CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

FALAKAOĞLU VE SAYGILI- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:11461/03)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

19 Aralık 2006

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 11461/03 başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşı olan Bülent Falakaoğlu ve Fevzi Saygılı’nın (başvuranlar) Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 25 Mart 2003 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin

Temel İnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuranlar, AİHM önünde İstanbul Barosu avukatlarından K.T. Sürek tarafından

temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVA KOŞULLARI

Başvuranlar sırasıyla 1974 ve 1966 doğumlu olup İstanbul’da ikamet etmektedirler.

Olayların meydana geldiği dönemde Bülent Falakoğlu merkezi İstanbul’da bulunan

Yeni Evrensel gazetesinin yazı işleri müdürü Fevzi Saygılı ise aynı gazetenin sahibidir.

Yeni Evrensel gazetesinin 22 Temmuz 2001 tarihli sayısında birinci sayfasında ve

dokuzuncu sayfasında “Katliamlarla adını duyurdu terfi etti” ve “İşkenceci polis başkan

danışmanı oldu” isimli iki makaleye yer vermiştir.

10 Ağustos 2001 tarihinde İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet

Savcısı, başvuranları bu makaleler aracılığıyla iki polis memurunu terörist örgütlerin hedefi

haline getirmekle itham etmiştir. İstanbul DGM Cumhuriyet Savcısı başvuranların, 3713

sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 6 § 1. maddesi, 5680 sayılı Kanun’a ek 2 § 1. maddesi

ve Türk Ceza Kanunu’nun 36. maddesi uyarınca mahkum edilmelerini talep etmiştir.

Başvuranlar, 27 Mayıs 2002 tarihinde DGM’ye savunma layıhalarını sunmuşlar ve

savunmalarında, AİHS’nin 6. ve 10. maddelerine atıfta bulunmuşlardır. Başvuranlar

mahkumiyetlerinden dolayı ifade özgürlüğü haklarının ve haber alma ve verme haklarının

ihlal edildiğini ileri sürmektedirler. Bununla ilgili olarak mahkumiyetlerinin yalnızca dava

konusu makalede yer alan bazı bölümlere dayandığını iddia etmektedirler. Son olarak

başvuranlar, dava konusu makalelerin hiçbir şekilde halkı kin ve düşmanlığa sevk etmediğini

ifade etmektedirler.

30 Mayıs 2002 tarihinde DGM başvuranların, terörle mücadele görevini yerine getiren

devlet görevlilerini, terörist örgütlerin hedefi haline getiren makalelerin yayınlanmasına

imkan verdiklerine kanaat getirmiştir. Bu nedenle 3713 sayılı Kanun’un 6 § 1. maddesi

uyarınca Saygılı’yı 921.600.000 Türk Lirası (yaklaşık 693 Euro) ve Falakoğlu’nu

460.800.000 Türk Lirası (yaklaşık 346 Euro) para cezasına mahkum etmiştir.

Başvuranlar, 3 Haziran 2002 tarihinde temyiz başvurusunda bulunmuş ve duruşma

yapılmasını talep etmişlerdir.

Başvuranlar 25 Haziran 2002 tarihli temyiz dilekçelerinde AİHS’nin 6. ve 10.

maddelerine atıfta bulunmuşlar ve DGM önünde sunulan savunma olanaklarını

yinelemişlerdir.

Yargıtay Cumhuriyet Savcısı 2 Ekim 2002 tarihinde sunduğu görüşünde Yargıtay’dan

ilk derece mahkemesi tarafından verilen mahkumiyet kararını onamasını talep etmiştir.

15 Ekim 2002 tarihinde, başvuranlara tebliğ edilemeyen Yargıtay Cumhuriyet

Savcısı’nın görüşünü değerlendiren Yargıtay ilgililerin duruşma taleplerini reddetmiş ve ilk

derece mahkemesi kararını onamıştır.

24 Aralık 2002 tarihinde, başvuranlara verilen para cezasını ödeme emri Zeytinburnu

(İstanbul) Cumhuriyet Savcısı tarafından düzenlenmiştir.

20 Şubat 2003 tarihinde Falakoğlu 153.600.000 Türk Lirası Saygılı ise 307.200.000

Türk Lirası tutarında ödeme yapmışlardır.

Başvuranlar 20 Mart 2003 tarihinde aynı tutarlarda ödeme yapmışlardır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar mahkum edilmelerinin, AİHS’nin 10. maddesi ile güvence altına alınan

ifade özgürlüğü haklarını ihlal ettiğini ileri sürmektedirler.

Hükümet, bu iddiaya karşı çıkmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

AİHM bu şikayetin, AİHS’nin 35 § 3. maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun

olmadığına kanaat getirmektedir. Başvuruda başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi tespit

edilmediğinden başvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esas hakkında

AİHM dava konusu mahkumiyet kararının, Sözleşme’nin 10. maddesi ile güvence

altına alınan ifade özgürlüğü hakkına yönelik bir müdahale teşkil ettiği hususunun taraflar

arasında bir ihtilafa yol açmadığını not etmektedir. Bununla birlikte, müdahalenin AİHS’nin

10 § 2 maddesi uyarınca yasa ile öngörüldüğüne ve toprak bütünlüğünün korunması gibi

meşru bir amaç güttüğüne yönelik bir itirazda da bulunulmamıştır (Bkz. Yağmurdereli-

Türkiye, no: 29590/96, 4 Haziran 2002). AİHM bu tespite katılmaktadır. Bu durumda

anlaşmazlık, müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığı sorusuna

dayanmaktadır.

Hükümet’e göre, hassas görevlerde bulunan iki kamu görevlisinin kişiliklerine karşı

tahrik unsurları içeren dava konusu makaleler, ağır eleştiri niteliğinde olup bilgi alıp verme

sınırlarını aşmaktadır.

AİHM, konu ile ilgili içtihadından doğan genel ilkeleri hatırlatmaktadır (Bkz.,

diğerleri arasında, Ceylan-Türkiye, no: 23556/94, Öztürk-Türkiye, no: 22479/93, İbrahim

Aksoy-Türkiye, no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, 10 Ekim 2000, Karkın-Türkiye, no:

43928/98, 23 Eylül 2003, ve Kızılyaprak-Türkiye, no: 27528/95, 2 Ekim 2003). AİHM davayı

bu ilkeler ışığında inceleyecektir.

AİHM, dava konusu makalelerde kullanılan ifadelere ve yayınlandıkları dönemdeki

bağlama özen göstermiştir. Bununla ilgili olarak, takdirine sunulan olayı çevreleyen koşulları

ve özellikle de terörle mücadele konusuna bağlı olarak ortaya çıkan zorlukları dikkate almıştır

(İbrahim Aksoy, ve İncal-Türkiye, 9 Haziran 1998, Derleme Kararlar ve Hükümler).

Dava konusu makalelerde iki polis memurunun terfileri ile ilgili olarak ağır eleştiriler

yer almaktadır. Önceki yıllarda meydana gelen ve kamuoyu tarafından bilinen olaylara

dayanan bu eleştiri, polis tarafından kullanılan şiddetle sözkonusu polislerin terfi etmeleri

arasında bir ilişki kurmaktaydı.

Bu nedenle ulusal mahkemeler dava konusu makalelerin iki polis memurunu terörist

gurupların hedefi haline getirdiğine kanaat getirmiştir. Her ne kadar dava konusu makalelerin

hakaret niteliğinde olduğu yönünde bir değerlendirme yapılabilirse de başvuranlar, hakaret

suçundan değil terörle mücadele kanununa ilişkin yasal düzenlemeler çerçevesinde

yargılanmıştır

AİHM mevcut dava koşullarının, Sürek-Türkiye (no:2) (no: 24122/94, 8 Temmuz

1999) ve Ergin ve Keskin-Türkiye (no:2) (no: 42589/98, 20 Aralık 2005) kararlarında ifade

edilen dava koşulları ile benzerlik gösterdiğini tespit etmektedir. Bununla birlikte AİHM,

haber verme görevinin kaçınılmaz olarak bir takım “ödev ve sorumluluklar” yüklediğini ve

aynı zamanda basın kuruluşlarının kendiliklerinden uyması gereken sınırlar çizdiğini

hatırlatmanın uygun olacağı kanaatindedir. Bu durum özellikle de bir makalede, bir takım

ciddiyete haiz olayların kişilerin isimleri açıklanarak o kişilere yüklenildiği durumlarda

geçerlidir. Bu türden bir suçlama bu kişiler hakkında kamu adına kovuşturma yapılması

gereğini doğurabilir (Bu bağlamda, mutatis mutandis, Özgür Gündem-Türkiye, no: 23144/93).

Ulusal Mahkemelerin karar gerekçelerini inceleyen AİHM, bu gerekçelerin

başvuranların ifade özgürlüğü haklarına müdahale edilmesini haklı çıkarmak için başlı balına

yeterli olmadığına kanaat getirmektedir (Bkz. mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no:

24762/94, 8 Temmuz 1999). Bununla ilgili olarak AİHM’nin gözünde, her ne kadar dava

konusu makaleler saldırı niteliğinde olsa da, şiddete başvurulmasını, silahlı direnişi, isyanı

teşvik etmemiş ve halkı kine teşvik etmemiştir ve bu durum AİHM’nin gözünde dikkate

alınması gereken temel unsurdur (Bkz., a contrario, Sürek-Türkiye (no:1), no: 26682/95, ve

Gerger-Türkiye, no: 24919/94, 8 Temmuz 1999).

Son olarak AİHM, müdahalenin orantılı olup olmadığının tespit edilmesi gerektiğinde

başvuranlara verilen cezaların cinsi ve süresinin de değerlendirmeye alınması gereken

unsurlar olduğunu tespit etmektedir. Bununla ilgili olarak AİHM, başvuranların sırasıyla

921.600.000 ve 460.800.000 Türk Lirası tutarında ağır para cezasına mahkum edildiklerinin

altını çizmektedir.

Yukarıda yer alan bilgiler ışığında, dava konusu mahkumiyet kararının “demokratik

bir toplumda gerekli olmadığı” sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle AİHM, AİHS’nin 10.

maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.

II. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin kendilerine tebliğ

edilmediğinden şikayetçi olmakta ve AİHS’nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.

AİHM bu şikayetin yukarıda incelenen şikayetli ilgili olduğunu tespit etmiş ve aynı

şekilde kabuledilebilir ilan edilmesine karar vermiştir.

AİHM, Büyük Daire’nin 11 Temmuz 2002 tarihinde verilen bir kararda, Yargıtay

Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin tebliğ edilmemesi hususunu incelediğini ve

AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiği kanaatine vardığını hatırlatmaktadır (Göç-Türkiye,

no: 36590/97; Bkz. aynı zamanda Abdullah Aydın-Türkiye (no:2). no: 63739/00, 10 Kasım

2005). AİHM, kabul edilen bu karardan ayrılmasını gerektirecek bir neden görememektedir.

Sonuç olarak, AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuranlar maddi tazminat olarak sırasıyla 275 Euro ve 550 Euro tazminat talep

etmektedirler. Bu tutarlar kısmen ödedikleri para cezalarına tekabül etmektedir.

Başvuranlardan her biri ayrıca manevi tazminat olarak 5.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.

Talep edilen maddi tazminatla ilgili olarak AİHM, başvuranların ödeme makbuzu

sunduklarını tespit etmektedir. Bu makbuzdan başvuranların mahkum edildikleri para cezasını

ödemeye başladıkları tespit edilmektedir. Bu nedenle AİHM, bu miktarların başvuranlara

ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

Manevi tazminatla ilgili olarak AİHM, başvuranların dava koşulları nedeniyle bir

takım sıkıntılar yaşamış olabileceklerine kanaat getirmektedir. AİHM, 41. madde uyarınca

hakkaniyete uygun olarak başvuranların her birine 2.000 Euro tutarında manevi tazminat

ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuranlar, AİHM önünde yaptıkları masraf ve harcamalar için 2.000 Euro talep

etmektedirler

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre, bir başvuran ancak gerçekliği, gerekliliği ve makul

oranda oldukları ortaya konulan masraf ve harcamalarının tazminini elde edebilmektedir.

Mevcut davada AİHM, elindeki mevcut unsurlar doğrultusunda ve yukarıda yer alan kriterler

uyarınca Mahkeme önünde yapılan masraf ve harcamalar için başvuranlara toplu olarak 1.500

Euro ödenmesinin makul olduğu kanaatindedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı

Hükümet tarafından başvuranlara:

i. maddi tazminat için Falakoğlu’na 275 Euro (iki yüz yetmiş beş) ve Saygılı’ya

550 Euro (beş yüz elli) ödenmesine;

ii.manevi tazminat için başvuranların her birine 2.000 Euro (iki bin)

ödenmesine;

iii. masraf ve harcamalar için başvuranlara toplu olarak 1.500 Euro (bin beş

yüz) ödenmesine;

iiii.yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,

Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faizi uygulamasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;

Karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 19 Aralık 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.