CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ERKAN ORHAN- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:19497/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

1 Mart 2007

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 19497/02 başvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke

vatandaşı olan Erkan Orhan’ın (başvuran) 1 Mayıs 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM)

yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarından N. Öner tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Başvuran 1976 doğumlu olup İzmir’de ikamet etmektedir.

9 Temmuz 2001 tarihinde polisler tarafından başvuranın işyerinde arama yapılmış ve

arama sırasında beş adet pornografik CD ile 222 adet korsan CD ele geçirilmiştir.

Aynı gün başvuran saat 12:15’te gözaltına alınmış ve ifade verdikten sonra saat

18:45’te serbest bırakılmıştır.

24 Ağustos 2001 tarihinde İzmir Cumhuriyet Savcısı eski Türk Ceza Kanunu’nun 426.

maddesi uyarınca başvuranın mahkum edilmesini talep etmiştir.

İzmir Ceza Mahkemesi 14 Eylül 2001 tarihinde dosyayı incelemiş ve bir ceza

kararnamesi ile başvuranı 2.797.484.040 Türk Lirası tutarında para cezasına mahkum etmiştir.

Başvuran, İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurarak ceza kararnamesine itiraz

etmiştir.

İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi, 25 Ekim 2001 tarihinde dava dosyasını inceledikten

sonra bu itirazı reddetmiştir.

Bu karar, 9 Kasım 2001 tarihinde başvurana tebliğ edilmiştir.

Başvuran kendisine belirtilen süre içerisinde para cezasını ödememiştir.

Cumhuriyet Savcısı, 29 Ocak 2002 tarihinde başvuranın para cezasını ödemediğini

tespit etmiş ve verilen para cezasını 254 gün hapis cezasına çevirmiştir.

Başvuran, 13 Mart 2002 tarihinde cezasını çekmeye başlamıştır.

İzmir Ceza Mahkemesi, 25 Haziran 2002 tarihinde başvuranın şartlı olarak

salıverilmesine karar vermiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 5 § 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, gözaltında kaldığı süre içerisinde hiçbir yargı makamı önüne

çıkarılmadığından şikayetçi olmaktadır.

AİHM’nin yerleşik içtihadı uyarınca, bu şikayeti dile getirmek isteyen başvuranın

başvurusunu serbest bırakıldığı tarihten itibaren altı ay içerisinde yapması gerekmektedir.

Oysa ki başvuran, gözaltı 9 Temmuz 2001 tarihinde sona ermesine rağmen 1 Mayıs 2002

tarihinde AİHM’ye başvurmuştur. Bu nedenle başvurunun gecikmiş bir başvuru olduğu ve

AİHS’nin 35 §§ 1 ve 4. maddesi uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.

II. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, davasına bakan ulusal mahkemelerin duruşma yapmaması nedeniyle

AİHS’nin 6 § 1. maddesi bakımından adil olarak yargılanmadığını ileri sürmektedir. Başvuran

savunma yapma imkanına sahip olmadığını ve bu nedenle savunma haklarını kullanamadığını

iddia etmektedir.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmakta ve hukuk kuralları çerçevesinde yapılan adil bir

yargılama sonucunda başvuranın cezalandırıldığını belirtmektedir. Hükümet ceza

kararnamelerinin çok sayıda ülkede var olduğunu ve bunun amacının hafif suçlar için

mahkemelerin iş yükünü arttırmadan çözüme kavuşturmak olduğunu ifade etmektedir.

Hükümet, Türk Hukukunun Asliye Hukuk Mahkemesi’ne yapılacak bir itirazla ceza

kararnamelerine itiraz etme hakkını tanıdığına dikkat çekmektedir. Son olarak da düzenlenen

ceza kararnamelerinin AİHS’nin 6. maddesinin gerekliliklerini yerine getirdiğini ifade

etmektedir.

Hükümet, 1 Haziran 2005 tarihinde yeni Ceza Muhakemesi Kanunu’nun yürürlüğe

girmesi ile ceza kararnamelerinin düzenlenmediğine dikkat çekmektedir.

AİHM, başvuranın Hükümet görüşlerine cevaben görüş bildirmediğini not etmektedir.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

AİHM, başvururunun AİHS’nin 35 § 3. maddesi bakımından açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını tespit etmektedir. AİHM ayrıca başvuruda başka hiçbir kabuledilemezlik

gerekçesi bulunmadığını saptamıştır. Bu nedenle başvurunun kabuledilebilir bulunması uygun

olacaktır.

B. Esas Hakkında

AİHM, duruşmaların halka açık olarak yapılması hususunun AİHS’nin 6 § 1. maddesi

ile tanınan temel haklardan birisi olduğunu hatırlatmaktadır. AİHM’nin içtihadı uyarınca

herkesin davasının “halka açık” bir şekilde görülmesini isteme hakkının ilke olarak

“duruşma” hakkını gerektirdiğini hatırlatmaktadır. Kararın halka açık bir şekilde açıklanması

gibi, duruşmaların halka açık olarak yapılması hususu da, yargılanabilir kişileri kamunun

denetiminden kaçan gizli adalete karşı korumakta ve mahkemelerde güvenin tesis edilmesine

yardımcı olmaktadır. Adaletin işleyişine getirdiği bu şeffaflıkla, demokratik toplumların temel

ilkeleri arasında yer alan adil yargılanma hakkı gibi AİHS’nin 6 § 1. maddesi ile amaçlanan

hedefe ulaşılmasına katkıda bulunmaktadır (Bkz. Sutter-İsviçre, 22 Şubat 1984 tarihli karar,

Gautrin ve diğerleri-Fransa, 20 Mayıs 1998 tarihli karar, Derleme Hükümler ve Kararlar,

Serre-Fransa, no: 29718/96, 29 Eylül 1999, ve Stefanelli-Saint-Marin, no: 35396/97).

AİHM mevcut davada, eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun ilgili maddeleri

uyarınca sulh hakiminin, bazı suçlarla ilgili olarak duruşma yapmaksızın bir ceza kararnamesi

verebileceğini not etmektedir. Hafif veya ağır para cezasına veya bir meslek ve sanatın

icrasının tatiline veya müsadereye ilişkin ceza kararnamelerine ilişkin Asliye Hukuk

Mahkemesi’ne yapılan itiraz da aynı şekilde duruşma yapılmaksızın gerçekleştirilirdi. Asliye

Hukuk Mahkemesi, dosyadan ve gerekli gördüğü takdirde Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı

görüşünden hareketle kararını verebilmekteydi.

AİHM, yargılamanın hiçbir aşamasında başvuranın ulusal mahkemeler önünde

duruşmaya çıkmadığını tespit etmektedir. Ne ceza kararnamesini düzenleyen Sulh Ceza

Mahkemesi ne de itirazı inceleyen Asliye Hukuk Mahkemesi duruşma yapmıştır. Başvuran

hiçbir zaman kendisini yargılayan hakimlerin huzuruna çıkma imkanı bulamamıştır.

AİHM aynı zamanda, Asliye Hukuk Mahkemesi’nde duruşma yapılmaması hususunun

Anayasa Mahkemesi’nde görüşüldüğünü ve Anayasa Mahkemesi’nin bu ilkenin savunma

haklarına ve adil yargılanma haklarına riayet etmediğine kanaat getirdiğini not etmektedir.

AİHM bu tespiti ve yeni Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nda ceza kararnamelerine yer

verilmemiş olmasını değerlendirmeye almaktadır.

Bu nedenle yukarıda yer alan ifadeler ışığında AİHM, başvuranın davasının

mahkemeler önünde halka açık olarak görülmemesi sebebiyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinin

ihlal edildiğine karar vermiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

AİHM, başvuranın kendisine tanınan süre içerisinde hiçbir adil tazmin talebinde

bulunmadığını not etmektedir.

Bu nedenle AİHM, başvuranın AİHM iç tüzüğünün 60. maddesi bakımından üzerine

düşen zorunlulukları yerine getirmediği kanaatinedir. Hiçbir adil tazmin talebi dile

getirilmediğinden dolayı AHİM, bu ad altında başvurana herhangi bir ödemenin yapılmasının

gerekli olmadığına kanaat getirmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS’nin 6 § 1. maddesi bakımından dile getirilen şikayetle ilgili olarak

başvurunun kabuledilebilir olduğuna ve geri kalan kısmının kabuledilemez

olduğuna;

2. AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

Karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 1 Mart 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.