CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

Doğan ve Keser - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:50193/99 ve 50197/99)

NİHAİ KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (no:50193/99 ve 50197/99) başvuru no’lu

davanın nedeni Türkiye Cumhuriyeti uyruklu Sinan Doğan ve Aydın Keser (“Başvuranlar”),

13 Temmuz 1999 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesinin ”AİHS”

(“Sözleşme”) 34. maddesi gereğince Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne “AİHM” yaptığı

başvurudur.

Başvuranlar Malatya’da avukat olan Sn. Y.I. Koluaçık tarafından temsil edilmişlerdir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Sırasıyla 1976 ve 1973 doğumlu başvuranlar Sinan Doğan ve Aydın Keser başvurunun

yapıldığı sırada Elbistan cezaevinde tutukluydular.

Başvuranlar 3 Nisan 1998 tarihinde Tunceli Emniyet Müdürlüğü terörle mücadele

şubesi tarafından yasadışı örgüt olan TDKP’ne (Türkiye Devrimci Komünist Partisi) mensup

olduklarından şüphe edildiğinden tutuklanarak göz altına alınmıştır.

Başvuranlar 13 Nisan 1998 tarihinde Tunceli Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenmiş

daha sonra hakkında tutuklama kararı alan Tunceli sulh hakimi önüne çıkarılmışlardır.

Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi “DGM” Cumhuriyet Başsavcısı 22 Nisan 1998

tarihli iddianamesiyle başvuranları silahlı çeteye yardım yapmakla suçlayarak Türk Ceza

Kanunun “TCK” 169. maddesi ve 3713 sayılı terörle mücadele kanunun 5. maddesi uyarınca

haklarında mahkumiyet kararının alınmasını talep etmiştir.

Başvuranlar biri askeri hakim olmak üzere üç hakimden oluşan DGM önüne ilk olarak

çıkarıldıklarında sadece TDKP adına propaganda faaliyetlerinde bulunduklarını kabul

etmişlerdir.

DGM 3 Kasım 1998 tarihli kararla başvuranları kendilerine yöneltilen olaylardan

suçlu bulmuş ve yasa dışı örgüte mensup olmaktan on iki yıl altı ay hapis cezasına

çarptırmıştır. DGM, kararında, soruşturma esnasında başvuranların itham edildikleri suçları

işlediklerini kabul ettiklerini belirtmiştir. DGM ayrıca, dosyada bulunan kanıtlara göre

başvuranların yasadışı örgüte malzeme sağladıkları ve örgüt adına propaganda faaliyetlerinde

bulundukları ortaya çıkmaktadır.

Başvuranlar 23 Kasım 1998 tarihinde 3 Kasım 1998 tarihli kararın temyizine

gitmişlerdir. Başvuranlar savunmalarında 168. maddede ifade edildiği gibi itham edildikleri

suçları oluşturan unsurların bu durumda oluşmadığını öne sürmüş ve ilk derece mahkemesinin

eylemlerinin hukuki nitelendirmesine itiraz etmişlerdir.

Yargıtay 21 Nisan 1999 tarihinde temyize gidilen kararı onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, kendilerini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin, bünyesinde bir askeri

hakim bulundurması nedeniyle, kendisine hakkaniyete uygun yargılamayı garanti eden

“tarafsız ve bağımsız bir mahkeme” olamayacağını öne sürerek AİHS’nin 6§1 maddesinin

ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet, AİHM’yi, AİHS’nin 35. maddesine uygun olarak altı ay kuralına

uyulmadığından DGM’nin oluşumuna ilişkin başvuruyu reddetmesini talep etmiştir.

Hükümet, DGM’nin tarafsız ve bağımsızlıktan yoksun olmasına ilişkin şikayet hakkında

verilen iç nihai kararın aynı mahkeme tarafından verilen karar olduğunu ileri sürmüştür. Bu

bağlamda, Hükümet ne DGM’nin ne de Yargıtay’ın, olayların meydana geldiği dönemde

DGM’lerin yapısı ile ilgili iç mevzuata dayalı olarak bu hususta bir karara varmaya yetkili

olduklarını savunmaktadır. Sonuç olarak, başvuranların DGM’nin karar tarihi olan 3 Kasım

1998 tarihinden itibaren altı ay içinde başvurularını yapmaları gerekmektedir. Oysa

başvurular 13 Temmuz 1999 tarihinde yapılmıştır. Hükümet, kanıt olarak AİHM’nin içtihat

kararlarına atıfta bulunmuştur ( Bayram ve Yıldırım-Türkiye (karar), no:38587/97, 29 Ocak

2002).

AİHM, Özdemir-Türkiye davasında benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatmıştır (no:

59659/00, § 26, 6 Şubat 2003). Daha önce aldığı bu karara karşı bir karar almak için hiçbir

gerekçe görmemiş ve Hükümetin itirazını reddetmiştir.

AİHM, Hükümetin itirazlarını reddetmiştir. AİHM, içtihat kararlarından çıkan kriterler

ışığında (Bkz. Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim 1998 tarihli karar, 1998-VII) ve elinde bulunan

unsurların tümü göz önünde bulundurulduğunda, başvuruların esasının da incelenmesi

gerektiği kanaatine varmıştır. Ayrıca başvuruların kabuledilemez bulunması için hiçbir

gerekçe bulunmadığını eklemiştir.

B. Esasa ilişkin

AİHM, geçmişte de birçok defa benzer olayların meydana geldiği sözü edilen

durumlarla ilgili sorunlara benzer sorunları ortaya çıkaran sonuçlarını birçok kez incelemiş ve

AİHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (Bkz. sözü edilen Özel kararı, §§33-

34 ve Özdemir kararı, §§35-36).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümetin, söz konusu durumu farklı bir sonuca

ulaştırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna itibar etmektedir. TCK’nun öngördüğü ve

cezalandırdığı suçlar hakkında DGM’ye çıkarılan başvuranlar, aralarında askeri hakimin de

bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekindiklerinin anlayışla karşılanacağını

belirtmektedir. Bu nedenden dolayı, başvuranlar, DGM’nin bu türden davalara ters düşen

değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak

çekinmektedirler. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında başvuranlar

tarafından duyulan şüpheler objektif olarak kanıtlanmaktadır. (Incal-Türkiye, 9 Haziran 1998

tarihli karar, 1998- IV, S.1573, §72 in fine).

Sonuç olarak AİHM, Malatya DGM’nin başvuranları yargıladığı ve cezalandırdığı

sırada AİHS’nin 6§1 maddesi uyarınca tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı kanaatine

varmaktadır.

II. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

Sözleşmenin 41. maddesi gereğince,

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Başvuranlar sırasıyla maddi ve manevi tazminat adı altında 10 000 euros (EUR) talep

etmişlerdir.

Hükümet görüş bildirmemiştir.

İddia edilen maddi zarara ilişkin olarak AİHM, AİHS’ye aykırılık mevcut

olmadığında, DGM önünde sonuçlanan yargılama usulünün sonucu üzerinde değerlendirmeye

gitmemiştir. Sonuç olarak başvuranlara bu bağlamda zararın tazminini kabul etmemiştir (Bkz.

Findlay-İngiltere, 25 Şubat 1997 tarihli karar, 1997-I, s.284, § 85).

İddia edilen manevi zarara gelince, AİHM, dava şartlarında, tespit edilen ihlalin

hakkaniyetli bir tatmin oluşturduğuna dikkati çekmektedir (sözü edilen Çıraklar kararı, §49).

AİHM, bir başvuran hakkında verilen mahkumiyetin, 6§1 maddesine göre tarafsız ve

bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en

uygun tazminin, zamanında, tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından başvuranı yeniden

yargılamanın olacağı kanaatine varmıştır ( sözü edilen Gençel kararı, § 27).

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuranlar hiçbir gerekçe göstermeksizin konuyu Mahkemenin yorumuna

bırakmıştır.

Hükümet görüş bildirmemiştir.

AİHM, konu hakkında elinde bulunan unsurlar ve içtihatlar göz önünde bulundurarak,

2 000 Euros (EUR) tutarının ortak olarak başvuranlara tahsis edilmesinin uygun olacağı

kanaatine varmıştır.

C. Temerrüt faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit

faize dayalı olarak %3 'lük bir faiz oranı uygulanacağını belirtmektedir.

BU SEBEPLERDEN ÖTÜRÜ MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE

Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;

Malatya DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle

Sözleşmenin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;

Mevcut kararın tek başına manevi tazminat için yeterli olduğuna karar vermiştir.

a) Bu kararın, AİHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, miktara yansıtılabilecek KDV ve pul, harç ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki

döviz kuru üzerinden TL’sına çevrilmek üzere mahkeme masrafları için Savunmacı

Hükümetin 2 000 EUR’nun ( iki bin euro) ortak olarak başvuranlara ödemesine;

b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda

belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankasının kredi faiz oranına yüzde üç puan eklenmek

suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;

Hakkaniyete uygun tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine oy birliğiyle karar

vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak verilmiş ve 24 Haziran 2004 tarihinde, İçtüzüğün

77.maddesinin 2.ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.