemiştir.

Yukarıda belirtilen tespit karşısında, AİHM, yukarıda adı geçen sekiz başvuranın her

birine, mülkiyetlerinin bozulmasından doğan zarara karşılık 1.000 Euro ödenmesine karar

vermiştir.

b) Gelir kaybı

Gelir kaybından doğan zarar hususunda, AİHM, tüm başvuranların Boydaş’da tarım,

hayvancılık ve ormancılık gibi ekonomik faaliyetler yürüttüklerini gözlemlemektedir. Bu

nedenle, başvuranların mülkiyetlerine erişimlerinin reddedildiği dönemde gerçekleşen gelir

kaybına karşılık tazminat ödenmesine karar verilmelidir. Bu bağlamda, AİHM, tarafların

hesaplama yöntemleri ve ifadeleri arasındaki büyük farklılığı kaydetmektedir. Dolayısıyla,

tazminatı belirlerken, Tunceli ili Hozat ilçesinde kurulan tazmin komisyonlarınca ödenmesine

karar verilen benzer tazminat düzeyleri göz önüne alınmalıdır. Ancak, miktarları belirlerken,

başvuranların, yaşadıkları yeni yerlerde ekonomik faaliyetlerini, her ne kadar kötü durumda

olsa da, sürdürdükleri unutulmamalıdır.

Yukarıda belirtilenleri göz önünde tutarak, AİHM, gelir kaybına karşılık başvuranların

her birine13.500 Euro ödenmesine karar vermiştir.

c) Alternatif konut masrafı

Alternatif konut masrafına ilişkin olarak, AİHM, on üç başvuranın rakam sunduklarını

ancak Abdullah Doğan (başvuru no. 8803/02) ve Ali Rıza Doğan (başvuru no. 8805/02) isimli

iki başvuranın alternatif konuta ilişkin olarak gördükleri zarara karşılık bir talep

sunmadıklarını kaydetmektedir. Hükümet de konuya ilişkin herhangi bir ayrıntı sunmamıştır.

8

Dolayısıyla, AİHM, bu başlık altında, Abdullah Doğan (başvuru no. 8803/02) ve Ali

Rıza Doğan (başvuru no. 8805/02) isimli başvuranlara tazminat ödenmemesine karar

vermiştir. Ancak, başvuran Ali Rıza Doğan’a (başvuru no. 8819/02) 4.200 Euro ve geri kalan

on iki başvuranın her birine 5.400 Euro ödenmesine karar vermeyi makul değerlendirmiştir.

d) Özet

Sonuç olarak, maddi tazminat konusunda, AİHM, başvuranların her birine aşağıda

belirtilen miktarların ödenmesine karar vermiştir:

(a) 14.500 Euro (Abdullah Doğan, başvuru no. 8803/02);

(b) 19.900 Euro (Cemal Doğan, başvuru no. 8804/02);

(c) 14.500 Euro (Ali Rıza Doğan, başvuru no. 8805/02);

(d) 19.900 Euro (Ahmet Doğan, başvuru no. 8806/02);

(e) 18.900 Euro (Ali Murat Doğan, başvuru no. 8807/02);

(f) 18.900 Euro (Hasan Yıldız, başvuru no. 8808/02);

(g) 18.900 Euro (Hıdır Balık, başvuru no. 8809/02);

(h) 18.900 Euro (İhsan Balık, başvuru no. 8810/02);

(i) 19.900 Euro (Kazım Balık, başvuru no. 8811/02);

(j) 19.900 Euro (Mehmet Doğan, başvuru no. 8813/02);

(k) 19.900 Euro (Müslüm Yılmaz, başvuru no. 8815/02);

(l) 18.900 Euro (Hüseyin Doğan, başvuru no. 8816/02);

(m)19.900 Euro (Geyik Doğan, başvuru no. 8817/02);

(n) 18.900 Euro (Hüseyin Doğan, başvuru no. 8818/02);

(o) 17.700 Euro (Ali Rıza Doğan, başvuru no. 8819/02).

B. Manevi tazminat

Başvuranların her biri sıkıntı ve manevi zarara karşılık 15.000 Euro tazminat talep

etmiştir.

Hükümet, başvuranların manevi tazminat taleplerinin aşırı olduğunu ileri sürmüştür.

Sözkonusu davada esas kararın alınmasını müteakip olarak başvuranların ve ülke

içinde yerinden edilmiş diğer kişilerin durumunu düzeltmek yönünde sorumlu Devlet

yetkililerince alınan önlemler karşısında, AİHM, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ve

AİHS’nin 8 ve 13. maddelerin tespit edilen ihlallerinden doğan herhangi bir manevi zarara

karşılık esas kararın başlı başına yeterli adil tazmin oluşturduğunu değerlendirmektedir.

C. Mahkeme masrafları

Başvuranlar, AİHM huzurunda davalarının hazırlanması ve sunumunda gerçekleşen

ücretler ve masraflar karşılığı 21.906 Euro ödenmesini talep etmişlerdir. Bu miktar,

AİHM’deki işlemlerde avukatları tarafından yapılan çalışma karşılığı ücretleri (352 saat ve 30

dakika adli çalışma) ve yolculuk, telefon, kırtasiye ve çeviri/tercüme masraflarını kapsamıştır.

9

Hükümet bu talebin aşırı ve asılsız olduğunu ileri sürmüştür. Başvuranlar tarafından

taleplerini doğrulamak için bir makbuz veya başka herhangi bir belgenin sunulmadığını iddia

etmiştir.

AİHM, AİHS’nin 41. maddesi uyarınca ancak gerçekten ve zorunlu olarak yapılan

mahkeme masraflarının ödenebileceğini yinelemektedir. Bu bağlamda, sözkonusu davanın

detaylı inceleme gerektiren karmaşık hukuki ve olgusal konular içerdiğini gözlemlemektedir.

Bu nedenle, AİHM, başvuranlar tarafından sunulan belgelerin ve iddiaların ayrıntılarını göz

önünde tutarak, tabi olabilecek her türlü katma değer vergisi ve Avrupa Konseyi tarafından

adli yardım olarak tanınan 2.910,60 Euro hariç olarak, talep edilen miktarın tam olarak

ödenmesine karar vermeyi makul değerlendirmiştir.

D. Gecikme faizi

AİHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

verir.

BU SEBEPLERLE, AİHM OYBİRLİĞİ İLE

1. (a) Sorumlu Devlet’in, başvuranlara, aşağıdaki miktarları, AİHS’nin 44 § 2. maddesi

uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur

üzerinden Yeni Türk Lirası’na dönüştürülmek üzere ödemesine:

(i) maddi tazminat olarak

- 14.500 Euro (Abdullah Doğan, başvuru no. 8803/02);

- 19.900 Euro (Cemal Doğan, başvuru no. 8804/02);

- 14.500 Euro (Ali Rıza Doğan, başvuru no. 8805/02);

- 19.900 Euro (Ahmet Doğan, başvuru no. 8806/02);

- 18.900 Euro (Ali Murat Doğan, başvuru no. 8807/02);

- 18.900 Euro (Hasan Yıldız, başvuru no. 8808/02);

- 18.900 Euro (Hıdır Balık, başvuru no. 8809/02);

- 18.900 Euro (İhsan Balık, başvuru no. 8810/02);

- 19.900 Euro (Kazım Balık, başvuru no. 8811/02);

- 19.900 Euro (Mehmet Doğan, başvuru no. 8813/02);

- 19.900 Euro (Müslüm Yılmaz, başvuru no. 8815/02);

- 18.900 Euro (Hüseyin Doğan, başvuru no. 8816/02);

- 19.900 Euro (Geyik Doğan, başvuru no. 8817/02);

- 18.900 Euro (Hüseyin Doğan, başvuru no. 8818/02);

- 17.700 Euro (Ali Rıza Doğan, başvuru no. 8819/02);

(ii) mahkeme masrafları olarak

- Avrupa Konseyi tarafından adli yardım olarak tanınan 2.910,60 Euro (iki bin dokuz

yüz on Euro altı cent) hariç olarak 21.906 Euro ( yirmi bir bin dokuz yüz altı Euro);

(iii) yukarıda belirtilen miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;

10

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

2. Manevi tazminata ilişkin olarak, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ve AİHS’nin 8 ve 13.

maddelerinin tespit edilen ihlallerinden doğan herhangi bir manevi zarara karşılık esas kararın

başlı başına yeterli adil tazmin oluşturduğuna;

3. Başvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERMİŞTİR.

İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 13 Temmuz 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Vincent BERGER

Yazı İşleri Müdürü

Boštjan M. ZUPANČIČ

Başkan

11