CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

GENÇER VE DİĞERLERİ- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:6291/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

21 Aralık 2006

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 6291/02 başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaşları olan Yusuf Gençer, Erdoğan İskender Ağcabay, Zeki Olkun, Recep Vurmuş ve

Ahmet Pektopal’ın (başvuranlar), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 22 Ekim

2001 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence altına

alan 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuranlar, AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarından T. Çolak ve M. Ufacık

tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Başvuranlar sırasıyla 1964, 1971, 1956, 1969 ve 1964 doğumlu olup İzmir’de ikamet

etmektedirler.

24 Şubat 2001 tarihinde sendikacı olan başvuranlar, üyesi oldukları sendikanın

başkanı ile uyuşmazlık yaşamışlardır.

Başvuranlar eski Türk Ceza Kanunu’nun, öldürme kastı olmaksızın kişinin ruhsal ve

fiziksel bütünlüğüne zarar verilmesini suç sayan 456 § 4. maddesi uyarınca suçlanmışlardır.

İzmir Sulh Ceza Mahkemesi 16 Mart 2001 tarihli ceza kararnamesiyle başvuranların

her birini 142.365.600 (yaklaşık 80 Euro) para cezasına mahkum etmiştir.

İzmir Asliye Ceza Mahkemesi, başvuranlar tarafından ceza kararnamesine yapılan

itirazı, iddianameye ve dosya içeriğine dayanarak 9 Nisan 2001 tarihinde reddetmiştir.

Mahkeme, kararın başvuranlara tebliğ edilmesine karar vermiştir.

Asliye Ceza Mahkemesi kararı başvuranlara tebliğ edilmemiştir. Başvuranların

avukatı, bilinmeyen bir tarihte Asliye Ceza Mahkemesi kaleminden kararın bir nüshasını

almıştır.

Başvuranlar, ceza kararnamesinin yazılı emir ile bozulması için 9 Mayıs 2001

tarihinde Adalet Bakanlığı’na başvurmuşlardır. Bu talep 12 Haziran 2001 tarihinde

reddedilmiştir.

Başvuranlar para cezasının tamamını ödemiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar, mahkemede duruşma yapılmadığı ve bu nedenle duruşmalara katılma,

tanık dinletme haklarından yoksun bırakıldıklarını ve buna bağlı olarak savunma haklarından

mahrum bırakıldıklarını belirtmekte ve davalarının hakkaniyete uygun olarak görülmediğini

ileri sürmektedirler. Başvuranlar AİHS’nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmakta ve ceza kararnamesinin adil olarak görülen bir

dava sonucunda verildiğini belirtmektedir. Hükümet, çok sayıda ülkede yaygın olarak görülen

bir davanın sözkonusu olduğunu ve bunun amacının çok fazla önem arz etmeyen davalar için

yargılama usulünü basitleştirerek mahkemelerin yükünü hafifletmek olduğunu belirtmektedir.

Hükümet’e göre, Türk Hukuku’nda Asliye Ceza Mahkemesi’ne başvurarak ceza

kararnamelerine itiraz etme imkanı tanınmaktadır. Hükümet ayrıca ceza kararnamesinin,

AİHS’nin 6. maddesinin gerekliliklerine uygun olduğunu belirtmektedir.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

Hükümet, altı ay kuralına riayet edilmediğinden dolayı AİHM’den başvuruyu

reddetmesini talep etmektedir. Hükümet, kanun yararına temyiz başvurusunun AİHS’nin 35.

maddesi uyarınca etkili bir başvuru yolu olmadığını, altı aylık sürenin Asliye Ceza

Mahkemesi’nin kararını verdiği tarihten itibaren başladığını ve başvurunun 7 Kasım 2001

tarihinde yapıldığını belirtmektedir.

AİHM öncelikle 7 Kasım 2001 tarihinin, başvurunun yapıldığı tarih olmadığını,

başvuru dilekçesini aldığı tarih olduğunu gözlemlemektedir. Postane kaşesinden de anlaşıldığı

üzere başvuranlar 22 Ekim 2001 tarihinde başvuru dilekçelerini göndermiştir ve bu tarih

başvuru tarihi olarak kabul edilmektedir.

AİHM, ilgilinin nihai iç hukuk kararından etkili ve yeterli bir şekilde haberdar olduğu

andan itibaren altı aylık sürenin işlemeye başladığını hatırlatmaktadır. Başvuranın, nihai iç

hukuk kararından hangi tarihte haberdar olduğunu tespit etme görevi altı ay kuralına riayet

edilmediği itirazını dile getiren Hükümet’e aittir (Baghli-Fransa, no: 34374/97).

Mevcut davada, nihai iç hukuk kararını teşkil eden Asliye Ceza Mahkemesi’nin kararı,

tebliğ edilmesine karar verilmesine rağmen başvuranlara ya da avukatlarına tebliğ

edilmemiştir. Başvuranların avukatı, bilinmeyen bir tarihte Asliye Ceza Mahkemesi

kaleminden kararın bir nüshasını almıştır. Kararın tebliğ edilmesi zorunluluğunun yerine

getirilmemesi ve Hükümet’in başvuranların ya da avukatlarının mevcut başvurunun

yapılmasından altı aydan daha uzun bir zaman önce, Asliye Ceza Mahkemesi’nin kararından

haberdar olduklarını ortaya koyabilecek bir kanıt sunamaması dikkate alındığında AİHM, altı

ay kuralına riayet edildiğine kanaat getirmektedir. Sonuç itibariyle AİHM, bu konu ile ilgili

olarak dile getirilen itirazı reddetmektedir.

AİHM başvurunun, AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca AİHM, başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi

bulunmadığından başvurunun kabuledilebilir bulunmasının uygun olacağı kanaatindedir.

B. Esas Hakkında

AİHM, duruşmaların halka açık olarak yapılmasının, AİHS’nin 6 § 1. maddesi ile

ifade edilen temel ilkelerden birini teşkil ettiğini hatırlatmaktadır. Aleni duruşma, kamunun

denetiminden kaçan gizli bir adalet karşısında yargılanabilir kişileri korumakta ve

mahkemelerde güvenin sağlanmasına katkıda bulunmaktadır. Adaletin sağlanması hususuna

getirdiği şeffaflıkla, 6. maddede ifade edilen, demokratik bir toplumun temel ilkeleri arasında

yer alan adil yargılanma ilkesinin yerine getirilmesine yardımcı olmaktadır (Bkz. Sutter-

İsviçre, 22 Şubat 1984, A serisi, Gautrin ve diğerleri-Fransa, 20 Mayıs 1998, Derleme

Kararlar ve Hükümler, Serre-Fransa, no: 29718/96, 29 Eylül 1999, ve Stefanelli-Saint-

Marin, no: 35396/97).

AİHM, eski Türk Ceza Kanunu’na göre davaya bakan hakimin, bazı suçlar sözkonusu

olduğunda, duruşma yapmaksızın yalnızca dosyadan hareketle ceza kararnamesi

verebileceğini not etmektedir. Asliye Ceza Mahkemesi’ne yapılan itiraz davası da, ağır ya da

hafif para cezası ya da muayyen bir meslek veya sanatın tatiline veya müsadereye hükmeden

bir ceza kararnamesine itiraz edildiği durumlarda aynı şekilde duruşma yapılmaksızın

gerçekleşmekteydi. Asliye Ceza Mahkemesi, yalnızca dosyadan ya da gerekli gördüğü

taktirde Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı görüşünden hareketle duruşma yapmaksızın kararını

verebilmekteydi.

Mevcut davada AİHM, yargılamanın hiçbir aşamasında başvuranların ulusal

mahkemeler önünde bir duruşmaya katılma imkanına sahip olmadıklarını tespit etmektedir.

Ne ceza kararnamesini veren Sulh Ceza Mahkemesi ne de itiraz konusunda kararı açıklayan

Asliye Ceza Mahkemesi duruşma düzenlemiştir. Başvuranlar hiçbir zaman, kendilerini

yargılayan hakimlerin önüne bizzat çıkma imkanına sahip olamamışlardır.

AİHM aynı zamanda, Asliye Ceza Mahkemesi’nde duruşmanın düzenlenmemiş

olmasının Anayasa Mahkemesi tarafından ele alındığını ve Anayasa Mahkemesi’nin, bu

durumun savunma hakları ve adil yargılanma hakkı ile uyuşmadığı yönünde karar verdiğini

tespit etmektedir. AİHM bu tespiti ve yeni Ceza Kanunu’nda ve Ceza Muhakemeleri Usulü

Kanunu’nda ceza kararnameleri ile ilgili düzenlemenin bulunmuyor olmasını dikkate

almaktadır.

Sonuç olarak AİHM, başvuranların davasının, davaya bakan mahkemeler tarafından

halka açık olarak görülmemesi nedeniyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A.Tazminat

Başvuranlar kendilerine verilen para cezalarını ödemek zorunda kaldıkları için maddi

zarara uğradıklarını iddia etmektedirler. Yusuf Gençer, Zeki Olkun ve Ahmet Pektopal isimli

başvuranlar ise ayrıca, sendikal faaliyetleri nedeniyle aldıkları tazminatlardan yoksun

bırakıldıklarından şikayetçi olmaktadırlar.

Başvuranlar aynı zamanda rakam belirtmeksizin manevi zarara uğradıklarını

belirtmektedirler.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.

AİHM, tespit edilen eksikliklerin olmaması halinde Türk Mahkemelerinin ulaşacağı

sonucun ne olacağına dair spekülasyon yapılamayacağını belirtmekte ve başvuranlar

tarafından dile getirilen maddi tazminat talebini reddetmektedir.

AİHM ayrıca başvuranların, ihlal tespitinin telafi edebileceği bir takım manevi

zararlara uğramış olabileceklerine kanaat getirmektedir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuranlar, masraf ve harcamalar için herhangi bir talepte bulunmamıştır. Bu nedenle

AİHM, bu ad altında herhangi bir ödeme yapılmasının gerekli olmadığı kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE;

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Mevcut kararın kendisinin başvuranların uğradığı manevi zararın tazmini için başlı

başına yeterli olduğuna;

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;

Karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 21 Aralık 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.