CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

EMİN YAŞAR - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 44754/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

11 Nisan 2006

İşbu karar AİHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup,

şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (44754/98) başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaşı Emin Yaşar’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na 24 Eylül 1996

tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan

eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi (AİHM) önünde İstanbul barosu avukatlarından Bayan Soytekin tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuran 11 Ağustos 1980 tarihinde yasadışı bir örgütün üyesi olduğu şüphesiyle yakalanmış

ve Fatsa’da gözaltına alınmıştır.

Belirtilmeyen bir tarihte Erzincan Sıkıyönetim Mahkemesi başvuranın tutuklu yargılanmasına

karar vermiştir.

1983 yılında Sıkıyönetim Mahkemesi nezdindeki askeri hakim hazırlamış olduğu

iddianamede yasadışı örgüt üyesi oldukları gerekçesiyle TCK’nın 146. maddesi gereğince

başvuranla birlikte yedi yüz yirmi iki kişi hakkında ölüm cezası verilmesini talep etmiştir.

Mahkeme 21 Nisan 1988 tarihinde başvuranın meşruten tahliye edilmesini kararlaştırmıştır.

İki askeri hakim ve bir subaydan oluşan mahkeme heyeti 24 Ağustos 1998 tarihli bir kararla

başvuranı hakkında yapılan ithamlardan suçlu bulmuş ve bir yıl hapis cezasına çarptırmıştır.

Başvuran Askeri Yargıtay’da temyize gitmiştir.

Sıkıyönetim Mahkemesi’ni fesheden 27 Aralık 1993 tarihli Kanun’un yürürlüğe girmesinin

ardından davada Yargıtay yetkili olmuş ve dava dosyası Yargıtay’a gönderilmiştir.

Yargıtay 3 Temmuz 1995 tarihinde temyizine gidilen kararı bozmuş ve dava dosyasını

Ankara Ağır ceza mahkemesi’ne iletmiştir.

24 Haziran 1997 tarihinde Ağır ceza mahkemesi zaman aşımına uğraması nedeniyle kamu

davasını sonlandırmıştır.

24 Kasım 1997 tarihli bir kararla Yargıtay 24 Haziran 1997 tarihli kararı onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, hakkında açılan ceza davasının uzunluğu nedeniyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinde

öngörülen «makul süre» ilkesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet, AİHM’nin ratione temporis bakımından yetkisizliğine ilişkin kabuledilemezlik

itirazında bulunmaktadır.

Hükümet, Türkiye’nin 22 Ocak 1990 tarihinde AİHM’nin “fiiller ve bunlara dair yargı

kararlarına ilişkin iddialar” hakkında zorunlu yargı yetkisini tanımakla, bu beyanın

yapılmasından sonraki fiillerin ve yargı kararlarının AİHM’nin denetimine tabi olduğunun

altını çizmektedir.

AİHM, 11 no’lu Protokol’ün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998 tarihinden bu yana Komisyon

önünde bulunan bu başvuruya benzer başvuruların kabuledilebilir ilan edilmediğini, aynı

Protokol hükümlerine uygun olarak sonlandırıldığını not etmektedir. Protokol’ün 5 § 2.

maddesi geçici hükümler çerçevesinde Komisyon önünde bulunan başvurular yeniden

incelendiğinden ve eski AİHM yapısı artık mevcut olmadığından, AİHM’nin ratione temporis

yetkisi Savunmacı Devletin bireysel başvuru hakkını tanıdığı tarihe göre belirlenmektedir.

Bu noktada, Sözleşmeci Devlet tarafından eski AİHM’nin yargı yetkisinin tanındığı 22 Ocak

1990 tarihinden itibaren bu davada dile getirilen şikayetler ve 25 Mart 1996 tarihli Mitap ve

Müftüoğlu-Türkiye kararında yer alan gerekçeler -ki bunlar eski AİHM’nin ratione temporis

bakımından yetkisini tanımlamaya olanak vermiştir- sözü edilen bu tarihten itibaren meydana

gelen fiiller ve olaylar hakkında AİHM’nin yargı yetkisinin sınırlı olduğu ileri sürülemez

(Bkz. Cankoçak-Türkiye kararları no: 25182/94 ve 26956/95, § 26, 20 Şubat 2001).

Bu nedenle AİHM, Hükümetin itirazını reddetmektedir.

Hükümet aynı zamanda, iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır. Başvuran

dava süresi boyunca uğradığı zararlar hakkında tazminat davası açmayı ihmal etmiş, AİHM

önünde sözünü ettiği şikayeti iç hukuk yetkilileri karşısında dile getirmemiştir.

Başvuran, Hükümetin savına karşı çıkmaktadır.

AİHM, Türk Hükümeti’nin ceza yargı sürecinin uzunluğu hakkındaki itirazlarına benzer

itirazların başvuranların iç hukuk düzeninde etkili başvuru yolları bulamamalarından dolayı

daha önce de bertaraf edildiğini hatırlatmaktadır (Bkz. Sarı-Türkiye ve Danimarka kararı, no:

21889/93, Komisyonun 4 Mart 1998 tarihli kararı, mutatis mutandis, Yağcı ve Sargın-Türkiye

kararı 8 Haziran 1995, seri: A no: 319-A, s. 17, § 44, Mitap ve Müftüoğlu-Türkiye kararı, no:

15530/89 ve 15531/89, Komisyonun 10 Ekim 1991). Bu başvuruda Hükümet tarafından

sunulan görüşler bu hükümden ayrı tutulamamaktadır.

Bu nedenle, yapılan itiraz kabul edilememektedir.

AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı tespitini

yapmaktadır. Başvurunun kabuledilemezliğine dair hiçbir gerekçe yer almamaktadır. O halde

başvurunun kalan kısmının kabul edilmesi gerekmektedir.

B. Esas hakkında

1. Dikkate alınacak dönem

AİHM, sürecin 11 Ağustos 1980 tarihinde başvuranın tutuklanmasıyla başladığını ve

Yargıtay’ın ilk derece mahkemesinin kararını onadığı 24 Haziran 1997 tarihinde

tamamlandığı tespitini yapmaktadır. Bu süre on altı yıl, on ay ve on üç gündür.

AİHM, Türkiye’nin bireysel başvuru hakkını tanıdığı 22 Ocak 1987 tarihli beyanından

itibaren bu süreyi on yıl, beş ay ve iki gün olarak değerlendirmektedir. Bununla birlikte yine

de, sözü edilen beyanın yapıldığı dönemdeki süreç dikkate alınmalıdır (Bkz. sözü edilen

Cankoçak kararı, § 25). Sözkonusu tarihte bu süreç altı yıl, beş ay ve on bir gündür.

2. Yargı sürecinin makul olup olmadığı

Hükümet davanın karmaşık yapısını ve başvurana yüklenebilecek kanıt unsurlarının

durumunu ortaya koymakta ve başvuranın dahil olduğu yasadışı örgütün tüm ülke geneline

geniş çapta yayılan yasadışı eylemlerinin altını çizmektedir. Hükümet, adli yetkililerin

başvuranın da aralarında yer aldığı yedi yüz yirmi üç sanığı kapsayan davayı yönettiklerini

savunmaktadır.

Başvuran bu sava karşı çıkmaktadır.

AİHM, yargı sürecinin makul yapısının dava olayları, mevcut içtihat ilkeleri ışığında,

özellikle davanın karmaşık yapısı, başvuranın ve yetkili mercilerin dava hakkındaki tutumları

ile değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz. diğer birçokları arasında sözü edilen Mitap ve

Müftüoğlu, s. 411, § 32, Frydlender-Fransa kararları, no: 30979/96, § 43, AİHM 2000-VII).

AİHM ilk olarak, başvuranın hakkındaki ceza davasının herhangi bir aşamasındaki tutumuna

ilişkin Hükümetin hiçbir eleştiride bulunmadığını not etmekte, bu çerçevede Sıkıyönetim

mahkemesinin başvuranın tutuklandığı 11 Ağustos 1980 tarihinden yaklaşık sekiz yıl on üç

gün sonra karara hükmettiğini hatırlatmaktadır. Başvuranın temyiz başvurusunun ardından

Yargıtay’ın ilk derece mahkemesinin kararını bozması yaklaşık altı yıl on ay sürmüştür. Dava

dosyasının tekrar ilk derece mahkemesine gönderilmesinden sonra, bu mahkeme yaklaşık iki

yıl sonra 24 Haziran 1997 tarihinde kararını vermiştir.

AİHM, Hükümetin davanın karmaşık yapısının başvuran hakkındaki nihai kararın geç

alınmasında etkili olduğu değerlendirmesine karşı çıkmamakta, askeri mahkemelerin

yetkilerinin diğer mahkemelere devrini öngören yasal değişikliklerin bu gecikmeye katkıda

bulunduğunu hatırlatmaktadır (Bkz. Şahiner-Türkiye kararı, no: 29279/95, § 26, AİHM 2001-

IX).

Bununla birlikte AİHM, AİHS’nin 6 § 1. maddesinin Sözleşmeci Devletlere kendi yargı

sistemlerini, ki buna makul bir süre zarfında yargılama da dahil, gerekli yükümlülüklerin her

birini karşılayacak şekilde düzenleme zorunluluğunu getirdiğini hatırlatmaktadır (Bkz.

diğerleri arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa kararı, no: 25444/94, § 74, AİHM 1999-II, ve

sözü edilen Şahiner kararı, §§ 28-29). Başvuran hakkında yürütülen ceza soruşturmasındaki

yavaşlık ulusal yetkililere yüklenmelidir. Ceza yargısı sürecinde «makul süre» ilkesine riayet

edilmemiştir.

Bu nedenle AİHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

A. Tazminat

Başvuran, 15.000 Euro maddi ve 35.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmıştır.

AİHM, dava dosyasında yer alan unsurlardan maddi zararın varlığının ihlal tespiti ile ilintili

olduğu sonucunun çıkarılmadığını belirtmekte, bu yönde ödeme yapılmasını gerekli

görmemektedir. Bunun yanı sıra, başvuranın hakkında sürdürülen yargılamanın uzunluğu

nedeniyle bazı sıkıntılar yaşadığına itibar ederek, hakkaniyete uygun olarak başvurana 12.500

Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaştırmıştır¹.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran rakam belirtmeksizin iç hukukta ve AİHM nezdinde yapmış olduğu yargı giderleri

için tazminat talep etmektedir.

Hakkaniyete uygun olarak ve Mahkemenin yerleşik içtihadından doğan kriterler ışığında

(Bkz. sözü edilen Şahiner kararı, § 55) AİHM, yargı giderleri için başvurana 1.500 Euro

ödenmesini kararlaştırmıştır.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

başvurana;

ii.

iii.

manevi tazminat için 12.500 (on iki bin beş yüz) Euro;

yargı giderleri için 1.500 (bin beş yüz) Euro ödemesine;

belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin

uygulanmasına;

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 11 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

¹22 Haziran 2004 tarihli Ahmet Koç-Türkiye no: 32580/96, § 37 ve 12 Nisan 2005 tarihli Ertürk-Türkiye no:

15259/02, § 32 kararları ile karşılaştırınız.