CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

EMİL YILDIZ -TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:45652/04)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

23 Şubat 2010

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (45652/04) no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaşı

Emil Yıldız’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 27 Ekim 2004 tarihinde İnsan

Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran, 1960 doğumludur ve Antalya’da ikamet etmektedir.

17 Temmuz 1997 tarihinde sunulan bir şikayetin ardından, 26 Ağustos 1997 tarihli iddianame

ile Konya Cumhuriyet Savcılığı, başvuranın dolandırıcılık suçundan mahkumiyetini talep

etmiştir.

19 Aralık 1997 tarihli duruşmanın bitiminde, Konya Asliye Ceza Mahkemesi, davacıyı

dinlemiştir. Davacı, dükkanında bulunan başvurana tekstil sattığını beyan etmiştir. Başvuranın

satın aldığı tekstil mallarını aracına yüklemesinin ardından, başvuran üzerinde para

olmadığını ve bankamatiğe gitmesi gerektiğini ifade etmiştir. Davacı da başvuranla birlikte

araca binmiştir. Davacı başvuranın arabasını düzgün sürmediğini fark etmiş ve başvuranın

geri dönmesini istemiştir. Benzin istasyonunda araç durana kadar davacı başvuranla kavga

etmiştir. Benzin istasyonunda davacı, kontak anahtarını ele geçirmiş ve sattığı malları

boşaltmaya başlamıştır. Yedek anahtarı bulunan başvuran aracı çalıştırmış ve kaçmıştır.

Davacı boşuna aracı durdurmaya çalışmıştır.

24 Şubat 1998 tarihinde, mahkeme başvuranın beyanlarını incelemiştir; başvuran hakkındaki

tüm suçlamaları reddetmiştir. Mahkeme taraflarca sunulan faturaları ve sevk irsaliyelerini

incelemiş ve bu hususta tarafların beyanlarını dinlemiştir. Başvuran, ilk faturada belirtilen

giyim eşyasını satın aldığını ve belirtilen miktarı ödediğini ifade etmiştir. Buna karşın

başvuran, ikinci faturada belirtilen giyim eşyasını aldığı hususunu reddetmiş ve ikinci sevk

irsaliyesinde imzasının bulunmadığını belirtmiştir. Başvuran, giyim eşyasının parasını

ödemediğini kabul ettiği polise vermiş olduğu ifadesini reddetmiştir. Davacı ise iki farklı

fatura bulunduğunu çünkü başvuranın ilk alışı gerçekleştirip giyim eşyasını dükkanda

bıraktığını ardından ikinci alışı gerçekleştirmek üzere geri geldiğini belirtmiştir.

Başvuranın adli kaydının incelenmesinin ardından, mahkeme, ilgilinin cezasının ertelendiği

dönem hususunda mahkemenin bilgilendirilmesine karar vermiştir.

17 Haziran ve 18 Kasım 1998 tarihli duruşmalar sırasında, mahkeme, mağdurun ifadelerini

doğrulayan beş tanığı dinlemiştir.

8 Haziran 1999 tarihinde, başvuran savunma layihasını ve fatura ve irsaliyelerin bilirkişi

tarafından incelenmesi talebini sunmasının ardından duruşmayı reddetmiştir; başvurana göre,

sözkonusu belgelerin ödemenin yapılıp yapılmadığını ve malların verilip verilmediğini ortaya

koyma imkanın sağlayıp sağlamadığının ve başvuranın borçlu olup olmadığının doğrulanması

gerekmekteydi. Dosyanın içeriği göz önüne alındığında sözkonusu talep mahkeme tarafından

reddedilmiştir.

Cumhuriyet Savcısı esasa ilişkin görüşlerini sunmuş ve savunmasını sunması için başvurana

süre tanınması yönünde görüş bildirmiştir.

10 Haziran 1999 tarihinde, başvuran, 8 Haziran 1999 tarihli yazılı savunmasını sözlü olarak

tekrarlamış, ekleyecek başka bir şeyinin olmadığını ifade etmiştir.

22 Eylül 1999 ve 2 Şubat 2001 tarihinde gerçekleştirilen beş duruşma, başvuranın adli sicil

kaydında belirtilen mahkumiyetlerine ve cezasının ertelendiği döneme ilişkin bilgilerin

toplanmasına ayrılmıştır.

2 Şubat 2001 tarihli duruşmanın biriminde, mahkeme atılı olaylardan başvuranı suçlu bulmuş

ve başvuranın iki yıl iki ay on iki gün hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.

30 Eylül 2002 tarihinde, Yargıtay, dosyada, davacıya kararın tebliğ edildiğine ilişkin

unsurların bulunmadığını belirtmiş ve davayı mahkemeye iade etmiştir.

Davacı ev adresinde bulunmadığından ve yeni ev adresinin tespitine ilişkin araştırmalar sonuç

vermediğinden mahkeme, 4 Mart 2003 tarihinde, ilan yoluyla tebliğde bulunmuştur.

5 Mayıs 2004 tarihinde, Yargıtay, 2 Şubat 2001 tarihli kararı onamıştır.

24 Ağustos 2004 tarihinde, başvuranın avukatı karar düzeltme talebinde bulunmuştur.

Sözkonusu talep için başvuranın avukatı, ilk satışın gerçekleştiğini ancak ikinci satışın

yapılmadığını doğrulayan tanıklardan birinin yazılı beyanını belge olarak sunmuştur.

10 Eylül 2004 tarihinde, mahkeme, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu ile ortaya konan

koşullar bir araya gelmediği gerekçesi ile sözkonusu talebi reddetmiştir.

1 Haziran 2005 tarihinde Yeni Türk Ceza Kanunu’nun yürürlüğe girmesinin ardından,

mahkeme başvuranın mahkumiyetinin Yeni Türk Ceza Kanunu’na uyarlanmasını incelemiş

ve başvuranın mahkumiyetini iki yıl hapis cezası ve 1.000 TL para cezası olarak

düzenlemiştir.

HUKUK

AİHS’nin hiçbir maddesine atıfta bulunmaksızın, başvuran, makul olmadığı

değerlendirmesinde bulunduğu ulusal mahkemeler önündeki yargılamanın toplam süresinden

şikayetçi olmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.

AİHM, sözkonusu şikayetin AİHS’nin 6/1 maddesi açısından değerlendirilmesinin uygun

olacağı kanaatindedir.

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

AİHM, dikkate alınacak dönemin 26 Ağustos 1997 tarihinde başladığını ve Yargıtay kararı ile

5 Mayıs 2004 tarihinde sona erdiğini belirtmektedir. Dolayısıyla, sözkonusu dönem iki

dereceli yargıda altı yıl sekiz aydan fazla sürmüştür.

AİHM, dava süresinin makul olup olmadığının, davanın koşullarına göre ve başta davanın

karmaşıklığı olmak üzere AİHM içtihadı tarafından benimsenen kriterler ile başvuran ve

yetkili mercilerin tutumları dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (bkz, diğerleri

arasından, Pélissier ve Sassi-Fransa, başvuru no: 25444/94). AİHM, mevcut davadakine

benzer sorunları ortaya koyan çok sayıda davada, AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği

sonucuna ulaştığını da hatırlatmaktadır.

Takdirine sunulan unsurları incelemesinin ardından AİHM, Hükümet’in mevcut davada farklı

bir sonuca ulaşma imkanı sağlayan hiçbir tespit ve argüman sunmadığına kanaat

getirmektedir. Bu itibarla AİHM, mevcut davada, yargılama süresinin uzun olduğu ve “makul

süre” gerekliliğini karşılamadığı değerlendirmesinde bulunmaktadır.

Dolayısıyla AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

Başvuran, mahkemenin bilirkişi incelemesi yapılmasını reddetmesinden de şikayetçi

olmaktadır.

AİHM, sözkonusu şikayeti başvuranın sunduğu şekli ile incelemiştir. Sahip olduğu unsurların

tamamını dikkate alan AİHM, AİHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin ihlaline

ilişkin hiçbir bulgu tespit edememiştir; sözkonusu şikayet açıkça dayanaktan yoksundur ve

AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. Paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir (bkz,

Garcia Ruiz-İspanya, başvuru no: 30544/96, Mantovanelli-Fransa, 18 Mart 1997, La

Providence-Fransa, başvuru no: 78070/01, 22 Eylül 2005 ve Birznieks-Letonya, başvuru no:

56930/00, 23 Ekim 2001).

18 Aralık 2008 ve 4 Mayıs 2009 tarihli davanın kabuledilebilirliğine ve esasına ilişkin

görüşlerinde, başvuran, AİHS’nin 6. maddesine atıfta bulunarak ilk yargılamanın

hakkaniyetine ilişkin diğer şikayetlerini de sunmaktadır.

Sözkonusu şikayetlerin ilk kez 18 Aralık 2008 ve 4 Mayıs 2009 tarihlerinde yani nihai iç

hukuk kararını teşkil eden 5 Mayıs 2004 tarihli Yargıtay kararından altı ay sonra sunulmaları

nedeniyle AİHM’ye, sözkonusu şikayetlerin esas bakımından incelenmesi çağrısı

yapılmamıştır.

Başvurunun sözkonusu kısmının gecikmeli olarak yapıldığı ve AİHS’nin 35. maddesinin 1. ve

4. Paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Son olarak başvuran, yargılamanın yenilenmesi talebinin yetkililer tarafından

reddedilmesinden şikayetçi olmakta ve masumiyet karinesi ilkesinin ihlal edildiğini iddia

etmektedir.

AİHM, sözkonusu şikayetin AİHS’nin 35/3 maddesinin hükümleri uyarınca AİHS hükümleri

ile ratione materiae bakımından bağdaşmadığı ve AİHS’nin 35/4 hükümleri uyarınca

reddedilmesi gerektiği kanaatindedir (Fischer-Avusturya, başvuru no: 27569/02).

AİHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususu ile olarak başvuran 120.000 Euro manevi

tazminat talep etmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AİHM, hakkaniyete uygun olarak başvurana, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi

kolaylıklarına uygulanan orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenen gecikme faizi ile

birlikte 3.500 Euro manevi tazminat ödenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun yargılamanın uzunluğu kapsamında yapılan şikayete ilişkinin kısmının

kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere her türlü vergiden

muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından başvurana 3.500 Euro (üç bin beş yüz Euro)

manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına

4. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin İç Tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 23 Şubat 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.