CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

BAŞKAYA - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 68234/01 )

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

3 Ekim 2006

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (68234/01) başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaşı Fikret Başkaya’nın (başvuran) 3 Mart 2001 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi’ne Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu

başvurudur. Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Ankara Barosu

avukatlarından A. Erdoğan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1940 doğumlu başvuran Ankara’da ikamet etmektedir.

1 Haziran 1999 tarihinde Özgür Bakış gazetesi, başvuran tarafından kaleme alınan «Tarihi

dava mı ?» başlıklı bir makaleyi yayımlamıştır.

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı 3 Ağustos 1999 tarihinde

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 8 § 1. maddesine dayalı olarak başvuranı

bölücülük propagandası yapma suçu ile itham etmiştir.

DGM, 13 Haziran 2000 tarihinde başvuranı bir yıl hapis ve 1.066.666.666 T.L. para cezasına

çarptırmıştır.

Mahkeme, sözkonusu makalenin Devletin bölünmez bütünlüğüne karşı bölücülük

propagandasını içerdiği tespitinde bulunarak bu makaleden bazı bölümlere yer vermiştir.

Yargıtay 15 Ocak 2001 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

Başvuran 13 Haziran 2002 tarihinde para cezasını (yaklaşık 735 Euro) ödemekten beraat

etmiş, bir yıllık hapis cezasını çekmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın yazılı görüşüne yanıt verme olanağının

bulunmayışı doğrultusunda Yargıtay önünde hakkaniyete uygun bir yargının

gerçekleşmediğinden şikayetçi olmakta, bu yönde AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini

ileri sürmektedir.

Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.

AİHM, başvuranın yakındığı bu şikayete benzer bir şikayetin daha önce de incelendiğini ve

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın görüşüne yazılı olarak yanıt verme olanağının

olmamasının AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını hatırlatmaktadır (Bkz. Göç

kararı, Abdullah Aydın-Türkiye (no2), no: 63739/00, 10 Kasım 2005, Halis Doğan-Türkiye

kararı, no: 75946/01 ve Tosun-Türkiye kararı, no: 4124/02, 28 Şubat 2006).

AİHM başvuruyu incelemiş ve Hükümetin mevcut başvuruyu farklı sonlandıracak hiçbir

delili ve argümanı sunmadığına itibar etmiştir.

Bu nedenle, AİHS’nin 6 § 1. maddesi bu açıdan ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 10. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran mahkumiyet cezasına çarptırılmasının ifade ve düşünce özgürlüğünün ihlalini

oluşturduğunu ileri sürmekte, AİHS’nin 10. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet başvuranın mahkumiyetinin AİHS’nin 10. maddesinin ikinci paragrafı gereğince

meşru sayıldığını savunarak, buna göre bir Devletin toprak bütünlüğünü tehdit eden terörist

faaliyetler ile karşı karşıya kalındığında daha da geniş bir takdir yetkisi tanınan sınırı Türk

yetkililerin hiçbir şekilde aşmadıklarını ifade etmektedir. Sözkonusu makalenin bu özel

bağlamda değerlendirilmesi gerekir.

AİHM, sözkonusu mahkumiyet kararının AİHS’nin 10 § 1. maddesi ile güvence altına alınan

başvuranların ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahaleyi oluşturduğu hususunda taraflar

arasında bir ihtilaf bulunmadığını not etmektedir. Yapılan müdahalenin AİHS’nin 10 § 2.

maddesi uyarınca toprak bütünlüğünün korunması gibi meşru bir amacı izlediğine itiraz

edilmemektedir. AİHM bu hususu dikkate almaktadır. Bununla birlikte yapılan müdahalenin

«demokratik bir toplum için zorunluluk» oluşturup oluşturmadığının incelenmesi

gerekmektedir (Bkz. Yağmurdereli-Türkiye kararı, no: 29590/96, 4 Haziran 2002).

AİHM, daha önce de bu başvuruya benzer sorunları ele alan kararların incelendiğini ve

bunların AİHS’nin 10. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını hatırlatmaktadır (Bkz. özellikle

Ceylan-Türkiye kararı, no: 23556/94, § 38, AİHM 1999-IV, Öztürk-Türkiye kararı, no:

22479/93, § 74, AİHM 1999-VI, İbrahim Aksoy kararı § 80, Karkın-Türkiye kararı, no:

43928/98, § 39, 23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-Türkiye kararı, no: 27528/95, § 43, 2 Ekim

2003).

AİHM, mevcut başvuruyu mahkemenin yerleşik içtihadı ışığında incelemiş ve Hükümetin

davanın farklı sonuçlandırılmasına neden olacak hiçbir tespiti ve delili sunmadığına itibar

etmiştir. AİHM, makalede yer alan ifadelere ve konuşmanın yapıldığı ortama özellikle dikkat

etmiş, bu doğrultuda terörle mücadeleye bağlı özel zorlukları dikkate almıştır. (Bkz. özellikle

sözü edilen İbrahim Aksoy kararı, § 60 ve Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998, 1998-IV, s.

1568, § 58).

Sözü edilen makale Türk yetkililerinin Kürt sorununa yaklaşımlarını eleştirir niteliktedir.

AİHM, DGM’nin sözkonusu makalenin Devletin toprak bütünlüğünü yıkmaya yönelik

ifadeler içerdiğine kanaat getirdiğini hatırlatmaktadır. AİHM, iç hukuk mercilerinin vermiş

oldukları kararlardaki gerekçeleri incelemiş ve bunların başvuranın ifade özgürlüğüne yapılan

müdahaleyi meşru kılmaya yetmediğine itibar etmiştir (Bkz. mutatis mutandis, Sürek-Türkiye

(no:4) kararı, no: 24762/94, § 58, 8 Temmuz 1999). Makalede yer alan bazı sert üsluplu

bölümler özellikle Türk Hükümeti’nin en negatif yönünü çizmekte fakat, ne şiddet

kullanımını, silahlı direnişi, ne de ayaklanmayı teşvik etmektedir. AİHM nezdinde dikkate

alınacak temel unsur budur (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye kararı (no:1), no: 26682/95, §

62, AİHM 1999-IV, ve Gerger-Türkiye kararı, no: 24919/94, § 50, 8 Temmuz 1999).

Yapılan müdahalenin orantılılığı bakımından verilen cezanın niteliğinin ve ağırlığının da

dikkate alınması gerekmektedir. Bu doğrultuda AİHM, başvuranın bir yıl dört ay hapis ve

1.066.666.666 TL. para cezasına çarptırıldığını not etmektedir.

Mevcut başvuruda, başvuranın mahkumiyeti öngörülen amaçlar doğrultusunda orantısız

bulunmakta, «demokratik bir toplum için gereklilik» oluşturmamaktadır.

O halde AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

A. Tazminat

Başvuran 26.599 Euro maddi zarara uğradığını ileri sürmekte, ayrıca manevi tazminat olarak

350.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

İddia edilen gelir kaybıyla ilgili olarak AİHM, sunulan delillerin AİHS’nin 10. maddesinin

ihlali ile başvuranların uğradıkları gelir kaybını kesin olarak ispatlar nitelikte olmadığını

kaydetmektedir (Bkz. aynı anlamda, Karakoç ve diğerleri-Türkiye kararı, no: 27692/95,

28138/95 ve 28498/95, § 69, 15 Ocak 2002).Bu nedenle, bu talebi reddetmektedir.

AİHM buna karşın, başvurana hükmedilen para cezasının AİHS’nin 10. maddesinin ihlaline

neden olduğunu hatırlatır. Hakkaniyete uygun ve elde edilen bilgiler ışığında AİHM,

başvurana 735 Euro maddi tazminat ödenmesine karar vermiştir.

Manevi zararla ilgili olarak AİHM, hakkaniyete uygun olarak başvurana manevi tazminat için

7.000 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran AİHM nezdinde yapmış oldukları giderler için 20.000 Euro talep etmektedir.

Başvuran kanıtlayıcı belge sunmamıştır.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

Sunulan deliller ve mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihadı dikkate alınarak AİHM

başvurana yapmış olduğu tüm masraf ve harcamalar için makul olarak toplam 1.000 Euro

ödenmesini kararlaştırmaktadır.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek suretiyle Savunmacı Hükümetin

başvurana;

maddi tazminat olarak 735 (yedi yüz otuz beş) Euro ödemesine;

manevi tazminat olarak 7.000 (yedi bin) Euro ödemesine;

masraf ve harcamalar için toplam 1.000 (bin) Euro ödemesine;

belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

ii.

iii.

iv.

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin

uygulanmasına;

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 3 Ekim 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.