CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

GÜRSOY VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 1827/02, 1842/02, 1846/02, 1850/02,

1857/02, 1859/02 ve 1862/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

31 Ekim 2006

İşbu karar AİHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı

şekli düzeltmelere tabi olabilir.

__________________________________________________________________________________________

Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine yapılan başvurunun nedeni (başvuru no: 1827/02, 1842/02,

1846/02, 1850/02, 1857/02 ve 1862/02) bu ülkenin yedi vatandaşı Cemalettin Gürsoy, Veli

Çelik, Mahir Öz, Hıdır Açıkel, Abdullah Önal, Zeki Demirçivi ve Orhan Özelmalı’nın

(başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 18 Ekim 1999 tarihinde (AİHM) Avrupa

İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını (AİHS) güvence altına alan eski 25.

maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

(AİHM) önünde Konya barosu avukatlarından E.L. Yavuzer tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuranlar Cemalettin Gürsoy, Veli Çelik, Mahir Öz, Hıdır Açıkel, Abdullah Önal, Zeki

Demirçivi ve Orhan Özelmalı sırasıyla 1968, 1965, 1968, 1972, 1969, 1960 ve 1976

doğumludur. Olayların meydana geldiği dönemde başvuranlar Adana’da ikamet etmekteydi.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar, aralarında askeri bir hakimin yer aldığı Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğinden yoksun bulunduğundan şikayetçi olmakta,

ayrıca polis tutanaklarının kanıt unsurları olarak kabul edilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun

bir yargıdan yararlanamadıklarını ileri sürmektedir. Başvuranlar son olarak, dava dosyalarının

Devlet Güvenlik Mahkemesince birleştirilmesi nedeniyle yargı sürecinin uzunluğundan

şikayetçi olmakta, bu bağlamda AİHS’nin 6 § 1. maddesini öne sürmektedir.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

AİHM, yerleşik içtihadından doğan kıstaslar ve sunulan delillerin bütünü ışığında

başvuranların şikayetlerinin kabuledilebilir olduğuna ve esastan incelenmesi gerektiğine itibar

etmektedir. AİHM, bunun yanı sıra hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi tespit etmemiştir.

B. Esas hakkında

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında

Hükümet bir ihlalin varlığına karşı çıkmaktadır.

AİHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. Özel kararı,

Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, 6 Şubat 2003).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını kaydetmekte, bunun yanı sıra aralarında askeri bir hakimin de yer

aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi karşısında başvuranların «ulusal güvenliğe» dayalı

suçlardan yargılanması konusunda endişe duymalarının anlaşılabilir olduğu tespitinde

bulunmaktadır. Başvuranlar, haklarında açılan davada Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

kararını yabancı gerekçelere dayandırdığı şüphesini duyabilir. Bu nedenle başvuranların bu

yargı makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması

gerekmektedir. (Bkz. Incal-Türkiye kararı s. 1573, § 72 in fine ).

AİHM, başvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin AİHS’nin 6 §

1. maddesi uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.

2. Yargı sürecinin adilliği hakkında

AİHM, daha önce benzer kararlarda dile getirdiği üzere bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan

yoksun bir mahkemenin kendi yargısına tabi olan kişilere her halükârda adil bir yargılamayı

garanti edemeyeceği hükmüne varıldığını hatırlatmaktadır.

Bu yöndeki bir ihlalin tespiti ışığında, Mahkeme başvuranların adil yargılanma hakkının ihlal

edildiği şikayetini ayrıca incelemeyi gerekli görmemektedir. (Bkz. diğerleri arasında sözü

edilen Çıraklar kararı, 28 Ekim 1998, Incal kararı ve Güneş-Türkiye kararı, no: 42775/98, 18

Aralık 2003).

3. Ceza yargı sürecinin uzunluğu hakkında

Hükümet olayların koşulları, AİHS ve AİHM’nin yerleşik içtihadı ışığında yargı sürecinin

makul olmadığının söylenemeyeceğini savunmaktadır. Hükümet bu doğrultuda davanın

karmaşık yapısının, başvuranlara atfedilen suçların niteliğinin ve kanıt unsurlarını elde etmek

için gerekli zamanın altını çizmekte, sözkonusu ceza yargı sürecinin yirmi dört sanığı

kapsadığını ifade etmektedir. Ayrıca, Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin ilgasının

ardından davanın Adana Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne nakli de sözü edilen sürenin

uzamasına katkıda bulunmuştur.

Başvuranlar dava sürecinin yavaş seyrinin davaların birleştirilmelerinden ve Adana Devlet

Güvenlik Mahkemesi’ne gönderilmesinden kaynaklandığını ileri sürmektedir.

AİHM, sürecin uzunluğunun başvuranların yakalanma tarihlerine göre farklılık gösterdiğini

not etmektedir. Ceza süreci Yargıtay’ın 20 Nisan 1999 tarihinde başvuranların mahkumiyet

kararını onaması ile son bulmuş, yaklaşık 2 yıl üç ay ve 3 yıl ve 5 ay sürmüştür.

AİHM, yargı sürecinin uzunluğunun makul olup olmadığının dava koşullarını müteakip

AİHM içtihatlarından doğan kriterler ışığında özellikle davanın karmaşık yapısı, başvuranın

ve yetkili mercilerin tutumu ile değerlendirildiğini hatırlatmaktadır.

AİHM bununla birlikte sözkonusu sürecin yetkili hukuk mercilerinin yirmi dört sanığın dahil

olduğu bir davayı yönetmeleri ölçüsünde bazı karışıklıkları içerdiğini dikkate almaktadır. Bu

koşulda ve aynı gerekçelerde her bir sanığa isnat edilen suçun belirlenmesi, ilgili görgü

tanıklarının ve kanıtların bir araya getirilmesi meşakkatli bir çalışmayı gerekli kılmıştır.

Başvuranların tutumuna gelince, adı geçenlere yüklenebilecek bir gecikme sözkonusu

değildir.

Yetkili mercilerin tutumu ile ilgili olarak AİHM, yüklenebilecek bir gecikmede sadece

«makul süre» aşımı tespitinde bulunabilecek Devletin sorumlu olduğunu hatırlatmaktadır

(Bkz. özellikle, Gergouil-Fransa kararı, no: 40111/98, 21 Mart 2000 ve Papachelas-

Yunanistan kararı, no: 31423/96).

Bu başvuruda AİHM, ilk yakalama işlemlerinin 6 Aralık 1995 tarihinde gerçekleştirildiğini ve

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını yaklaşık iki yıl sekiz ay sonra 14 Temmuz 1998

tarihinde verdiğini ifade etmektedir.

Kaldı ki Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin ilgası ile davaların Adana Devlet Güvenlik

Mahkemesi’ne gönderilmesi yargı sürecinin yavaş ilerlemesine neden olmuştur. Bunun yanı

sıra Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne yüklenebilecek hiçbir etkisiz dönem sözkonusu değildir:

DGM kanıt unsurlarını ve sanıkların beyanlarını dinlemiş, sanıkların serbest bırakılma

taleplerini dikkate almıştır.

Yargıtay ise İlk derece mahkemesi’nin kararının ardından dokuz ay sonra nihai kararı almıştır.

Elde edilen kanıtların bütününde ve davanın özel koşullarında AİHM, sözü edilen sürecin

uzunluğunun aşırı olmadığına ve 6 § 1. maddede yer alan «makul süre» koşulunu

karşıladığına itibar etmektedir (Bkz. Cankoçak-Türkiye kararı, no: 25182/94 ve 26956/95, 20

Şubat 2001).

Bu nedenle, AİHS bu bakımdan ihlal edilmemiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuranların her biri maruz kaldıkları manevi zarar için 7.500 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

AİHM, başvuranların Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından mahkum edilmesi hususunda

ihlal kararının tespitinin manevi tazmin bakımından yeterli olacağını kaydetmektedir.

Bununla birlikte, ilgilinin talebi doğrultusunda yeni bir sürecin ya da yargılamanın

başlatılması ilke olarak tespit edilen ihlalin giderilmesi bakımından uygun bir yöntemi

oluşturur (Bkz. Öcalan-Türkiye Büyük Daire kararı, no: 46221/99, AİHM 2005).

B. Masraf ve harcamalar

Başvuranların her biri AİHM nezdinde yapmış oldukları harcamalar için 3.500 Euro, diğer

harcamalar için 2.325 Euro, avukatlık gideri olarak 32.580 Euro talep etmektedirler.

Hükümet bu miktarlara itiraz etmektedir.

Sunulan deliller ve mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihadı doğrultusunda AİHM, yargı

giderleri için başvuranlara birlikte 2.200 Euro ödenmesini uygun görmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;

2. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle

AİHS’nin 6 § 1. maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. Yargı sürecinin uzunluğu nedeniyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilmediğine;

4. AİHS’nin 6. maddesine ilişkin diğer şikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

5. Mevcut kararın kendisinin manevi zarar için başlı başına adil bir tazmini oluşturduğuna;

6. a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve miktara yansıtılabilecek

her türlü vergiden muaf tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin başvuranlara birlikte yargı

giderleri için 2.200 (iki bin iki yüz) Euro ödemesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Avrupa Merkez

Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz

uygulanmasına;

7.Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 31 Ekim 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.