COUNCIL OF

EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

DÖRDÜNCÜ DAİRE

FEHMİ KOÇ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 71354/01)

KARAR

STRAZBURG

27 Mart 2007

Bu karar, AİHS’nin 44 § 2 Maddesi’nde belirtilen şartlarla kesinlik kazanacaktır, ancak şekle

ilişkin değişiklik yapılabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

1

USULİ İŞLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaşı olan Fehmi Koç’un (“başvuran”), İnsan Haklarını ve

Temel Hakları Korumaya Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. Maddesi uyarınca, 28 Ekim

2000 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı

başvurudur (başvuru no: 71354/01).

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Başvuran 1965 doğumlu olup şu an Diyarbakır Cezaevi’nde tutuklu bulunmaktadır.

Başvuran, 12 Mart 1995’te, yasadışı bir örgüte üye olma şüphesiyle gözaltına

alınmıştır.

Başvuran, 10 Nisan 1995’te, kendisinin tutuklu yargılanması emrini çıkaran

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tek yargıcı huzuruna çıkarılmıştır. Mahkeme

huzurundaki dava sırasında, başvuran, gözaltındayken imzalamış olduğu ifadeleri inkar

etmiştir.

13 Nisan 1995’te, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı,

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne, başvuranı ve diğer on altı şüpheliyi, Ceza

Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca, ulusal toprakların bir kısmını ayırma amacıyla

eylemlerde bulunmakla suçlayan bir ithamname vermiştir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, cezai kovuşturma sırasında otuz duruşma

yapmış ve on yedi tanığı dinlemiştir.

3 Haziran 1999’da, iki sivil ve bir askeri hakimden oluşan Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi, başvurana suçlandığı sebeplerden dolayı hüküm giydirmiş ve Ceza Kanunu’nun

125. Maddesi uyarınca başvuranı ölüm cezasına çarptırmıştır. Başvuranın duruşma sırasındaki

tavrı göz önünde bulundurularak, ölüm cezası, müebbet hapis cezasına çevrilmiştir.

4 Haziran 1999’da, başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararına itiraz etmiştir.

21 Şubat 2000’de, Yargıtay, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onaylamıştır.

5 Mayıs 2000’de, Yargıtay’ın kararı, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

sekretaryasına gönderilmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

2

A. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile

kovuşturmanın tarafsızlığıyla ilgili

Başvuran, kendisini yargılayan ve suçlu bulan Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin hakimler kurulunda askeri bir hakimin bulunması nedeniyle, bağımsız ve

tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde yargılanmamaktan dolayı şikayetçi olmuştur.

Başvuran, ayrıca, hüküm giymesinin somut bir kanıta dayanmaması nedeniyle, yerel

mahkemeler huzurunda adil bir yargılanmaya tabi tutulmadığını da iddia etmiştir. Başvuran,

AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’ni ileri sürmüştür.

1. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AİHS’nin 35. Maddesi uyarınca, başvuranın Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin bağımsızlığına ve tarafsızlığına ilişkin şikayetinin altı ay kuralına uyulmadığı

gerekçesiyle kabul edilmemesi gerektiğini ileri sürmüştür. Hükümet, başvuranın Diyarbakır

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmamasından şikayetçi olduğu için,

mahkemenin karar tarihi olan 3 Haziran 1999’dan itibaren altı ay içerisinde AİHM’ye dava

açmış olması gerektiğini ileri sürmüştür.

Hükümet, ayrıca, bu şikayetin iç hukuk yollarının tüketilmemesi gerekçesiyle de zaten

kabul edilmemesi gerektiğini ileri sürmüştür. Hükümet, başvuranın bu şikayetini yere

mahkemelere sunmadığını iddia etmiştir. Bu bakımdan, AİHM’nin içtihadına atıfta

bulunmuştur (özellikle, Remli / Fransa, 23 Nisan 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar

Raporları 1996-II, s. 571, § 33).

Hükümet’in altı ay kuralına uyulmadığı iddiasına ilişkin ilk itirazıyla ilgili olarak,

AİHM, geçmişte Hükümet’in benzer ilk itirazlarını inceleyip bunları reddettiğini

yinelemektedir (bkz, Özdemir / Türkiye, no. 59659/00, § 29, 6 Şubat 2003; Doğan ve Keser /

Türkiye, no. 50193/99 ve 50197/99, § 17, 24 Haziran 2004). AİHM, sözkonusu davada,

yukarıda bahsedilen davalarda vermiş olduğu kararlardan ayrılmak için hiçbir gerekçe

görmemektedir.

İç hukuk yollarının tüketilmediği iddiasına ilişkin itirazla ilgili olarak, AİHM, bu

başvuruda, benzer davalarda vermiş olduğu kararlardan ayrılmak için hiçbir dayanak

görmemektedir (bkz, Vural / Türkiye, no. 56007/00, § 22, 21 Aralık 2004; Çolak / Türkiye

(no. 1), no. 52898/99, § 24, 15 Temmuz 2004; Özel, yukarıda kaydedilen, § 25).

Buna göre, AİHM, Hükümet’in ilk itirazlarını reddetmektedir.

AİHM, içtihadının ışığında ve kendisine sunulan belgeleri göz önünde bulundurarak,

başvuranın şikayetlerinin, AİHS kapsamında, belirlenmesi esasların incelenmesine bağlı

olması gereken karmaşık hukuk sorunları ve maddi sorunlar ortaya çıkardığını belirtmektedir.

AİHM, bu nedenle, AİHS’nin 35 § 3 Maddesi uyarınca, başvurunun bu kısmının asılsız

olmadığı sonucuna varmaktadır. Başvurunun kabuledilmezliği yönünde karar vermek için

başka hiçbir gerekçe bulunmamaktadır. Bu nedenle, başvurunun kabuledilebilir olduğu

yönünde karar verilmelidir.

2. Esaslar

3

a) Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile

kovuşturmanın tarafsızlığıyla ilgili

Hükümet, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin, Devlet’in güvenliğine ve bütünlüğüne

karşı oluşturulan tehditlerle mücadele etmek üzere kanun tarafından kurulduklarını ileri

sürmüştür. Hükümet, sözkonusu davada, başvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

bağımsızlığıyla ilgili meşru bir şüphesi olduğunu saptamak için hiçbir dayanak olmadığını

iddia etmiştir. Hükümet, ayrıca, askeri hakimlerin artık bu mahkemelerde bulunmayacağına

ilişkin 1999 yılında yapılan anayasal değişikliğe de atıfta bulunmuştur. Hükümet, bu

bağlamda, devlet güvenlik mahkemelerinin 2004 yılında kaldırıldığını belirtmiştir.

AİHM, geçmişte benzer davaları incelediğini ve AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlalini

saptadığını belirtmektedir (bkz, Özel, yukarıda kaydedilen, §§ 33-34; Özdemir, yukarıda

kaydedilen, §§ 35-36). AİHM, sözkonusu davada farklı bir sonuca varmak için hiçbir gerekçe

görmemektedir. AİHM, buna göre, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edildiği sonucuna

varmıştır.

b) Kovuşturmanın tarafsızlığıyla ilgili

AİHM, başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde

yargılanma hakkına ilişkin saptamasını göz önünde tutarak, başvuranın kovuşturmanın

adaletsizliğine ilişkin şikayetinin geri kalan kısmının da incelenmesi gerektiği kanısına

varmıştır (Işık / Türkiye, no. 50102/99, § 38-39, 5 Haziran 2003).

B. Kovuşturmanın süresiyle ilgili

Başvuran, sözkonusu kovuşturmanın süresinin, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nde

öngörülen “makul süre” koşuluna ters düştüğünü ileri sürmüştür.

Hükümet, başvuranın iddiasına itiraz etmiş ve kovuşturmanın süresinin makul süreyi

aşmadığını ifade etmiştir. Hükümet, ulusal makamların başvuran dahil on yedi kişinin içinde

bulunduğu çok ciddi olayları soruşturmak zorunda kaldığını belirterek, davanın karmaşık bir

niteliği olduğunu ileri sürmüştür. Hükümet, bu bağlamda, cezai takibat yetkililerinin,

başvuranın başta 25 Şubat 1995 tarihinde Diyarbakır’da bir otobüsün yakılması, 5 Mart 1995

tarihinde futbol maçı sırasında bir stadyuma bombalı saldırı düzenlenmesi ve 20 Mart 1995

tarihinde bir trafoya bombalı saldırı düzenlenmesi gibi birçok yasadışı eyleme karıştığını

ispatlamak zorunda kaldığını belirtmiştir.

Hükümet, ayrıca, başvuranın cezai kovuşturmanın neredeyse üç yıl gecikmesine neden

olduğunu iddia etmiştir. Hükümet, başvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 27 Haziran

1998, 1 Temmuz 1998, 3 Eylül 1998, 22 Ekim 1998, 10 Aralık 1998, 11 Şubat 1999 ve 15

Nisan 1999 tarihli duruşmalarına katılmadığını belirtmiştir. Başvuran ve avukatı, son

savunmalarını yapmak için 20 Mayıs 1999 ve 3 Haziran 1999 tarihli duruşmalara da

katılmamıştır. Başvuran, güvenlik güçleri tarafından aranmak istemediği için bu duruşmalara

katılmayı reddetmiştir.

AİHM, kovuşturmanın, başvuranın gözaltına alındığı 12 Mart 1995 tarihinde başlayıp

Yargıtay’ın Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onayladığı 21 Şubat 2000

tarihinde sona erdiğini belirtmektedir. Böylece, kovuşturma dört yıl on bir ay sürmüştür.

4

AİHM, kovuşturma süresinin makul olup olmadığının dava koşulları ışığında ve

özellikle davanın karmaşıklığı, başvuran ve ilgili makamların tutumu ve anlaşmazlıkta

başvuran için neyin tehlikede olduğu gibi AİHM içtihadında belirlenen kriterlere göre

değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir (bkz, diğerleri arasında, Pélissier ve Sassi /

Fransa [GC], no. 25444/94, § 67, ECHR 1999-II).

AİHM, sözkonusu davanın, özellikle şüphelilerin sayısı ve yerel mahkemelerin ciddi

olaylara ve her şüphelinin tek tek suçlara karıştıklarına dair gerçekleri saptamakta

karşılaştıkları zorluklar nedeniyle karmaşık bir niteliğe sahip olduğunu belirtmektedir.

Ulusal makamların tutumuna gelince, AİHM, yalnızca Devlet’in sorumlu

tutulabileceği gecikmelerin “makul sürenin” aşıldığı yönünde bir saptamayı

doğrulayabileceğini yinelemektedir (Papachelas / Yunanistan [GC], no. 31423/96, § 40,

ECHR 1999-II). AİHM, bu bağlamda, başvuranın ulusal makamlara atfedilebilecek bir

durgunluk sürecini göstermediğini belirtmektedir.

Başvuranın tutumuna gelince, Hükümet’in ifadelerinden, başvuranın ve avukatının on

duruşmaya katılmadığı anlaşılmaktadır; bu da kovuşturmanın önemli ölçüde gecikmesine

neden olmuştur. Başvuran, bu ifadelere itirazda bulunmamıştır.

AİHM, yukarıda anlatılanları gözönünde bulundurarak, Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi huzurunda gerçekleşen ve dört yıl bir ay yirmi gün süren kovuşturmanın

uzunluğundan ulusal makamların sorumlu tutulamayacağını belirtmektedir. Yargıtay

huzurundaki kovuşturma yaklaşık sekiz buçuk ay sürmüştür; bu sürenin de aşırı olduğu

söylenemez.

Buna göre, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlali sözkonusudur.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. Maddesi:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

Başvuran, Mahkeme Sekretaryası’nın 8 Kasım 2005 tarihli mektubunda kendisinden

adil tazmin için talepte bulunmasını istemesine rağmen, adil tazmin talebinde bulunmamıştır.

AİHM, rakamlarla belirlenen bir talep olmadığı için, bu bağlamda herhangi bir tazminat

ödenmesini öngörmemektedir (bkz, AİHM İçtüzüğü, Madde 60 §§ 1 ve 2).

Başvuran, adil tazmin talebinde bulunmasa da, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi uyarınca,

AİHM’nin başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanmadığını

saptadığı durumda, AİHM, prensip olarak, en iyi çözümün başvuranın kısa bir süre içinde

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yeniden yargılanmasını sağlamak olduğu

görüşündedir (Gençel / Türkiye, no. 53431/99, § 27, 23 Ekim 2003).

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

5

2. Başvuranın Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı

iddiasına ilişkin şikayetiyle ilgili olarak, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. Başvuranın AİHS’nin 6 § 1 Maddesi uyarınca kovuşturmanın adil olmadığına dair

yapmış olduğu şikayeti incelemeye gerek olmadığına;

4. Kovuşturmanın süresiyle ilgili olarak AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edilmediğine;

5. Adil tazmin bakımından herhangi bir tazminat ödenmemesine karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış olup 27 Mart 2007 tarihinde, İçtüzüğün 77.

Maddesi’nin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Fatoş ARACI

Nicolas BRATZA

Bölüm Sekreteri

Başkan

6