COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA KONSEYİ

İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

DURMAZ VE DİĞERLERİ /TÜRKİYE

(Başvuru No: 46506/99, 46569/99, 46570/99 ve 46939/99)

KARAR

STRAZBURG

14 Ekim 2004

Kesinleşme

14/01/2005

Özet Tercüme

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULİ İŞLEMLER

Dava, Kerem Durmaz, Ulaş Işık, Taci Sabri Unutmaz, ve Hasan Sezal ( “başvuranlar” ) isimli

dört Türk vatandaşı tarafından AİHS’nin 34. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları

Komisyonu’na (“Komisyon”), 8 Aralık 1998 tarihinde Türkiye aleyhine 46506/99, 46569/99,

46570/99 ve 46939/99 no ile yapılan başvurulardan kaynaklanmaktadır.

Mahkeme 4 Eylül 2001 tarihinde başvuruların birleştirilmesine, kısmi kabul edilebilir

bulunduğunun ilan edilmesine ve başvuranların bağımsız ve tarafsız bir Mahkeme tarafından

yargılanmadığı hakkındaki şikayetlerin Hükümet’e bildirilmesine karar vermiştir. Ayrıca 7

Kasım 2002 tarihinde Sözleşmenin 29/3 maddesi uyarınca esasların kabuledilebilirlikle

birlikte incelenmesine karar vermiştir.

OLAYLAR

İlk başvuran 1980, ikinci başvuran 1977, üçüncü başvuran 1979 ve dördüncü başvuran da

1979 doğumludur. Başvuranlar 27 ve 28 Nisan 1998 tarihlerinde Ankara Emniyet Müdürlüğü

Terörle Mücadele Şubesi tarafından gözaltına alınmışlardır.

Başvuranlar, 7 Mayıs 1996 tarihinde Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısı ve sonra da

sorgu hakimi huzuruna çıkarılmışlardır. Sorgu hakimi başvuranların tutuklu yargılanmalarına

karar vermiştir.

Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı 23 Mayıs 1996 tarihli iddianamesi gereğince

başvuranlar aleyhinde işlemleri başlatmış ve yasadışı örgüt TIKP’ye üye olmakla suçlamıştır.

(Türkiye İhtilalci Komünist Partisi). Başvuranlar, 1 Mayıs ve 8 Mart Kadınlar gününe

katılarak slogan atmak ve TIKP adına broşür dağıtmak gibi eylemlerde bulunmakla

suçlanmışlardır. Savcı, başvuranların Ceza Kanununun 168/2 maddesi uyarınca

yargılanmalarını istemiştir.

İki sivil ve bir askeri hakimden oluşan Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi, 9 Ekim 1996

tarihinde başvuranların TIKP üyesi olduğuna karar vermek için kanıtların yeterli olmadığına

karar vermiş, ancak Ceza Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca yasadışı örgüte yardım ve

yataklık etmekten suçlu bulmuştur. İlk, ikinci ve üçüncü başvuranlar iki yıl altı ay hapse,

dördüncü başvuran da üç yıl dokuz ay hapse mahkum etmiştir.

Başvuranlar temyiz için başvurmuşlardır. Yargıtay Başsavcısı 24 Aralık 1997 tarihinde

başvurunun esasları hakkındaki görüşlerini sunmuştur. Bu görüş başvuranlara bildirilmemiş

ancak, 18 Mart 1998 tarihli duruşmada okunmuştur.

Yargıtay, 20 Mayıs 1998 tarihinde, başvuranların dilekçesini reddederek, Ankara Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onamıştır. Karar, 10 Haziran 1998 tarihinde ilan edilmiştir.

Başvuranların karar düzeltme talebi 30 Haziran 1998 tarihinde reddedilmiştir.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK

İç hukuk ile ilgili detaylar Özel/Türkiye davasında ( 42739/98) bulunabilir.

HUKUK

2

SÖZLEŞMENİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, öncelikle Ankara DGM’de askeri bir hakimin bulunması sebebiyle bağımsız ve

tarafsız olmayan bir mahkemece yargılandıklarından şikayetçi olmuşlardır. Başvuranlar,

itiraz aşamasında savcının görüşlerinin kendilerine bildirilmediğini ileri sürerek silahların

eşitliği ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir. Bu bağlamda 6. maddenin ihlal edildiğini

ileri sürmüşlerdir.

A. Kabul Edilebilirlik

Hükümet, Sözleşmenin 35. maddesi bağlamında altı ay kuralına uymadığı için başvuranların

Ankara DGM’nin bağımsız ve tarafsızlığı ile ilgili şikayetlerinin reddedilmesi gerektiğini

düşünmektedir. Bu hususta başvuranlar, Ankara DGM’nin karar verdiği 9 Ekim 1996

tarihinden itibaren altı ay içinde Mahkeme’ye başvurmalıydı.

Mahkeme, Hükümet’in benzer şekildeki ilk itirazlarını daha önce de incelediğini ve

reddettiğini tekrarlayarak, bu dava hakkında farklı bir sonuca varmasını gerektirecek durumlar

olmadığını tespit etmiştir.

Bu nedenle Mahkeme Hükümet’in ilk itirazlarını reddetmiştir.

Mahkeme, içtihatlarının ve kendisine sunulan belgelerin ışığında davanın ancak esasların

incelenmesiyle çözülebilecek olaylarla ve hukukla ilgili karmaşık konuları gündeme

getirdiğini belirtmiştir. Mahkeme bu nedenle başvurunun Sözleşmenin 35/3 maddesinin

anlamı dahilinde temelden yoksun olmadığı sonucuna varmıştır. Kabul edilemez bulunması

için hiçbir sebep tespit edilmemiştir.

B. Esaslar

1. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı

Hükümet, DGM’lerin devletin bütünlüğüne ve güvenliğine yöneltilen tehditlerle ilgilenmek

üzere kanunla kurulduğunu savunmuştur. Hükümet’e göre başvuranların Ankara DGM’nin

bağımsızlığından ve tarafsızlığından endişe etmesi yersizdir. Hükümet, bunun yanısıra askeri

savcıların DGM’lerdeki görevlerini sona erdiren 1999 yılında yapılan anayasal değişikliğe

değinmiştir.

Mahkeme daha önce benzer davaları incelediğini ve Sözleşmenin 6/1 maddesinin ihlali

yönünde karar verdiğini belirtmiştir. Mahkeme bu davada farklı bir karara varmak için sebep

görmemektedir. Yasadışı bir örgüte üye olmak ve yardım ve yataklık etmek suçlarından askeri

bir hakimin görev aldığı DGM’lerde yargılanan başvuranların endişe duymaları anlaşılabilir

bir durumdur. Bu hususta Ankara DGM’nin dava ile ilgilisi olmayan konulardan

etkilenmesinden korkmakta haklıdırlar.

Mahkeme yukarıda anlatılanların ışığında Sözleşmenin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiştir.

Sözleşmenin 6. maddesi bağlamında sunulan diğer şikayetler

3

Başvuranların adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin kararına bağlı olarak

Mahkeme, Sözleşmenin 6/3 maddesi bağlamındaki diğer şikayetleri incelemeye gerek

görmemiştir.

II. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

A. Tazminat

Başvuranlar, maddi zararla ilgili olarak her biri için, 5,000 Euro, manevi zararla ilgili olarak

ise 100,000 Euro ödenmesini talep etmişlerdir.

Hükümet başvuranların taleplerinin reddini istemiş ve talep edilen meblağların fahiş ve haksız

olduğunu savunmuştur.

Mahkeme, manevi zararla ilgili olarak 6. madde hakkındaki ihlal kararının yeterli bir tazmin

oluşturduğunu düşünmektedir.

Başvuranın Sözleşmenin 6/1 maddesinin anlamı dahilinde bağımsız ve tarafsız bir

mahkemece yargılanmadığına karar verildiği durumlarda Mahkeme, uygulanabilecek en iyi

çözümün başvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yeniden yargılanması

olduğunu belirtmiştir. (Gençel/Türkiye, no. 53431/99, prg. 27, 23 Ekim 2003).

B. Mahkeme Masrafları

Başvuranlar mahkeme masrafları için miktar belirlememiş Mahkeme huzurunda yapılan

işlemler için yapılan harcamaların ödenmesini talep etmişlerdir.

Hükümet, mahkeme masraflarının belgelendirilmediğini belirtmiştir.

Mahkeme makul talepler ve gerekli olduğu için yapılan harcamalar için ödeme yapılmasına

karar verecektir.

Yukarıda sunulan bilgiler ve Mahkeme içtihatları ışığında Mahkeme, 3,000 Euro ödenmesine

karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

Mahkeme Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde

edilecek oranın gecikme faiz oranı olarak benimsenmesine karar vermiştir.

BU NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBİRLİĞİYLE

1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;

2. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığına ve tarafsızlığına ilişkin

şikayetle ilgili olarak Sözleşmenin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. Sözleşmenin 6/3 maddesi bağlamında sunulan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek

olmadığına;

4. Manevi tazminat ile ilgili olarak ihlal bulgusunun tek başına tazmin için yeterli

olduğuna;

4

5. a) Sorumlu Devletin mahkeme masrafları ile ilgili olarak Sözleşmenin 44/2 maddesi

uyarınca başvuranlara kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde 3,000

Euro’nun ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirasına çevrilerek ve

uygulanabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine;

b) Üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için yukarıdaki

meblağlara Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek

suretiyle elde edilecek oranın gecikme faiz oranı olarak uygulanmasına ;

6. Başvuranların diğer adil tazmin taleplerinin reddine

KARAR VERMİŞTİR.

Karar İngilizce çıkmıştır ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 14 Ekim 2004 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

5